Қавла , алайҳи ассалом : « зинўои أсўоткми болқрон . Бёроииди овозҳоро ба хондани қуръон . »

قوله، علیه السّلام: «زَیِّنُوا أصواتَکُم بِالقُرانِ. بیارایید آوازها را به خواندن قرآن.»

Ва як ривояти дигар : « зинўои алқуръони болأсўоти алҳсн . Бёроииди қуръонро ба савтҳои хуши некӯ . »

و یک روایت دیگر: «زَیِنّوُا القُرآنَ بِالأصْواتِ الحَسَنِ. بیارایید قرآن را به صوت‌های خوش نیکو.»

Қавла , таъолӣ : « язиди фии алхлқи мо ишоء ( ۱/Фотр ) . » муфассирон гуфтанд ки ин , савт ҳасан бошад ва ҳарки хоҳад ки савт Довӯд башнавад гӯи савти бўмўсӣ ашъарӣ бишинав .

قوله، تعالی: «یزیدُ فِی الخلقِ ما یَشاءُ (۱/فاطر).» مفسران گفتند که این، صوت حَسَن باشد و هرکه خواهد که صوت داود بشنود گو صوت بوموسی اشعری بشنو.

Ва андари ахбор машҳураст ки : андари биҳишти мари аҳли биҳиштро самоъ бошад ва он чунон буд ки аз ҳар дарахтии савтӣу лаҳнӣ мухталиф меояд . Чун муаллиф шаванд он асвоти табоиъро андари он лиззатӣ азим бошад ва ин навъи самоъ омаст андари миёни халқ аз одамӣу ғайри он ки зиндаанд ба ҳукми он ки рӯҳ , латифасту андари асвот латофатӣ ҳаст , чун башнавад ҷинс ба ҷинс моил шуд ва ин қавл гуруҳеаст ки гуфтам .

و اندر اخبار مشهور است که: اندر بهشت مر اهل بهشت را سماع باشد و آن چنان بود که از هر درختی صوتی و لحنی مختلف می‌آید. چون مؤلَّف شوند آن اصوات طبایع را اندر آن لذتی عظیم باشد و این نوع سماع عام است اندر میان خلق از آدمی و غیر آن که زنده‌اند به حکم آن که روح، لطیف است و اندر اصوات لطافتی هست، چون بشنود جنس به جنس مایل شد و این قول گروهی است که گفتم.

Ва атиббороу онон ки даъвӣ таҳқиқ кунанд аз аҳли хабарати андари ин сухан бисёрасту андари таълӣфи алҳон , кутуб сохтаанду мари онро азм додау имрӯзи осори санъаташон зоҳираст андари мзомир ки мари онро мураттаб гардонидаанд мари қӯти ҳўироу талаби лаҳвро ба ҳукми мувофиқати шайтон ; то ҳаддӣ ки гӯйанд : исҳоқи Мӯсилии андари боғӣ меГана кард ҳазор дастон месаройед , аз лиззати он хомӯш шуд ва самоъ мекард то аз дарахти дарафтоди мурда ва аз ин ҷинси ҳикоят ҳо шунидаам аммо мурод ба ҷуз инаст .

و اطبا را و آنان که دعوی تحقیق کنند از اهل خبرت اندر این سخن بسیار است و اندر تألیفِ الحان، کتب ساخته‌اند و مر آن را عُظْم داده و امروز آثار صنعتشان ظاهر است اندر مزامیر که مر آن را مرتب گردانیده‌اند مر قوت هوی را و طلب لهو را به حکم موافقت شیطان؛ تا حدی که گویند: اسحاق موصلی اندر باغی می غنا کرد هزار دستان می‌سرایید، از لذت آن خاموش شد و سماع می‌کرد تا از درخت درافتاد مرده و از این جنس حکایت‌ها شنیده‌‌ام اما مراد به‌جز این است.

