Алҳмдллаҳи алзии сири нуфуси алъорФини тоӣраҳи фии мтори амтсоли амра ва заҷрҳо бнҳиаҳи ани алмъосӣ , Фонзҷрти анҳо бзҷраҳу сқии қулӯби алъошқини муҳаббатаи Фмои сиҳҳати ман скраҳ ,у алҳмҳои идомаи зикраи Фмои туфтар ман зикрау أрии алмбтлии ҷазили савоби сабраи алии блоӣаҳ , Фостъзби мрораҳи сабрау насби ллғнии илми эҳсонаи илайҳу анъомаи алайҳи листдл ба алии вуҷуби ҳмаҳу шукра , субҳони алзии ҷълкли қалби ман қулӯби аҳбоӣаҳи мқрои бмҳбтаҳу сири муҳаббатаи мустақараи фии сўидоӣаҳу ҳбтаҳу атлъи нуфуси алъорФини алии оёти тавҳидау маърифатау أлҳми алорўоҳи болортёҳи илои бҳбўбаҳи ҷнтаҳу алоштёқи илои назарау руятау ашҳади ани лои илоҳи алооллаҳи вҳдаҳи лошарики ?лаи шҳодаҳи тؤмни қоилҳо ман азобау стўтаҳу ашҳади ани мҳмдои абдау расӯлаи алзии насхи алшроиъи алмтқдмаҳи бшриътаҳу хатми рисолаи алрсли брсолтаҳ , слии аллоҳи алайҳу алии ?алау асҳобау итратау алии алхлФоءи алрошдин хусусан алии абии бикри алсдиқи фии қавлау ъқидтаҳу умри алФорўқи алзии фарқи байн алҳақу алботли бқзитаҳу алии Усмони зии алнўрини алзии нуруллои қалбаи бнўри маърифатау алии алии алмртзии фии халқау сиратау алии алҳсн ва алҳусайн алзии хссҳмои аллоҳи алии халқаи бқрбаҳу раҳматау алии ҷамеъи алмҳоҷрину алонсори ман атбоъау сҳобтаҳу силами тслимоксиро . Ани алҳсни албсрии анаи қол : ҳдснии ҷмоъҳклҳми смъўои алҳдиси ан алнабӣ слии аллоҳи алайҳу силами иқўл : « ани аллоҳи таъолии лмои халқи алъқли Фқоли ?ла : ақъд , Фқъд . Сами қоли ?ла : Қуми Фқом : сами қоли ?ла : ақбл , Фоқбл . Сами қоли ?ла : адбр , Фодбр . Сами қоли ?ла : такаллум , Фтклм . Сами қоли ?ла : анст , Фонст . Сами қоли ?ла : анзр , Фнзр . Сами қоли ?ла : ансрФ , ФонсрФ . Сами қоли ?ла : аФҳм , ФФҳм . Сами қоли ?ла : възтӣу ҷалолӣу азиматӣу кбрёӣӣу султонӣу ҷабарутӣу алавӣу иртифоъи маконеу астўоӣии алии аршӣу қудратии алии халқӣ , мо хилқати хлқои акрами алии мнку лооҳби илои мнк , бки аърФу бки аъбду бки атоъу бки аътӣу бки аъотб , лаки алсўоб ва алейк алъқоб , сидқи аллоҳу сидқи расӯли аллоҳ .

الحمدلله الذی صیّر نفوس العارفین طائرة فی مطار امتثال امره و زجرها بنهیه عن المعاصی، فانزجرت عنها بزجره و سقی قلوب العاشقین محبّته فما صحت من سکره، و الهمها ادامة ذکره فما تفتر من ذکره و أری المبتلی جزیل ثواب صبره علی بلائه، فاستعذب مرارة صبره و نصب للغنی علم احسانه الیه و انعامه علیه لیستدل به علی وجوب حمه و شکره، سبحان الذی جعلکل قلب من قلوب احبائه مقراً بمحبته و صیر محبته مستقرة فی سویدائه و حبته و اطلع نفوس العارفین علی آیات توحیده و معرفته و ألهم الارواح بالارتیاح الی بحبوبة جنته و الاشتیاق الی نظره و رؤیته و اشهد ان لا اله الاالله وحده لاشریک له شهادة تؤمن قائلها من عذابه و سطوته و اشهد ان محمداً عبده و رسوله الذی نسخ الشرایع المتقدمه بشریعته و ختم رسالة الرسل برسالته، صلی الله علیه و علی آله و اصحابه و عترته و علی الخلفاء الراشدین خصوصاً علی ابی بکر الصدیق فی قوله و عقیدته و عمر الفاروق الذی فرق بین الحق و الباطل بقضیته و علی عثمان ذی النورین الذی نورالله قلبه بنور معرفته و علی علی المرتضی فی خلقه و سیرته و علی الحسن و الحسین الذی خصصهما الله علی خلقه بقربه و رحمته و علی جمیع المهاجرین و الانصار من اتباعه و صحابته و سلم تسلیماًکثیرا. عن الحسن البصری انه قال: حدثنی جماعةکلهم سمعوا الحدیث عن النبی صلی الله علیه و سلم یقول: «ان الله تعالی لما خلق العقل فقال له: اقعد، فقعد. ثم قال له: قم فقام: ثم قال له: اقبل، فاقبل. ثم قال له: ادبر، فادبر. ثم قال له: تکلم، فتکلم. ثم قال له: انصت، فانصت. ثم قال له: انظر، فنظر. ثم قال له: انصرف، فانصرف. ثم قال له: افهم، ففهم. ثم قال له: وعزتی و جلالی و عظمتی و کبریائی و سلطانی و جبروتی و علوی و ارتفاع مکانی و استوائی علی عرشی و قدرتی علی خلقی، ما خلقت خلقاً اکرم علی منک و لااحب الی منک، بک اعرف و بک اعبد و بک اطاع و بک اعطی و بک اعاتب، لک الثواب و علیک العقاب، صدق الله و صدق رسول الله.

Расӯли Муҷтабо , сафири муъалла , муқарраб « сами ?дании Фтдлӣ » хоси алхос « қоби қавсин аўоднӣ » , Муҳамади Мустафо , хайри аввалин ва охирин , хотами алнабӣин хулосаи мавҷӯдот , мазҳари оёти байнот , дарёӣ бепоён беқиёс , офтоб « ҷълнолаҳи нурои имшӣ ба фии аннос » , калиди фирдавсу ҳдоиқ , кошифи румузу асрори ҳақоиқ , он мунаввари мунаввари соҳиби тўқиъ « анои аътиноки алкўср » слии аллоҳи алайҳу алии ?алаи алтибини алтоҳрин чунин мефармоед ва бар толибони содиқу муҷтаҳидони ошиқи чунин имло мекунад ки : « ани аллоҳи таъолии лмои халқи алъқл » , мефармоед : он сонеъи қадим ва он ҳозири нозир , ва он басири самиъ , он зиндае ки ҳамаи зиндагони зиндагӣ аз ӯ ёбанд ва он қиўмӣ ки ҳамаи муҳтоҷон дар вақти зарурату дармондагӣ ба даргоҳ ӯ шитобанд . Он қаҳҳорӣ ки гардани қоҳиронро ба занҷиру ғул « анои ҷълнои фии аъноқҳми ағлоло » барбастаасту раги ҷони душманони чароғи дайну диёнатро ба теғ « лқтъномнаҳи алўтин » шикастааст ҷли ҷалола чун ақлро ки тоҷ заррин ӯст , бар фарқ « влқдкрмно банӣ одам » ниҳод , ақл чист ? қандили олами маину нур « таври синин » , ва амир дод « вҳзои алблди аломин »у Халифаи одили ҳазрати раб Алъоламинаст . Ақл чист ? султони одил ва хуш хуасту сояи раҳмати лоҳўи алоҳўст . Ақл кист ? он ки фозилони сафаи сафоу сФўт раҳ нишин вайанду анбордорон « алднёи мазраъаи алохраҳ » хӯша чин вайанд .

