Бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳим

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

Ҳамду сипос бе қиёси худовандиро ки ишроқи офтоби алуҳият ӯ , дар ҳар зарраи садҳазори ҳикмат насиб кард ки ( ваон ман шийъи алоу ънднои хзоӣнаҳ ва мо ннзлаҳи ало бақадр маълум ) мулкӣ ки аз як зарраи сунъ ӯ ки битофт дар ҳар ҷузвӣ аз аҷзоъи коиноти сад ҳазор ақли кулро ба чор болаш бинишонад ки ( ани ман шийъи алои исбҳи бҳмдаҳи влкни лотФқҳўни тсбиҳҳми анаи кони ҳлимои ғФўро ) қуддусӣ ки сад ҳазор рӯҳи муқаддас ки дар лшргоаҳи ҷунуди мҷндаҳи силаҳ сӯрат напӯшида буданд аз авҷ улувва раббонӣ ба ҳазизи сФли унсурӣ фурӯ фиристод ки ( лақади хлққнои алонсони фии аҳсани тақвими сами рддноаҳи асфали соФлин ) ҳакимӣ ки сад ҳазор ҷони мутаҳҳар ки чун тӯтӣони сабзи ҷома каромат доранд аздоми дунёии ?данӣу қафаси ҷисмонӣ ба фазои зрўаҳи ошёни раббонӣ боз хонд ки ( ё ?итҳо алнФси алмтмӣнаҳи арҷъии илои рбки розӣаи Марзия ) холиқӣ ки аз издивоҷи коф ва навен сад ҳазор ашбоҳи гӯногӯн аз ктми адам ба саҳроӣ вуҷӯд оварад ки ( азои ?ераади шиӣои ани иқўл ?ла кун Фикўн ) парвардгорӣ ки чаҳор хасми мутазодро дар ҳашт хонаи таркиб омезиш дод ва ба ҳади эътидоли расонид то ба воситаи нафаси қудсии мустаъиди қабули маорифу ҳақоиқ ашё тавонист шуд ва ба хусумати зоҳири гашт ки ( халқи алонсони ман нутфаи Фозои ҳўи хасми мубин ) подшоҳӣ ки сафинаи дувоздаҳ ҳазор қоимаи арши Маҷидро бар рӯй оби устода равон кард ки (у кони аршаи алии алмоء ) мубдиъӣ ки қалъи дувоздаҳ бурҷи афлокро ба ҳафт кўтўоли супурду хонаҳои эшонро аз дӯд кабӯд баровард ки ( сами астўии илои алсмоءу ҳаии духон ) мўҷдӣ ки ҷамшеди хуршедро чун дар муъаддили алнҳори фалаки малики нимрўз ба камоли расониди уфӯл завол бидон камол муттасил гардонид ки ( Флмои аФлти қол ё қавми ании бриءи ммои тшркўн ) . Қаҳҳорӣ ки кӯси заррини офтобро аз пушти пели сифеди рӯз дар грдонидўи сипари зардаш ба хӯн шафақ Биёлуд ва дар равиши андохт ки ( ваҷдҳо тғрби фии айни ҳмӣаҳ ) сонеъӣ ки ба дасти санъати балоли ҳабашии зангии дили шабро доғи ҳилол бар ҷабини ниҳод ки ( исӣлўнки ани алоҳлаҳи қул ҳаии мўоқити ллнос ) . Латифӣ ки ҳар бомдоди халъати нӯронии рӯз ба дасти субҳи содиқ дар гардани шаби зулмонеи афканд ки ( воллили азои ъсъси волсбҳи азои танаффус ) қодирӣ ки сад ҳазор дурусти мағрибиро аз тибқи заррини машриқӣ бар сари оламён нисор кард ки ( вҷълнои аллилу алнҳори оятин Фмҳўнои ояи аллили вҷълнои ояи алнҳори мубсира ) карӣмӣ ки аз дарёӣ бе ниҳояти раҳмати дарии ятему баргузӣда чун Муҳамади расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу силам ба соҳил вуҷӯд овараду гуруснагони алавӣу суфлоу ташнагони машриқу мағрибро ба хон анъом ӯ бинишонад ки ( ва мо арслноки алои раҳмаи ллъолмин ) . Хотами анбёءу хоҷаи авлиёу зубдаи атқёу қдўаҳи асФёи мқтдоءи сад ҳазор оламу пишўоءи Бенин ва бенот одами расӯли қршӣу набии ҳошимии алайҳи алслўаҳу ассалому алии ?алау асҳобаи ман баъда .

