Бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳим

بِسْمِ اللهِ اَلرَّحْمنِ اَلرَّحیم

Иттифоқ чунон афтод кӣ чун рисолатӣ кӣ устоди эмоми зини алисломи Абулқосими абдукарими бен ҳўозни алқширии разии аллоҳи анҳу ва أрзоаҳ кардааст , хоҷаи эмоми Абӯалии бен Аҳмади алъсмонии раҳмаи аллоҳ ки аз ҷумлаи шогирдону мурӣдони устоди эмоми Абулқосими қудси аллоҳи рӯҳаи алъзиз буд ва ба анвоъи фазли оростаи ин рисолати бози порсӣ нақл кард то Фоӣдаҳи он умум бошад ва ҳеҷ синфи одамӣ аз он бебаҳра набошад . Ин нусхаи порсӣ ба Кирмон овараданд аз хуросон . Дар он аҳд кӣ хоҷаи эмоми аҷали зоҳиди Абуалфутуҳ абдурраҳмони бен Муҳамади алнисобўрии раҳмаи аллоҳи алайҳ дар Кирмон буд . Шайхи алшиўхи аҳмдбни иброҳӣми алмърўФ ба порсо рағбат кард ки ӯро насахтӣ бошад . Ва он нусха ки оварда буданд сқим буд ва онро ҳоҷат буд бтсҳиҳ . Аз хоҷаи эмоми абўлФтўҳи раҳма аллоҳ дархостанд то дар он назар кунаду ҳрончаҳ ба ислоҳ ҳоҷат аст бидон қиёми намояд . Ин насахт ҳам пеши хеши хост ва дар он назарӣ шоФӣ кард ва бар лафз ӯ рафт ки ин китоби рисолаи китобӣ азизаст ва ғӯрӣ дорад кӣ аз ҳамаи навъи илм дар ин китобаст . Ва агарчӣ ин кас кӣ нақли боз порсӣ карда сети шахсеи азиз буд ва ба анвоъи фазли мтҳлӣ , аммо ҳам касе боистӣ кӣ дар дараҷаи устоди эмом будӣ то дар ин шурӯ тавонистӣ кард ва май хост ки худ боз порсӣ кунад ва дар он боби яди Байзои намояд . Локини аҷали муҳлати надод ва аз дори фано ба ҷавори ҳақи ъзосмаҳ интиқол кард , бории таъолӣ ӯро ғариқ раҳмат куноду масоъӣ ӯ дар ин мшкўр гардонод бмнаҳ . Алии алҷмлаҳ бар лафз ӯ бисёр рафтаи сет кӣ мусаннифи ин китоби рисолат , устоди эмоми разии аллоҳи анҳу аз ҷумлаи бузургони вақт хеш бӯда сет дар илму мъомлт , чунонк руҷӯъи ҷумлаи боз вай бӯда сет , ва ба ҳамаи забонҳо аз анвоъи аҳли илми Маҳмӯд буду мақбули ҷумлаи олам , ва дар ҷумлаи анвоъи улӯм ки мутадовиласт дар миёни халқ аз фиқҳу калому усӯлу маърифати ҳадису тафсири қуръону наҳву арабяту насру назму ғайри он , эмом буд ва дар ҳамаи мутабаҳҳир шудау тасонифи некӯ ӯро муяссар шуда , ва дар шарқу ғарби мунташиру муқтада ,у имомони вақт кӣ бӯдаанд аз тасониф ӯ Фоӣдаҳ гирифтаанд ва ба хондан ва донистан он тафохур намӯда . Аммо ҳолату сират ӯ дар мъомлту муҷоҳидау хбрдодн аз маърифат ва расӣдан дар он ба ниҳояти ҳақиқат ба дараҷа Эй бӯда сет кӣ чашмҳо бар мисли хеш надид . Ва бар ин ҷумлаи аъиммау бузургони рӯзгор дар ҷумлаи билод муттафиқанд кӣ Сайиди вақти хешу диёр ислом бӯда сет ,у қутби сиёдату айни саодату устоди ҷамоату мақдами аҳли шариъату ҳақиқату мақсӯди соликону сари худованди субҳонау таъолӣ дар миёни халқ ,у осори баракоти анфос ӯ бар ҷумлаи аҳволи талабаи илму соликони роҳи худои ҷли ҷалолаи зоҳир шуда ки ҳаркии як рӯз дар пеш ӯ зону зада сет барои илм ё барои ёфтан мақсӯд , бузурги тариқату муқтадаи вақти хеш шудааст ва аз дунёу охира маҳзуз гашта . Ва бар тасдиқи ин сухан гӯйанд падари хоҷаи эмоми аҷали мҳмдбни яҳё кӣ ягонаи вақт буд аз баракоти анфоси устоди эмом ки дуо бар падару аъқоб ӯ карда буд шайх яҳё гуфтандӣ ва аз вилояти ганҷа буд ва ӯро муҷоҳида бисёр буд . Ва ҳоҷати хостӣ ки « маро май бояд ки қутб кӣ мадори олам ба вуҷӯд ӯ бошад бубинам . » ва ин ҳоҷат бисёр хостӣ , дар хоб бадв намуданд ки қутб дар хуросонаст ва ӯро Абулқосим қширӣ гӯйанд . Бедор шуд ва гуфт кӣ ин хобаст ва ҳамчунин дар банди ин орзӯ буд , ба чанд навбати ин хоб бидид . Чун мткрр шуд гуфт акнӯн воҷиб шуд . Бархесту қасд Найшобӯр кард . Чун онҷо расед работу манзил ӯ бипурсед ва чун дар работ шуд ҷамъӣ анбӯҳ дид дар сарой ӯ , амиду қозӣу мутаволӣони Найшобӯру ҷамъии раоё ва ӯ шуғлҳо май гузораду ҳамаи гӯш ба ишора ӯ ниҳода , ин шайх яҳё гуфт дариғо сафари зойеъ буд ва он хоб аз ҷумлаи азғоси аҳлом , ва бар машқаи сафару мФорқти ватани мтأсФи ҳаме буд ва бо худ мегуфт ки ин мард дунявӣаст ва бар пушаймонии хост ки берун шавад чун ба даҳлез расед устоди эмоми раҳмаи аллоҳ кас фиристод ва ӯро бозхонд . Ва чун ҷамъ пароканда шуданд ва ӯ бо зовия хеш рафт ин шайхро бихонад ва гуфт : « чун ба талаби мо омада будӣ чаро боз хостӣ гардид ва аз ин сафар чаро мутаҳайир шудӣ ? » чун чунин шунид бидонаст ва дар пой устод афтоду устод эмом гуфт : « на қутбро ба масолеҳи халқ номзад кунанд ва ҳарчӣ мо дар онеми масолеҳ халқаст ? ! » пас шайхи яҳёи раҳмаи аллоҳи мулозимат хизмат карду онҷо мтўтн шуд ва ҳарчӣ муяссар шуд ӯроу фарзандон ӯро асари хизмату баракоти устод эмомаст қудси аллоҳи рӯҳаи алъзиз . Ва мисли ин ҳикоят дигар ҳаст агарчӣ шарҳи маноқибу каромоти он ҳбри Карим дар таҳт васф наёяд лекин аз андакӣ ба бисёре далел буд ва бар он қиёс тавон кард .