رسول مجتبی، سفیر معلی، مقرب «ثم دنی فتدلی» خاص الخاص «قاب قوسین اوادنی»، محمد مصطفی، خیر اولین و آخرین، خاتم النبیین خلاصهٔ موجودات، مظهر آیات بینات، دریای بی پایان بی قیاس، آفتاب «جعلناله نوراً یمشی به فی الناس»،کلید فردوس و حدایق، کاشف رموز و اسرار حقایق، آن منور منور صاحب توقیع «انا اعطیناک الکوثر» صلی الله علیه و علی آله الطیبین الطاهرین چنین می‌فرماید و بر طالبان صادق و مجتهدان عاشق چنین املا می‌کند که: «ان الله تعالی لما خلق العقل»، می‌فرماید: آن صانع قدیم و آن حاضر ناظر، و آن بصیر سمیع، آن زنده‌ای که همهٔ زندگان زندگی از او یابند و آن قیومی که همهٔ محتاجان در وقت ضرورت و درماندگی به درگاه او شتابند. آن قهاری که گردن قاهران را به زنجیر و غل «انا جعلنا فی اعناقهم اغلالاً» بربسته است و رگ جان دشمنان چراغ دین و دیانت را به تیغ «لقطعنامنه الوتین» شکسته است جل جلاله چون عقل را که تاج زرین اوست، بر فرق «ولقدکرمنا بنی آدم» نهاد، عقل چیست؟ قندیل عالم مهین و نور «طور سینین»، و امیر داد «وهذا البلد الامین» و خلیفهٔ عادل حضرت رب العالمین است. عقل چیست؟ سلطان عادل و خوش خوست و سایهٔ رحمت لاهو الاهوست. عقل کیست؟ آن که فاضلان صفهٔ صفا و صفوت ره نشین ویند و انبارداران «الدنیا مزرعة الاخرة» خوشه چین ویند.

Дар шарҳ бифзо , шарҳи ақли дилро мшрҳ кунад . Ақл чист ? гиреҳи гушои уқдаҳои мушкилоту машшотаи арӯсони мзмроти муъзалоти қлоўзи арвоҳ то ба ҳазрати Фолқи алосбоҳ ки рамзӣ аз асрор ӯ ишорат рафт . Чун аз олами ломакон ва аз ктми ғайб ба саҳроӣ вуҷӯд оварад то саҳрои вуҷӯд , аз ин офтоби Сауди нур ва зё гирифт , хост ки ҳунарҳои ақлроу аҷоибҳоу латоифҳоу ғароибҳо ки дар замири ақл буд , бар мавҷӯдот пайдо кунад ва ӯро бидон фазилат аз ҳамаи мумтоз ва ҷудо кунад , санг маҳакӣ мебоист ки то сафоу холисӣу покӣ ва бе айбии ин нақд зоҳир шавад . Ба гувоҳии он маҳак , тарозуе мебоист ки ин нақди шариф ва ин мавҳибати латифи тамоми айёрро бидон тарозу баркашанд то сангу ҳонг ӯ пайдо шавад ки ҳеҷ чиз дар ҳаждаҳи ҳазор олам бе гувоҳии тарозу , на азиз шавад ва на хор шавад .

در شرح بیفزا، شرح عقل دل را مشرح کند. عقل چیست؟ گره گشای عقده‌های مشکلات و مشاطهٔ عروسان مضمرات معضلات قلاوز ارواح تا به حضرت فالق الاصباح که رمزی از اسرار او اشارت رفت. چون از عالم لامکان و از کتم غیب به صحرای وجود آورد تا صحرای وجود، از این آفتاب سعود نور و ضیا گرفت، خواست که هنرهای عقل را و عجایب‌ها و لطایف ها و غرایب‌ها که در ضمیر عقل بود، بر موجودات پیدا کند و او را بدان فضیلت از همه ممتاز و جدا کند، سنگ محکی می‌بایست که تا صفا و خالصی و پاکی و بی عیبی این نقد ظاهر شود. به گواهی آن محک، ترازویی می‌بایست که این نقد شریف و این موهبت لطیفِ تمام عیار را بدان ترازو برکشند تا سنگ و هنگ او پیدا شود که هیچ چیز در هجده هزار عالم بی گواهی ترازو، نه عزیز شود و نه خوار شود.

Тарозу танҳо на инаст ки бар дуконҳо овехтаанд дар бозорҳо , тарозуи оят ҳақаст ва сар худосту тмииз илмаст ки он тарозуӣ рӯҳонӣаст . Мизон осмонӣаст ки ин ҳамаи тарозуҳои ҷаҳонро аз он тарозу берун овардаанд . Миваро тарозуии дигар , суханро тарозуеи дигар ки бадоне ки ростаст ё дурӯғаст , ҳақаст ё ботиласт . Одамиро тарозуии дигар ки бадоне ки он одамӣ чанд арзад . Ҳайвонро тарозуии дигар . Млоикаҳро тарозуии дигар ки : « ва мо мнои алолаҳи мақоми маълум » . Париёнро тарозуии дигар ки : «у анои мнои алсолҳўну мнои дуни злк » . Анбиёро тарозуии дигар ки : « тлки алрсли Фзлнои бъзҳми алии баъз » . Тарозу аз офтоб зоҳиртараст дар олам ки ҳақи таъолӣ бо офтоб қарин карду паҳлавии офтоби нишонд ки офтобро бар тарозуи брснҷд то бидонанд ки дар кадом дараҷааст , муқорина бо чист . Тарозу аз осмони муҳӣт тараст . Осмон муҳтоҷ тарозуасту тарозуи муҳтоҷ осмон нест .

ترازو تنها نه این است که بر دکانها آویخته‌اند در بازارها، ترازو آیت حق است و سرّ خداست و تمییز علم است که آن ترازوی روحانی است. میزان آسمانی است که این همه ترازو‌های جهان را از آن ترازو بیرون آورده‌اند. میوه را ترازوی دیگر، سخن را ترازویی دیگر، که بدانی که راست است یا دروغ است، حق است یا باطل است. آدمی را ترازوی دیگر که بدانی که آن آدمی چند ارزد. حیوان را ترازوی دیگر. ملایکه را ترازوی دیگر که: «و ما منا الاله مقام معلوم». پریان را ترازوی دیگر که: «و انا منا الصالحون و منا دون ذلک». انبیا را ترازوی دیگر که: «تلک الرسل فضلنا بعضهم علی بعض». ترازو از آفتاب ظاهرتر است در عالم که حق تعالی با آفتاب قرین کرد و پهلوی آفتاب نشاند که آفتاب را بر ترازو برسنجد تا بدانند که در کدام درجه است، مقارنه با چیست. ترازو از آسمان محیط‌تر است. آسمان محتاج تر ازوست و ترازو محتاج آسمان نیست.

Ҳақи таъолӣ баён кард ки : « алсмоءи рафъҳоу вазъи алмизони ани лоттғўои фии алмизон » осмон баландаст , мизон аз осмон , баландтараст валикин ба тавозуъ « вазъҳо » ба замин омадааст . Бо халқон мегуяд ки : ман аз олами баланди баланд омадаам . эй тарозу , ба чаҳ кори омадае ? омадаам то сбксоронроу сабки ақлонро бадишон бинмоем , то сабки ақлии худ бибинанд ва ба тадоруку доруии ҳоли худ машғӯл шаванд хештанро гавҳарӣу гаронеу саботӣу тамкинӣ ҳосил кунанд .

حق تعالی بیان کرد که: «السماء رفعها و وضع المیزان ان لاتطغوا فی المیزان» آسمان بلند است، میزان از آسمان، بلندتر است ولیکن به تواضع «وضعها» به زمین آمده است. با خلقان می‌گوید که: من از عالم بلند بلند آمده‌ام. ای ترازو، به چه کار آمده‌ای؟ آمده‌ام تا سبکساران را و سبک عقلان را بدیشان بنمایم، تا سبک عقلی خود ببینند و به تدارک و داروی حال خود مشغول شوند خویشتن را گوهری و گرانیی و ثباتی و تمکینی حاصل کنند.