حمد و سپاس بی‌قیاس خداوندی را که اِشراقِ آفتابِ اُلوهیّتِ او، در هر ذرّه صدهزار حکمت نصیب کرد که (وَاِنْ مِنْ شیءٍ اِلّا وَ عِنْدَنا خَزائِنُهُ وَ ما نُنَزِّلُهُ اِلّا بّقَدَرٍ مَعْلوم) مَلِکی که از یک ذرّهٔ صُنعِ او که بتافت در هر جزوی از اجزاءِ کاینات صد هزار عقلِ کُل را به چارْ بالِش بنشاند که (اِنْ مِنْ شَیءٍ اِلّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَلکنْ لاتَفْقَهُونَ تَسْبیحَهُم اِنَّهُ کانَ حَلیماً غَفُوراً) قُدّوسی که صد هزار روح مقدّس که در لشرگاه جُنُودِ مُجَنَّدَه سلاحِ صورت نپوشیده بودند از اَوجِ علو ربّانی به حضیضِ سفلِ عُنصری فرو فرستاد که (لَقَد خَلَقْقَنَا الانْسانَ فی اَحْسَنِ تَقْویمٍ ثُمّ رَدَدْناهُ اَسْفَلَ سافِلین) حکیمی که صد هزار جانِ مطهر که چون طوطیان سبز جامهٔ کرامت دارند ازدام دنیای دنی و قفسِ جسمانی به فضای ذروهٔ آشیان ربّانی باز خواند که (یا اَیَّتُها النَّفْسُ المُطْمَئِنَّةُ اِرْجِعی اِلی رَبِّکَ راضِیَةً مَرْضیّة) خالقی که از ازدواج کاف و نون صد هزار اشباحِ گوناگون از کتمِ عدم به صحرایِ وجود آورد که (اِذا اَرادَ شَیْئاً اَنْ یَقوُلَ لَهُ کَنْ فَیَکُون) پروردگاری که چهار خصمِ متضاد را در هشتْ خانهٔ ترکیب آمیزش داد و به حدِّ اعتدال رسانید تا به واسطهٔ نَفْسِ قُدسی مستعدِّ قبولِ معارف و حقایقِ اشیا توانست شد و به خصومت ظاهر گشت که (خَلَقَ الانسانَ مِنْ نُطْفَةٍ فَاذا هُوَ خَصمٌ مُبین) پادشاهی که سفینهٔ دوازده هزار قائمهٔ عرشِ مجید را بر روی آبِ اِستاده روان کرد که (وَ کانَ عَرْشُهُ عَلَی الْماءِ) مُبدعی که قلعّ دوازدهٔ بُرجِ افلاک را به هفت کوتوال سپرد و خانه‌های ایشان را از دود کبود برآورد که (ثُمَّ اسْتَوی اِلَی السَّماءِ وَ هیَ دُخانً) مُوجِدِی که جمشید خورشید را چون در مُعدّلُ النهارِ فلک ملک نیمروز به کمال رسانید افول زوال بدان کمال متصل گردانید که (فَلَمّا اَفَلَتْ قالَ یا قَومِ اِنّی بریءٌ ممّا تُشْرِکوُن). قهّاری که کوسِ زرینِ آفتاب را از پشتِ پیلِ سفیدِ روز در گردانیدو سپر زردش به خون شفق بیالود و در روش انداخت که (وَجَدَها تَغْرُبُ فی عَیْنٍ حَمِئَةٍ) صانعی که به دست صنعت بلال حبشی زنگی دل شب را داغِ هلال بر جبین نهاد که (یَسْئَلوُنَکَ عَنِ الاَهِلَّةِ قُلْ هِیَ مَواقیتُ لِلنّاسِ). لطیفی که هر بامداد خلعت نورانی روز به دست صبح صادق در گردن شب ظلمانی افکند که (وَاللّیلِ اِذا عَسْعَسَ والصُّبْحِ اذا تَنَفَّسَ) قادری که صد هزار دُرُستِ مغربی را از طبقِ زرین مشرقی بر سر عالمیان نثار کرد که (وَجَعَلْنا اللّیلَ وَ النَّهارَ آیَتَیْنِ فَمَحوْنا آیَةَ اللَّیْلِ وَجَعَلنا آیَةَ النَّهارِ مُبْصِرَةً) کریمی که از دریای بی‌نهایت رحمت دُرّی یتیم و برگزیده چون محمد رسول اللّه صلی اللّه علیه و سلم به ساحل وجود آورد و گرسنگان علوی و سفلی و تشنگانِ مشرق و مغرب را به خوانِ انعام او بنشاند که (وَ ما اَرْسَلْناکَ اِلّا رَحْمَةً لِلْعالَمین). خاتم انبیاء و خواجهٔ اولیا و زبدهٔ اتقیا و قُدوهٔ اصفیا مقتداء صد هزار عالم و پیشواء بنین و بناتِ آدم رسول قُرَشی و نبّیِ هاشمی علیه الصّلوة و السّلام و علی آله و اصحابه مِنْ بَعْدِهِ.

