Қавла , ъзу ҷл : « лоисأлўни анноси إлҳоФо ( ۲۷۳/олбқраҳ ) . »

قوله، عزّ و جلّ: «لایَسْألونَ النّاسَ إلحافاً (۲۷۳/البقره).»

Савол ба алҳоФ накунанд ва чун касе аз эшон саволӣ кунад манъ накунанд ; лқўлаҳ , таъолӣ : « ва аммо алсоӣли Флои тнҳр ( ۱۰/олзҳӣ ) . » ва то тавонанд саволи ҷуз аз ҳақ таъолӣ накунанду ғайри вайро дар маҳал савол наниҳанд ; ки савол эъроз бошад аз ҳақ ба ғайри ҳақ ва чун банда эъроз кард бим он бошад ки варои андари маҳал эъроз бигузоранд .

سؤال به الحاف نکنند و چون کسی از ایشان سؤالی کند منع نکنند؛ لقوله، تعالی: «و امّا السّائلَ فلا تَنْهَرْ (۱۰/الضّحی).» و تا توانند سؤال جز از حق تعالی نکنند و غیر وی را در محل سؤال ننهند؛ که سؤال اعراض باشد از حق به غیر حق و چون بنده اعراض کرد بیم آن باشد که ورا اندر محل اعراض بگذارند.

Ёфтам ки яке гуфт аз аҳли дунёи мари робиъаро разии аллоҳи анҳо ки : « ё робиъа , чизе бихоҳ аз ман то муродат ҳосил кунам . » вай гуфт : « ё ҳозо ! ман шарм дорам ки аз холиқи дунё дунё хоҳам шарм надорам ки аз чун хештанӣ хоҳам ? »

یافتم که یکی گفت از اهل دنیا مر رابعه را رضی اللّه عنها که: «یا رابعه، چیزی بخواه از من تا مرادت حاصل کنم.» وی گفت: «یا هذا! من شرم دارم که از خالقِ دنیا دنیا خواهم شرم ندارم که از چون خویشتنی خواهم؟»

Гўиндкаҳ : андари вақти бўмслми мрўзии дарвешии бигноаҳро ба тӯҳмат дуздӣ бигирифтанд ва ба чаҳор тоқи Марв боз доштанд чун шаб андар омад , бўмслми пайғамбарро алайҳи ассалом ба хоб дид ки вайро гуфт : « ё бо мусаллам , марои худованд ба ту фиристодааст ки дӯстӣ аз дӯстони ман бе ҷурмии андар зиндон туаст . Бархезу вайро беруни ор . » бўмслм аз хоб биҷусту сару пои бараҳна ба дар зиндони давид ва бифармуд то дар бикшоданд ва он дарвешро берун оварад ва аз ваии узри хост ва гуфт : « ҳоҷатӣ бихоҳ . » дарвеш гуфт : « аиҳо алأмир , касе ки ӯ худовандӣ дорад ки чунин ним шубони бўмслмро сару пои бараҳна аз бистари гарми барангезаду бифиристад то ӯро аз балоҳо барраанд раво бошад ки ӯ аз дайгарӣ савол кунад ва ҳоҷат хоҳад ? » бўмслми гирёни гашт ва дарвеш бирафт .

گویندکه: اندر وقت بومسلم مروزی درویشی بیگناه را به تهمت دزدی بگرفتند و به چهار طاق مرو باز داشتند چون شب اندر آمد، بومسلم پیغمبر را علیه السّلام به خواب دید که وی را گفت: «یا با مسلم، مرا خداوند به تو فرستاده است که دوستی از دوستان من بی جرمی اندر زندان توست. برخیز و وی را بیرون آر.» بومسلم از خواب بجست و سر و پای برهنه به در زندان دوید و بفرمود تا در بگشادند و آن درویش را بیرون آورد و از وی عذر خواست و گفت: «حاجتی بخواه.» درویش گفت: «ایّها الأمیر، کسی که او خداوندی دارد که چنین نیم شبان بومسلم را سر و پا برهنه از بستر گرم برانگیزد و بفرستد تا او را از بلاها برهاند روا باشد که او از دیگری سؤال کند و حاجت خواهد؟» بومسلم گریان گشت و درویش برفت.

