Чун дарвешии иқомат ихтиёр кунад бидӯни сафар , шарти адаби ваии он буд ки чун мусофирӣ бадв расад ба ҳукми ҳурмат ба шодии пеш вай бозояду вайро ба ҳурмат қабул кунад ва чунон донад ки ваии яке аз он заифи иброҳӣм халиласт , алайҳи ассалом . Аз мкрмӣ бо вай он кунад ки иброҳӣм кард алайҳи ассалом ки бе такаллуфи он чаҳ буд вайро пеш оварад ; чунон ки худои ъз ва ҷл гуфт : « Фҷоءи бъҷли самин ( ۲۶/олзорёт ) . » ва напурсад ки аз кадом сӯй омадӣ ё куҷо май рӯй ва ё чаҳ номии мари ҳукми адабро . Омаданашон аз ҳақ бинад ва рафтан ба сӯй ҳақ бинаду номашони банда ҳақ донад онгоҳ нигоҳ кунад то роҳати ваии андари хилват буд ё суҳбат ; агар ихтиёри ваии хилват буд , ҷое холӣ кунад ва агар ихтиёри ваии суҳбат буд , такаллуф суҳбат кунад ба ҳукми инсу ъушрат ва чун шаби сар ба болини бознҳд бояд то муқӣми дастӣ бар пои вай наад ва агар бнгзорд ва гуяд : « одат надорам » , андари нёўизд то вай гронбор нашавад вдигри рӯзи гармоба бар вай арза кунад ва ба гармобаи покизатарин барадаш ,у ҷомаи вайро аз мизрҳои гармоба нигоҳ дорад ва нагузорад ки ходими аҷнабии вайро хизмат кунад , бояд ки ҳамҷинсии варо хизмат кунад ба эътиқодӣ то ба поки гардонӣдани ваии он кас аз ҳамаи офот пок шавад . Ва бояд ки то пушти ваии бухорад ва зонуҳоу кафи пой ва дасташ бимоладу бештар аз ин шарт нест .
چون درویشی اقامت اختیار کند بدون سفر، شرط ادب وی آن بود که چون مسافری بدو رسد به حکم حرمت به شادی پیش وی بازآید و وی را به حرمت قبول کند و چنان داند که وی یکی از آن ضیف ابراهیم خلیل است، علیه السّلام. از مکرمی با وی آن کند که ابراهیم کرد علیه السّلام که بی تکلف آن‌چه بود وی را پیش آورد؛ چنان‌که خدای عزّ و جلّ گفت: «فَجاءَ بِعِجْلٍ سَمینٍ (۲۶/الذّاریات).» و نپرسد که از کدام سوی آمدی یا کجا می‌روی و یا چه نامی مر حکم ادب را. آمدنشان از حق بیند و رفتن به سوی حق بیند و نامشان بندهٔ حق داند آنگاه نگاه کند تا راحت وی اندر خلوت بود یا صحبت؛ اگر اختیار وی خلوت بود، جایی خالی کند و اگر اختیار وی صحبت بود، تکلف صحبت کند به حکم انس و عشرت و چون شب سر به بالین بازنهد باید تا مقیم دستی بر پای وی نهد و اگر بنگذارد و گوید: «عادت ندارم»، اندر نیاویزد تا وی گرانبار نشود ودیگر روز گرمابه بر وی عرضه کند و به گرمابهٔ پاکیزه‌ترین بَرَدَش، و جامهٔ وی را از میزرهای گرمابه نگاه دارد و نگذارد که خادم اجنبی وی را خدمت کند، باید که همجنسی ورا خدمت کند به اعتقادی تا به پاک گردانیدن وی آن کس از همه آفات پاک شود. و باید که تا پشت وی بخارد و زانوها و کف پای و دستش بمالد و بیشتر از این شرط نیست.