Аммо баъд , ҷамоатӣ аз асдқоءи муҳаррам ва аз аҷбоءи ҳамдаму қаринони дурбини вмўоФқон ҳам нишин ки чун офтоби дилӣ равшан доштанд ва чун субҳи содиқи нафас аз сидқ мезаданд ва чун шамъ аз сар сӯз механдиданд чун оина рӯй аз сафои бад-ӣн заъиф оварда илтимос намуданд ки чун салтанати хсрўномаҳ дар олами зоҳири гашту асрори асрорномаҳ мунташир шуду забони мурғони тиўрномаҳи нотиқаи арвоҳро ба маҳал кашф раседу сӯзи мусӣбати мусӣбати нома аз ҳад ва ғоят даргузашту девони девони сохтан тамом дошта омаду ҷавоҳири номау шарҳи алқлб ки ҳар дўмнзўм буданд аз сари савдо номанзум монад ки ҳрқ ва ғуслӣ бидон роҳ ёфт ; рубоиётӣ ки дар девон аст бисёрасту забти он душвор ва аз зевари тартиби отил ва аз хулосаи эҷози зоҳл агарчӣ таркибӣ дорад тартибӣ надорад ва бисёре аз ҷуиндагон аз насиб бебаҳра май монандиу толибон бемақсӯд боз мегирданд , агар интихобӣ карда шаваду ихтиёрӣ даст диҳад азнзму тартиб , низому зинат ӯ биафзояду азҳсни эҷоз , равнақ ӯ зиёда гардад . Пас бинобари ҳукми дўоъии ихвони дайн , рубоиётӣ ки гуфта шуда шаш ҳазор байт буд , қариби ҳазор байт шаста шуд ки лоиқи ин олам набӯд ва бидон олам фиристодем ки гуфтаанд : аҳФзи сараки валави ани зрк . Ва ношстаҳ рӯйу ғусл нокарда бидон олам натавон рафт ва аз панҷ ҳазор дигар , ки боқӣ монад , ин миқдор , ки дарин маҷмӯъааст , ихтиёр кардем бад-ӣни тартибу боқӣ дар девон гузоштем . Вмни талаби ваҷди ваҷд . Ва номи ин мхторномаҳ ниҳодем ва гумон онаст , ва ин яқинаст , ки ҳеҷ гӯяндаеро мисли ин маҷмӯӣ даст надода ки агрдст додӣ ҳар оина рӯй намӯдӣ ва ин абёт аз сари корафтодагӣ даст дода на аз саркори сохтагӣ ва аз такаллуф мубаррост . Чунонкӣ омадааст навиштаем , ва дар хӯн мегашта , агар рӯзии воқеаи кори афтодагони доман ҷонат бигираду шабӣ чанд сар ба гиребони таҳайюри фурӯи барии он замони бадоне ки ин булбулони нозанин ва ин тӯтӣони шукри чин аз кадоми ошён бурӣдаанд : ман лами изқи лами иърФ . Ва низ надонам то дрҳичи девон мисли ин абёт тавон ёфт ё чандини латоиф ба даст тавон оварад ; аз баҳри онкӣ ин ганҷӣаст аз маъонии қудс ки « канти кнзои мхФёи форадати ани аърФ »у хазона Эйаст аз натоиҷи ғайб ки ( въндаҳи мФотҳи алғиби лоиълмҳои алои ҳў ) агар хонанда ба тадаббуру таъаммул ба сари сар ганҷ расад дрҳич навъ набӯд ки мақсӯд ӯ ба ҳусӯли нпиўндд . Агарчӣ абётӣ чанд буд ки лоиқи ин китоб набӯд баъзе аз ҷиҳати онкӣ ҳар ақл аз идрок он қосираст ва ҳар фаҳм аз дарёфт он оҷиз ва баъзе ба сабаби онкӣ аз роҳи зоҳир дар либоси зулфу холу лаби вдҳон буд ва дар қолаби сӯрати алфози мутадовили истилоҳи аҳл расм метавонист гуфт валикин чун гуфта шуда буд ҳама дар як силк кашидем ки холи бирўӣ ва рӯй бихол дидан , ҳоли кӯтаҳ назарон бошад . Аммо қавмӣ ки аҳли завқ ва сифатанд ва аз сӯрати сухани озод , ҷониб маънӣ мераванду рӯҳи алқудсро дар либоси гӯногӯн мушоҳида мекунанд , азин моида биФоидаҳ нигараданд . Балӣ чун сухан аз ҳамаи ҷинс буд ҳамаи мардумро аз он ба қадари ҳавсила насиб тавонад буд . Ҳақи таъолии аҳли адлу инсофу асҳоби завқу басиратро маҳфӯзи дороад !

