То забонам бком ҷунбонаст

تا زبانم به کام جنبانست

Дар санои раиси лнбонст

در ثنای رئیس لنبانست

Чаҳ раис ? он хасиси пртлис

چه رئیس؟ آن خسیس پرتلبیس

Мояи зулму сояи Иблис

مایهٔ ظلم و سایهٔ ابلیس

Аз бахилӣ накард он бозан

از بخیلی نکرد آن بازَن

. . . Худро тамом дар . . . зан

... خود را تمام در ... زن

Онкии номаши зи нанг пайдо нест

آنکه نامش ز ننگ پیدا نیست

Дар бадӣу дадяш ҳамто нест

در بدی و ددیش همتا نیست

Онкӣ ӯ пешвои дздонст

آنکه او پیشوای دزدانست

Сарви сари хайли зан бмзд анаст

سر و سرخِیل زن‌به‌مُزدانست

Мардакии зишт рӯйу гандаи бағал

مردکی زشت‌روی و گنده‌بغل

Пой то сари ҳамаи дурӯғу дағал

پای تا سر همه دروغ و دغل

Беҳифозу гадо ва қҳбаҳ занаст

بی حفاظ و گدا و قحبه‌زنست

Кӣсаи пардозу дузд ва нақб занаст

کیسه‌پرداز و دزد و نقب‌زنست

Табъ ӯ луаму шуғли номаълӯм

طبع او لوم و شغل نامعلوم

Суҳбаташ шаваму сираташи мазмум

صحبتش شوم و سیرتش مذموم

Он сияҳи кор , кӯ ба рӯзи сипед

آن سیه‌کار، کو به روز سپید

Равшанои бдздд аз хуршед

روشنایی بدزدد از خورشید

Бабрад ҳар куҷо ки кард гузор

ببرد هر کجا که کرد گذار

Оҳан аз чӯбу коҳ аз девор

آهن از چوب و کاه از دیوار

Кунад аз ҷомаи ҳамчуи боди хазон

کُند از جامه همچو باد خزان

Шохҳоро ба як нафаси урён

شاخه‌ها را به یک نفس عریان

Гар назар бар ваии афканди наргис

گر نظر بر وی افکند نرگس

Кунад ӯро зи симу зари муфлис

کند او را ز سیم و زر مفلس

Кӣсаи ғунча гар наҳй бар ӯ

کیسهٔ غنچه گر نهی بر او

Хурдаи хурдаи бдздд аз зар ӯ

خرده خرده بدزدد از زرِ او

Вари бшохи шукуфа бар гузарад

ور به شاخ شکوفه برگذرد

Сим ӯ пок дар ҳавои бабрад

سیم او پاک در هوا ببرد

Хирмании коҳи он хар аз сарпоӣ

خرمنی کاه آن خر از سرپای

Бабрад ҷӯ биҷӯ чу коҳи рубой

ببرد جو‌به‌جو چو کاهربای

Дасти нопок чун дароз кунад

دستِ ناپاک چون دراز کند

Бмслгар сӯй пиёз кунад

به مثل گر سوی پیاز کند

Як ба як ҷома ҳоаш бастанд

یک به یک جامه‌هاش بستاند

Ҳамчуи сайраш бараҳна гирданд

همچو سیرش برهنه گرداند

Вари ббўиди гули самани бӯ ро

ور ببوید گل سمن‌بو را

Кунад аз буии бенаво ӯ ро

کند از بوی بینوا او را

Бигушоед зи ғояти ғмрӣ

بگشاید ز غایت غمری

Тавқи қамарии зи гардани қамарӣ

طوق قمری ز گردن قمری

Гар на булбул баровард ғулғул

گر نه بلبل برآورد غلغل

Перҳан бар кунад зи ғунчаи гул

پیرهن برکَند ز غنچهٔ گل

Вар на дар бонг ва наъра афзоед

ور نه در بانگ و نعره افزاید

Тоҷи фарқ хурӯс бирабоед

تاج فرق خروس برباید

Вари дароради кабӯтарии бкнор

ور درآرد کبوتری به کنار

Кунад аз пой ӯ буруни шалвор

کُند از پای او برون شلوار

Ҳудҳудигар ба бом ӯ биппарад

هدهدی گر به بام او بپرد

Дар замонаши каллаи зи сари бабрад

در زمانش کله ز سر ببرد

Дами тоўс араш ба дасти диҳӣ

دم طاوس اَرَش به دست دهی

Кунадаш зон ҳамаи дурусти тиҳӣ

کُندش زان همه درست تهی

Даст шавам ар бтиғ дарё зад

دست شوم ار به تیغ دریا زد

Мағз ӯ аз гуҳар бипардозад

