эй нафас агар ба дидаи таҳқиқи бенгарӣ
ای نَفْس اگر به دیدهٔ تحقیق بنگری
Дарвешӣ ихтиёр кунӣ бар тавонгарӣ
درویشی اختیار کنی بر توانگری
эй подшоҳи шаҳр чу вақтат фаро расад
ای پادشاهِ شهر، چو وقتت فرا رسد
Ту низ бо гадои маҳалати баробарӣ
تو نیز با گدای مَحَلَّهْ‌اْت، برابری
Гар панҷ навбатат ба дар қаср ме зананд
گر پنج نوبتت به درِ قصر می‌زنند
Навбат ба дайгарӣ бигзорӣ ва бигузарӣ
نوبت به دیگری بگذاری و بگذری
Дунёи зании сети ишваи даҳу длстон валек
دنیا زنی‌‌ست عِشوه دِه و دِلْ‌سِتان ولیک
Бо кас ба сари ҳамеи набарди аҳди шавҳарӣ
با کس به سر همی نَبَرَد، عهدِ شوهری
Оҳистаи рӯ ки бар сар бисёр мардум аст
آهسته رو که بر سَرِ بسیارْ مردم است
Ин ҷурми хокро ки ту имрӯз бар сиррӣ
این جِرمِ خاک را که تو امروز، بر سری
Обистанӣ ки ин ҳамаи фарзанди зоду кишт
آبستنی که این همه فرزند، زاد و کشت
Дигар ки чашм дорад аз ӯ меҳри модарӣ ?
دیگر که چشم دارد از او مِهر مادری؟
Ин ғӯл рӯй бастаи кӯтаҳи нзрФриб
این غولِ روی‌بستهٔ کوته‌نظرْ فریب
Дил май барад ба ғолияандӯда чодар
دل می‌بَرَد به غالیه‌اندوده چادُری
Њорутро ки халқи ҷаҳони саҳар аз ӯ баранд
هاروت را که خَلقِ جهان سِحر از او بَرَند
Дар чаҳ фиканд ғамзаи хубон ба соҳирӣ
در چَه فِکَنْد غَمزهٔ خوبان به ساحری
Мардӣ гумон мабар ки ба панҷаасту зӯри китф
مَردی گمان مبَر که به پَنجه‌ْسْت و زورِ کتف
Бо нафас агар броиӣ , донам ки шотирӣ
با نَفْس اگر برآیی، دانم که شاطِری
Бо шермардяти саги Иблис сайд кард
با شیرمردیَت، سگِ ابلیس صید کرد؟
эй бе ҳунари бимир ки аз гурбаи камтарӣ
ای بی‌هنر! بمیر که از گربه کمتری
Ҳушдор то ниФкндти пайравии нафас
هشدار تا نَیفکَنَدَت پیرویِّ نَفْس
Дар вартае ки суд надорад шиноварӣ
در وَرطه‌ای که سود ندارد شناوری
Сар дар сари ҳаво ва ҳавас кардаеу ноз
سَر در سَرِ هوا و هوس کرده‌ای و ناز
Дар кор охират кунӣ андешаи срсрӣ
در کار آخرت کنی اندیشهْ سَرسَری
Дунё ба дайн хариданат аз бе бсортии сет
دنیا به دین خریدَنَت از بی‌بِصارتی ست
эй бдмъомлт , ба ҳамаи ҳеҷ май харӣ
ای بَدمعامَلَت، به همه، هیچ می‌خری
То ҷон маърифат накунад зиндаи шахс ро
تا جانِ معرفت نَکُنَد زنده شخص را
Наздики орифони ҳайвонии муҳақарӣ
نزدیک عارفان، حَیَوانی، مُحَقَّری
Баси одамӣ ки дев ба зиштӣ ғулом ӯст
بس آدمی که دیو به زشتی غلام اوست
Вари сӯраташи намояди зеботар аз парӣ
ور صورتش نمایَد زیباتر از پَری
Гар қадари худ бадонеи қудрат фузун шавад
گر قَدرِ خود بدانی قَدْرَت فُزون شود
Некӯниҳод бош ки покизаи пайкарӣ
نیکونهاد باش که پاکیزه‌پیکری
Чандат ниёз ва оз дуанд ба бару баҳр
چَندَت نیاز و آز دَوانَد به بَرّ و بَحْر
Дарёб вақти хеш ки дарёии гавҳарӣ
دریاب وقتِ خویش که دریایِ گوهری
Пайдост қатрае ки ба қимат куҷо расад
پیداست قطره‌ای که به قیمت کجا رسد
Лекин чу парвариш будат донаи дарӣ
لیکن چو پَروَرِش بُوَدت، دانهٔ دُری
Гар кимиёии давлат ҷовидат орзӯаст
گر کیمیایِ دولتِ جاویدَت آرزوست
Бишнос қадари хеш ки гӯгирди аҳмарӣ
بشناس قدرِ خویش که گوگردِ اَحمَری
эй мурғи пои баста ба доми ҳавои нафас
ای مرغِ پای‌ْبسته به دامِ هوایِ نَفْس
Кӣ бар ҳавои олами рӯҳонӣони парӣ ?