امّا بعد، جماعتی از اصدقاءِ محرم و از اجبّاءِ همدم و قرینان دوربین وموافقان هم نشین که چون آفتاب دلی روشن داشتند و چون صبح صادق نَفَس از صدق می‌زدند و چون شمع از سر سوز می‌خندیدند چون آینه روی از صفا بدین ضعیف آورده التماس نمودند که چون سلطنتِ خسرونامه در عالم ظاهر گشت و اسرارِ اسرارنامه منتشر شد و زبانِ مرغانِ طیورنامه ناطقهٔ ارواح را به محلّ کشف رسید و سوز مصیبتِ مصیبت نامه از حدّ و غایت درگذشت و دیوانِ دیوانْ ساختن تمام داشته آمد و جواهر نامه و شرح القلب که هر دومنظوم بودند از سرِ سودا نامنظوم ماند که حَرْق و غَسْلی بدان راه یافت؛ رباعیاتی که در دیوان است بسیارست و ضبط آن دشوار و از زیورِ ترتیب عاطل و از خلاصهٔ ایجاز ذاهِل اگرچه ترکیبی دارد ترتیبی ندارد و بسیاری از جویندگان از نصیب بی‌بهره می‌مانند و طالبان بی‌مقصود باز می‌گردند، اگر انتخابی کرده شود و اختیاری دست دهد ازنظم و ترتیب، نظام و زینت او بیفزاید و ازحُسنِ ایجاز، رونق او زیاده گردد. پس بنابر حُکم دَواعِیِ اِخوان دین، رباعیاتی که گفته شده شش هزار بیت بود، قریب هزار بیت شسته شد که لایق این عالم نبود و بدان عالم فرستادیم که گفته‌اند: اِحْفِظْ سِرَّکَ وَلَوْ عَنْ زِرِّک. و ناشسته روی و غسل ناکرده بدان عالم نتوان رفت و از پنج هزار دیگر، که باقی ماند، این مقدار، که درین مجموعه است، اختیار کردیم بدین ترتیب و باقی در دیوان گذاشتیم. وَمَنْ طَلَبَ وَجَدَّ وَجَدَ. و نام این مختارنامه نهادیم و گمان آنست، و این یقین است، که هیچ گوینده‌ای را مثلِ این مجموعی دست نداده که اگردست دادی هر آینه روی نمودی و این ابیات از سرّ کارْافتادگی دست داده نه از سرّکارْ ساختگی و از تکلّف مبرّاست. چنانکه آمده است نوشته‌ایم، و در خون می‌گشته، اگر روزی واقعهٔ کار افتادگان دامنِ جانت بگیرد و شبی چند سر به گریبان تحیّر فرو بری آن زمان بدانی که این بلبلان نازنین و این طوطیان شکر چین از کدام آشیان بریده‌اند: مَنْ لَمْ یَذُقْ لَمْ یَعْرِف. و نیز ندانم تا درهیچ دیوان مثل این ابیات توان یافت یا چندین لطایف به دست توان آورد؛ از بهر آنکه این گنجیست از معانی قدس که «کُنْتُ کَنْزاً مَخْفِیّاً فَاَرَدْتُ اَنْ اُعْرَفَ» و خزانه‌ای است از نتایج غیب که (وَعِنْدَهُ مَفاتِحُ الْغَیْبِ لایَعْلَمُها اِلّا هُوَ) اگر خواننده به تدبُّر و تأمُّل به سَرِ سِرِّ گنج رسد درهیچ نوع نبود که مقصود او به حصول نپیوندد. اگرچه ابیاتی چند بود که لایقِ این کتاب نبود بعضی از جهت آنکه هر عقل از ادراکِ آن قاصرست و هر فهم از دریافتِ آن عاجز و بعضی به سبب آنکه از راه ظاهر در لباس زلف و خال و لب ودهان بود و در قالب صورت الفاظ متداول اصطلاح اهل رسم میتوانست گفت ولیکن چون گفته شده بود همه در یک سلک کشیدیم که خال بیروی و روی بیخال دیدن، حالِ کوته نظران باشد. اما قومی که اهل ذوق و صفتند و از صورت سخن آزاد، جانب معنی میروند و روح القدس را در لباس گوناگون مشاهده میکنند، ازین مائده بیفایده نگردند. بلی چون سخن از همه جنس بود همه مردم را از آن به قدر حوصله نصیب تواند بود. حق تعالی اهل عدل و انصاف و اصحاب ذوق و بصیرت را محفوظ داراد!

Сухани атторро , ки бҳқиқти трёкист , бо сухани дигарон қиёс набояд кард ки ин ду мислати ки аз аттор дар олам ёдгор монад : яке хсрўномаҳу асрорномаҳу мақомоти туюру дувуми девону мусӣбати номау мхторномаҳ , дар мсмни ҳашт фирдавс мураббаъ нишинон ( алии срри мутақобилин ) чун ҳуҷраи мсдси наҳли пар шаҳд мебенанду ҳоли бинанда боло мегирад ( волъмли алсолҳи ирФъаҳ ) балии мусалласӣ ки аттор созад чунин буд ва ба буии он , заҳр аз тирёки бози тавон шинохт ва ба чошнии он нишони ошноӣӣ бозтўон ёфт , байт :

سخن عطار را، که بحقیقت تریاکیست، با سخن دیگران قیاس نباید کرد که این دو مثلّت که از عطار در عالم یادگار ماند: یکی خسرونامه و اسرارنامه و مقامات طیور و دوم دیوان و مصیبت نامه و مختارنامه، در مثمّنِ هشت فردوس مُرَبَّع نشینانِ (عَلی سُرُرٍ مُتَقابِلین) چون حُجْرهٔ مُسدَّسِ نُحْل پر شهد میبینند و حال بیننده بالا میگیرد (وَالعَمَلُ الصالِحُ یرْفَعُهُ) بلی مُثَلّثی که عطار سازد چنین بود و به بوی آن، زهر از تریاک باز توان شناخت و به چاشنی آن نشان آشنائی بازتوان یافت، بیت:

Ин худ фаслӣ буд аз ҷинс ҳар фазилатӣ ки аз ҳар навъи одамӣ содир гардад . Акнӯн ба инсофи бозоииму дасти умед ба дарюза бараҳна кунем бошад ки асҳоби завқи моро ба дуои хайр ёд кунанд вабаи зикри ҳасан мушарраф гардонанд то ҳақи субҳонау таъолӣ ба воситаи даъвоати солеҳаи биғрзи дӯстони дайни хати афв бар ҷароиди ҷароим мо кашад , ана вале алоҷобаҳ . Ва ин маҷмӯ бар панҷоҳ боби ниҳода шудаи бад-ӣни тартиб ки намӯда мешаваду биллоҳи алтўФиқ :

این خود فصلی بود از جنس هر فضیلتی که از هر نوع آدمی صادر گردد. اکنون به انصاف بازآییم و دست امید به دریوزه برهنه کنیم باشد که اصحابِ ذوق ما را به دعای خیر یاد کنند وبه ذکر حسن مشرّف گردانند تا حق سبحانه و تعالی به واسطهٔ دعواتِ صالحهٔ بیغرض دوستانِ دین خطِ عفو بر جرایدِ جرایم ما کشد، اِنَّهُ وَلِی الاجابَة. و این مجموع بر پنجاه باب نهاده شده بدین ترتیب که نموده میشود و باللّهِ التوفیق:

Боби аввал : дар тавҳиди бории ъзи шаъна .