Ва боз гуруҳе гӯйанд ки : раво бошад дарвешро ки аз халқ савол кунад ; лқўлаҳ , таъолӣ : « лоисأлўни анноси إлхоФо ( ۲۷۳/олбқраҳ ) » , рад мекунад аз савол , аммо ба ваҷҳи алҳоФ .

و باز گروهی گویند که: روا باشد درویش را که از خلق سؤال کند؛ لقوله، تعالی: «لایسألونَ النّاسَ إلْخافاً (۲۷۳/البقره)»، رد می‌کند از سؤال، اما به وجه الحاف.

Ва қавла , алайҳи ассалом : « أтлбўо алҳавоъиҷ ъанд ҳисони алўҷўаҳ . »

و قوله،علیه السّلام: «أُطلبُوا الحوائجَ عندَ حِسانِ الوُجُوه.»

Ва машойихи разии анҳуам ба се иллати савол кардан раво доштаанд :

و مشایخ رُضِیَ عنهم به سه علت سؤال کردن روا داشته‌اند:

Яке мари фароғати дилро ки лобуд буд ва гуфтаанд ки : мо ду гардаро он қимат нанаҳем ки рӯзу шаб дар интизор он гузорем ; аз он чаҳ ҳеҷ машғӯлӣ чун шуғл таом нест ва аз он буд ки чун боязиди мурӣди шқиқро пурсед аз ҳоли шқиқи разии аллоҳи анҳуам дар он ҳолат ки ба зиёрати ваии омада буд , мурӣд гуфт : « ӯ аз халқи фориғ шудааст ва бар ҳукм таваккулӣ нишаста . » бўизид гуфт ӯро ки : « чун бози гардӣ , бигӯӣ ӯро ки : нигар то худоиро ба ду гардаи нёзмоиӣ . Чун гуруснаи гардии ду гарда аз ҳамҷинс худ бихоҳу борномаҳи таваккули як сўнаҳ то он шаҳру вилоят аз шавамӣ мъомлти ту ба замин фурӯ нашавад . »

یکی مر فراغت دل را که لابد بود و گفته‌اند که: ما دو گرده را آن قیمت ننهیم که روز و شب در انتظار آن گذاریم؛ از آن‌چه هیچ مشغولی چون شغل طعام نیست و از آن بود که چون بایزید مرید شقیق را پرسید از حال شقیق رضی اللّه عنهم در آن حالت که به زیارت وی آمده بود، مرید گفت: «او از خلق فارغ شده است و بر حکم توکلی نشسته.» بویزید گفت او را که: «چون باز گردی، بگوی او را که: نگر تا خدای را به دو گرده نیازمایی. چون گرسنه گردی دو گرده از همجنس خود بخواه و بارنامهٔ توکل یک سونه تا آن شهر و ولایت از شومی معاملت تو به زمین فرو نشود.»

Ва дигари риёзати нафасро савол кардаанд то зл он бикашанду ранҷ бар дил худ ниҳанду қимат худ бидонанд ки эшон мар ҳар касеро ба чаҳ арзанд , ва такаббур накунанд надидӣ ки чун шблӣ ба ҷунайди разии аллоҳ ънҳмо омад , гуфт : « ё бобикр , туро нихвати он дар сараст ки : ман писари ҳоҷиби алҳҷоб Халифааму амири сомраҳи азтўи ҳеҷ кор наёяд то ба бозор берун нашӯй ва аз ҳар ки бинӣ савол накунӣ ; то қимати худ бадоне . » чунон кард . Ҳар рӯзи бозораши сусттар будӣ то сари сол ба дрҷтӣ расед ки андари ҳамаи бозори бгшт , ҳеҷ касаши ҳеҷ надод . Боз омад бо ҷунайди разии аллоҳ ънҳмо бигуфт . Ҷунайд гуфт : « ё бобикр , акнӯн қимати худ бадоне ; ки халқро ба ҳеҷ менаярзӣ . Дили андар эшон мабанд ва эшонро ба ҳеҷ низ брмгирд . » ва ин мари риёзатро буд на мари касбро .