Гар аз ҳар бод чун коҳии блрзи/огри кӯҳии шӯй , коҳӣ наярзӣ

گر از هر باد چون کاهی بلرزی/اگر کوهی شوی،کاهی نیرزی

эй тарозу , гаронӣ ба чаҳ ҳосил кунем ?

ای ترازو، گرانی به چه حاصل کنیم؟

Гуфт : шумо чун пӯстед ва ҷисмед , об ва гулед хештанро мағзи нағзу ҷону дилӣ ҳол кунед .

گفت: شما چون پوستید و جسمید، آب و گلید خویشتن را مغز نغز و جان و دلی حال کنید.

эй тарозу ! ин мағз аз куҷо ҳосил кунанд ?

ای ترازو! این مغز از کجا حاصل کنند؟

Гуфт : охири ин ҳамаи гиёҳҳоу сунбулҳо ба гандуму ҷўзу боқулӣ ва доруҳоу гиёҳҳо , ҳамаи аввал аз замин баррагӣ мерӯйанд ки эшонро мағзӣ нест . Аз ҳавои мувофиқ ҷазб мекунанд , чунон ки мардум гармо задау синаи гарми сӯхта , нафасро чун ба худ кашад , он баргҳо аз ҳавои баҳори чунон ба худ май кашанд ва аз тахти замин , об май кашанд аз миёни гули обро чун ҷудо мекунанд ва ба худ май кашанд . Одамии зинда аз қадаҳи об ки дар ӯ хошок буд , натавонади оби соф ба худ кашӣдан , зиҳии қудрат ки ҳақи таъолии чӯброу гиёҳро додааст ки аз миёни вҳли тираи оби омехта бо сад ҳазор чиз , оби софӣ ба худ ҷазб мекунаду вуҷӯди худро бидон неъмати ҳақ , пари мағз ва ороста мекунад .

گفت: آخر این همه گیاه‌ها و سنبل‌ها به گندم و جوز و باقلی و داروها و گیاه ها، همه اول از زمین برگی می رویند که ایشان را مغزی نیست. از هوای موافق جذب می کنند، چنان که مردم گرما زده و سینهٔ گرم سوخته، نفس را چون به خود کشد، آن برگها از هوای بهار چنان به خود می کشند و از تخت زمین، آب می‌کشند از میان گِل آب را چون جدا می‌کنند و به خود می‌کشند. آدمی زنده از قدح آب که در او خاشاک بود، نتواند آب صاف به خود کشیدن، زهی قدرت که حق تعالی چوب را و گیاه را داده است که از میان وَحَلِ تیره آب آمیخته با صد هزار چیز، آب صافی به خود جذب می‌کند و وجود خود را بدان نعمت حق، پر مغز و آراسته می‌کند.

Пас боди илму оби илм аз баҳри ниҳоли одамӣ фиристодаанд ки : « алълми ҳиўаҳи улқулубу алъамали куффораи алзнўб » агар синаи гарми дорӣ , насими илму ҳикмати дарахт вор бикаш . Агар ҷигари бирёни дорӣ аз оби ҳаёти амали ташна вор бичиш . Чун сулаймони баҳор бар тахт адл нишаст ки : « ълмнои мантиқи алтир » баҳор , ҳаётӣаст ки бод тахт ӯст ки «у схрнои ?лаи алриҳ » . Омадааст то адл дар ҷаҳони бгстронду зулмӣ ки кофари хазон , бар сокинони боғу бӯстон рондааст , дод он хубрӯён аз он зишт феълон бастанд . Аз замин ва аз дарахт , пеши ин сулаймони вақт , ҳар наботии забонӣ бурун оварад ба даъвӣ ки ман , гавҳарӣ дораму мива Эй дорам ва мағзӣ дорам ва инак забони сунбули ман гувоҳаст . Сулаймон баҳор гуфт ки : ҳар даъвиро тарозуеаст .

پس باد علم و آب علم از بهر نهال آدمی فرستاده‌اند که: «العلم حیوة القلوب و العمل کفارة الذنوب» اگر سینهٔ گرم داری، نسیم علم و حکمت درخت‌وار بکش. اگر جگر بریان داری از آب حیات عمل تشنه‌وار بچش. چون سلیمان بهار بر تخت عدل نشست که: «علمنا منطق الطیر» بهار، حیاتی است که باد تخت اوست که «و سخرنا له الریح». آمده است تا عدل در جهان بگستراند و ظلمی که کافر خزان، بر ساکنان باغ و بوستان رانده است، داد آن خوبرویان از آن زشت فعلان بستاند. از زمین و از درخت، پیش این سلیمان وقت، هر نباتی زبانی برون آورد به دعوی که من، گوهری دارم و میوه‌ای دارم و مغزی دارم و اینک زبان سنبل من گواه است. سلیمان بهار گفت که: هر دعوی را ترازویی است.

Даъвии ишқ кардани осони аст/лики онро далел ва бурҳон аст

دعوی عشق کردن آسان است/لیک آن را دلیل و برهان است

эй аснофи дарахту анвоъи набот ки даҳонҳо кушодаеду забони даъвии ҷнбонидит , инак тарозу биёред то маънавӣ аз муддаӣ зоҳир шавад . Он трозўкдомаст ? яке бодаст ва яке об . Ҳар баррагӣ ки сунбулҳои дошту мива Эй дошт ва қӣматӣ дошт ва қоматӣ дошт , тарозуии бод ва об омад то ҳунар ӯроу гавҳар ӯро дар олам ошкоро кунад . Як мисқоли зарра , аз ҳунари ҳеҷ дарахтии вгўҳрӣ пинҳон намонад . Туршӣ , туршии намояд ки : « вуҷӯҳи иўмӣзи босира » ширин , ширинӣ бинмоед ки : « вуҷӯҳи иўмӣзи мсФраҳи зоҳкаҳи мстбшраҳ » . Ончии бехи он дарахтон , дар замин дар торикии обу гули ҳунарӣ ва маънӣӣ дошту ҳалол соф мехӯрданд ва аз мухолифи тира парҳез мекарданд ва дар худ гавҳарӣу ҳунарӣ май диданд ки дигарон , он намедиданд мегуфтанд ки : дареғ ки мо , дар зери замини чунин ҳунарҳо дорем ва чунин мўзўниҳо ва хӯбӣҳо дорем ва аз ҷаноби ҳақ , чунин аноятҳо дорем ва бехҳои дигар аз ин хабар надоранд . Дариғо рӯзи бозорӣ будӣ то мо ҷамоли худ бнмўдимӣ , то нағзии мо бдидндӣу зиштии дигарон бдидндӣ .

ای اصناف درخت و انواع نبات که دهانها گشاده‌اید و زبان دعوی جنبانیدیت، اینک ترازو بیارید تا معنوی از مدعی ظاهر شود. آن ترازوکدام است؟ یکی باد است و یکی آب. هر برگی که سنبله ای داشت و میوه‌ای داشت و قیمتی داشت و قامتی داشت، ترازوی باد و آب آمد تا هنر او را و گوهر او را در عالم آشکارا کند. یک مثقال ذره، از هنر هیچ درختی وگوهری پنهان نماند. ترشی، ترشی نماید که: «وجوه یومئذ باسره» شیرین، شیرینی بنماید که: «وجوه یومئذ مسفره ضاحکه مستبشره». آنچه بیخ آن درختان، در زمین در تاریکی آب و گل هنری و معنیی داشت و حلال صاف می‌خوردند و از مخالف تیره پرهیز میکردند و در خود گوهری و هنری می‌دیدند که دیگران، آن نمی‌دیدند می گفتند که: دریغ که ما، در زیر زمین چنین هنرها داریم و چنین موزونی ها و خوبی ها داریم و از جناب حق، چنین عنایت ها داریم و بیخ های دیگر از این خبر ندارند. دریغا روز بازاری بودی تا ما جمال خود بنمودیمی، تا نغزی ما بدیدندی و زشتی دیگران بدیدندی.

