Бидон ки машойихро разии аллоҳи анҳуам андари ин маънии ихтилоф бисёраст ба наздики гуруҳе мусаллам нест мурӣдро ки бхсбди ҷузи андари ҳоли ғалаба , онгоҳ ки хобро аз худ бознтўонд дошт ; ки расӯл гуфт , слии аллоҳи алайҳу силам : « алнўми أхи аламут . Хоби бародар маргаст . » пас зиндагонӣ аз худованди таъолӣ неъматасту марги балоу меҳнат , ломҳолаҳи неъмати ашраф аз бало буд .

بدان که مشایخ را رضی اللّه عنهم اندر این معنی اختلاف بسیار است به نزدیک گروهی مسلم نیست مرید را که بخسبد جز اندر حال غلبه، آنگاه که خواب را از خود بازنتواند داشت؛ که رسول گفت، صلی اللّه علیه و سلم: «النَّوْمُ أخُ الْمَوْتِ. خواب برادر مرگ است.» پس زندگانی از خداوند تعالی نعمت است و مرگ بلا و محنت، لامحاله نعمت اشرف از بلا بود.

Ва аз шблии раҳмаи аллоҳ алайҳ меояд ки гуфт : « أтлъ алҳақ алӣ , Фқол : ми номи ғФл ва ман ғФли ҳуҷб . »

و از شبلی رحمة اللّه علیه می‌آید که گفت: «أطْلَعَ الحقُّ عَلَیَّ، فقال: مَْ نامَ غَفَل و من غَفَل حُجِبَ.»

Ва ба наздики гуруҳе раво бошад ки мурӣд ба ихтиёри бхсбду андари хоби такаллуфи бикунад аз пас он ки ҳақи умӯр ба ҷой оварда бошад ; лқўлаҳ , алайҳи ассалом : « рафъи алқлми ани слос : ани алноӣм ҳатто интбаҳу ани алсбӣ ҳатто иҳтлму ани алмҷнўн ҳатто иФиқ . » ва чун аз хуфта қалам бардошта бошанд то онгоҳ ки бедор гардаду халқ аз бад ӯ эмин шуда бошанду ихтиёри вай аз ваии кӯтоҳ шуда бошаду нафасаш аз муродот маъзул гаштау кромои котибин аз нбштн биёсудау забонаш аз даъовии фурӯи баста ва аз дурӯғу ғайбати бозмонда ва аз кули маосӣ мунқатиъ гашта , « лоимлки лнФсаҳи зрои влонФъоу ломўтои влои ҳётоу лоншўро » ; комаи қоли ибни аббоси разии аллоҳи ънҳмо : « лошиءи أшди алии إблиси ман навами алъосӣ , Фозои номи алъосии иқўл : маттии интбаҳу иқўм ҳатто иъсии аллоҳ ? »

و به نزدیک گروهی روا باشد که مرید به اختیار بخسبد و اندر خواب تکلف بکند از پس آن که حق امور به جای آورده باشد؛ لقوله، علیه السّلام: «رُفِعَ القَلَمُ عن ثلاثٍ: عَنِ النّائم حتّی یَنْتَبِهَ و عنِ الصّبیِّ حتّی یَحْتَلِمَ و عنِ المجنونِ حَتّی یُفیقَ.» و چون از خفته قلم برداشته باشند تا آنگاه که بیدار گردد و خلق از بد او ایمن شده باشند و اختیار وی از وی کوتاه شده باشد و نفسش از مرادات معزول گشته و کراماً کاتبین از نبشتن بیاسوده و زبانش از دعاوی فرو بسته و از دروغ و غیبت بازمانده و از کل معاصی منقطع گشته، «لایَمْلِکُ لِنَفْسِه ضَرّاً وَلانَفْعاً و لامَوتاً ولا حیاتاً و لانُشَوراً»؛ کما قال ابن عباس رضی اللّه عنهما: «لاشیءَ أشدُّ علی إبلیسَ مِنْ نومِ العاصی، فاذا نامَ العاصی یقول: متی یَنْتَبِهُ و یقومُ حتّی یَعْصِیَ اللّهَ؟»