Ва агар ин муқӣмро дастрас осон бошад ки вайро ҷома нав созад , тақсир накунад ва агар набошад такаллуф накунад ҳамон хирқаи вайро намозӣ кунад то чун аз гармоба барояд дарушад . Ва чун аз гармоба ба ҷой боз ояду рӯз дигар шавад агар дар он шаҳри перӣ буд ё ҷамоатӣ аз аъиммаи исломи вайро гуяд : « агар савоб бошад , то ба зиёрат эшон рӯем . » агар иҷобат кунад савоб ва агар гуяд : « ройу дил он надорам » , бар вай инкор накунад ; аз он чаҳ вақт бошад мари толибони ҳақро ки дили худ ҳам надоранд надидӣ ки чун иброҳӣми хавосро раҳмаи аллоҳ алайҳ гуфтанд : « аз аҷоиби асфори худ моро хабарӣ бигӯӣ . » гуфт : аҷабтар он буд ки Хизри пайғамбари алайҳи ассалом аз ман суҳбати дархост , дил вай надоштаму андари он соъат бидӯни ҳақ нахостам ки касеро ба наздики дили ман хатар ва миқдор бошад ки вайро риоят бояд кард . »
و اگر این مقیم را دسترس آسان باشد که وی را جامهٔ نو سازد، تقصیر نکند و اگر نباشد تکلف نکند همان خرقهٔ وی را نمازی کند تا چون از گرمابه برآید درپوشد. و چون از گرمابه به جای باز آید و روز دیگر شود اگر در آن شهر پیری بود یا جماعتی از ائمهٔ اسلام وی را گوید: «اگر صواب باشد، تا به زیارت ایشان رویم.» اگر اجابت کند صواب و اگر گوید: «رای و دل آن ندارم»، بر وی انکار نکند؛ از آن‌چه وقت باشد مر طالبان حق را که دل خود هم ندارند ندیدی که چون ابراهیم خواص را رحمة اللّه علیه گفتند: «از عجایب اسفار خود ما را خبری بگوی.» گفت: عجب‌تر آن بود که خضر پیغمبر علیه السّلام از من صحبت درخواست، دل وی نداشتم و اندر آن ساعت بدون حق نخواستم که کسی را به نزدیک دل من خطر و مقدار باشد که وی را رعایت باید کرد.»
Ва албата раво набошад ки муқӣми мари мусофирро ба саломгарии аҳли дунёи барад ва ё ба мотамҳоу иёдатҳои эшон ва ҳар Муқӣмиро ки аз мусофирони ин тамаъ буд ки эшонро олати гадоӣ худ созад ва аз ин хона бидон хона май барадашон , хизмат нокардани ваии мари эшонро аввалитар аз он ки он зл бар тани эшон ниҳодану ранҷ ба дили эшон расонӣдан .
و البته روا نباشد که مقیم مر مسافر را به سلامگری اهل دنیا برد و یا به ماتم‌ها و عیادت‌های ایشان و هر مقیمی را که از مسافران این طمع بود که ایشان را آلت گدایی خود سازد و از این خانه بدان خانه می‌بردشان، خدمت ناکردن وی مر ایشان را اولی‌تر از آن که آن ذُلّ بر تن ایشان نهادن و رنج به دل ایشان رسانیدن.
Ва маро ки алии бен Усмон алҷлобӣам андари асфори худ ҳеҷ ранҷу машаққати саъбтар аз он набӯд ки ходимони ҷоҳилу муқӣмон бе боки маро гоҳгоҳ бардоштандӣ ва аз хонаи ин хоҷа ба хонаи он деҳқон май бурдандӣ ва ман ба ботин бар эшон сана май хўондмӣ ва ба зоҳир мсомҳтӣ мекардамӣ . Ва он чаҳ муқӣмон бар ман кардандӣ аз бе тариқатии ман назр кардӣ ки агар вақте ман муқӣми гирдам бо мусофирон ин накунам ва аз суҳбат бе адабони фоида беш аз ин набошад ки он чаҳ туро хуш наёяд аз мъомлти эшон ту он накунӣ .
و مرا که علی بن عثمان الجلابی‌‌ام اندر اسفار خود هیچ رنج و مشقت صعب‌تر از آن نبود که خادمان جاهل و مقیمان بی باک مرا گاهگاه برداشتندی و از خانهٔ این خواجه به خانهٔ آن دهقان می‌بردندی و من به باطن بر ایشان سنه می‌خواندمی و به ظاهر مسامحتی می‌کردمی. و آن‌چه مقیمان بر من کردندی از بی طریقتی من نذر کردی که اگر وقتی من مقیم گردم با مسافران این نکنم و از صحبت بی ادبان فایده بیش از این نباشد که آن‌چه تو را خوش نیاید از معاملت ایشان تو آن نکنی.
Ва боз агар дарвешии мусофир мунбасит шаваду рӯзӣ чанд суҳбат ва боист дунё изҳор кунад , муқӣмро аз он чора набошад ки вайро ба дам боист ваии фарои барад ва агар ин мусофири муддаӣӣ буд беҳиммат , муқӣмро набояд ки беҳимматӣ кунаду мтобъ вай бошад андар боистҳои маҳоли вай ; ки ин тариқат мунқатиъонаст . Чун боист омад ба бозор бояд шуд ба ситад ва дод кардан , ва ё ба даргоҳи султонӣ ба ъўонӣ . Вайро бо суҳбати мунқатиъон чаҳ кор бошад ?