Эшонро аз олами ғайб , ҷавоби миомдкаҳ : эй маҳбӯсони оби вгл , бар кор бошеду ҳунар ҳосил кунеду дил шикаста мабошед ва матарсед ки ҳунарҳои шумо пинҳони нмондкаҳи ин гавҳарҳоу миваҳо дар хазинаи вуҷӯд шумо ниҳодем ва шуморо аз худ хабар набӯд . Ин дар ғайби илми мо буд ва ин ҳунарҳо ва хӯбӣҳо ки шумо имрӯз дар худ мебайнед , пеш аз онкии инҳо дар вуҷӯди шумо даройад , дар дарёии ғайби ин гавҳарҳо метофтанд ва ба сӯии хзоин хокён мешитофтанд . Мо чунин хосият ниҳодаем дар ҳар соҳиби ҳунарӣ ва ҳар пешаи варӣ ва ҳар устодкорӣ , аз заргарӣу ҷавҳарӣу симёгрии вкимёгрӣу пешаи варону олимону муҳаққиқон ки ҳамвора дар ҷӯш бошанду ҳунари худ ошкоро кунанд , он ҷӯши мо ниҳодаем ва он талаб мо ниҳодҳоем ки эшон биқрор шудаанд ҳамчун духтарони нўболғ дар хонаҳо чодар ва ҷамол меоройанд , дар оинаи мингрнд ва мехоҳанд то пардаи бдроннду ҷамол ба хос ва ом бинмоӣанд ва аз миёни ҷони мигўинд :

ایشان را از عالم غیب، جواب می آمدکه: ای محبوسان آب وگل، بر کار باشید و هنر حاصل کنید و دل شکسته مباشید و مترسید که هنرهای شما پنهان نماندکه این گوهرها و میوه ها در خزینهٔ وجود شما نهادیم و شما را از خود خبر نبود. این در غیب علم ما بود و این هنرها و خوبی ها که شما امروز در خود می‌بینید، پیش از آنکه اینها در وجود شما درآید، در دریای غیب این گوهرها می‌تافتند و به سوی خزاین خاکیان می‌شتافتند. ما چنین خاصیت نهاده‌ایم در هر صاحب هنری و هر پیشه‌وری و هر استادکاری، از زرگری و جوهری و سیمیاگری وکیمیاگری و پیشه‌وران و عالمان و محققان که همواره در جوش باشند و هنر خود آشکارا کنند، آن جوش ما نهاده‌ایم و آن طلب ما نهاده ایم که ایشان بیقرار شده‌اند همچون دختران نوبالغ در خانه‌ها چادر و جمال می آرایند، در آینه می نگرند و می خواهند تا پرده بدرانند و جمال به خاص و عام بنمایند و از میان جان می گویند:

Моро ба дами пер нигаҳ натавон дошт/дри олами дилгир , нигаҳ натавон дошт

ما را به دم پیر نگه نتوان داشت/در عالم دلگیر، نگه نتوان داشت

Вонро ки сари зулф чу занҷири бўд/дри хона , ба занҷир нигаҳ натавон дошт

وآن را که سر زلف چو زنجیر بود/در خانه، به زنجیر نگه نتوان داشت

Пас тақозои ҳамаи хубону ҳнрмндонки ҳи миҷўшнд бар худ то ҷамолу камол худ бинмоӣанд , дуконии митлбнд то бар он дукон , ҳунари худ пидокннд . Охири ин тақозоҳо аз об бехабар нест . Пӯсту гӯшту устихонро чаҳ хабар аз ҳунар ? чунонкии он рӯбоҳ , дар миёни киштзор , днбҳоӣ дид овехта . Гуфт : ҳар оинаи ӣнҷо домӣаст ва ин феъл сайёдӣаст ки ҳаргиз аз киштзор дунба наравед . Дунба дар миёни киштзор чаҳ кор дорад ? пас дар олами киштзори ниҳоди одамӣ ки онҷои вшту пӯсту устихони равед , ин ҳимматҳо ва тақозоҳо чаҳ кор дорад ? ин тақозои сифоти пок манаст .

پس تقاضای همهٔ خوبان و هنرمندان که می جوشند بر خود تا جمال و کمال خود بنمایند، دکانی می طلبند تا بر آن دکان، هنر خود پیداکنند. آخر این تقاضاها از آب بی خبر نیست. پوست و گوشت و استخوان را چه خبر از هنر؟ چنانکه آن روباه، در میان کشتزار، دنبه ای دید آویخته. گفت: هر آینه اینجا دامی است و این فعل صیادی است که هرگز از کشتزار دنبه نروید. دنبه در میان کشتزار چه کار دارد؟ پس در عالم کشتزار نهاد آدمی که آنجا وشت و پوست و استخوان روید، این همتها و تقاضاها چه کار دارد؟ این تقاضای صفات پاک من است.

Мӯсои алайҳи ассалом савол кард дар он замонекаи садҳазори аҷоиб бар ӯ тохтан оварад ва ҳайрон шуд . ӯро аз ин олам бидон олами бурданд . Олимии ҳаёт дар ҳаёт , рӯҳ дар рӯҳ , нур дар нур , завқ дар завқ , мавҷ мезад ва лмъон мекард . Гуфт : ё раб ! мо аз ин оламем . Шҳрмо , инаст . Маъдани мо инаст . Аз ин кону маъдан бе поёни нқдەи вуҷӯди моро бидон бозори тарророн чаро барадӣ ? чаҳ ҳикмат буд , чунин гавҳари нафисро бидон олами хасиси бурдан ?

موسی علیه السلام سؤال کرد در آن زمانی که صدهزار عجایب بر او تاختن آورد و حیران شد. او را از این عالم بدان عالم بردند. عالمی حیات در حیات، روح در روح، نور در نور، ذوق در ذوق، موج میزد و لمعان می کرد. گفت: یا رب! ما از این عالمیم. شهرما، این است. معدن ما این است. از این کان و معدن بی پایان نقدۀ وجود ما را بدان بازار طراران چرا بردی؟ چه حکمت بود، چنین گوهر نفیس را بدان عالم خسیس بردن؟

Ҳақи ҷл ҷалола фармуд : эй Мӯсо ! « канти кнзои мхФёи Фоҳббти ани аърФ » : ганҷӣ будам пинҳон , хостам ки маро бишносанд .

حق جل جلاله فرمود: ای موسی! «کنت کنزاً مخفیا فاحببت ان اعرف»: گنجی بودم پنهان، خواستم که مرا بشناسند.

Мӯсо гуфт : ёрб ! онҳокаҳи аҳл ганҷ буданд , мишнохтнду мидонстнду моҳӣ , дарёро чун надонад ?у дидەи равшани офтобро чун надонад ?у тӯтии раббонӣ , шкрстон бениҳоятро чун нашносад ? булбули осмонӣ , гулистон « халқи алўрди алоҳмри ман арақӣ »ро чун надонад ? ва бар рхсоргли хўшъзор , булбул чун сармаст ва бихўд нашавад ? ва аз он мастӣ , нутқаш чун ба ҷӯш наёяду бихўд , ҳазор ва як навой гӯногӯн насарояд , бар ҳазор ва як парда ки ин парда ба он намонад ? эй булбули ишқи абадӣ ! ин ҳазор парда ва як пардаи азкдоми мғнии омухтӣ ? азкдоми мутриби тълимкрдӣ ? булбул мегуяд : аз он модркаҳи ман зоиидм , ҳамаи доно ва Авестоад зойанд . Илм модарзод доранд . Ақл модарзод доранд . Ман аз нару модە башарият назоидаам ; ба ҳақиқат аз модари ишқи гул зоидаам . Ишқи ман модарзоду ақли ман модарзод . Ман амем , уммиро ду маънӣ бошад : яке онкии нонависанда буду нохонандау ағлаб , аз уммии ин фаҳм мекунанд аммо ба назд муҳаққиқон , уммии он бошдкаҳи ончии дигарон ба қалам ва даст нависанд , ӯ беқаламу дасти бинависаду ончии дигарон аз бӯда вгзштаҳ ҳикоят кунанд ӯ аз ғайбу ояндау нобўдўи ноомада ҳикоят кунад .

موسی گفت: یارب! آنهاکه اهل گنج بودند، می شناختند و می دانستند و ماهی، دریا را چون نداند؟ و دیدۀ روشن آفتاب را چون نداند؟ و طوطی ربانی، شکرستان بی نهایت را چون نشناسد؟ بلبل آسمانی،گلستان «خلق الورد الاحمر من عرقی» را چون نداند؟ و بر رخسارگل خوش عذار، بلبل چون سرمست و بی خود نشود؟ و از آن مستی، نطقش چون به جوش نیاید و بی خود، هزار و یک نوای گوناگون نسراید، بر هزار و یک پرده که این پرده به آن نماند؟ ای بلبل عشق ابدی! این هزار پرده و یک پرده ازکدام مغنی آموختی؟ ازکدام مطرب تعلیم کردی؟ بلبل می گوید: از آن مادرکه من زاییدم، همه دانا و اوستاد زایند. علم مادرزاد دارند. عقل مادرزاد دارند. من از نر و مادۀ بشریت نزاییده‌ام؛ به حقیقت از مادر عشق گل زاییده‌ام. عشق من مادرزاد و عقل من مادرزاد. من اُمیَم، اُمی را دو معنی باشد: یکی آنکه نانویسنده بود و ناخواننده و اغلب، از امی این فهم می کنند اما به نزد محققان، امی آن باشدکه آنچه دیگران به قلم و دست نویسند، او بی قلم و دست بنویسد و آنچه دیگران از بوده وگذشته حکایت کنند او از غیب و آینده و نابودو ناآمده حکایت کند.

Бӯда бинад ҳар онкӣ ҷонвараст онкӣ нобӯда дид , ӯ дигараст

بوده بیند هر آنکه جانورست آنکه نابوده دید، او دگرست

ӣ Муҳамад ! ту уммӣ будӣу ятем будӣ . Падарӣу модарии нбўдкаҳи туро ба мактаб баранду хат ва ҳунар омӯзанд . Ин чандини ҳазор илму дониш , азкҷои омухтӣ ? ҳарчӣ аз бадви вуҷӯд ва оғоз ҳастӣ дар олам омад , қадами қадам , аз сафар ӯ ҳикоят кардӣ ? аз саодат ӯ ва аз шақоват ӯ хабар додӣ ? аз боғи биҳишт , дарахти дарахт , нишон додӣ ? ва то ҳалқаҳои гӯши ҳурон , шрҳкрдӣ ва аз зиндони дӯзах , зовияи зовия , ҳоўиаҳи ҳоўиаҳи ҳкоиткрдӣ ? то мунқаризи оламу охробд ки ӯро охир нест , дрсгФтӣ ? охири ин ҳамаи азкаҳи омухтӣ ? ва ба кадом мактаб рафтӣ ?

ای محمد! تو امی بودی و یتیم بودی. پدری و مادری نبودکه ترا به مکتب برند و خط و هنر آموزند. این چندین هزار علم و دانش، ازکجا آموختی؟ هرچه از بدو وجود و آغاز هستی در عالم آمد، قدم قدم، از سفر او حکایت کردی؟ از سعادت او و از شقاوت او خبر دادی؟ از باغ بهشت، درخت درخت، نشان دادی؟ و تا حلقه های گوش حوران، شرح کردی و از زندان دوزخ، زاویه زاویه، هاویه هاویه حکایت کردی؟ تا منقرض عالم و آخرابد که او را آخر نیست، درس گفتی؟ آخر این همه ازکه آموختی؟ و به کدام مکتب رفتی؟

Гуфт : чун бикс будам ва ятем будам , онкаси биксон , муаллим ман шуд . Марои тълимкрдкаҳ : « арраҳмони илми алқуръон » ва агар аз халқ боистӣ ин илмро омухтан , ба сад сол ва ҳазор соли нтўонстмии ҳослкрдн ва агар бёмўхтмӣ , илм омӯхта , тақлидӣ бошад . Мақолед он ба даст ӯ набошад . Барбаста бошад , бар руста набошад . Нақш илм бошад , ҳақиқати илму ҷон илм набошад .

گفت: چون بی کس بودم و یتیم بودم، آنکس بی کسان، معلم من شد. مرا تعلیم کردکه: «الرحمن علم القرآن» و اگر از خلق بایستی این علم را آموختن، به صد سال و هزار سال نتوانستمی حاصل کردن و اگر بیاموختمی، علم آموخته، تقلیدی باشد. مقالید آن به دست او نباشد. بربسته باشد، بر رُسته نباشد. نقش علم باشد، حقیقت علم و جان علم نباشد.

Ҳмҳкс бар девори нақши тўондкрдн , ки сараш бошад , ақлаш набошад . Чашмаш бошад , биноӣиш набошад . Дасташ бошад , атояш набошад . Синҳош бошад , аммо дил мунаввараш набошад . Шамшеряш ба даст бошад , аммо шмширгзориш набошад . Дар ҳар миҳробӣ , сӯрати қндилкннд аммо чун шаби даройади як зарраи рўшноӣиии надиҳад . Бар девори нақши дрхткннд , аммо чун биафшонӣ , миўҳои Фрўнёид . Аммо он нақш , деворро агарчӣ чунинаст биФоидаҳ нест , аз баҳри онкии агрксӣ дар зиндонӣ зоида шуд , ҷамъият халқон надид ва рӯй хубон надид дар он зиндон , бар дар ва деворҳои зиндон агар нақшҳо бинад ва сӯратҳои хубони биндўи шоҳон ва арӯсон бинаду сӯрати таҷаммули подшоҳону тахт ва тоҷ бинаду сӯрати базму маҷлиси сӯрати мғнён ва раққосон бинад аз онҷокаҳи улфат ҷинсиятаст бози пурсаду Фҳмкндкаҳи беруни ин зиндон олимӣасту шҳрҳост ва чунин сӯратҳои зебост ва чунин дарахтони миваи дорндкаҳи ӣнҷо нақш кардаанд оташӣ дар ниҳод ӯ аФтдкаҳи чунин чизҳо дар олам ҳаст ва мо зиндаи дргўри монда ва ин наъраи برارد ва ба аҳл зиндон гуяд :

همه کس بر دیوار نقش تواندکردن،که سرش باشد، عقلش نباشد. چشمش باشد، بینائیش نباشد. دستش باشد، عطایش نباشد. سینه اش باشد، اما دل منورش نباشد. شمشیریش به دست باشد، اما شمشیرگذاریش نباشد. در هر محرابی، صورت قندیل کنند اما چون شب درآید یک ذره روشنائیی ندهد. بر دیوار نقش درخت کنند، اما چون بیفشانی، میوه ای فرونیاید. اما آن نقش، دیوار را اگرچه چنین است بی فایده نیست، از بهر آنکه اگرکسی در زندانی زاییده شد، جمعیت خلقان ندید و روی خوبان ندید در آن زندان، بر در و دیوارهای زندان اگر نقشها بیند و صورتهای خوبان بیندو شاهان و عروسان بیند و صورت تجمل پادشاهان و تخت و تاج بیند و صورت بزم و مجلس صورت مغنیان و رقاصان بیند از آنجاکه الفت جنسیت است باز پرسد و فهم کندکه بیرون این زندان عالمی است و شهرهاست و چنین صورتهای زیباست و چنین درختان میوه دارندکه اینجا نقش کرده اند آتشی در نهاد او افتدکه چنین چیزها در عالم هست و ما زنده درگور مانده و این نعره برآرد و به اهل زندان گوید:

эй қавм аз ин сарои ҳаводис ҳзркнид хезед сӯии олами алавии сФркнид

ای قوم از این سرای حوادث حذرکنید خیزید سوی عالم علوی سفرکنید

Ҷонкмол ёфта дар қолаби шумо вонгаҳи шумо ҳадиси тани мхтсркнид

جانکمال یافته در قالب شما وانگه شما حدیث تن مُخْتَصَرکنید

Исо нишаста пеши шумо ва онгаҳ аз сФаҳи дилатони дҳдкаҳи бандагии сами хркнид ?