Ва эшон гӯйанд ки : « ҳамаи роҳоти табоиъ аз таълӣфу таркиби асвоту алҳон буд . » иброҳӣми хавоси разии аллоҳ анҳу гуяд ки : ман вақте ба ҳе аз эҳёии араби фарози расидам ва ба дори заифи амӣрӣ аз умарои ҳӣ нузул кардам сиёҳӣ дидам мғлўлу мусалсал , бар дар хаймаи афкандаи андари офтоб . Шафқатӣ бар дилам падед омад . Қасд кардам то ӯро ба шафоат бихоҳам аз амир . Чун таом пеш овараданд мари икроми заифро амир биёмад то бо ман мувофиқат кунад чун ваии қасд таом кард ман або кардам . Ва бар араби ҳеҷ чизи сахттар аз он наёяд ки касе таом эшон нахурд . Маро гуфт : « эй ҷавонмард , чаҳ чизи туро аз таоми ман боз медорад ? » гуфтам : « умедӣ ки бар карам ту дорам . » гуфт : « ҳамаи амлоки ман туро , ту таом бихӯр . » гуфтам : « маро ба малики ту ҳоҷатӣ нест , ин ғуломро дар кор ман кун . » гуфт : « нахуст аз ҷурмаш бипурс , онгоҳи банд аз вай баргир ; ки туро бар ҳамаи чизҳо ҳукмаст то дар зиёфати мое . » гуфтам : « бигӯ то ҷурмаш чист . » гуфт : « бидон ки ин ғуломӣаст ки ҳодӣаст ,у савтӣ хуш дорад ман инро ба зёъ худ фиристодам бо уштурии сад то барои ман ғаллаи орад вай бирафту дубори шутур бар ҳар уштурии ниҳоду андари роҳ ҳаддӣ мекард ва уштурон мешитофтанд то ба муддатии қариби ин ҷо омаданд , бо ду чандон бор ки ман фармӯда будам . Чун бор аз уштурон фурӯ гирифтанд , уштурони ҳамаи ягони дугон ҳалок шуданд . »

و ایشان گویند که: «همه راحات طبایع از تألیف و ترکیب اصوات و الحان بود.» ابراهیم خواص رضی اللّه عنه گوید که: من وقتی به حیی از احیای عرب فراز رسیدم و به دار ضیف امیری از امرای حی نزول کردم سیاهی دیدم مَغلول و مُسلسل، بر در خیمه افکنده اندر آفتاب. شفقتی بر دلم پدید آمد. قصد کردم تا اورا به شفاعت بخواهم از امیر. چون طعام پیش آوردند مر اکرام ضیف را امیر بیامد تا با من موافقت کند چون وی قصد طعام کرد من ابا کردم. و بر عرب هیچ چیز سخت تر از آن نیاید که کسی طعام ایشان نخورد. مرا گفت: «ای جوانمرد، چه چیز تو را از طعام من باز می‌دارد؟» گفتم: «امیدی که بر کرم تو دارم.» گفت: «همه املاک من تو را، تو طعام بخور.» گفتم: «مرا به ملک تو حاجتی نیست، این غلام را در کار من کن.» گفت: «نخست از جرمش بپرس، آنگاه بند از وی برگیر؛ که تو را بر همه چیزها حکم است تا در ضیافت مایی.» گفتم: «بگو تا جرمش چیست.» گفت: «بدان که این غلامی است که حادی است، و صوتی خوش دارد من این را به ضیاع خود فرستادم با اشتری صد تا برای من غله آرد وی برفت و دوبار شتر بر هر اشتری نهاد و اندر راه حُدی می‌کرد و اشتران می‌شتافتند تا به مدتی قریب این‌جا آمدند، با دو چندان بار که من فرموده بودم. چون بار از اشتران فرو گرفتند، اشتران همه یگان دوگان هلاک شدند.»

Иброҳӣм гуфт : марои сахт аҷаб омад , гуфтам : « аиҳо аломир , шарафи ту туро ҷуз ба рост гуфтан надорад , аммо маро бар ин қавли бурҳонӣ бояд . » то мо дар ин сухан будем уштурӣ чанд аз бодия ба чоҳсор овараданд то об диҳанд . Амир пурсед ки : « чанд рӯзаст ки ин уштурон об нахурдаанд ? » гуфтанд : « се рӯз . » ин ғуломро фармуд то ба ҳаддӣ савт баргушод . Уштурони андари савти вайу шунидани он машғӯл шуданд ва ҳеҷ даҳон ба об накарданд то ногоҳ як як дар рамеданду андари бодияи бпрокнднд . Он ғуломро бикшод ва ба ман бахшед .

ابراهیم گفت: مرا سخت عجب آمد، گفتم: «ایّها الامیر، شرف تو تو را جز به راست گفتن ندارد، اما مرا بر این قول برهانی باید.» تا ما در این سخن بودیم اشتری چند از بادیه به چاهسار آوردند تا آب دهند. امیر پرسید که: «چند روز است که این اشتران آب نخورده‌اند؟‌» گفتند: «سه روز.» این غلام را فرمود تا به حُدی صوت برگشاد. اشتران اندر صوت وی و شنیدن آن مشغول شدند و هیچ دهان به آب نکردند تا ناگاه یک یک در رمیدند و اندر بادیه بپراکندند. آن غلام را بگشاد و به من بخشید.