اتفاق چنان افتاد کی چون رسالتی کی استاد امام زین الاسلام ابوالقاسم عبدالکریم بن هوازن القشیری رَضِی اللّهُ عَنْهُ و أرْضاهُ کرده است، خواجهٔ امام ابوعلی بن احمد العثمانی رحمهُ اللّه که از جمله شاگردان و مریدان استاد امام ابوالقاسم قَدَّس اللّهُ روحَهُ العزیزَ بود و به انواع فضل آراسته این رسالت باز پارسی نقل کرد تا فائدهٔ آن عموم باشد و هیچ صنف آدمی از آن بی‌بهره نباشد. این نسخهٔ پارسی به کرمان آوردند از خراسان. در آن عهد کی خواجهٔ امام اجلّ زاهد ابوالفتوح عبدالرحمن بن محمّد النیسابوری رَحْمَةُ اللّهِ عَلَیهِ در کرمان بود. شیخ الشیوّخ احمدبن ابراهیم المعروف به پارسا رغبت کرد که او را نسختی باشد. و آن نسخه که آورده بودند سقیم بود و آن را حاجت بود بتصحیح. از خواجهٔ امام ابولفتوح رحمه اللّه درخواستند تا در آن نظر کند و هرآنچه به اصلاح حاجت است بدان قیام نماید. این نسخت هم پیش خویش خواست و در آن نظری شافی کرد و بر لفظ او رفت که این کتاب رسالة کتابی عزیز است و غوری دارد کی از همه نوع علم در این کتاب است. و اگرچه این کس کی نقل باز پارسی کرده‌ست شخصی عزیز بود و به انواع فضل متحلّی، امّا هم کسی بایستی کی در درجهٔ استاد امام بودی تا در این شروع توانستی کرد و می‌خواست که خود باز پارسی کند و در آن باب ید بیضا نماید. لکن اجل مهلت نداد و از دار فنا به جوار حق عَزَّاسْمُهُ انتقال کرد، باری تعالی او را غریق رحمت کناد و مساعی او در این مشکور گرداناد بِمَنّهِ. علی الجمله بر لفظ او بسیار رفته‌ست کی مصنّف این کتاب رسالت، استاد امام رَضِیَ اللّهُ عَنْهُ از جمله بزرگان وقت خویش بوده‌ست در علم و معاملت، چنانک رجوع جمله باز وی بوده‌ست، و به همه زبان‌ها از انواع اهل علم محمود بود و مقبول جمله عالم، و در جمله انواع علوم که متداول است در میان خلق از فقه و کلام و اصول و معرفت حدیث و تفسیر قرآن و نحو و عربیّت و نثر و نظم و غیر آن، امام بود و در همه متبحّر شده و تصانیف نیکو او را میسّر شده، و در شرق و غرب منتشر و مقتدی، و امامان وقت کی بوده‌اند از تصانیف او فائده گرفته‌اند و به خواندن و دانستن آن تفاخر نموده. امّا حالت و سیرت او در معاملت و مجاهده و خبردادن از معرفت و رسیدن در آن به نهایت حقیقت به درجه‌ای بوده‌ست کی چشم‌ها بر مثل خویش ندید. و بر این جمله ائمّه و بزرگان روزگار در جمله بلاد متّفق‌اند کی سیّد وقت خویش و دیار اسلام بوده‌ست، و قطب سیادت و عین سعادت و استاد جماعت و مقدّم اهل شریعت و حقیقت و مقصود سالکان و سرّ خداوند سبحانهُ و تعالی در میان خلق، و آثار برکات انفاس او بر جمله احوال طلبهٔ علم و سالکان راه خدای جَلَّ جَلالُهُ ظاهر شده که هرکه یک روز در پیش او زانو زده‌ست برای علم یا برای یافتن مقصود، بزرگ طریقت و مقتدی وقت خویش شده است و از دنیا و آخرة محظوظ گشته. و بر تصدیق این سخن گویند پدر خواجهٔ امام اجلّ محمّدبن یحیی کی یگانهٔ وقت بود از برکات انفاس استاد امام که دعا بر پدر و اعقاب او کرده بود شیخ یحیی گفتندی و از ولایت گنجه بود و او را مجاهدة بسیار بود. و حاجت خواستی که «مرا می‌باید که قطب کی مدار عالم به وجود او باشد ببینم.» و این حاجت بسیار خواستی، در خواب بدو نمودند که قطب در خراسان است و او را ابوالقاسم قشیری گویند. بیدار شد و گفت کی این خواب است و همچنین در بند این آرزو بود، به چند نوبت این خواب بدید. چون متکرّر شد گفت اکنون واجب شد. برخاست و قصد نیشابور کرد. چون آنجا رسید رباط و منزل او بپرسید و چون در رباط شد جمعی انبوه دید در سرای او، عمید و قاضی و متوالیان نیشابور و جمعی رعایا و او شغل‌ها می‌گزارد و همه گوش به اشارة او نهاده، این شیخ یحیی گفت دریغا سفر ضایع بود و آن خواب از جمله اضغاث احلام، و بر مشقّهٔ سفر و مفارقت وطن متأسّف همی بود و با خود می‌گفت که این مرد دنیوی است و بر پشیمانی خواست که بیرون شود چون به دهلیز رسید استاد امام رَحِمَهُ اللّهُ کس فرستاد و او را بازخواند. و چون جمع پراکنده شدند و او با زاویهٔ خویش رفت این شیخ را بخواند و گفت:«چون به طلب ما آمده بودی چرا باز خواستی گردید و از این سفر چرا متحیّر شدی؟» چون چنین شنید بدانست و در پای استاد افتاد و استاد امام گفت: «نه قطب را به مصالح خلق نامزد کنند و هرچه ما در آنیم مصالح خلق است؟!» پس شیخ یحیی رَحِمَهُ اللّهُ ملازمت خدمت کرد و آنجا متوطّن شد و هرچه میسّر شد او را و فرزندان او را اثر خدمت و برکات استاد امام است قَدَّسَ اللّهُ روحَهُ الْعَزیزَ. و مثل این حکایت دیگر هست اگرچه شرح مناقب و کرامات آن حبر کریم در تحت وصف نیاید لیکن از اندکی به بسیاری دلیل بود و بر آن قیاس توان کرد.