عیسی نشسته پیش شما و آنگه از سَفَه دلتان دهدکه بندگی سم خرکنید؟

эй рӯҳҳои пок дар ин тӯдаҳои хоки токӣ чу ҳиси аҳли сқри мстқркнид ?

ای روحهای پاک در این تودههای خاک تاکی چو حس اهل سقر مستقرکنید؟

Дайраст то димомаи давлат ҳаме зананд эй зиндаи зодагони сар аз ин хоки бркнид

دیر است تا دَمامهٔ دولت همی زنند ای زنده زادگان سر از این خاک برکنید

эй маҳбӯсони ҷаҳони нодида ! чорҳои нмикнид ! охир бингаред дар ин сӯратҳои хуб ва дар ин аҷоибҳо охири ин нақшҳоро ҳақиқатҳо бошдкаҳи ҳеҷ дурӯғӣ берост нест . Ҳар ҷои дрўғигўинд , ба умед онгўиндкаҳ шунаванда , вақте онро ба ҷои рости қбўлкндкаҳи ростро бидонад , ростӣ дида бошад то ин дурӯғро ба ҷои он қбўлкнд . Дирами қалбро бидон тамаъи хрҷкрдндкаҳи муштарии онро ба ҷои нқрە холис бигирад ,у вқтигирдкаҳи ин муштарӣ , холисӣ дида бошад то инро ба буии он қбўлкнд ҳарҷо дурӯғӣ буд , ростӣ бошад ва ҳар ҷо қалбӣ бошад , холисии ҷинс он бошад ва ҳарҷо хаёлӣ буд , ҳақиқатӣ бошад .

ای محبوسان جهان نادیده! چاره ای نمی کنید! آخر بنگرید در این صورتهای خوب و در این عجایبها آخر این نقشها را حقیقت ها باشدکه هیچ دروغی بی راست نیست. هر جا دروغی گویند، به امید آن گویندکه شنونده، وقتی آن را به جای راست قبول کندکه راست را بداند، راستی دیده باشد تا این دروغ را به جای آن قبول کند. درم قلب را بدان طمع خرج کردندکه مشتری آن را به جای نقرۀ خالص بگیرد، و وقتی گیردکه این مشتری، خالصی دیده باشد تا این را به بوی آن قبول کند هرجا دروغی بود، راستی باشد و هر جا قلبی باشد، خالصی جنس آن باشد و هرجا خیالی بود، حقیقتی باشد.

Акнӯн ин сӯратҳоу хёлҳокаҳ бар ин девори зиндони олам фонӣаст ки менамоянд ва маҳв мешаванд бо чндҳзоркс дар олами дӯст будӣу хеши пиндоштӣу розҳогФтӣ . Инак нақш аз эшон рафт . Брўбргўрстон , сангҳои лҳдбргир , кулӯхҳошонро мебайн нақшҳо маҳв шуда , яқини донкаҳи он нақшҳои хуб , акси он нқшҳосткаҳи беруни зиндони дӯстони асткаҳ « албоқӣоти алсолҳоти хайр » кҷоинди ин сӯратҳои боқӣ ? : « ъанд рбк » назд онкасанд ки раби тўсткаҳ дам бидам тарбиятҳои ӯ ба ту мерасад . Шарҳи ин дарозаст биёи токўтоҳкним ва ин зиндонро сӯрох кунем ва ба онҷои рўимкаҳи ҳақиқати ин нқшҳосткаҳи мо бар он ошиқем . Чун онҷо боз рӯем , Мӯсои вор дар он оби ҳаёт ғӯта мехӯрем , моҳии вор бо он дарёии ҳаёти мигўиим : чаро мавҷ задӣ ва моро ба хушкии оби вгли андохтӣ ? ин чунин рҳмткаҳ турост чунон бе раҳмии чрокрдӣ ? эй бе раҳмии ту ширинтар аз раҳматҳои раҳимони олам . Ҷавоби миФрмоид : « кнткнзои мхФёи аҳббти ани аърФ » : ганҷӣ будам пинҳон дар прдەи ғайб дар хилвати ломакон аз пас пардаҳои ҳастӣ , хостам то ҷамолу ҷалол маро бидонанду ббинндкаҳи ман чаҳ оби ҳаётам ва чаҳ кимиёии съодотм .

اکنون این صورتها و خیالهاکه بر این دیوار زندان عالم فانی است که می نمایند و محو می شوند با چندهزارکس در عالم دوست بودی و خویش پنداشتی و رازهاگفتی. اینک نقش از ایشان رفت. برو بر گورستان، سنگهای لحدبرگیر،کلوخ هاشان را می بین نقشها محو شده، یقین دان که آن نقشهای خوب، عکس آن نقشهاست که بیرون زندان دوستان است که «الباقیات الصالحات خیر» کجایند این صورتهای باقی؟: «عند ربک» نزد آنکس اند که رب توست که دم بدم تربیتهای او به تو می رسد. شرح این دراز است بیا تاکوتاه کنیم و این زندان را سوراخ کنیم و به آنجا رویم که حقیقت این نقشهاست که ما بر آن عاشقیم. چون آنجا باز رویم، موسی وار در آن آب حیات غوطه می خوریم، ماهی وار با آن دریای حیات می گوییم: چرا موج زدی و ما را به خشکی آب وگل انداختی؟ این چنین رحمت که تراست چنان بی رحمی چراکردی؟ ای بی رحمی تو شیرین تر از رحمتهای رحیمان عالم. جواب می فرماید: «کنت کنزاً مخفیاً احببت ان اعرف»: گنجی بودم پنهان در پردۀ غیب در خلوت لامکان از پس پرده های هستی، خواستم تا جمال و جلال مرا بدانند و ببینندکه من چه آب حیاتم و چه کیمیای سعاداتم.

ГФтндкаҳ : мокаҳи моҳёни ин дарёӣам , аввал дар ин дарёӣ ҳаёт будҳоем . Мо медонистем азимати ин дарёроу лутфи ин дарёи ракаи миси эксирпазири аинкимёӣ бе ниҳоятем , медонистем иззати аинкимёии ҳаётроу онҳокаҳи моҳёни ин дарёи набуданд дар аввали чндонкаҳ бар эшон ързҳкрдим , нашуниданд вндиднд ва надонистанд . Чун аввали орифи мо будему охири орифи аингнҷ ҳам моием . Ин чандини ғурбати дароз , ҷиҳат « аҳббти ани аърФ » хўостмкаҳ то маро бидонанд ин боки буд ?

گفتندکه: ما که ماهیان این دریاییم، اول در این دریای حیات بوده ایم. ما می دانستیم عظمت این دریا را و لطف این دریا راکه مس اکسیرپذیر این کیمیای بی نهایتیم، می دانستیم عزت این کیمیای حیات را و آنهاکه ماهیان این دریا نبودند در اول چندانکه بر ایشان عرضه کردیم، نشنیدند وندیدند و ندانستند. چون اول عارف ما بودیم و آخر عارف این گنج هم ماییم. این چندین غربت دراز، جهت «احببت ان اعرف» خواستم که تا مرا بدانند این با که بود؟

Ҷавоби омдкаҳ : эй моҳён ! агар чаҳ моҳии қадар об донад ва ошиқ бошад ва чФсидаҳ бошад бар висоли дарё , аммо бидон сифат ва бидон сӯзу бдонгрмӣу ҷонспорӣу нолау хуноба боридану ҷигари бирёни доштани нбошдкаҳи он моҳиикаҳи мавҷ ӯро ба хушкии афканд ва муддатҳои дароз бар хокгрму реги сӯзони митпдкаҳ : « лоямути фӣҳо влоиҳиӣ » на фироқи дарёи мигзордкаҳи ҳаловат зиндагонӣ ёбад ва худ бо фироқи дарёии ҳаёт , чигуна лиззати ҳаёти ёбдксикаҳи он дарёро дида бошад ?