مغز او از گهر بپردازد

Кафи даст ар бадви фурӯди орад

کف دست ار بدو فرود آرد

Тузро бркмони бнгзорд

توز را بر کمان بنگذارد

Муҳраи мор аз даҳони бабрад

مهرهٔ مار از دهان ببرد

Камари мӯр аз миёни бабрад

کمر مور از میان ببرد

Камари кӯҳро хатар бошад

کمر کوه را خطر باشد

Ҳар гуҳии каш брўгзр бошад

هر گهی کش بروگذر باشد

Гар дурустии зараши диҳӣ дар ҳол

گر درستی زرش دهی در حال

Дар каму кости аўФтд чу ҳилол

در کم و کاست اوفتد چو هلال

Вари бадасти ту даст ӯ пайваст

ور بدست تو دست او پیوست

Бабради нимае зи нохуни даст

ببرد نیمه‌ای ز ناخن دست

Ҷумла дуздаст он саросема

جمله دزدست آن سراسیمه

Коҷи розии бадӣ ба як нима

کاج راضی بُدی به یک نیمه

Бзру сими мардумони андар

به زر و سیم مردمان اندر

Ҳаст бар эътиқоди бўолқндр

هست بر اعتقاد بوالقندر

Ҳркрои эътиқод ин бошад

هرکه را اعتقاد این باشد

Худ ту доне ки чун амин бошад

خود تو دانی که چون امین باشد

Боз натавон ситади зи дасташи ҳеҷ

باز نتوان ستد ز دستش هیچ

Зонка бас мумсикасту пичопич

زانکه بس ممسکست و پیچاپیچ

Ҳеҷ чизаши бкси напардозад

هیچ چیزش به کس نپردازد

Ҳарчӣ ёбад бтўи барандозад

هرچه یابد به تو براندازد

Аз хасисӣ ки ӯст гар бузед

از خسیسی که اوست گر بزید

Бихӯрад ҳар чаҳ баъд аз ин бурид

بخورد هر چه بعد از این بریَد

Аз бахилӣ ки ҳасту имсокаш

از بخیلی که هست و امساکش

Гар бибаранди дасти нопокаш

گر ببّرند دست ناپاکش

Нест мумкин ки ним қатраи хӯн

نیست ممکن که نیم قطرهٔ خون

Ояд аз дасти мудаббираши берун

آید از دست مدبرش بیرون

Ин амин бибин ки баргузедами ман

این امین بین که برگزیدم من

То аз ӯ дидам ончӣ дидам ман

تا از او دیدم آنچه دیدم من

Ду сФти пари зи зару абрешим

دو سفط پر ز زرّ و ابریشم

Рӯзи равшани бабрад аз пешам

روز روشن ببرد از پیشم

Чашми ман бо ду лаби пар аз нафрин

چشم من با دو لب پر از نفرین

Рӯзу шаб дар қафоаш ҳаст чунин

روز و شب در قفاش هست چنین

Барад ва бар худ ҳалол медонад

برد و بر خود حلال میداند

Ъсротм ҳануз ме хонд

عثراتم هنوز می‌خواند

Вази шуморӣ ки худбахуд кардаст

وز شماری که خودبخود کردست

Боқӣ эй низ бар ман оварадаст

باقی‌ای نیز بر من آوردست

Ин чунин феъли кӯ бкФ дорад

این چنین فعل کو به کف دارد

Саги мурда бар ӯ шараф дорад

سگ مرده بر او شرف دارد

Ҳаст дами сардтар зи боди хазон

هست دَم‌سردتر ز باد خزان

Зон чу ёдаш кунам билразам аз он

زان چو یادش کنم بلرزم از آن

Дорад аз хӯки орияти дандон

دارد از خوک عاریت دندان

То хӯрд бар дурӯғи савгандон

تا خورد بر دروغ سوگندان

Нахурд ғам ки мешавад бузаи манд

نخورد غم که میشود بزه‌مند

Бетҳошӣ ҳаме хӯрд савганд

بی تحاشی همی خورد سوگند

Нест наздик ӯ алии алотлоқ

نیست نزدیک او علی الاطلاق

Ҳеҷ хуши хортар магари се талоқ

هیچ خوش‌خوارتر مگر سه طلاق

Гург нобаст нек дар нигариш

گرگ‌نابست نیک در نگرش

Ноби гурги даранда дар зи фарш

ناب گرگ درنده در زَفَرش

Шикам ӯ ҷуволи сайру пиёз