Ва ин хилофи ҷунайди рост бо алии бен саҳли алإсФҳои раҳмаи аллоҳи ъалиҳумоу андари ин маънии номае нек латифаст ки алӣ ба ҷунайди набшат ва он мсмўъ манаст . Ва алии бен саҳл гуяд ки мақсӯд аз ин онаст андари ин нома ки : « хоб ғифлатасту қарори эъроз . Бояд ки муҳибро рӯзу шаби хоб ва қарор набошад ; ки агар бғнўди андари он ҳол аз мақсӯд бимонаду мафқуд аз худ ва аз рӯзгори худ ғофил буд ва аз ҳақи таъолии бозмонд ; чунон ки худованди таъолӣ ваҳй фиристод ба Довӯди алайҳи ассалом ва гуфт : кизби ман адъии муҳаббатии Фإзои ҷинаи аллили номи анӣ . Дурӯғ гуфт он ки даъвии муҳаббат ман кард ва чун шаб даромад бихуфт ва аз дӯстӣ ман бипардохт . »

و این خلاف جنید راست با علی بن سهل الإصفهای رحمة اللّه علیهما و اندر این معنی نامه‌ای نیک لطیف است که علی به جنید نبشت و آن مسموع من است. و علی بن سهل گوید که مقصود از این آن است اندر این نامه که:«خواب غفلت است و قرار اعراض. باید که محب را روز و شب خواب و قرار نباشد؛ که اگر بغنود اندر آن حال از مقصود بماند و مفقود از خود و از روزگار خود غافل بود و از حق تعالی بازماند؛ چنان‌که خداوند تعالی وحی فرستاد به داود علیه السّلام و گفت: کَذَبَ مَنِ ادّعی محبَّتی فإذا جَنَّه اللّیْلُ نامَ عنّی. دروغ گفت آن که دعوی محبت من کرد و چون شب درآمد بخفت و از دوستی من بپرداخت.»

Ва ҷунайд мегуяд раҳмаи аллоҳи алайҳи андари ҷавоби он нома ки : « бедории мо мъомлти мости андари роҳи ҳақ ,у хоби мо феъли ҳақи ?бурма . Пас он чаҳ бе ихтиёри мо буд аз ҳақ ба мо тамомтар аз он буд ки ба ихтиёри мо буд аз мо ба ҳақ . Ва алнўми мўҳбаҳи ман аллоҳи таъолии алии алмҳбин ва он ътоӣӣ буд азҳқи таъолӣ бар дӯстон . »

و جنید می‌گوید رحمة اللّه علیه اندر جواب آن نامه که: «بیداری ما معاملت ماست اندر راه حق، و خواب ما فعل حق برما. پس آن‌چه بی اختیار ما بود از حق به ما تمام تر از آن بود که به اختیار ما بود از ما به حق. و النّومُ موهبةٌ مِنَ اللّهِ تعالی علی المُحبّینَ و آن عطائی بود ازحق تعالی بر دوستان.»

Ва таъаллуқи ин масъала ба сҳўсҳў скрасту сухани андари он ба тамомӣ гуфтаам аммо аҷаб онаст ки ҷунайди разии аллоҳи анҳу соҳиби сҳўсҳў буд ин ҷои қӯти мари скрро кардаасту моно ки андари он вақт мағлуб бӯдаасту нотиқ бар забонаш вақт бӯдааст ва низ раво бошад ки бар зид ин бӯдааст ; ки хоби худ айн сҳўсҳў бошаду бедории айни скр ; аз он чаҳ хоби сифат одамиятаст ва то одамии андари мзлаҳи авсоф худ бошад ба сҳўсҳў мансӯб бошад ва нохуфтани сифат ҳақаст ва чун одамӣ аз сифати худ фаротар шавад мағлуб бошад .

و تعلق این مسأله به صَحْوصَحْو سُکْر است و سخن اندر آن به‌تمامی گفته‌‌ام اما عجب آن است که جنید رضی اللّه عنه صاحب صَحْوصَحْو بود این‌جا قوت مر سُکْر را کرده است و مانا که اندر آن وقت مغلوب بوده است و ناطق بر زبانش وقت بوده است و نیز روا باشد که بر ضد این بوده است؛ که خواب خود عین صَحْوصَحْو باشد و بیداری عین سُکْر؛ از آن‌چه خواب صفت آدمیت است و تا آدمی اندر مظلّهٔ اوصاف خود باشد به صَحْوصَحْو منسوب باشد و ناخفتن صفت حق است و چون آدمی از صفت خود فراتر شود مغلوب باشد.