Гӯйанд ки мурӣдӣ буд устоди эмомро раҳмаи аллоҳи мардии муътамад ба сукӯн , ҳикоят кард кӣ дар аҳди устоди эмоми раҳмаи аллоҳи яке аз ҷумлаи даравишон мовароуннаҳр биёмад ба Найшобӯр ва гуфт ман дар диёр шом будам ва ба масҷидӣ шудаму ҷамъиро дидам дар он масҷид ки намоз ҳаме карданд ва чун аз намоз фориғ шуданд бар саф ҷамъият бинишастанд ва ҳеҷ сухан намегуфтанд дар хотири ман чунон омад кӣ эшон аўтод заминанд ман низ дар он масҷид бо эшон бинишастам . Ва албата ҳеҷ сухан намегуфтанд ҳаргоҳ ки вақти намози даромадӣ яке бархестӣу бонг намоз кардӣ ва қомат гуфтӣ ва яке дар пеш шудӣу фарзи бгзордндӣу дигари бози сари вақту фикрат худ шудандӣ то муддатӣ бар ин баромад ба хотирам дар омад кӣ бозгардам , боистӣ кӣ маро пандӣ додандӣ ё васиятӣ кардандӣ . Яке аз эшон гуфт агар туро ончӣ дидӣ аз ҳолату сирату сукӯнати мо басанда нест ҳеҷ чизи дигар басанда накунад . Пас хомӯш ҳаме будам ба хотирам даромад дигарбора . Ки бози пурсам ки ба ғайр аз эшон дар диёри исломи ҳеҷ каси дигар чун эшон ҳаст ё на . Яке аз эшон гуфт ки қутб дар хуросонаст ва он Абулқосим қширӣаст раҳмаи аллоҳи ман аз масҷиди беруни омадаму қасд Найшобӯр кардам . Касе кӣ ҳол ӯ бар ин ҷумла буд шарҳи маноқиб ӯ чун тавон кард ва ин китоби рисолат кӣ ӯ тасниф кардааст монанди ин тасниф накардаанд дар ислом дар ин навъ , ки дод ҳама илмӣ бидодааст дар ҷойгоҳи хеш , чунон ки воҷиб кунаду ҳаркас кӣ ъқидти хеши бози ин орад аз ҷумла растгорон бошад ки тариқи мустақӣму эътиқоди дурусту дайни ҳақ инаст .