Ва мо баъзе аз ин андар мушоҳида мебайнем ки чун аштрбону хрбндаҳ тараннумӣ кунанд андари он уштуру хари тарабӣ пайдо ояд .

و ما بعضی از این اندر مشاهده می‌بینیم که چون اشتربان و خربنده ترنّمی کنند اندر آن اشتر و خر طربی پیدا آید.

Ва андари хуросону Ироқ одатӣаст ки сайёдон ба шаб оҳӯ гиранд таштӣ бизананд то оҳӯони овоз ташт бишинаванд ва бар ҷой боистанд . Эшон мар ӯро бигиранд .

و اندر خراسان و عراق عادتی است که صیادان به شب آهو گیرند طشتی بزنند تا آهوان آواز طشت بشنوند و بر جای بایستند. ایشان مر او را بگیرند.

Ва машҳураст ки андари Ҳиндӯстон гуруҳеанд ки ба дашти беруни раванд ва Гана мекунанд ва лаҳн мегардонанд . Оҳӯон чун он бишинаванд , қасд эшон кунанд . Эшон гирд оҳӯ мегирданд ва Гана мекунанд то аз лиззати чашм фурӯ гираду бхсбд . Эшон мар ӯро бигиранд .

و مشهور است که اندر هندوستان گروهی‌اند که به دشت بیرون روند و غنا می‌کنند و لحن می‌گردانند. آهوان چون آن بشنوند، قصد ایشان کنند. ایشان گرد آهو می‌گردند و غنا می‌کنند تا از لذت چشم فرو گیرد و بخسبد. ایشان مر او را بگیرند.

Ва андари кӯдакони хиради ин ҳукм зоҳираст ки чун бгринди андари гоўораҳ , касе навое бузанд хомӯш шаванду мари онро бишинаванд ва атиббо гӯйанд мари ин кӯдакро ки ҳиси вай дурустаст ва ба бузургӣ зирак бошад ва аз он буд ки он малики аҷамро вафот омад аз вай писарӣ монад ду сола . Вузаро гуфтанд ки : « иниро бар тахти мамлакат бояд нишонд ? » бо бзрҷмҳр тадбир карданд . Вай гуфт : « савобед . Аммо бибояд озмуд то ҳисаш дуруст ҳасту бадви умед тавон дошт ? » гуфтанд : « тадбир ин чист ? » бифармуд то Гана мекарданд ваии андари он миён ба тараб омаду дасту пой задан гирифт . Бзрҷмҳр гуфт : « ин умедвораст ба малик . »

و اندر کودکان خرد این حکم ظاهر است که چون بگریند اندر گاواره، کسی نوایی بزند خاموش شوند و مر آن را بشنوند و اطبا گویند مر این کودک را که حس وی درست است و به بزرگی زیرک باشد و از آن بود که آن ملک عجم را وفات آمد از وی پسری ماند دو ساله. وزرا گفتند که: «اینی را بر تخت مملکت باید نشاند؟» با بزرجمهر تدبیر کردند. وی گفت: «صواب اید. اما بباید آزمود تا حسش درست هست و بدو امید توان داشت؟» گفتند: «تدبیر این چیست؟» بفرمود تا غنا می‌کردند وی اندر آن میان به طرب آمد و دست و پای زدن گرفت. بزرجمهر گفت: «این امیدوار است به ملک.»

Ва асвотро таъсир аз он зоҳиртараст ба наздики уқало ки ба изҳори бурҳони вай ҳоҷат ояд ва ҳар ки гуяд : « маро ба алҳону асвоту мзомир хуш нест » , ё дурӯғ гуяд , ё нифоқ кунад , ва ё ҳис надорад вози ҷумлаи мардумону сутурон берун бошад . Манъи гуруҳе аз он бидонаст ки риояти амр худованд кунанду фуқаҳо муттафиқанд ки : чун адавот млоҳӣ набошаду андари дили фисқӣ падедор наёяд , шунидани он мубоҳаст ва бар ин осору ахбор бисёр оранд . Кома рӯй ани Оишаи разии аллоҳи анҳо қолат : « ъндии ҷорӣаи тғнӣ , Фостأзни умр , Флмо , самъати ҳисаи фарати Флмои дахли умри табассуми расӯли аллоҳ , слии аллоҳи алайҳу силам . Фқоли ?лаи умр : мо أзҳкк , ё расӯли аллоҳ ? қол : канти ънднои ҷорӣаи тғнии Флмои самъати ҳски фарат . Фқоли умр : лоأбрҳ ҳатто أсмъи мокони самъи расӯли аллоҳ , слии аллоҳи алайҳу силам . Фдъои расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу силами алҷориаҳ , Фأхзти тғнӣу расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу силами истмъ . »