و دیگر ریاضت نفس را سؤال کرده‌اند تا ذُلّ آن بکشند و رنج بر دل خود نهند و قیمت خود بدانند که ایشان مر هر کسی را به چه ارزند، و تکبر نکنند ندیدی که چون شبلی به جنید رضی اللّه عنهما آمد، گفت: «یا بابکر، تو را نخوت آن در سر است که: من پسر حاجب الحُجّاب خلیفه‌‌ام و امیر سامره ازتو هیچ کار نیاید تا به بازار بیرون نشوی و از هر که بینی سؤال نکنی؛ تا قیمت خود بدانی.» چنان کرد. هر روز بازارش سست‌تر بودی تا سرِ سال به درجتی رسید که اندر همه بازار بگشت، هیچ کسش هیچ نداد. باز آمد با جنید رضی اللّه عنهما بگفت. جنید گفت: «یا بابکر، اکنون قیمت خود بدانی؛ که خلق را به هیچ می نیرزی. دل اندر ایشان مبند و ایشان را به هیچ نیز برمگیرد.» و این مر ریاضت را بود نه مر کسب را.

Ва аз зўолнўни мисрии раҳмаи аллоҳи ривояти оранд ки гуфт : ман рафиқии доштами мувофиқ .

و از ذوالنون مصری رحمه اللّه روایت آرند که گفت: من رفیقی داشتم موافق.

Худои ъзу ҷл ӯро пеши хост ва аз меҳнати дунё ба неъмат уқбо расед . Вайро ба хоб дидам , гуфтамаш : « худои таъолӣ бо ту чаҳ кард ? » гуфт : « маро биёмурзед . » гуфтам : « ба чаҳ хислат ? » гуфт : « маро бар пой кард ва гуфт : бандаи ман , бисёр зл ва ранҷ кашидӣ аз сифлагону бахилону дасти пеши эшон дароз кардӣу андари он сабр кардӣ . Туро бидон бахшедам . »

خدای عزّ و جلّ او را پیش خواست و از محنت دنیا به نعمت عقبی رسید. وی را به خواب دیدم، گفتمش: «خدای تعالی با تو چه کرد؟» گفت: «مرا بیامرزید.» گفتم: «به چه خصلت؟» گفت: «مرا بر پای کرد و گفت: بندهٔ من، بسیار ذُلّ و رنج کشیدی از سفلگان و بخیلان و دست پیش ایشان دراز کردی و اندر آن صبر کردی. تو را بدان بخشیدم.»

Ва сдигри мари ҳурмати ҳақро аз халқ савол карданд . Ҳамаи амлоки дунёу мол аз он вай донистанду ҳамаи халқони вакилони ваии диданд . Чизе ки ба насиби нафаси эшон бозгашт аз вакили ваии бхўостнду сухани худ бо вай бигуфтанду андар шоҳид боист банда ки бар вакил арза кунад ба ҳурмату иззати наздик тар бошад аз он ки бар худованд . Пас саволи эшон аз ғайр , аломати ҳузуру иқбол буд ба ҳақ на ғайбату эъроз аз ҳақ .

