Саволи дилпазир аз олами ҷон
سؤال دلپذیر از عالم جان
Ҷавоб ҷонФзо ҷӯяд зи ҷонон
جواب جانفزا جوید ز جانان
Смори нурӣ аз ағсони нурӣ
ثمار نوری از اغصان نوری
Дарахтии шоху баргу бехи таврӣ
درختی شاخ و برگ و بیخ طوری
Баннои кохи илми ҳавасат бар садр
بنای کاخ علم هوست بر صدر
Бова натавон расед аз пастии қадар
باو نتوان رسید از پستی قدر
Эмоми раҳбари соҳиб яқин ӯст
امام رهبر صاحب یقین اوست
Бшҳри ҳақ Амиралмӯъминин ӯст
بشهر حق امیرالمومنین اوست
Ҷаноби лами изли зоти онсФотст
جناب لم یزل ذات آنصفاتست
Сифоти лоязолӣ айн зотаст
صفات لایزالی عین ذاتست
Чу зот ӯст аз ҳар зарраи машҳӯд
چو ذات اوست از هر ذره مشهود
Бзоти илм ҳар зарраи сети мавҷӯд
بذات علم هر ذره ست موجود
Фари симурғи кӯҳ қоф илмаст
فر سیمرغ کوه قاف علمست
Худоро Акбар авсоф илмаст
خدا را اکبر اوصاف علمست
БкФ ӯст мифтоҳи дақоиқ
بکف اوست مفتاح دقایق
Ҷанобаши боби абвоби ҳақоиқ
جنابش باب ابواب حقایق
Бадасти соқии ҷон ҷом ҳастӣаст
بدست ساقی جان جام هستیست
Дарин майхона ҷой ме парастӣаст
درین میخانه جای می پرستیست
БФрқи анбиёи тоҷи мъолист
بفرق انبیا تاج معالیست
Бтоҷ улувва лўлўии мсолист
بتاج علو لولوی مثالیست
Ҳимояти гавҳар ганҷ ҳакимаст
حمایت گوهر گنج حکیمست
Сироти ҳақ ва мизон қадимаст
صراط حق و میزان قدیمست
Қавоми ҳазрату қиўми даргоҳ
قوام حضرت و قیوم درگاه
Ба бидои ҳақиқати ҳодии роҳ
به بیدای حقیقت هادی راه
БФрқони мағзи донишро қавӣ кун
بفرقان مغز دانش را قوی کن
Назар дар ояи ҳилл истўӣ кун
نظر در آیه هل یستوی کن
Мақоми илм бар бом баландаст
مقام علم بر بام بلندست
Мари ин бор ва на тоб ҳар камандаст
مر این بار و نه تاب هر کمندست
Каманди суст тор анкабутаст
کمند سست تار عنکبوتست
Магаси онро ки инро ёфт қӯтаст
مگس آنرا که این را یافت قوتست
МтоФи боз дар хӯрд магас нест
مطاف باز در خورد مگس نیست
Самои дил буд бом ҳавас нест
سمای دل بود بام هوس نیست
Нидои илм алосмо шунидӣ
ندای علم الاسما شنیدی
Ҷалоли одам масҷуд дидӣ
جلال آدم مسجود دیدی
Шунидӣ он таҷаллиҳои ҳодӣ
شنیدی آن تجلی های هادی
Ки гуҳ дар кӯҳ будӣ гуҳи бўодӣ
که گه در کوه بودی گه بوادی
Агар овоз бол Ҷабраиласт
اگر آواز بال جبرئیلست
Агар табдил мизон халиласт
اگر تبدیل میزان خلیلست
Агар зарби Асо бар санги сбтист
اگر ضرب عصا بر سنگ سبطیست
Агар дафъи ҳбол алсҳр қибтӣаст
اگر دفع حبال السحر قبطیست
Дами иҷрои киштӣ дар ӣам Нӯҳ
دم اجرای کشتی در یم نوح
Фари эҳёии мўтӣ аз дами рӯҳ
فر احیای موتی از دم روح
Тамомии ҳосил таҳсил илмаст
تمامی حاصل تحصیل علمست
Нами кишти камол аз нил илмаст
نم کشت کمال از نیل علمست
Кунад таии ҳафт водии ҳодии илм