Ва ман дидам гуруҳе аз машойих ки хобро бар бедорӣ мефазл ниҳоданд бар мувофиқати ҷунайд ; аз он чаҳ намӯд авлиёу бузургону бештар аз пайғамбарони салавоти аллоҳи алайҳиму разии анҳуам ба хоб пайвастааст ; лқўлаҳ , алайҳи ассалом : « إни аллоҳи ибоҳии болъбди алзии номи фии суҷуда ,у иқўл : анзрўои млоӣктии إлии абдӣу рӯҳаи фии маҳали алнҷўӣу баданаи алии бисоти алъбодаҳ . Худои ъзу ҷл мубоҳот кунад ба бандае ки андари суҷуди бхсбд . Гуяд мари Фриштгонро : бингареданд он бандаи ман , ҷонаш бо ман андари роз гуфтанасту таниш бар бисоти ибодат . »у қавла , алайҳи ассалом : « ман номи алии тҳораҳи иؤзни лрўҳаҳи أни итўФи болършу исҷди ллаҳ , таъолӣ . Ҳар ки бар таҳорати бхсбди ҷони вайро дастурӣ диҳанд ки : бираву аршро тавоф куну худовандро таъолӣу тақаддус саҷда кун . »

و من دیدم گروهی از مشایخ که خواب را بر بیداری می فضل نهادند بر موافقت جنید؛ از آن‌چه نمودِ اولیا و بزرگان و بیشتر از پیغمبران صلوات اللّه علیهم و رضی عنهم به خواب پیوسته است؛ لقوله، علیه السّلام: «إنَّ اللّه یُباهی بالعَبْدِ الّذی نامَ فی سُجودِه، و یَقُولُ: انْظُرُوا مَلائکتی إلی عَبْدی و روحُهُ فی مَحَلِّ النّجْوی و بَدَنُه عَلی بساطِ العِبادةِ. خدای عزّ و جلّ مباهات کند به بنده‌ای که اندر سجود بخسبد. گوید مر فریشتگان را: بنگرید اند آن بندهٔ من، جانش با من اندر راز گفتن است و تنش بر بساط عبادت.» و قوله، علیه السّلام: «مَنْ نامَ عَلی طهارةٍ یُؤْذَنُ لِرُوحِهِ أنْ یَطُوفَ بِالْعَرْشِ و یَسْجُدَ للّهِ، تعالی. هر که بر طهارت بخسبد جان وی را دستوری دهند که: برو و عرش را طواف کن و خداوند را تعالی و تقدس سجده کن.»

Ва андар ҳикоёт ёфтам ки шоҳи шуҷоъи кирмонии чиҳил соли бедор буд . Чун шабӣ бихуфт худовандро таъолӣ дар хоб дид аз пас он ҳар шаби бхтФии умеди онро . Ва андари ин маънии Қайси омирии гўидрҳмаҳи аллоҳ :

و اندر حکایات یافتم که شاهِ شجاع کرمانی چهل سال بیدار بود. چون شبی بخفت خداوند را تعالی در خواب دید از پس آن هر شب بختفی امید آن را. و اندر این معنی قیس عامری گویدرحمه اللّه:

Ва дидам гуруҳеро ки бедориро бар хоб фазл ниҳоданд бар мувофиқати алии бен саҳли раҳмаи аллоҳи алайҳ аз он чаҳ ваҳии русулу каромоти авлиёро таъаллуқ ба бедорӣ бӯдааст . Ва яке аз машойих гуяд , рҳмҳми аллоҳ : « луи кони фии алнўми хайри ?лаккони фии алҷнаҳи навам . »

و دیدم گروهی را که بیداری را بر خواب فضل نهادند بر موافقت علی بن سهل رحمة اللّه علیه از آن‌چه وحی رسل و کرامات اولیا را تعلق به بیداری بوده است. و یکی از مشایخ گوید، رحمهم اللّه: «لو کانَ فِی النُّومِ خَیْرٌ لَکانَ فی الجَنَّةِ نَوْمٌ.»

Агар андари хоби ҳеҷ хабар будӣ ва ё мари муҳаббату қурбатро иллат гаштӣ боистӣ то дар биҳишт ки сарой қурбатаст хоб будӣ чун андари биҳишти хоб ва ҳиҷоб набӯд донистам ки хоб ҳиҷобаст .

اگر اندر خواب هیچ خبر بودی و یا مر محبت و قربت را علت گشتی بایستی تا در بهشت که سرای قربت است خواب بودی چون اندر بهشت خواب و حجاب نبود دانستم که خواب حجاب است.

Ва арбоб латоиф гӯйанд ки : чун одами алайҳи ассаломи андар биҳишт бихуфт , ҳавво аз паҳлавии чапи вай падедор омад . Ваҳмаи балои вай аз ҳавво буд .

و ارباب لطایف گویند که: چون آدم علیه السّلام اندر بهشت بخفت، حوا از پهلوی چپ وی پدیدار آمد. وهمه بلای وی از حوا بود.

Ва низ гӯйанд : чун иброҳӣм гуфт мари Исмоилро : « ё банӣ إнии أрии фии алмноми ании أзбҳк ( ۱۰۲/олсоФот ) , Исмоил гуфт : « эй падар , ҳозои ҷзоءи ман номи ани ҳабиба , лўлми танами лмои амртши бзбҳи алўлд . » ин ҷузии он касаст ки бхсбд ва аз дӯст ғофил шавад агар нхФтии нФрмўдндӣ ки писарро бибояд куштан . Пас хоби ту мари туро беписар гардониду маро бесар . Дарди ман як соъата бошаду дарди ту ҳамеша .

و نیز گویند: چون ابراهیم گفت مر اسماعیل را: «یا بُنَیَّ إنّی أری فِی المَنامِ انّی أذبَحُکَ (۱۰۲/الصافات)، اسماعیل گفت: «ای پدر، هذا جَزاءُ مَنْ نامَ عَنْ حبیبه، لَوْلَمْ تَنَمْ لَما اُمِرْتش بِذِبْحِ الوَلَدِ.» این جزی آن کس است که بخسبد و از دوست غافل شود اگر نخفتی نفرمودندی که پسر را بباید کشتن. پس خواب تو مر تو را بی پسر گردانید و مرا بی سر. درد من یک ساعته باشد و درد تو همیشه.

Ва аз шблии рҳмҳоллаҳ алайҳ меояд ки : ҳар шаби скраҳ эй намак бо об ва бо майлии пеши ниҳода будӣ чун дар хоб хостӣ шуд майлӣ аз он дар дида кашидӣ .

و از شبلی رحمةاللّه علیه می‌آید که: هر شب سُکره‌ای نمک با آب و با میلی پیش نهاده بودی چون در خواب خواستی شد میلی از آن در دیده کشیدی.

Ва ман ки алии бен Усмон алҷлобӣ ам дидам периро ки чун аз адои фароизи фориғ гаштӣ бихуфтӣ ва дидам шайхи Аҳмади самарқандии наҷҷорро ки чиҳил сол буд то шаб нахуфта буд ва ба рӯз андакӣ бихуфтӣу руҷӯъи ин масъала бидон бозгардад ки чун марг ба наздик касе дӯсттар аз зиндагонӣ буд , бояд то хоби дӯсттар аз бедорӣ буд ва чун зиндагонии дӯсттар аз марг дорад , бояд то бедорӣ ба наздики ваии дӯсттар аз хоб буд . Пас қимат на онро буд ки бтклФи бедор буд ; ки қимати онро буд ки бетакаллуфаш бедор кардаанд ; чунон ки расӯлро худои ъзу ҷли баргузед ва ба дарҷати аъло расонид , вай на андари хоб такаллуф кард на андари бедорӣ ; то фармон омад ки : « Қуми аллили алои қлило ( ۲/олмзмл ) . »

و من که علی بن عثمان الجلابی‌‌ام دیدم پیری را که چون از ادای فرایض فارغ گشتی بخفتی و دیدم شیخ احمد سمرقندی نجار را که چهل سال بود تا شب نخفته بود و به روز اندکی بخفتی و رجوع این مسأله بدان بازگردد که چون مرگ به نزدیک کسی دوست‌تر از زندگانی بود، باید تا خواب دوست‌تر از بیداری بود و چون زندگانی دوست‌تر از مرگ دارد، باید تا بیداری به نزدیک وی دوست‌تر از خواب بود. پس قیمت نه آن را بود که بتکلف بیدار بود؛ که قیمت آن را بود که بی تکلفش بیدار کرده‌اند؛ چنان‌که رسول را خدای عزّ و جلّ برگزید و به درجت اعلی رسانید، وی نه اندر خواب تکلف کرد نه اندر بیداری؛ تا فرمان آمد که: «قُمِ اللّیلَ الّا قلیلاً (۲/المزّمّل).»

Ва қимат на онро буд ки бтклФи бхсбди қимати онро буд каши бхўобоннд ; чунон ки худои ъзу ҷли асҳоби Каҳфро баргузед ва ба маҳали аъло расониду либоси куфр аз гардан эшон баркашид эшон на андари хоб такаллуф карданд на андари бедорӣ ; то ҳақи таъолии хоб бар эшон афканд ва бе ихтиёри эшон мари эшонро май пурвирд ; лқўлаҳ , таъолӣ : «у тҳсбҳми أиқозои ваҳми рқўду нқлбҳми зоти алимину зоти алшмол . ( ۱۸/олкҳФ ) . » ва ин ҳар ду андари ҳол беихтиёрӣ буд ва чун банда ба дрҷтӣ расад ки ихтиёр вай бирасаду дасташ аз кул бурӣда гардаду ҳимматаш аз ғайр эъроз кунад агар бхсбд ё бедор бошад ба ҳар сифат ки буд азиз ва бузургвор бошад .