شکم او جوال سیر و پیاز

Даҳан ӯ ғилофи пшки гуроз

دهن او غلاف پشک گراز

Кас надидаст аз ҳунармандон

کس ندیدست از هنرمندان

. . . Хораи зании бад-ӣни дандон

... خواره زنی بدین دندان

Гар бибинӣ ту шакли дандонӣ

گر ببینی تو شکل دندانی

Ту забонии дӯзахаши хуоне

تو زبانیِ دوزخش خوانی

Ҳеҷ ҳаргиз надорад ӯ озарм

هیچ هرگز ندارد او آزرم

Ҳеҷ дар чашм ӯ наёяд шарм

هیچ در چشم او نیاید شرم

Сахт сустаст дар мусулмонӣ

سخت سستست در مسلمانی

Даст ӯ сахттар зи пешонӣ

دست او سخت‌تر ز پیشانی

Гар бигардӣ билоди имон ро

گر بگردی بلاد ایمان را

КоФрстону млҳдстон ро

کافرستان و ملحدستان را

Дар бадӣу дадӣу саги рӯе

در بدی و ددی و سگ‌رویی

Дувум ӯ наёбӣ ар ҷӯӣ

دوم او نیابی ار جویی

Ҳаст дар чашми ақли нохўштр

هست در چشم عقل ناخوشتر

Сӯрату сираташи зи якдигар

صورت و سیرتش ز یکدیگر

Қлтбонӣ буд ки чандини сол

قلتبانی بود که چندین سال

намесетанд зар аз ҳарому ҳалол

می ستاند زر از حرام و حلال

Ки ҷӯй зон ба ҳеҷ каси надиҳад

که جُوی زان به هیچ کس ندهد

Вончаҳ бигирифт бози пас надиҳад

وآنچه بگرفت باز پس ندهد

Турфатар онкӣ бо ҳунармандон

طرفه‌تر آنکه با هنرمندان

Сард гуяд бидон лабу дандон

سرد گوید بدان لب و دندان

На зи даст дигар хсисонст

نه ز دست دگر خسیسانست

Ному нанг ҳама раисонаст

نام و ننگ همه رئیسانست

Равишу сираташ бад-ӣн сифатаст

روش و سیرتش بدین صفتست

Вонгҳш орзӯӣ маърифатаст

وانگهش آرزوی معرفتست

Ҳаст дар суҳбати дғобозон

هست در صحبت دغابازان

Тоқу ҷуфташи бгўзи анбозон

طاق و جفتش به گوز انبازان

Гар набӯдӣ мазорибу анбоз

گر نبودی مضارب و انباز

Суфра ӯ шикам нагардӣ боз

سفرهٔ او شکم نگردی باز

Чун биҷойаст кофарии кофар

چون به جایست کافری کافر

Чун барра рафт фоҷирии фоҷир

چون به ره رفت فاجری فاجر

Гуҳ бирават маин , шаҳоби умр

گُه‌بروت مهین، شهاب عمر

Он бғоу хсиску зани ғур

آن بغا و خسیسک و زَن‌غَر

На раво бошад ин сухан рондан

نه روا باشد این سخن راندن

Сояи девро умри хондан

سایهٔ دیو را عمر خواندن

Сяти адл умр фаровонаст

صیت عدل عمر فراوانست

Зулми ин сад ҳазор чандонаст

ظلم این صد هزار چندانست

Кӣ шавад раҳнамӯни бҳрФи савоб

کی شود رهنمون به حرف صواب

Баста буданд деви бими шаҳоб

بسته بودند دیو بیم شهاب

Ном ӯ худ з нангаш озурдаст

نام او خود ز ننگش آزردست

Лақабаши борӣ аз чаҳ дар хӯрдаст

لقبش باری از چه در خوردست

Ҳркрои кори истироқ буд

هرکه را کار استراق بود

ӯ сазовори эҳтироқ буд

او سزاوار احتراق بود

Аз дар мансаб ва раёсат нест

از در منصب و ریاست نیست

ӯ биҷузи бобат сиёсат нест

او به جز بابت سیاست نیست

Шод бош эй раиси даҳ меҳтар

شاد باش ای رئیس ده مهتر

эй бтҳқиқ , саги зи ту беҳтар

ای به تحقیق، سگ ز تو بهتر

Май брозди турои зи сими барӣ

می‌برازد تو را ز سیم‌بری

Тарки ширини даҳони сими барӣ

ترک شیرین‌دهان سیم‌بری

Ту ки эй дар миёни одамиён

تو که ای در میان آدمیان

Ки сар худ фикандае ба миён ?