گویند که مریدی بود استاد امام را رَحِمَهُ اللّهُ مردی معتمد به سکون، حکایت کرد کی در عهد استاد امام رَحِمَهُ اللّهُ یکی از جمله درویشان ماوراءالنهر بیامد به نیشابور و گفت من در دیار شام بودم و به مسجدی شدم و جمعی را دیدم در آن مسجد که نماز همی کردند و چون از نماز فارغ شدند بر صف جمعیّت بنشستند و هیچ سخن نمی‌گفتند در خاطر من چنان آمد کی ایشان اوتاد زمین‌اند من نیز در آن مسجد با ایشان بنشستم. و البتّه هیچ سخن نمی‌گفتند هرگاه که وقت نماز درآمدی یکی برخاستی و بانگ نماز کردی و قامت گفتی و یکی در پیش شدی و فرض بگزاردندی و دیگر باز سر وقت و فکرت خود شدندی تا مدّتی بر این برآمد به خاطرم در آمد کی بازگردم، بایستی کی مرا پندی دادندی یا وصیتی کردندی. یکی از ایشان گفت اگر تو را آنچه دیدی از حالت و سیرت و سکونت ما بسنده نیست هیچ چیز دیگر بسنده نکند. پس خاموش همی بودم به خاطرم درآمد دیگرباره. که باز پرسم که به‌غیر از ایشان در دیار اسلام هیچ کس دیگر چون ایشان هست یا نه. یکی از ایشان گفت که قطب در خراسان است و آن ابوالقاسم قشیری است رَحِمَهُ اللّهُ من از مسجد بیرون آمدم و قصد نیشابور کردم. کسی کی حال او بر این جمله بود شرح مناقب او چون توان کرد و این کتاب رسالت کی او تصنیف کرده است مانند این تصنیف نکرده‌اند در اسلام در این نوع، که داد همه علمی بداده است در جایگاه خویش، چنان‌که واجب کند و هرکس کی عقیدت خویش باز این آرد از جمله رستگاران باشد که طریق مستقیم و اعتقاد درست و دین حق این است.