و باز اگر درویشی مسافر منبسط شود و روزی چند صحبت و بایستِ دنیا اظهار کند، مقیم را از آن چاره نباشد که وی را به دمِ بایست وی فرا برد و اگر این مسافر مدعیی بود بی همت، مقیم را نباید که بی همتی کند و متابع وی باشد اندر بایست‌های محال وی؛ که این طریقت منقطعان است. چون بایست آمد به بازار باید شد به ستد و داد کردن، و یا به درگاه سلطانی به عوانی. وی را با صحبت منقطعان چه کار باشد؟
Ва гӯйанд ки ҷунайди разии аллоҳи анҳу бо асҳоби худ ба ҳукм риёзатӣ нишаста буданд . Мусофирӣ даромад . Бар насиби вай такаллуфӣ карданду таомӣ пеш овараданд . Вай гуфт : « ба ҷузи ин марои фалон чиз боистӣ . » ҷунайд гуфт : « туро ба бозор бояд шуд ки ту марди асўоқӣ на аз он масоҷиду сўомъ . »
و گویند که جنید رضی اللّه عنه با اصحاب خود به حکم ریاضتی نشسته بودند. مسافری درآمد. بر نصیب وی تکلفی کردند و طعامی پیش آوردند. وی گفت: «به‌جز این مرا فلان چیز بایستی.» جنید گفت: «تو را به بازار باید شد که تو مرد اسواقی نه از آنِ مساجد و صوامع.»
Вақте ман аз димишқ бо ду дарвеши қасди зиёрати ибн алъло кардаму вай ба рӯстои рамла май буд андари роҳ бо як дигари гуфтем : ки мо ҳар якеро бо хештани воқеае ки дорем , андеша бояд кард то он пер аз ботини моро хабар диҳаду воқеаи мо ҳақ шавад . Ман бо худ гуфтам : « маро аз ваии ашъорўи муноҷоти ҳусайни бен Мансур бояд . » он дайгарӣ гуфт : « марои дуое бояд то тиҳолами бишавад . » ва он дайгарӣ гуфт : « марои ҳалвои собӯнӣ бояд . » чун ба наздик вай раседем фармӯда буд то ҷузвӣ набишта буданд аз ашъору муноҷоти ҳусайни Мансур . Пеши ман ниҳоду даст бар шиками он дарвеш молида тиҳол аз вай бишуд ва он дайгариро гуфт : « ҳалвои собӯнии ғизои ъўонон буд , ва ту либоси авлиёии худои дорӣ . Либоси авлиё бо матолибати ъўонон рост наёяд аз ду яке ихтиёр кун . »
وقتی من از دمشق با دو درویش قصد زیارت ابن العلا کردم و وی به روستای رَمله می‌بود اندر راه با یک‌دیگر گفتیم: که ما هر یکی را با خویشتن واقعه‌ای که داریم، اندیشه باید کرد تا آن پیر از باطن ما را خبر دهد و واقعهٔ ما حق شود. من با خود گفتم: «مرا از وی اشعارو مناجات حسین بن منصور باید.» آن دیگری گفت: «مرا دعایی باید تا طحالم بشود.» و آن دیگری گفت: «مرا حلوای صابونی باید.» چون به نزدیک وی رسیدیم فرموده بود تا جزوی نبشته بودند از اشعار و مناجات حسین منصور. پیش من نهاد و دست بر شکم آن درویش مالید طحال از وی بشد و آن دیگری را گفت: «حلوای صابونی غذای عوانان بود، و تو لباس اولیای خدای داری. لباس اولیا با مطالبت عوانان راست نیاید از دو یکی اختیار کن.»
Ва дрҷмлаҳи муқӣмро ҷузи риояти он кас воҷиб наёяд ки ӯ ба риояти ҳақи машғӯл буду тораки ҳазз худ бошад , ва чун касе ба ҳзўзи худ иқомат кард дайгариро бояд то вайро хилоф кунад ва чун боз ба тарки ҳазз худ гирифт вай ба ҳаззи вай иқомат кунад шояд то андар ҳар ду ҳоли роҳ барда бошад на роҳ зада .
و درجمله مقیم را جز رعایت آن کس واجب نیاید که او به رعایت حق مشغول بود و تارک حظ خود باشد، و چون کسی به حظوظ خود اقامت کرد دیگری را باید تا وی را خلاف کند و چون باز به ترک حظ خود گرفت وی به حظ وی اقامت کند شاید تا اندر هر دو حال راه برده باشد نه راه زده.