که سر خود فکنده‌ای به میان؟

Бсхн ё бсФраҳу нонет

به سخن یا به سفره و نانت

Бача тара ниҳанд бар хонат

به چه تّره نهند بر خوانت؟

Ҷаълии рўбгрди мзблаҳи гирд

جعلی روبگرد مزبله‌گرد

На чу парвонаи гирди машъалаи гирд

نه چو پروانه گرد مشعله گرد

Ба харӣ ҳар ки чун ту маърӯфаст

به خری هر که چون تو معروفست

ӯ на маърӯф балки мълўФст

او نه معروف بلکه معلوفست

Ту ки аз раҳзанони устодӣ

تو که از رهزنان استادی

Бтҷорт чигуна афтодӣ ?

به تجارت چگونه افتادی؟

Чун турои ҳрФтсти ҷумлаи барӣ

چون ترا حِرفتست جمله بری

Суди даҳ ёздаҳ чаҳ май шимурӣ ?

سودِ دَه یازده چه می‌شمری؟

Сифати Амру зайд ҷумла турост

صفت عمرو و زید جمله تراست

Аз барои чаҳ май дуӣ чапу рост ?

از برای چه می‌دوی چپ و راست؟

Суд кардам ман аз тиҷорати ту

سود کردم من از تجارت تو

Тараф бар бастам аз бсорти ту

طرف بر بستم از بصارت تو

Ширкати ту чу ширк дар яздон

شرکت تو چو شرک در یزدان

Амл ӯ чу боди сарди хазон

امل او چو باد سرد خزان

Хайр ту лозимаст ҳамчун таб

خیر تو لازمست همچون تب

Мутаъаддӣаст шари ту чу ҷрб

متعدّیست شّر تو چو جَرَب

Чун ндонӣ қиёмату маҳшар

چون ندانی قیامت و محشر

Фориғӣ аз худоу пайғамбар

فارغی از خدا و پیغمبر

Нест фарқии турои ҳарому ҳалол

نیست فرقی تو را حرام و حلال

Кӣ ҳаросат буд зи визру вабол ?

کی هراست بود ز وَزر و وبال؟

Чаҳ хурии гирди роҳу ранҷи сафар

چه خوری گرد راه و رنج سفر

Бар дар шаҳри корвон май бар

بر در شهر کاروان می‌بر

Мардуми лнбаҳи сар ки биншинанд

مردم لنبه‌سر که بنشینند

Маслиҳати ҳамчуи ту дарин бенанд

مصلحت همچو تو درین بینند

Не хато гуфтам ин , хато гуфтам

نی خطا گفتم این، خطا گفتم

Мари турои роҳзан чаро гуфтам ?

مر تو را راهزن چرا گفتم؟

Бхдои конкаҳи аҳл ин коранд

بخدا کآنکه اهل این کارند

Аз туу сират ту безоранд

از تو و سیرت تو بیزارند

Аз бар хоҷагони бурун на дарахт

از بر خواجگان برون نِه درخت

Туу саргини кашии бпои дарахт

تو و سرگین‌کشی به پای درخت

Рӯ ба кори гул эй хари нодон

رو به کار گِل ای خر نادان

Чун баради сими марди бозаргон

چون برد سیم مرد بازرگان؟

Бтў акнӯн зи Козирӯн ва пасо

به تو اکنون ز کازرون و پسا

наменависанд мулҳиди алрؤсо

می‌نویسند ملحد الرّؤسا

Кӣса ?ут шуд муллои зи чизи касон

کیسه‌ات شد ملا ز چیز کسان

Боди ришати халои зи тези касон

باد ریشت خلا ز تیز کسان

Зини ҳадис ар чаҳ сар биҷунбоне

زین حدیث ار چه سر بجنبانی

Нанги саргини кашони лнбонӣ

ننگ سرگین‌کشان لنبانی

Аз ду пораи диҳии бад-ӣни сомон

از دو پاره دهی بدین سامان

Ришат аз гўздони сар аз лнбон

ریشت از گوزدان سر از لنبان

Як раҳ аз ман насиҳатӣ бишинав

یک ره از من نصیحتی بشنو

Зари ман бози даҳ , бдўзхи рӯ

زر من باز ده، به دوزخ رو

Чун баровардӣ аз зари ман гирд

چون برآوردی از زر من گرد

Пўстинм чаро кунӣ эй мард ?

پوستینم چرا کَنی ای مرد؟

Баъди азин ки ти зар ва дирам додам

بعد ازین که‌ت زر و درم دادم

Ҳеҷ касро зи хонаи ?ути годм ?