باب اوّل: در توحید باری عزّ شأنه.

Боби дувум : дар наъти Сайиди алмрслини слии аллоҳи алайҳу силам

باب دوم: در نعت سید المرسلین صلّی الله علیه و سلم

Боби сеюм : дар фазилати саҳобаи разии аллоҳи анҳуам аҷмъин

باب سوم: در فضیلت صحابه رضی الله عنهم اجمعین

Боби чаҳорум : дар маъонӣе ки таъаллуқ ба тавҳид дорад

باب چهارم: در معانییی که تعلقّ به توحید دارد

Боби панҷум : дар баёни тавҳид ба забони тФрид

باب پنجم: در بیان توحید به زبان تفرید

Боби шашум : дар баёни маҳв шудаи тавҳиду фонӣ дар тФрид

باب ششم: در بیان محو شدهٔ توحید و فانی در تفرید

Боби ҳафтум : дар баёни онкӣ ҳар чаҳ на тавҳид қадамаст ҳамаи маҳв ва адам аст

باب هفتم: در بیان آنکه هر چه نه توحید قدم است همه محو و عدم است

Боби ҳаштум : дар тҳризи намӯдан ба фаноу гум бӯдан дар бақо

باب هشتم: در تحریض نمودن به فنا و گم بودن در بقا

Боби нуҳум : дар баёни мақоми ҳайрату саргаштагӣ

باب نهم: در بیان مقام حیرت و سرگشتگی

Боби даҳум : дрмъонии мухталиф ки таъаллуқ ба рӯҳ дорад

باب دهم: درمعانی مختلف که تعلّق به روح دارد

Боби ёздаҳум : дар онкии сари ғайб ва рӯҳ натавон гуфтани внтўони шинохт

باب یازدهم: در آنکه سرّ غیب و روح نتوان گفتن ونتوان شناخت

Боби давоздаҳум : дар шикоят аз нафасу зми хеш

باب دوازدهم: در شکایت از نفس و ذمّ خویش

Боби сездаҳум : дар зми мардуми биҳўслаҳу маъонӣ ки таъаллуқ ба дил дорад

باب سیزدهم: در ذمّ مردم بیحوصله و معانی که تعلّق به دل دارد

Боби чаҳордаҳум : дар зми дунёу шикоят аз рӯзгору мардуми ноаҳл

باب چهاردهم: در ذمّ دنیا و شکایت از روزگار و مردم نااهل

Боби понздаҳум : дрнёзмндӣ ба мулоқоти ҳамдамии муҳаррам

باب پانزدهم: درنیازمندی به ملاقات همدمی محرم

Боби шонздаҳум : дар азлату андӯҳи вдрду сабр гузидан

باب شانزدهم: در عزلت و اندوه ودرد و صبر گزیدن

Боби ҳафдаҳум : дар баён хосият хамӯшӣ гузидан

باب هفدهم: در بیان خاصیت خموشی گزیدن

Боби ҳшдҳм : дар ҳиммати баланди доштан ва дар кори тамом бӯдан

باب هشدهم: در همّت بلند داشتن و در کارّ تمام بودن

Боби нӯздаҳум : дар тарки тафриқаи гуфтану ҷамъият ҷустан

باب نوزدهم: در ترک تفرقه گفتن و جمعیت جستن

Боби бистум : дар злу боркшидну икрнгӣ гузидан

باب بیستم: در ذلّ و بارکشیدن و یکرنگی گزیدن

Боби бист ва якум : дар кор бо ҳақи гузоштану ҳама аз аўдидн

باب بیست و یکم: در کار با حقّ گذاشتن و همه از اودیدن

Боби бисту дувум : дар рӯй ба охират овардану тарки дунё

باب بیست و دوم: در روی به آخرت آوردن و ترک دنیا

Боби бист ва сеюм : дар хавфи оқибату сирии намӯдан аз умр

باب بیست و سوم: در خوف عاقبت و سیری نمودن از عمر