کِی بر هوایِ عالَمِ روحانیان پَری؟
Бози сипеди равзаи инсӣ ; чаҳ фоида
بازِ سپیدِ روضهٔ اُنسی؛ چه فایده
Кандар талаб чу боли бурӣдаи кабӯтарӣ
کاندر طلب، چو بال‌ْبریده کبوتری
Чун буми бдхбри мФкни соя бар хароб
چون بومِ بدخبر، مَفِکَن سایه بر خراب
Дар авҷ сидра кӯш ки фархундаи тоирӣ
در اوج سِدره کوش که فرخنده‌ْطایری
Он роҳ дӯзахаст ки Иблис ме равад
آن راهِ دوزخست که ابلیس می‌رود
Бедор бош то пай ӯ роҳ насипарӣ
بیدار باش تا پِیِ او راه نَسپُری
Дар суҳбати рафиқи бдомўз ҳамчунон
در صحبتِ رفیقِ بدآموز، همچنان
Кандар каманди душмани оҳхтаҳи ханҷарӣ
کاندر کَمَندِ دشمنِ آهِخته‌ْخنجری
Роҳӣ ба сӯии оқибат хайр ме равад
راهی به سوی عاقبتِ خیر می‌رود
Роҳӣ ба суъи оқибат ; акнӯн мухайярӣ
راهی به سوءِ عاقبت ، اکنون مُخَیَّری
Гӯшти ҳадис май шунӯд , ҳуш бе хабар
گوشَت حدیث می‌شِنَوَد، هوش، بی‌خبر
Дар ҳалқае ба сӯрат ва чун ҳалқа бар дарӣ
در حلقه‌ای به صورت و چونْ حلقه بر دَری
Даъвӣ макун ки бартарам аз дигарон ба илм
دعویٖ مکُن که برترم از دیگران به علم
Чун кибр кардӣ аз ҳамаи дунони Фрўтрӣ
چون کِبر کردی از همه دونان، فروتری
Аз ман бигӯӣ олами тФсиргўӣ ро
از من بگویْ عالِمِ تفسیرگوی را
Гар дар амали нкўшии нодони муфассирӣ
گر در عمل نکوشی نادان‌ْمُفَسِّری
Бори дарахт илм надонам магари амал
بارِ درختِ علم ندانم مگر عمل
Бо илм агар амал накунӣ шох бе барӣ
با علم اگر عمل نکنی شاخِ بی‌بَری
Илм одамиятасту ҷавонмардӣу адаб
علمْ آدمیّت است و جوانمردی و ادب
Вари неи дадӣ ба сӯрати инсони мусаввирӣ
ور نی دَدی به صورتِ انسانْ، مُصَوَّری
Аз сад яке ба ҷой наёварда шарти илм
از صد یکی به جای نیاورده شرطِ علم
Вази ҳуби ҷоҳ дар талаби илми дайгарӣ
وَز حُبِّ جاهْ در طلبِ علمِ دیگری
Ҳар илмро ки кор набандӣ чаҳ фоида
هر علم را که کار نبندی، چه فایده؟
Чашм аз барои он буд охир ки бенгарӣ
چشم از برای آن بُوَد آخَر که بنگری
Имрӯзаи ғаррае ба фасоҳат ; ки дар ҳадис
امروزه غَرِّه‌ای به فَصاحَت؛ که در حدیث
Ҳар нуктаро ҳазор далоил биоварӣ
هر نکته را هزارْ دلایل بیاوری
Фардо Фзиҳ бошӣ дар мавқифи ҳисоб
فردا فَصیح باشی در موقفِ حساب
Гар иллатӣ бигӯеу узрии бгстрӣ
گر علّتی بگویی و عُذری بِگُستَری
Вари сад ҳазор узр бихоҳӣ гуноҳ ро
ور صد هزار عُذر بخواهی گناه را
Мар шӯй кардаро набӯд зеби духтарӣ
مَر شویْ‌کَرده را نَبُوَد زیبِ دختری
Мардон ба саъйу ранҷ ба ҷое расида анд
مردان به سعی و رنج به جایی رسیده‌اند
Ту бе ҳунари куҷои рисӣ аз нафаси парварӣ ?