هیچ کس را ز خانه‌ات گادم؟

Бо ту ман баъд аз ин чаҳ бад кардам

با تو من بعد از این چه بد کردم

Ки турои кадхудоӣ худ кардам

که تو را کدخدای خود کردم

Чанд бар мо азин таҳаккумҳо

چند بر ما ازین تحکّم‌ها

То ту худ аз куҷо ва мо зи куҷо ?

تا تو خود از کجا و ما ز کجا؟

На всоқи ту дидаам ҳаргиз

نه وُثاق تو دیده‌ام هرگز

На турои риш ридаҳам ҳаргиз

نه تو را ریش ریده‌ام هرگز

Наниҳодам ба умри худ рӯзӣ

ننهادم به عمر خود روزی

Бар бирават ту қлтбони гўзӣ

بر بروت تو قلتبان گوزی

Чаҳ маро дар азоб май дорӣ ?

چه مرا در عذاب می‌داری؟

Аз чаҳам дар хлоб май дорӣ ?

از چه‌ام در خلاب می‌داری؟

Ҳар ки ӯ сифларо бузург кунад

هر که او سفله را بزرگ کند

Саъй дар фарбеҳӣ гург кунад

سعی در فربهی گرگ کند

Хирсу хӯкат чигуна хонам ман ?

خرس و خوکت چگونه خوانم من؟

Ки туро кам з ҳарду донам ман

که تو را کم ز هردو دانم من

Гарчи будаст дар назари зиштам

گرچه بودست در نظر زشتم

Моҷарои худ ва ту бинвиштам

ماجرای خود و تو بنوشتم

То чу гӯйанд борӣ аз ман ва ту

تا چو گویند باری از من و تو

Бошад ин ёдгорӣ аз ман ва ту

باشد این یادگاری از من و تو

Ончӣ бинвиштам арча бисёраст

آنچه بنوشتم ارچه بسیارست

Дарме аз ҳазор динораст

درمی از هزار دینارست

Бсноит намерасад суханам

به ثنایت نمی‌رسد سخنم

Оҷизам аз санои ту чаканам

عاجزم از ثنای تو چکنم

Бдъо оем аз сано акнӯн

به دعا آیم از ثنا اکنون

Ки сухани ҳарза буд то акнӯн

که سخن هرزه بود تا اکنون

То алоҷи димоғи барзигарон

تا علاج دماغ برزگران

Набӯд ҷузи чумоқу гурзи гарон

نبود جز چماق و گرز گران

Бод дар гардан ту карда ба хам

باد در گردن تو کرده به خم

Тилсонии зи мӯии бузи муҳкам

طیلسانی ز موی بز محکم

Боди чолок дар расани бозӣ

باد چالاک در رسن‌بازی

Сари ту ҳамчуи кӯдаки ғозӣ

سر تو همچو کودک غازی

Боди чӯби шиканҷаро тавфиқ

باد چوب شکنجه را توفیق

То ду соқ туро кунад талфиқ

تا دو ساق تو را کند تلفیق

Ҳар чаҳ онрои шиканҷа зм карда

هر چه آنرا شکنجه ضم کرده

Бози теғаши ҷудои з ҳам карда

باز تیغش جدا ز هم کرده

Неи фурӯи бардаи боди сар то бен

نِی فرو برده باد سر تا بُن

Ҳамчуи девори рузи турои нохун

همچو دیوار رز ترا ناخن

Дар сияҳи чоли муддатии маҳбӯс

در سیه‌چال مدّتی محبوس

Мондаи бодии зи толеъи манҳус

مانده بادی ز طالع منحوس

Бхлоси ту гар диҳанд овоз

به خلاص تو گر دهند آواز

Рӯзи одинаи боди баъди намоз

روز آدینه باد بعد نماز

Пасу пеши ту дар раҳи бозор

پس و پیش تو در ره بازار

Дар гирифтаи пиёдагону савор

در گرفته پیادگان و سوار

Ту хиромону гардани афрозон

تو خرامان و گردن‌افرازان

Нуқраи андари қафоӣ ту тозон

نِقره اندر قفای تو تازان

Сарат озод карда гардани ту

سرت آزاد کرده گردن تو

Бори худ баргирифта аз тани ту

بار خود برگرفته از تن تو

Врчаҳ сахт ояд ин сухани зи миннат

ورچه سخت آید این سخن ز منت

Баъди азин . . . Хар ба . . . занат

بعد ازین ... خر به ... زنت

Зини дуо гарчи нест суди маро

زین دعا گرچه نیست سود مرا

Ҷузи бад-ӣн дастрас набӯд маро

جز بدین دسترس نبود مرا

Ёрб аз посухам макун маҳрӯм

یارب از پاسخم مکن محروم

Мустаҷобаст даъвати мазлӯм

مستجابست دعوت مظلوم