و قیمت نه آن را بود که بتکلف بخسبد قیمت آن را بود کش بخوابانند؛ چنان‌که خدای عزّ و جلّ اصحاب کهف را برگزید و به محل اعلی رسانید و لباس کفر از گردن ایشان برکشید ایشان نه اندر خواب تکلف کردند نه اندر بیداری؛ تا حق تعالی خواب بر ایشان افکند و بی اختیار ایشان مر ایشان را می‌پرورد؛ لقوله، تعالی: «و تَحْسِبُهُم أیقاظاً وهُم رُقُودٌ و نُقَلِّبُهم ذاتَ الیمینِ و ذاتَ الشِّمالِ. (۱۸/الکهف).» و این هر دو اندر حال بی اختیاری بود و چون بنده به درجتی رسد که اختیار وی برسد و دستش از کل بریده گردد و همتش از غیر اعراض کند اگر بخسبد یا بیدار باشد به هر صفت که بود عزیز و بزرگوار باشد.

Пас шарти хоби мурӣдро он бошад ки аввали хоби худро чун охири аҳд худ донад аз маосӣ тавба кунаду хасмон хушнӯд кунаду таҳоратӣ покиза кунад ва бар дасти рост , рӯй сӯй қибла кунаду бхсбд , корҳои дунё рост карда ;у неъмати исломро шукр кунад ва шарт кунад ки агар бедор гардад бо сар маосӣ нашавад . Пас ҳар ки ба бедории кори худ сохта бошад , вайро аз хобу марг бокӣ набошад .

پس شرط خواب مرید را آن باشد که اول خواب خود را چون آخرِ عهد خود داند از معاصی توبه کند و خصمان خشنود کند و طهارتی پاکیزه کند و بر دست راست، روی سوی قبله کند و بخسبد، کارهای دنیا راست کرده؛ و نعمتِ اسلام را شکر کند و شرط کند که اگر بیدار گردد با سرِ معاصی نشود. پس هر که به بیداری کار خود ساخته باشد، وی را از خواب و مرگ باکی نباشد.

Ва андари ҳикоёт машҳураст ки он пер ба наздики он имомӣ ки андари риояти ҷоҳу кулоҳи ръўнти нафаси андари монда буд , даромадӣ ва гуфтӣ : « ё бофалон , май бибояд мард . » вайро аз он сухани ранҷӣ ба дил омадӣ ки : « ин марди гадоӣ , ҳар замони марои ин сухан мегуяд . »

و اندر حکایات مشهور است که آن پیر به نزدیک آن امامی که اندر رعایت جاه و کلاه رعونت نفس اندر مانده بود، درآمدی و گفتی: «یا بافلان، می‌بباید مرد.» وی را از آن سخن رنجی به دل آمدی که: «این مردِ گدای، هر زمان مرا این سخن می‌گوید.»

Рӯзӣ гуфт ман фардо ибтидо кунам . Дигари рӯзи он пер андар омад . Эмом гуфт : « ё бофалон , май бибояд мард . » ваии саҷҷодаи бози афканду сари бози ниҳод ва гуфт : « мардум . » андари ҳоли ҷонаши баромад . Эмомро аз он танбеҳӣ буд . Донист ки вайро мефармуд ки : « басӣҷи роҳ марг кун чунин ки ман кардам . »

روزی گفت من فردا ابتدا کنم. دیگر روز آن پیر اندر آمد. امام گفت: «یا بافلان، می بباید مرد.» وی سجاده باز افکند و سر باز نهاد و گفت: «مُردم.» اندر حال جانش برآمد. امام را از آن تنبیهی بود. دانست که وی را می‌فرمود که: «بسیج راه مرگ کن چنین که من کردم.»

Ва шайхи ман разии аллоҳи анҳу мурӣдонро бар он доштӣ ки : ҷузи андари ҳоли ғалабаи мхсбид ва чун бедори шадид низ мхсбид ки хоби сонӣ бар мурӣди ҳақи ҳаром буду бекорӣу андари ин маънии сухан бисёреду аллоҳи аълам .

و شیخ من رضی اللّه عنه مریدان را بر آن داشتی که: جز اندر حال غلبه مخسبید و چون بیدار شدید نیز مخسبید که خواب ثانی بر مریدِ حقّ حرام بود و بیکاری و اندر این معنی سخن بسیار اید و اللّه اعلم.