Аз майдони каромати майдон ҳақиқат зояд . Қавлаи таъолӣ : «у ълмноаҳи ман лднои уламо » . Усӯли ҳақоиқ сеаст бо онкии шароеъ ҳама ҳақоиқаст ва ҳар чаҳ ҳақаст ҳама ҳақиқатаст . Аз он се ҳақиқат яке онаст ки аллоҳ таъолӣ бидон оламаст ва бидон воқифу яктоу бас , илми худои бпоу сар ҳар кору ниҳод ҳар кори илми он верост ,у асрори вай дар аҳктми вай ,у таъвили пӯшидаҳои вай бар халқи вай . Вдигр ҳақиқат онаст ки дар Хизри омухти салавоти аллоҳи алайҳ , пӯшида бар Мӯсо , ва Хизр бидон доно ; ва аз он се чиз дар танзил пайдо кард : шикастани киштӣ ,у куштани ғулом ,у рост кардани девор . Сим ҳақиқат онаст ки ҳакямон бидон биноанд , ва орифон бидон доно ,у мбтсрон аз он огоҳ ; ва он ҳазор ҷузваст беҳзоди дараҷа бар се тартиб . Аввали илҳом ,у дигари фаросат , сими абсор . « Фозои ҳам мбсрўн » . Абсор дидан чизеаст чунонкӣ онаст бнздки аллоҳ ва бидида вар кардани аллоҳи он чизи раҳеро ончӣ хоҳад чндонкаҳ хоҳад онро ки хоҳад .

از میدان کرامت میدان حقیقت زاید. قوله تعالی: «و علمناه من لدنا علما». اصول حقایق سه است با آنکه شرایع همه حقایقست و هر چه حقست همه حقیقتست. از آن سه حقیقت یکی آنست که اللّه تعالی بدان عالمست و بدان واقف و یکتا و بس، علم خدای بپا و سر هر کار و نهاد هر کار علم آن ویراست، و اسرار وی در احکتم وی، و تأویل پوشیده‌های وی بر خلق وی. ودیگر حقیقت آنست که در خضر آموخت صلوات اللّه علیه، پوشیده بر موسی، و خضر بدان دانا؛ و از آن سه چیز در تنزیل پیدا کرد: شکستن کشتی، و کشتن غلام، و راست کردن دیوار. سیم حقیقت آنست که حکیمان بدان بینااند، و عارفان بدان دانا، و مبتصران از آن آگاه؛ و آن هزار جزوست بهزاد درجه بر سه ترتیب. اول الهام، و دیگر فراست، سیم ابصار. «فاذا هم مبصرون». ابصار دیدن چیزیست چنانکه آنست بنزدک اللّه و بدیده‌ور کردن اللّه آن چیز رهی را آنچه خواهد چندانکه خواهد آنرا که خواهد.