کند طی هفت وادی هادی علم
Сим водӣаст дар раҳи родии илм
سیم وادیست در ره رادی علم
Талаби баъд аз талаби ишқи ҷаҳони сӯз
طلب بعد از طلب عشق جهان سوز
Пас аз он маърифати он олами афрӯз
پس از آن معرفت آن عالم افروز
Чу марди андари диёр маърифат шуд
چو مرد اندر دیار معرفت شد
Камоли илми зотшро сифат шуд
کمال علم ذاتش را صفت شد
Нахустин васф каз ҳақ дар тдлист
نخستین وصف کز حق در تدلیست
Ки фатҳи солик соҳиб таҷаллӣаст
که فتح سالک صاحب تجلیست
Ҷамоли илм безид ва надидаст
جمال علم بی ضد و ندیدست
Казумон дмбдм ҷон ҷадидаст
کزومان دمبدم جان جدیدست
Бидӯни илм бар ҳақ нестат роҳ
بدون علم بر حق نیستت راه
Чаҳ илмаст инки гӯям илм бо аллоҳ
چه علمست اینکه گویم علم با الله
Ки бе ӯ кор осонаст мушкил
که بی او کار آسانست مشکل
Мабодои каси бакори хеши ҷоҳил
مبادا کس بکار خویش جاهل
Ки ҷоҳилро ҷамол меҳтарӣ нест
که جاهل را جمال مهتری نیست
зи пои афтодаро ҳад сиррӣ нест
ز پا افتاده را حد سری نیست
Агар ҷоҳил бигирад дар шҳўор
اگر جاهل بگیرد در شهوار
Шавад хари муҳраи ӣӣ бесангу миқдор
شود خر مهره ئی بی سنگ و مقدار
Науфтад гавҳарӣ бар дасти нодон
نیفتد گوهری بر دست نادان
Ки гавҳарро кунад бар санги пинҳон
که گوهر را کند بر سنگ پنهان
Мабодои ҳеҷ дили беруни зи идрок
مبادا هیچ دل بیرون ز ادراک
Ки беҳтар онкӣ бошад дар дили хок
که بهتر آنکه باشد در دل خاک
Мабодои ҳеҷ сари биҳўс ва бе ҳонг
مبادا هیچ سر بیهوس و بی هنگ
Ки ин сар нест бошад пораи ӣии санг
که این سر نیست باشد پاره ئی سنگ
Худоёи мағзи моро нури ҷони даҳ
خدایا مغز ما را نور جان ده
Маконро дастгоҳи лои макони даҳ
مکان را دستگاه لا مکان ده
Дили моро бадонаш роҳбар кун
دل ما را بدانش راهبر کن
Пас аз дониш бибинаш бесипар кун
پس از دانش ببینش بی سپر کن
Сипас дилро ботўори тхлқ
سپس دل را باطوار تخلق
Тараққии даҳ бонавори таҳаққуқ
ترقی ده بانوار تحقق
Пас аз такмили таълими бдоёт
پس از تکمیل تعلیم بدایات
Маро таълим кун илми нҳоёт
مرا تعلیم کن علم نهایات
Азин дарё б он дарё чу моҳӣ
ازین دریا ب آن دریا چو ماهی
Магӯ моҳӣ бигӯ дарёи кмоҳӣ
مگو ماهی بگو دریا کماهی
Наҳанги баҳри дониш айн дарёст
نهنگ بحر دانش عین دریاست
Ки ало аллоҳ мавҷӯдаст ва худ лост
که الا الله موجودست و خود لاست
Баландӣ илм бошад ҷаҳли пастӣ
بلندی علم باشد جهل پستی
Агар дониш набошад нест ҳастӣ
اگر دانش نباشد نیست هستی
Набошад ҷони бғир аз дониш ва дид
نباشد جان بغیر از دانش و دید
Макун дар ҳастӣ ҷони ҳеҷ тардид
مکن در هستی جان هیچ تردید
Мубин бар арзу умқи ҷисми машҳӯд
مبین بر عرض و عمق جسم مشهود
Агар дониш надорад нест мавҷӯд
اگر دانش ندارد نیست موجود
Махