Аммо уламои ин тариқатро андари фақру сФўт хилофаст . Ба наздики гуруҳеи фақри тамомтар аз сФўт ва ба наздики гуруҳеи сФўти тамомтар .

اما علمای این طریقت را اندر فقر و صفوت خلاف است. به نزدیک گروهی فقر تمام‌تر از صفوت و به نزدیک گروهی صفوت تمام‌تر.

Онон ки фақрро мақдам бар сФўт кунанд , гӯйанд : « фақри фанои кул буду инқитоъи асрору сФўт мақомӣаст аз мақомоти он чун фано ҳосил омад мақомоти ҷумла ночиз гардад . » ва ин масъала ба фақру Гана боз гардаду пеш аз ин дар ин сухан рафтааст .

آنان که فقر را مقدم بر صفوت کنند، گویند: «فقر فنای کل بود و انقطاع اسرار و صفوت مقامی است از مقامات آن چون فنا حاصل آمد مقامات جمله ناچیز گردد.» و این مسأله به فقر و غنا باز گردد و پیش از این در این سخن رفته است.

Ва бози онон ки сФўтро мақдам ниҳанд , гӯйанд : « фақри шийъ мавҷӯдаст исмпазир , ва сФўт сафост аз кули мавҷӯдоту сафои айни фано буду фақри айни Гана . Пас фуқаро аз асомӣ мақомотасту сФўт аз асомии камол . »

و باز آنان که صفوت را مقدم نهند، گویند: «فقر شیء موجود است اسم پذیر، و صفوت صفاست از کل موجودات و صفا عین فنا بود و فقر عین غنا. پس فقرا از اسامی مقامات است و صفوت از اسامی کمال.»

Ва андари ин , сухан дароз гаштааст дар ин замона ва ҳар касе бар ваҷҳи таъаҷҷуб иборатӣ мекунанд ва бар як дигари қавлии ғариб май оранду андари тақдиму таъхири фақру сФўт хилофасту иборати муҷаррад на фақраст ва на сФўт ба иттифоқ . Пас аз иборат мазҳабӣ барсохтанду табъро аз идрок маъонӣ бипардохтанд ,у ҳадиси ҳақи биндохт . Нафии ҳўиро нафй айн мехонанду исботи муродро исбот айн медонанд . Пас мавҷӯду мафқуду манфӣу мусбат ҷумла эшонанд ба қиёми нафасу ҳавои худ ;у тариқат муназзаҳаст аз тараоти муддаӣон .

و اندر این، سخن دراز گشته است در این زمانه و هر کسی بر وجه تعجب عبارتی می‌کنند و بر یک‌دیگر قولی غریب می‌آرند و اندر تقدیم و تأخیر فقر و صفوت خلاف است و عبارت مجرد نه فقر است و نه صفوت به اتفاق. پس از عبارت مذهبی برساختند و طبع را از ادراک معانی بپرداختند، و حدیث حق بینداخت. نفی هوی را نفی عین می‌خوانند و اثبات مراد را اثبات عین می‌دانند. پس موجود و مفقود و منفی و مثبت جمله ایشانند به قیام نفس و هوای خود؛ و طریقت منزّه است از ترّهات مدّعیان.

Ва дар ҷумлаи авлиё ба маҳаллӣ барисанд ки маҳал намонаду дараҷау мақомот фонӣ гардаду иборат аз он маънии мунқатиъ ; чунон ки на шурб монад ва на завқ , ва на қамъ ва на қаҳр ва на сҳў ва на маҳв . Онгоҳи эшон номӣ талабанд заруратӣ то бар он маънӣ пӯшанд ки андари таҳт исм наёяду мустаъмал сифат нагардад . Онгоҳ ҳар касе номиро ки муаззам тар бошад ба наздики эшон бар он маънӣ пӯшанду андари он асли тақдиму таъхир раво набошад ки касе гуяд ки он мақдам ё ин ; ки тақдиму таъхири андари тсмёт воҷиб кунад . Пас гуруҳеро номи фақр мақдам намӯд бар дилашони муаззам буд ; аз он чаҳ таъаллуқашон ба гузорадашу тавозуъ буду гуруҳеро номи сФўт мақдам намӯд бар дилашони муаззам буд ; аз он чаҳ ба рафъи кдўроту фанои офоти наздик буду муродашон аз ин ду тасмия эълом хостанду нишон аз он маънӣ ки иборат аз он мунқатиъ буд ва бо як дигари андари он ба ишорат сухан мегуфтанду кашфи вуҷӯди худро бо тамом эълом карданд ; мари ин гуруҳро хилоф науфтод агар иборати фақри оранд ё сФўт . Бози аҳли иборату арбоби аллсонро ки аз таҳқиқи он маънӣ бехабар буданд андари муҷарради иборат сухан рафт , якеро мақдам карданду икрро мؤхр ва ин ҳар ду иборат буд . Пас он гуруҳи рафтанд бо таҳқиқи маъонӣ ва ин гуруҳи монданд дар зулмати иборат .