و سدیگر مر حرمت حق را از خلق سؤال کردند. همه املاک دنیا و مال از آنِ وی دانستند و همه خلقان وکیلان وی دیدند. چیزی که به نصیب نفس ایشان بازگشت از وکیل وی بخواستند و سخن خود با وی بگفتند و اندر شاهد بایستِ بنده که بر وکیل عرضه کند به حرمت و عزت نزدیک‌تر باشد از آن که بر خداوند. پس سؤال ایشان از غیر، علامت حضور و اقبال بود به حق نه غیبت و اعراض از حق.

Ёфтам ки яҳёи бен маозро духтарӣ буд . Рӯзии мари модарро гуфт : « маро май фалони чиз бояд . » модар гуфт : « аз худоӣ бихоҳ . » гуфт : « эй модар , ман шарм дорам ки боист нафсонии худ аз ҳазрат вай бихоҳам , ва он чаҳ ту диҳии ҳам аз он вай буду рӯзии муқаддар ман бошад . »

یافتم که یحیی بن مُعاذ را دختری بود. روزی مر مادر را گفت: «مرا می فلان چیز باید.» مادر گفت: «از خدای بخواه.» گفت: «ای مادر، من شرم دارم که بایست نفسانی خود از حضرت وی بخواهم، و آن‌چه تو دهی هم از آنِ وی بود و روزی مقدر من باشد.»

Пас одоби савол он бошад ки : агар мақсӯд бар ояд хуррамтар аз он набошӣ ки брнёиду халқро андар миёна набинӣ ва аз занону асҳоби асўоқ савол накунӣ ,у рози худ ҷуз бо он нагӯйӣ ки бар ҳалолии моли вай мўқн бошӣ ва то туоне кард савол бар насиб худ накунӣ ва аз он таҷаммул ва кадхудое насозӣу мари онро малик худ нигарадонеу мари ҳукми вақтро бошӣ ҳадиси фардо бар дил нагузароне то ба ҳалоки ҷовдона махӯз нашӯйу худоиро ъзу ҷл бар доми гадоӣ худ набандӣ ва аз худ порсое накунӣ то аз роҳи он туро чизе диҳанд .

پس آداب سؤال آن باشد که: اگر مقصود بر آید خرم‌تر از آن نباشی که برنیاید و خلق را اندر میانه نبینی و از زنان و اصحاب اسواق سؤال نکنی، و راز خود جز با آن نگویی که بر حلالی مال وی موقن باشی و تا توانی کرد سؤال بر نصیب خود نکنی و از آن تجمل و کدخدایی نسازی و مر آن را ملک خود نگردانی و مر حکم وقت را باشی حدیث فردا بر دل نگذرانی تا به هلاک جاودانه مأخوذ نشوی و خدای را عزّ و جلّ بر دام گدایی خود نبندی و از خود پارسایی نکنی تا از راه آن تو را چیزی دهند.

Ёфтам периро аз муҳташамони мутасаввифа ки аз бодияи баромад фоқа задау ранҷ инқитоъ кашида ба бозори Кӯфа андар омад , гунҷишкӣ бар дасти нишонда ва мегуфт : « аз барои ин гнҷшгки маро чизе диҳед . » гуфтанд : « эй ҳозо ! ин чаҳ май гӯйӣ ? » гуфт : « маҳол бошад ки ман гӯям : маро аз баҳри худоӣ чизе диҳед ; аз он ки ба дунёи шафиъи ҷуз ҳақирӣ натавон оварад . » ин андакӣаст аз бисёр он чаҳ андари ин боб шартаст . Вассалом .

یافتم پیری را از محتشمان متصوّفه که از بادیه برآمد فاقه زده و رنج انقطاع کشیده به بازار کوفه اندر آمد، گنجشکی بر دست نشانده و می‌گفت: «از برای این گنجشگک مرا چیزی دهید.» گفتند: «ای هذا! این چه می‌گویی؟» گفت: «محال باشد که من گویم: مرا از بهر خدای چیزی دهید؛ از آن که به دنیا شفیع جز حقیری نتوان آورد.» این اندکی است از بسیار آن‌چه اندر این باب شرط است. والسّلام.