Ва маърӯфаст андари ахбори пайғамбари алайҳи ассалом ки ваии салмонро бо бўзри ғаффорӣ бародарӣ дода буд , ва ҳар ду аз сарҳангони аҳл сафа буданд ва аз раисону худовандони ботин . Рӯзии салмон ба хонаи Абӯзар андар омад ба зиёрат . Аёли бўзр бо салмон аз бўзр шикоят кард ки : « бародари ту ба рӯз чизе намехӯрд ва ба шаб намехусбад . » салмон гуфт : « чизе хӯрданӣ биор . » чун биоварад бўзрро гуфт : « эй бародар , маро май бояд то бо ман мувофиқат кунӣ , ки ин рӯза бар ту фариза нест . » Абӯзар мувофиқат кард . Чун шаб андар омад , гуфт : « эй бародар , май бояд ки андар хуфтан бо ман мувофиқат кунӣ . » алоср : « إни лҷсдки алейк ҳқо ,у إни лзўҷки алейк ҳқоу إни лрбки алейк ҳқо . »
و معروف است اندر اخبار پیغمبر علیه السّلام که وی سلمان را با بوذر غفاری برادری داده بود، و هر دو از سرهنگان اهل صفه بودند و از رئیسان و خداوندان باطن. روزی سلمان به خانهٔ ابوذر اندر آمد به زیارت. عیال بوذر با سلمان از بوذر شکایت کرد که: «برادر تو به روز چیزی نمی‌خورد و به شب نمی‌خسبد.» سلمان گفت: «چیزی خوردنی بیار.» چون بیاورد بوذر را گفت: «ای برادر، مرا می‌باید تا با من موافقت کنی، که این روزه بر تو فریضه نیست.» ابوذر موافقت کرد. چون شب اندر آمد، گفت: «ای برادر، می‌باید که اندر خفتن با من موافقت کنی.» الاثر: «إنَّ لِجَسَدِکَ علیک حقّاً، و إنَّ لِزَوْجِکَ علیک حقّاً و إنَّ لِرَبُّک علیک حقّاً.»
Чун дигари рӯз буд , бўзр ба наздики пайғамбари алайҳ ассалом омад . Вай гуфт : « ман ҳамон гӯям ё бозр , ки дӯш салмон гуфт : ани лҷсдки алейк ҳқо . » чун бўзр ба тарки ҳзўз худ бигуфта буд , салмон ба ҳзўзи вай иқомат карду вирди худ фурӯ гузошт . Бар ин асл ҳарчӣ кунӣ саҳеҳ ва мустаҳкам ояд .
چون دیگر روز بود، بوذر به نزدیک پیغمبر علیه السّلام آمد. وی گفت: «من همان گویم یا باذر، که دوش سلمان گفت: اِنّ لِجَسَدِکَ علیک حقّاً.» چون بوذر به ترک حظوظ خود بگفته بود، سلمان به حظوظ وی اقامت کرد و ورد خود فرو گذاشت. بر این اصل هرچه کنی صحیح و مستحکم آید.
Вақте ман андари диёри Ироқи андари талаби дунёу фанои он нобокӣ мекардаму аўом бисёр баромада буду ҳшў ҳар касе бо боистӣ рӯй ба ман оварда буданд ва ман андари ранҷи ҳусӯли ҳавои эшон мондаи Сайидӣ аз содоти вақт ба ман номае набшат :
وقتی من اندر دیار عراق اندر طلب دنیا و فنای آن ناباکی می‌کردم و اوام بسیار برآمده بود و حشو هر کسی با بایستی روی به من آورده بودند و من اندر رنج حصول هوای ایشان مانده سیدی از سادات وقت به من نامه‌ای نبشت:
« нигар эй писар , тодли хеш аз худои ъзу ҷл машғӯл накунӣ ба фароғати дилӣ ки машғӯл ҳавост . Пас агар дилии ёбии азизтар аз дили худ , раво бошад ки ба фароғати он дили худро машғӯли гирдоне ,у алои даст аз он кор бидор ; ки бандагони худоиро худои ъзу ҷл басанда бошад . » андари вақти марои бад-ӣни сухани фароғатӣ падед омад .
«نگر ای پسر، تادل خویش از خدای عزّ و جلّ مشغول نکنی به فراغت دلی که مشغول هواست. پس اگر دلی یابی عزیزتر از دل خود، روا باشد که به فراغت آن دل خود را مشغول گردانی، و الا دست از آن کار بدار؛ که بندگان خدای را خدای عزّ و جلّ بسنده باشد.» اندر وقت مرا بدین سخن فراغتی پدید آمد.
Инаст аҳкоми муқӣмони андари суҳбати мусофирон бар сиблати ихтисор . Ва биллоҳи алтўФиқ .
این است احکام مقیمان اندر صحبت مسافران بر سبیل اختصار. و باللّه التّوفیق.