و در جمله اولیا به محلی برسند که محل نماند و درجه و مقامات فانی گردد و عبارت از آن معنی منقطع؛ چنان‌که نه شرب ماند و نه ذوق، و نه قمع و نه قهر و نه صَحْو و نه محو. آنگاه ایشان نامی طلبند ضرورتی تا بر آن معنی پوشند که اندر تحت اسم نیاید و مستعمل صفت نگردد. آنگاه هر کسی نامی را که معظم‌تر باشد به نزدیک ایشان بر آن معنی پوشند و اندر آن اصل تقدیم و تأخیر روا نباشد که کسی گوید که آن مقدم یا این؛ که تقدیم و تأخیر اندر تسمیات واجب کند. پس گروهی را نام فقر مقدم نمود بر دلشان معظم بود؛ از آن‌چه تعلقشان به گذاردش و تواضع بود و گروهی را نام صفوت مقدم نمود بر دلشان معظم بود؛ از آن‌چه به رفع کدورات و فنای آفات نزدیک بود و مرادشان از این دو تسمیه اعلام خواستند و نشان از آن معنی که عبارت از آن منقطع بود و با یک‌دیگر اندر آن به اشارت سخن می‌گفتند و کشف وجود خود را با تمام اعلام کردند؛ مر این گروه را خلاف نیفتاد اگر عبارت فقر آرند یا صفوت. باز اهل عبارت و ارباب اللسان را که از تحقیق آن معنی بی‌خبر بودند اندر مجرد عبارت سخن رفت، یکی را مقدم کردند و یکر را مؤخر و این هر دو عبارت بود. پس آن گروه رفتند با تحقیق معانی و این گروه ماندند در ظلمت عبارت.

Ва дар ҷумла чун касеро он маънии ҳосил буду мари онро қиблаи дили худ гардонида бошад , агар ӯро фақир хонанд ё сӯфӣ , ҳар ду ном изтирорӣ бошад мари он маъниро ки андари таҳт исм наёяд .

و در جمله چون کسی را آن معنی حاصل بود و مر آن را قبلهٔ دل خود گردانیده باشد، اگر او را فقیر خوانند یا صوفی، هر دو نام اضطراری باشد مر آن معنی را که اندر تحت اسم نیاید.

Ва ин хилофи азўқти Абулҳасани смъўн бозаст раҳмаи аллоҳи алайҳ ки вай чун андари кашфӣ будӣ ки таъаллуқ ба бақо доштӣ , фақрро бар сФўт мақдам наҳодӣ ;у боз чун андари маҳаллӣ будӣ ки таъаллуқ ба фано доштӣ , сФўтро бар фақр мақдам доштӣ . Арбоби маъонии он вақт ӯро гуфтанд ки : « чаро чунин май гӯйӣ ? » гуфт : « табъро андари фаноу нигунсории шурбӣ тамомасту андари бақо ва улувва низ ҳамчунон . Чун ман андар маҳаллӣ бошам ки таъаллуқи он ба фано бошад , сФўтро мақдам гӯям бар фақр ва чун андар маҳаллӣ бошам ки таъаллуқи он ба бақо бошад , фақрро мақдам гӯям бар сФўт ; ки фақр ном фаносту сФўт аз он бақо то андари бақои руяти бақо аз худ фонии гардонаму андари фанои руяти фано , то табъам аз фано фано бошад ва аз бақо фано бошад .