تو بی‌هنر کجا رَسی از نَفْس‌پروری؟
Тарк ҳавост , киштии дарёии маърифат
تَرکِ هواست، کشتیِ دریایِ معرفت
Ориф ба зоти шӯ на ба далқи қаландарӣ
عارف به ذاتْ شو نه به دَلقِ قَلندری
Дар кам зи хештан , ба ҳақорат нигаҳ макун
در کم ز خویشتن، به حقارت نگه مکن
Гар беҳтарӣ ба мол , ба гавҳари баробарӣ
گر بهتری به مال، به گوهر برابری
Вар беҳунар ба мол кунӣ кибр бар ҳаким
ور بی‌هنر به مال کنی کِبر بر حکیم
Куни харати шуморад агар гови анбарӣ
کونِ خَرَت شمارد اگر گاوِ عَنبَری
Фрмонбри худоӣу нигаҳбон халқ бош
فرمانبَرِ خدای و نگهبانِ خلق باش
Ин ҳар ду қарн агар бигирифтӣ Сикандарӣ
این هر دو قِرن اگر بِگِرِفتی، سِکَندَری
Умрӣ ки меравад ба ҳамаи ҳол , ҷаҳд кун
عمری که می‌رود به همه حال، جَهد کن
То дар ризои холиқ бе чун ба сари барӣ
تا در رضایِ خالقِ بی‌چون به سَر بَری
Марги онки аждаҳои дмонсати печи печ
مرگ آن‌که اژدهایِ دَمانست پیچْ پیچ
Лекини туро чаҳ ғам ки ба хоби хуши андарӣ
لیکن تو را چه غم که به خوابِ خوشْ اندری؟
Фориғ нишастае ба Фрохои коми дил
فارغ نشسته‌ای به فَراخایِ کامِ دل
Бории зи тангнои лаҳади ёди новарӣ
باری ز تنگنای لَحَد یاد ناوَری
Бории ?герат ба гӯри азизони гузар буд
باری گَرَت به گور عزیزان، گذر بوَد
Аз сари бунаи ғурури киёеу сарварӣ
از سر بِنِه غُرورِ کیاییّ و سروری
Конҷо ба дасти воқеаи бинии халили вор
کآنجا به دستِ واقعه بینی خلیل‌وار
Бар ҳам шикастаи сӯрати бутҳои озрӣ
بَر هم شکسته صورتِ بُت‌های آزَری
Фарқи азизу паҳлавии нозуки ниҳодаи тан
فرقِ عزیز و پهلویِ نازُک، نهاده تَن
Мискин ба хишти болшӣу хоки бистарӣ
مسکینْ به خشتْ بالشی و خاکْ بستری
Таслими шӯгар аҳли тамизӣ ки орифон
تسلیم شو گر اهل تَمیزی که عارفان
Бурданди ганҷи офият аз кунҷи собирӣ
بُردند گنجِ عافیت از کُنجِ صابری
Пеш аз ман ва ту бар рухи ҷон ҳо кашида анд
پیش از من و تو بر رُخِ جان‌ها کشیده‌اند
Тғрои неки бахтӣу нили бдохтрӣ
طُغرایِ نیک‌بختی و نیلِ بداختری
Онро ки тавқи мқблии андари азали хдои_
آن را که طوقِ مُقبِلی اندر ازلْ خدای_
Рӯзӣ накард , чун накушуд ғули мудаббирӣ ?
روزی نکرد، چون نَکَشَد غُلِّ مُدبِری؟
Зинҳор , панди ман падаронааст ; гӯши гир
زِنهارْ پندِ من پدرانه است؛ گوشْ گیر
Бегонагии мўрз ки дар дайни бародарӣ
بیگانگی مَوَرز که در دینْ برادری
Нанг аз фақири Ашъаси ағбри мадор аз онк
ننگ از فقیرِ اَشعَثِ اَغبَر مَدار از آنک
Дар вақти марги Ашъас ва дар гӯри ағбрӣ
در وقتِ مرگْ اشعث و در گور، اَغبَری
Домани макаши зи суҳбати эшон ки дар биҳишт
دامن مَکَش ز صُحبتِ ایشان که در بهشت
Домани кашони сндс Хизранду ъбқрӣ
دامن‌ْکشانِ سُندُسِ خُضرَند و عَبقَریّ
Рӯй замин ба талъат эшон мунаввараст
رویِ زمین به طَلعتِ ایشان، مُنوَّرست
Чун осмон ба Зуҳрау хуршеду муштарӣ
چون آسمان به زُهره و خورشید و مشتری
Дар боргоҳи хотири саъдии хиром агар
در بارگاهِ خاطرِ سعدی خَرام اگر
Хоҳии зи подшоҳ сухан дод шоирӣ
خواهی ز پادشاهِ سخن، دادِ شاعری
Гуҳи гуҳи хаёл дар серум ояд ки ин манам
گه گه خیالْ در سرم آید که این منم
Малики аҷами гирифта ба теғи сухани варӣ
مُلکِ عَجَم گرفته به تیغِ سخن‌وری
Бозами нафас фурӯ равад аз ҳавли аҳли фазл
بازم نَفَس فرو رَوَد از هولِ اهلِ فَضْل
Бо кафи Мӯсавӣ чаҳ занад саҳари сомрӣ ?
با کَفِّ موسوی چه زَنَد سِحرِ سامری؟
Шарм ояд аз бизоъат беқиматам валек
شرم آید از بَضاعتِ بی‌قیمتم، ولیک
Дар шаҳри обгина фурушасту ҷавҳарӣ
در شهر، آبگینه‌فروش است و جوهری