و اصوات را تأثیر از آن ظاهرتر است به نزدیک عقلا که به اظهار برهان وی حاجت آید و هر که گوید: «مرا به الحان و اصوات و مزامیر خوش نیست»، یا دروغ گوید، یا نفاق کند، و یا حس ندارد واز جملهٔ مردمان و ستوران بیرون باشد. منع گروهی از آن بدان است که رعایت امر خداوند کنند و فقها متفق‌اند که: چون ادوات ملاهی نباشد و اندر دل فسقی پدیدار نیاید، شنیدن آن مباح است و بر این آثار و اخبار بسیار آرند. کما رُوِیَ عن عایشة رضی اللّه عنها قالتْ: «عندی جاریةٌ تُغَنّی، فاستأذنَ عمرُ، فلمّا، سمعَتْ حسَّه فَرَّتْ فلمّا دخَلَ عمرُ تبسَّمُ رسولُ اللّهِ، صلّی اللّه علیه و سلم. فقالَ له عمر: ما أضحکَکَ، یا رسولَ اللّه؟ قال: کانَتْ عندَنا جاریةٌ تغنّی فلمّا سمعَتْ حسَّک فرَّتْ. فقال عمرُ: لاأبرحُ حتّی أسْمَعَ ماکانَ سمِعَ رسولُ اللّه، صلّی اللّه علیه و سلم. فدعا رسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و سلم الجاریةَ، فأخذتْ تُغَنّی و رسولُ اللّه صلّی اللّه علیه و سلّم یستمعُ.»

Ва бисёре аз саҳобаи ризвони аллоҳи алайҳим монанди ин овардаанду шайхи Абуабдураҳмони слмии он ҷумларо ҷамъ кардааст , андари китоби самоъ ва ба абоҳти он қатъ кардау муроди машойихи мутасаввифа аз ин ба ҷуз инаст ; аз он чаҳ андари аъмоли фавойиди боидобоҳт талабидани кор авом бошаду маҳали мубоҳ сутуронанд . Бандагони мукаллафро бояд то аз кирдор фоида талабанд .

و بسیاری از صحابه رضوان اللّه علیهم مانند این آورده‌اند و شیخ ابوعبدالرحمان سُلَمی آن جمله را جمع کرده است، اندر کتاب سماع و به اباحت آن قطع کرده و مراد مشایخ متصوّفه از این به‌جز این است؛ از آن‌چه اندر اعمال فواید بایداباحت طلبیدن کار عوام باشد و محل مباح ستوران‌اند. بندگان مکلف را باید تا از کردار فایده طلبند.

Вақте ман ба Марв будам . Яке аз аъиммаи аҳли ҳадиси он ки маърӯфтарин буд маро гуфт : « ман андари абоҳти самоъ китобӣ кардаам . » гуфтам : « бузурги мусӣбатӣ ки андари дайн падедор омад , ки хоҷаи эмоми лаҳвиро ки асли ҳамаи Фсқҳост ҳалол кард ! » маро гуфт : « ту агар ҳалол наме дорӣ , чаро мекунӣ ? » гуфтам : « ҳукми ин бар вуҷӯҳаст бар як чиз қатъ натавон кард агар таъсири андари дили ҳалол буд самоъи ҳалол буд ; ва агар ҳароми ҳаром , ва агар мубоҳи мубоҳ . Чизеро ки ҳукми зоҳираш фисқасту андари ботини ҳолаш бар вуҷӯҳаст итлоқи он ба як чизи маҳол буд . » валлоҳи аълами болсўоб .

وقتی من به مرو بودم. یکی از ائمهٔ اهل حدیث آن که معروفترین بود مرا گفت: «من اندر اباحت سماع کتابی کرده‌ام.» گفتم: «بزرگ مصیبتی که اندر دین پدیدار آمد، که خواجه امام لهوی را که اصل همه فسقهاست حلال کرد!» مرا گفت: «تو اگر حلال نمی‌داری، چرا می‌کنی؟» گفتم: «حکم این بر وجوه است بر یک چیز قطع نتوان کرد اگر تأثیر اندر دل حلال بود سماع حلال بود؛ و اگر حرام حرام، و اگر مباح مباح. چیزی را که حکم ظاهرش فسق است و اندر باطن حالش بر وجوه است اطلاق آن به یک چیز محال بود.» واللّه اعلم بالصّواب.