و این خلاف ازوقت ابوالحسن سمعون باز است رحمة اللّه علیه که وی چون اندر کشفی بودی که تعلق به بقا داشتی، فقر را بر صفوت مقدم نهادی؛ و باز چون اندر محلی بودی که تعلق به فنا داشتی، صفوت را بر فقر مقدم داشتی. ارباب معانی آن وقت او را گفتند که: «چرا چنین می‌گویی؟» گفت: «طبع را اندر فنا و نگونساری شُربی تمام است و اندر بقا و علو نیز همچنان. چون من اندر محلی باشم که تعلق آن به فنا باشد، صفوت را مقدم گویم بر فقر و چون اندر محلی باشم که تعلق آن به بقا باشد، فقر را مقدم گویم بر صفوت؛ که فقر نام فناست و صفوت از آن بقا تا اندر بقا رؤیت بقا از خود فانی گردانم و اندر فنا رؤیت فنا، تا طبعم از فنا فنا باشد و از بقا فنا باشد.

Ва ин суханон аз рӯй иборат хубаст , аммо фаноро фано бошаду бақоро фано на . Ҳар боқӣӣ ки он фонӣ шавад аз худ фонӣ буд ва ҳар ?фоне ки он боқӣ шавад аз худ боқӣ буду фано исмӣаст ки маболиғати андари он маҳол бошад то касе гуяд ки : « фано фано гардад . » ки ин маболиғат аз нафии асари вуҷӯди он маънӣ тавон кард андари фано , ва то асарӣ мондааст ҳануз фано нест ; ва чун фано ҳосил омад фанои фанои ҳеҷ чиз набошад ба ҷузи таъаҷҷуби андари иборатӣ бемаънӣ ва ин тараоти арбоб аллсонаст андари вақти парастиши иборат . Вморо аз ин ҷинс суханонеаст андари китоби фаноу бақо ва он андари вақти ҳаваси кӯдакӣу тизгӣ аҳвол кардаем ; аммо андари ин китоб ба ҳукми эҳтиёти аҳком он биорем , ани шоءи аллоҳ , ъзу ҷл .

و این سخنان از روی عبارت خوب است، اما فنا را فنا باشد و بقا را فنا نه. هر باقیی که آن فانی شود از خود فانی بود و هر فانیی که آن باقی شود از خود باقی بود و فنا اسمی است که مبالغت اندر آن محال باشد تا کسی گوید که: «فنا فنا گردد.» که این مبالغت از نفی اثر وجود آن معنی توان کرد اندر فنا، و تا اثری مانده است هنوز فنا نیست؛ و چون فنا حاصل آمد فنای فنا هیچ چیز نباشد به‌جز تعجب اندر عبارتی بی معنی و این ترهات ارباب اللسان است اندر وقت پرستش عبارت. وما را از این جنس سخنانی است اندر کتاب فنا و بقا و آن اندر وقت هوس کودکی و تیزگی احوال کرده‌ایم؛ اما اندر این کتاب به حکم احتیاط احکام آن بیاریم، ان شاء اللّه، عزّ و جلّ.

Инаст фарқи миёни фақру сФўти маънавӣ ; аммо сФўту фақри мъомлтӣ аз рӯй таҷреди дунёу тхлии даст аз он , он худ чизе дигарасту ҳақиқати он ба фақру масканат боз гардад .

این است فرق میان فقر و صفوت معنوی؛ اما صفوت و فقر معاملتی از روی تجرید دنیا و تخلی دست از آن، آن خود چیزی دیگر است و حقیقت آن به فقر و مسکنت باز گردد.

Ва гуруҳе аз машойихи рҳмҳм аллоҳ гуфтаанд ки : фақири фозилтар аз мискин ; аз он чаҳ худои ъз ва ҷл фармуд : « ллФқроءи аллазӣнаи أҳсрўои фии сиблати аллоҳ ( ۲۷۳/олбқраҳ ) » ; аз он чаҳ мискини соҳиби маълум буду фақири тораки маълум . Фақр ъз бошаду масканати зл ,у соҳиби маълуми андари тариқат залил бошад ; ки пайғамбари алайҳ ассалом гуфт : « тъси абди алдрҳми втъси абди алдинору тъси абди алхмисаҳу алқтиъаҳ . »у тори ки алмълўм азиз бошад ; ки эътимоди соҳиби алмълўм бар маълум буду эътимод бемаълум бар худованд , таъолӣ . Ва чун соҳиби маълумро шуғлӣ уфтад ба маълум равад , ва чун тораки маълумро шуғлӣ уфтад ба худованд таъолӣ равад .