Боби бисту чаҳорум : дар онкии магари лозим ва рӯй замин хок рафтагонаст

باب بیست و چهارم: در آنکه مگر لازم و روی زمین خاک رفتگانست

Боби бисту панҷум : дар мросии рафтагон

باب بیست و پنجم: در مراثی رفتگان

Боби бисту шашум : дар сифат гиристан

باب بیست و ششم: در صفت گریستن

Боби бисту ҳафтум : дар навмидӣ ва ба аҷзи мӯътариф шудан

باب بیست و هفتم: در نومیدی و به عجز معترف شدن

Боби бисту ҳаштум : дар баёни умедвории намӯдан

باب بیست و هشتم: در بیان امیدواری نمودن

Боби бисту нуҳум : дар шавқи намӯдан ба маъшӯқ

باب بیست و نهم: در شوق نمودن به معشوق

Боби сиёам : дар фароғати намӯдани азмъшўқ

باب سیام: در فراغت نمودن ازمعشوق

Боби сӣ ва якум : дар онкии васли маъшӯқ ба кас нарасад

باب سی و یکم: در آنکه وصل معشوق به کس نرسد

Боби сӣу дувум : дар шикоят кардан аз маъшӯқ

باب سی و دوم: در شکایت کردن از معشوق

Боби сӣ ва сеюм : дар шукри намӯдан аз маъшӯқ

باب سی و سوم: در شکر نمودن از معشوق

Боби сӣу чаҳорум : дар сифат омадани маъшӯқ

باب سی و چهارم: در صفت آمدن معشوق

Боби сӣу панҷум : дар сифат рӯйу зулфи маъшӯқ

باب سی و پنجم: در صفت روی و زلف معشوق

Боби сӣу шашум : дар сифати чашму абрӯии маъшӯқ

باب سی و ششم: در صفت چشم و ابروی معشوق

Боби сӣу ҳафтум : дар сифати хату холи маъшӯқ

باب سی و هفتم: در صفت خط و خال معشوق

Боби сӣу ҳаштум : дар сифати лабу даҳони маъшӯқ

باب سی و هشتم: در صفت لب و دهان معشوق

Боби сӣ внҳм : дар сифати миёну қади маъшӯқ

باب سی ونهم: در صفت میان و قد معشوق

Боби чиҳилум : дар нозу биўФоӣӣу бемории маъшӯқ

باب چهلم: در ناز و بیوفائی و بیماری معشوق

Боби чиҳил ва якум : дар сифати бечорагӣу аҷзи ошиқ

باب چهل و یکم: در صفت بیچارگی و عجز عاشق

Боби чиҳилу дувум : дар сифати дардмандии ошиқ

باب چهل و دوم: در صفت دردمندی عاشق

Боби чиҳил ва сеюм : дар қлндрёту хмрёт

باب چهل و سوم: در قلندریات و خمریات

Боби чиҳилу чаҳорум : дар маъонӣ ки таъаллуқ ба гул дорад

باب چهل و چهارم: در معانی که تعلّق به گل دارد

Боби чиҳилу панҷум : дар маъонӣ ки таъаллуқ ба субҳ дорад

باب چهل و پنجم: در معانی که تعلّق به صبح دارد

Боби чиҳилу шашум : дар маъонӣ ки таъаллуқ ба шамъ дорад

باب چهل و ششم: در معانی که تعلّق به شمع دارد

Боби чиҳилу ҳафтум : дар сухани гуфтан ба забони парвона бо шамъ

باب چهل و هفتم: در سخن گفتن به زبان پروانه با شمع

Боби чиҳилу ҳаштум : дар сухани гуфтан ба забони шамъ

باب چهل و هشتم: در سخن گفتن به زبان شمع

Боби чиҳилу нуҳум : дар сифати перӣу охири умр

باب چهل و نهم: در صفت پیری و آخر عمر

Боби панҷоҳум : дар хатми китоб

باب پنجاهم: در ختم کتاب