Хоҷаи эмоми Абуалфутуҳ раҳмаи аллоҳ васият кард ва фармуд кӣ ба дигарон васият кунанд кӣ то қадари ин китоб бидонанд . Гуфт бояд кӣ ҳаркии ин китоб дорад ба сидқу ихлосу эътиқод некӯ баргирад ва дар он назар кунад то аз он Фоӣдаҳ ва манфиат бинад . Ва агар бғир аз ин бошад аз Фоӣдаҳи китоб маҳрӯм монад ва аз анфоси азизон баракат набинад аз ҳақи ҷли ҷалолаи хоҳеми сидқи нияту ислоҳи сарирату ҳасани оқибат дар дунёу охират :

خواجه امام ابوالفتوح رَحِمَهُ اللّهُ وصیت کرد و فرمود کی به دیگران وصیّت کنند کی تا قدر این کتاب بدانند. گفت باید کی هرکه این کتاب دارد به صدق و اخلاص و اعتقاد نیکو برگیرد و در آن نظر کند تا از آن فائده و منفعت بیند. و اگر بغیر از این باشد از فائدهٔ کتاب محروم ماند و از انفاس عزیزان برکت نبیند از حق جَلَّ جَلالُهُ خواهیم صدق نیّت و اصلاح سریرت و حسن عاقبت در دنیا و آخرت:

إни аллоҳи бъбодаҳи рؤўФи латифи ғафури раҳими моҷди Карим .

إِنَّ اللّهَ بِعِبادِهِ رَؤُوفٌ لَطیفُ غَفورٌ رَحیمٌ ماجدٌ کَریمٌ.