جواب آمدکه: ای ماهیان! اگر چه ماهی قدر آب داند و عاشق باشد و چفسیده باشد بر وصال دریا، اما بدان صفت و بدان سوز و بدان گرمی و جانسپاری و ناله و خونابه باریدن و جگر بریان داشتن نباشدکه آن ماهیی که موج او را به خشکی افکند و مدتهای دراز بر خاک گرم و ریگ سوزان می طپدکه: «لایموت فیها ولایحیی» نه فراق دریا می گذاردکه حلاوت زندگانی یابد و خود با فراق دریای حیات، چگونه لذت حیات یابدکسی که آن دریا را دیده باشد؟

Ҳарки ӯ андари шабии як шарбати васл ту хӯрд чун намонад он шароб ӯ донад аз ранҷи хумор

هرکه او اندر شبی یک شربت وصل تو خورد چون نماند آن شراب او داند از رنج خمار

Имкони зистан бедарёу имкони мурдани не , аз умед расӣдан ба дарё .

امکان زیستن بی دریا و امکان مردن نی، از امید رسیدن به دریا.

Гўиикаҳи магар ба боғи зари риштаи уммӣ ё бар рухи хеши заъфарони куштаи уммӣ

گوییکه مگر به باغ زر رشته امی یا بر رخ خویش زعفران کشته امی

Аўмиди висоли ту раҳо менакунад врнии худро ба ройгони куштаи уммӣ

اومید وصال تو رها مینکند ورنی خود را به رایگان کشته امی

Дарёи ин Нидо мекунад ва ин ваҳии миФрмоидкаҳ : « влотқтлўои анФскми ани аллҳкони бкми рҳимо »у ҳикматии дигар , чунонкии хўостмкҳгнҷи худро зоҳркнм . Хўостмкҳгнҷи шиносии шумо ҳам зоҳркнму чунонкии хўостмкаҳи сафоу лутфи ин дарёро пидокнми хўостмкаҳи баланди ҳимматии ин моҳёнроу лутфи парвардагии ин моҳён ва ин халқи дарёро пидокнм то вафои худро бибинанду ҳимматашон ошкоро шавад . « ?илами аҳсби анноси ани итркўои ани иқўлўои омно ва ҳам лоиФтнўн » .

دریا این ندا می کند و این وحی می فرمایدکه: «ولاتقتلوا انفسکم ان الله کان بکم رحیما» و حکمتی دیگر، چنانکه خواستم که گنج خود را ظاهرکنم. خواستم که گنج شناسی شما هم ظاهرکنم و چنانکه خواستم که صفا و لطف این دریا را پیداکنم خواستم که بلند همتی این ماهیان را و لطف پروردگی این ماهیان و این خلق دریا را پیداکنم تا وفای خود را ببینند و همتشان آشکارا شود. «الم احسب الناس ان یترکوا ان یقولوا آمنا و هم لایفتنون».

Садҳазори мори асткаҳи даъвӣ моҳе мекунад сӯрат , сӯрати моҳӣу маънӣ , маънии мор .

صدهزار مار استکه دعوی ماهیی میکند صورت، صورت ماهی و معنی، معنی مار.

Ҷони покони ғизоӣ пок хӯрд мори бошдкаҳи бод ва хок хӯрд

جان پاکان غذای پاک خورد مار باشدکه باد و خاک خورد

Боду хоки ғизоӣ моҳӣ нест . Ҳар ҳайвонии рака аз дурбинӣ , ндоникаҳ сагаст ё оҳӯаст . Агар сӯй устихон равад , оҳӯ нест .

باد و خاک غذای ماهی نیست. هر حیوانی راکه از دوربینی، ندانیکه سگ است یا آهوست. اگر سوی استخوان رود، آهو نیست.

Мсӣлҳоӣаст дар шариъат , кҳгрг бо оҳӯ ҷуфт шуд , миёни эшон бчҳоӣ зоида шуд . Ин бачаро ҳукми оҳўгирим ё ҳкмгрг ? дар ӣнҷо ихтилоф уламост . Шарҳи он қавлҳо дар мадрисаи тавон бҳскрдн , алои ончии қавл дурустаст , он асткаҳи пеш ӯ бндгёҳи бияндозему муштии устихони бияндозем . Агар сари бҳгёҳ фурӯд оварад , оҳӯаст , ва агар сар ба устихон фурӯд оварад ҳкмгрг дорад дар ҳар обикаҳ ӯ дандон андараканд палид шавад , зирогрги ҳам , сагаст ало саҳройӣаст . Акнӯн ғизои мор , бодасту хоку ғизои мори нафаси аммораи ҳам бодасту хок . Он хоккдомаст ? чарбу ширини днёкаҳ аз хок рустааст . Худо ӯро рангӣ додааст . Агар хоҳии оқибати бнгркаҳ хок мешавад . Он нақш аз ӯ меравад . Акнӯн чун донстикаҳи нони вгўшт , хок рангинаст агар мор наҳои , ғайри ин ғизоӣ биҷӯ . Дигари ғизои мор , бодаст . Кадом бодаст ? боди ҷоҳи амӣрӣу хўоҷгикаҳи одамӣ ҳаминка аз нон сайр шуд азгрснгӣ , дасти орзӯии боди хоҷагӣ дар сари микндкаҳи асли мо чунин бӯдааст ва мо чунин муҳтарам будҳоем . Мансаб талаб мекунад он нафаси мори пора чун ин хоку бод фаровон ёфт , аждаҳое мешавад ҳамчун фиръавн .

مسئلهای است در شریعت،که گرگ با آهو جفت شد، میان ایشان بچه ای زاییده شد. این بچه را حکم آهوگیریم یا حکم گرگ؟ در اینجا اختلاف علماست. شرح آن قولها در مدرسه توان بحث کردن، الا آنچه قول درست است، آن است که پیش او بندگیاه بیندازیم و مشتی استخوان بیندازیم. اگر سر به گیاه فرود آورد، آهوست، و اگر سر به استخوان فرود آورد حکم گرگ دارد در هر آبی که او دندان اندرکند پلید شود، زیراگرگ هم، سگ است الا صحرایی است. اکنون غذای مار، باد است و خاک و غذای مار نفس اماره هم باد است و خاک. آن خاک کدام است؟ چرب و شیرین دنیاکه از خاک رسته است. خدا او را رنگی داده است. اگر خواهی عاقبت بنگرکه خاک می شود. آن نقش از او می رود. اکنون چون دانستی که نان وگوشت، خاک رنگین است اگر مار نهای، غیر این غذایی بجو. دیگر غذای مار، باد است. کدام باد است؟ باد جاه امیری و خواجگی که آدمی همین که از نان سیر شد ازگرسنگی، دست آرزوی باد خواجگی در سر می کندکه اصل ما چنین بوده است و ما چنین محترم بوده ایم. منصب طلب میکند آن نفس مار پاره چون این خاک و باد فراوان یافت، اژدهایی میشود همچون فرعون.