و گروهی از مشایخ رحمهم اللّه گفته‌اند که: فقیر فاضل‌تر از مسکین؛ از آن‌چه خدای عزّ و جلّ فرمود: «لِلْفُقَراءِ الَّذین أُحصِرُوا فی سَبیلِ اللّه (۲۷۳/البقره)»؛ از آن‌چه مسکین صاحب معلوم بود و فقیر تارک معلوم. فقر عزّ باشد و مسکنت ذل، و صاحب معلوم اندر طریقت ذلیل باشد؛ که پیغمبر علیه السّلام گفت: «تَعِسَ عبدُ الدّرهمِ وتَعِسَ عبدُ الدّینارِ و تعسَ عبدُ الخمیصة و القطیعة.» و تار ک المعلوم عزیز باشد؛ که اعتماد صاحب المعلوم بر معلوم بود و اعتماد بی معلوم بر خداوند، تعالی. و چون صاحب معلوم را شغلی افتد به معلوم رود، و چون تارک معلوم را شغلی افتد به خداوند تعالی رود.

Ва боз гуруҳе гуфтаанд ки : мискини фозилтар ; аз он чаҳ пайғамбар гуфт , алайҳи ассалом : « аллоҳами أҳинии мскиноу أмтнии мскиноу аҳшрнии фии зумраи алмсокин . » чун пайғамбари алайҳи ассаломи масканаро ёд кард гуфт ки : « ёрб , ба маргу зиндагонии маро аз масокини дор » , ва чун фақрро ёд кард гуфт : « коди алФқри أни икўни кФро . »у фақири он буд ки мутаъаллиқи сабабӣ буду мискини он ки мунқатиъ алосбоб бошаду андари шариъат ба наздики гуруҳе аз фуқаҳои фақири соҳиби блғаҳи бўдўи мискини муҷаррад ва ба наздики гуруҳеи мискини соҳиби блғаҳ буду фақири муҷаррад . Пас ин ҷои аҳли мақомоти мискинро сӯфӣ хонанд ва ин ихтилоф ба ихтилофи фуқаҳои разии аллоҳи анҳуам муттасиласт . Ба наздики он ки фақири муҷаррад буду мискини соҳиби блғаҳ , фақри фозилтар аз сФўт ва ба наздики он ки мискини муҷаррад буду фақири соҳиби блғаҳ , сФўти фозилтар аз фақр .

و باز گروهی گفته‌اند که: مسکین فاضل‌تر؛ از آن‌چه پیغمبر گفت، علیه السّلام:«اللّهُمَّ أحْیِنی مسکیناً و أمِتْنی مسکیناً و احشُرْنی فی زُمرةِ المساکینِ.» چون پیغمبر علیه السّلام مسکنه را یاد کرد گفت که: «یارب، به مرگ و زندگانی مرا از مساکین دار»، و چون فقر را یاد کرد گفت: «کادَ الفقرُ أَنْ یکونَ کُفراً.» و فقیر آن بود که متعلق سببی بود و مسکین آن که منقطع الاسباب باشد و اندر شریعت به نزدیک گروهی از فقها فقیر صاحب بُلغه بودو مسکین مجرد و به نزدیک گروهی مسکین صاحب بلغه بود و فقیر مجرد. پس این‌جا اهل مقامات مسکین را صوفی خوانند و این اختلاف به اختلاف فقها رضی اللّه عنهم متصل است. به نزدیک آن که فقیر مجرد بود و مسکین صاحب بلغه، فقر فاضل‌تر از صفوت و به نزدیک آن که مسکین مجرد بود و فقیر صاحب بلغه، صفوت فاضل تر از فقر.

Инаст аҳкоми ихтилофи эшон андари фақру сФўт бар сиблати ихтисору аллоҳи аълами болсўоб .

این است احکام اختلاف ایشان اندر فقر و صفوت بر سبیل اختصار و اللّه اعلم بالصواب.