Ба ҳукми васияти хоҷаи эмоми Абуалфутуҳ раҳмаи аллоҳ ончӣ гуфт навишта омад то адои амонат ӯ карда бошем ва он панҷоҳ ва панҷ бобаст :

به حکم وصیّت خواجهٔ امام ابوالفتوح رَحِمَهُ اللّهُ آنچه گفت نوشته آمد تا ادای امانت او کرده باشیم و آن پنجاه و پنج باب است:

Феҳристи алобўоб

فهرست الابواب

Боби 1 - баёни эътиқод

باب ۱-بیان اعتقاد

Боби 28 - истиқомат

باب ۲۸-استقامت

Боби 2 - зикри машойих

باب ۲-ذکر مشایخ

Боби 29 - ихлос

باب ۲۹-اخلاص

Боби 3 - тФсиролФозӣ ки мутадовиласт миёни тайифа

باب ۳-تفسیرالفاظی که متداولست میان طایفه

Боби 30 - сидқ

باب ۳۰-صِدق

Боби 4 - тавба

باب ۴-توبه

Боби 31 - ҳаё

باب ۳۱-حیا

Боби 5 - муҷоҳидат

باب ۵-مجاهدت

Боби 32 - ҳуррият

باب ۳۲-حریّت

Боби 6 - хилвату азлат

باب ۶-خلوت و عزلت

Боби 33 - зикр

باب ۳۳-ذِکْر

Боби 7 - тақво

باب ۷-تَقْوِی

Боби 34 - футувват

باب ۳۴-فتوّت

Боби 8 - вараъ

باب ۸-وَرَع

Боби 35 - фаросат

باب ۳۵-فراست

Боби 9 - зуҳд

باب ۹-زهد

Боби 36 - халқ

باب ۳۶-خُلق

Боби 10 - хомӯшӣ

باب ۱۰-خاموشی

Боби 37 - ҷӯаду схоء

باب ۳۷-جود و سخاء

Боби 11 - хавф

باب ۱۱-خَوْف

Боби 38 - ғайрат

باب ۳۸-غیرت

Боби 12 - рҷоء

باب ۱۲-رَجاء

Боби 39 - вилоят

باب ۳۹-ولایت

Боби 13 - ҳузн

باب ۱۳-حزن

Боби 40 - алдъо

باب ۴۰-الدّعا

Боби 14 - гуруснагӣу бгзоштни шҳўаҳ

باب ۱۴-گرسنگی و بگذاشتن شهوة

Боби 41 - фақр

باب ۴۱-فقر

Боби 15 - хушўъу тавозуъ

باب ۱۵-خشوع و تواضع

Боби 42 - тасаввуф

باب ۴۲-تصوّف

Боби 16 - мухолифати нафасу зикри айб ӯ

باب ۱۶-مخالفت نفس و ذکر عیب او

Боби 43 - адаб

باب ۴۳-ادب

Боби 17 - ҳасад

باب ۱۷-حسد

Боби 44 - аҳкоми сафар

باب ۴۴-احکام سفر

Боби 18 - ғайбат

باب ۱۸-غیبت

Боби 45 - суҳбат

باب ۴۵-صحبت

Боби 19 - қаноат

باب ۱۹-قناعت

Боби 46 - тавҳид

باب ۴۶-توحید

Боби 20 - таваккул

باب ۲۰-توکّل

Боби 47 - аҳволи эшон вақти берун шудан аз дунё

باب ۴۷-احوال ایشان وقت بیرون شدن از دنیا

Боби 21 - шукр

باب ۲۱-شُکْر

Боби 48 - маърифат

باب ۴۸-معرفت

Боби 22 - яқин

باب ۲۲-یقین

Боби 49 - муҳаббат

باب ۴۹-محبّت

Боби 23 - сабр

باب ۲۳-صبر

Боби 50 - шавқ

باب ۵۰-شوق

Боби 24 - муроқибат

باب ۲۴-مراقبت

Боби 51 - нигаҳ дошт дили машойиху тарки хилофи эшон

باب ۵۱-نگه داشت دل مشایخ و ترک خلاف ایشان

Боби 25 - ризо

باب ۲۵-رِضا

Боби 52 - самоъ

باب ۵۲-سماع

Боби 26 - ъбўдиаҳ

باب ۲۶-عُبوُدیّة

Боби 53 - исботи каромоти авлиёъ

باب ۵۳-اثبات کرامات اولیاء

Боби 27 - иродат

باب ۲۷-ارادت

Боби 54 - рؤёءи қавм

باب ۵۴-رؤیاء قوم

Боби 55 - васияти мридонро

باب ۵۵-وصیّت مریدانرا