Мухолифони ту мӯрон баданд ва мор шуданд бар ор аз сари мӯрони моргштаҳи дамор

مخالفان تو موران بدند و مار شدند بر آر از سر موران مارگشته دمار

Мадаи замонишони зин беш ва рӯзгор мабар ки аждаҳо шавад ар рӯзгор ёбад мор

مده زمانشان زین بیش و روزگار مبر که اژدها شود ار روزگار یابد مار

Акнӯн муъминон , мор холис нестанд моҳӣ холис нестанд балки мор моҳӣанд ним дасти росташон , моҳӣаст ва ним дасти чап , мор . Соъатии он ним ба боду хок дунё мекашаду соъатии ин ним , ба талаб дарё мекашад .

اکنون مؤمنان، مار خالص نیستند ماهی خالص نیستند بلکه مار ماهیاند نیم دست راستشان، ماهی است و نیم دست چپ، مار. ساعتی آن نیم به باد و خاک دنیا میکشد و ساعتی این نیم، به طلب دریا می کشد.

Мо мехоҳем ва дигарон мехоҳанд то бахти кро буд , кро дорад дӯст

ما میخواهیم و دیگران میخواهند تا بخت کرا بود،کرا دارد دوست

*

*

Одамӣ ҳаст турфаи маъҷунӣ аз азизи азизи вази дунӣ

آدمی هست طرفه معجونی از عزیز عزیز وز دونی

Акнӯн чун мҷоҳдҳкрди ин ним дасти росткаҳи ақли асткаҳ : « ани аллоҳи таъолии лмои халқи алъқли қоли ?лаи ақбли Фأқбл , сами қоли ?лаи адбри Фأдбр » хтобкрди ин ақли ракаи рӯи ор ба ман , рӯ оварад бдўгФт : эй ақл рӯ бигардон аз ман , гуфт : фармон бурдорам . Пушт овардан ба амр , рўоўрднаст . Нбиникаҳи Фариштагонро Фрмўдкаҳ : ба ҷои суҷуди ман суҷуди одмкнид . Ин аз рӯй зоҳир , пушт овардан ба бандагии ҳақ ва рӯй овардан ба ғайри ҳақ буд ; аммо чун ба амр буд , рӯ овардан буд ба ҳақ , балки азимтар , чаро азимтар ? аз баҳри онкии эшон , солҳо ҳақро суҷуд мекарданд аз бегонаи тмиизи нмиёФтнд ва бо Иблиси ҳамкоса ва ҳам хирқа буданд . Ба ин як рӯ аз ҳқгрдонидн ва ба одами рўкрдни халъат тмииз ёфтанд ва аз бегона мумтоз шуданду Иблис , гарчи бзоҳри пушт ба ҳақ накард ва аз суҷуди ҳақ нанг надошт аз суҷуди ғайр нанг дошт , алочўни пушт ба амркрд , дрнгрист рӯй худро пушт диду пушти Фариштагонро рӯй дид .

اکنون چون مجاهده کرد این نیم دست راست که عقل استکه: «ان الله تعالی لما خلق العقل قال له اقبل فأقبل، ثم قال له ادبر فأدبر» خطاب کرد این عقل راکه رو آر به من، رو آورد بدوگفت: ای عقل رو بگردان از من،گفت: فرمان بردارم. پشت آوردن به امر، روآوردن است. نبینی که فرشتگان را فرمودکه: به جای سجود من سجود آدم کنید. این از روی ظاهر، پشت آوردن به بندگی حق و روی آوردن به غیر حق بود؛اما چون به امر بود، رو آوردن بود به حق، بلکه عظیمتر، چرا عظیمتر؟ از بهر آنکه ایشان، سالها حق را سجود می کردند از بیگانه تمییز نمی یافتند و با ابلیس هم کاسه و هم خرقه بودند. به این یک رو از حق گردانیدن و به آدم روکردن خلعت تمییز یافتند و از بیگانه ممتاز شدند و ابلیس،گرچه بظاهر پشت به حق نکرد و از سجود حق ننگ نداشت از سجود غیر ننگ داشت، الاچون پشت به امرکرد، درنگریست روی خود را پشت دید و پشت فرشتگان را روی دید.

Акнӯн эй бндەи мؤмнкаҳи ним ту , мораст ва ним ту моҳӣ , соъатии рӯ ба моҳӣ мекун ки рӯбаҳи ҳазрат мо дораду соъатӣ барои маслиҳат , рӯй ба мор мекун . Он аввалин чист ? : « аёк наабд » : машғӯлем ба ибодати ту , ба амри ту . « воёки нстъин » : ҳам ба амри ту , пушт оварадем бандагии ту ва рӯ оварадем ба тимори нафаси аммора ки пушт ӯ сӯй даргоҳ туаст , аз баҳри онкии ту ин душманро сабаби мокрдҳоӣ . Чунонкии азкоФрон хароҷ ситонанд аз баҳри қӯти ислом , ӯро низ ҳамчун ин мору моҳӣ ки гуфтем , ду сифатаст :

اکنون ای بندۀ مؤمن که نیم تو، مارست و نیم تو ماهی، ساعتی رو به ماهی میکن که روبه حضرت ما دارد و ساعتی برای مصلحت، روی به مار می کن. آن اولین چیست؟: «ایاک نعبد»: مشغولیم به عبادت تو، به امر تو. «وایاک نستعین»: هم به امر تو، پشت آوردیم بندگی تو و رو آوردیم به تیمار نفس اماره که پشت او سوی درگاه توست، از بهر آنکه تو این دشمن را سبب ماکرده ای. چنانکه ازکافران خراج ستانند از بهر قوت اسلام، او را نیز همچون این مار و ماهی که گفتیم، دو صفت است:

Як сифат , банд ӯст ва як сифат , пой ӯст . Он сФткаҳ пой ӯст , шавқ ҷинсиятаст ва он сифат ки банд ӯст , хешии асткаҳ ӯро бо хокаст . Зеро аввали гавҳарии офариди ҳақи таъолӣ дар ваии нзркрд . Он гавҳар аз шарм об шуд ва дарё шуд ва бар худ Биҷӯшед вкФ кард вкФ ӯ хок шуд ва замин шуд . Аз он сббкаҳи хок , аз об зоидааст ин хешӣу таъаллуқ банд ӯст . Бедор бош эй қатра !у бад-ӣни банду хешии мағрури мшўкаҳ бисёр қатраҳоро ин банди мғрўркрд ва аз талаби дарёи боздошт . Хунаки он кас ки ӯро банди оҳанӣн буд ё чубини бўдкаҳ ҳамвора дар он кўшдкаҳи онро бишиканад ва биндозад . Аммо он каси ракаи банд заррин бошад ва ӯ зари дӯст , ва ё бндгўҳрин бошаду аўгўҳри дӯст , акнӯн он қтрҳкаҳи сӯии дарёии ваҳдат , сайл вор меравад он қатра , ҷон муъминаст ки сайл вор меравад сӯии дарёии ваҳдат ки : « ании зоҳби илои рабӣ » « алайҳи таваккулӣу ҳўи ҳасбӣ , валлоҳи аълам » .

یک صفت، بند اوست و یک صفت، پای اوست. آن صفت که پای اوست، شوق جنسیت است و آن صفت که بند اوست، خویشی است که او را با خاک است. زیرا اول گوهری آفرید حق تعالی در وی نظرکرد. آن گوهر از شرم آب شد و دریا شد و بر خود بجوشید وکف کرد وکف او خاک شد و زمین شد. از آن سبب که خاک، از آب زاییده است این خویشی و تعلق بند اوست. بیدار باش ای قطره! و بدین بند و خویشی مغرور مشوکه بسیار قطره ها را این بند مغرورکرد و از طلب دریا بازداشت. خنک آن کس که او را بند آهنین بود یا چوبین بودکه همواره در آن کوشدکه آن را بشکند و بیندازد. اما آن کس راکه بند زرین باشد و او زر دوست، و یا بندگوهرین باشد و اوگوهر دوست، اکنون آن قطره که سوی دریای وحدت، سیل وار میرود آن قطره، جان مؤمن است که سیل وار می رود سوی دریای وحدت که:«انی ذاهب الی ربی» «علیه توکلی و هو حسبی، والله اعلم».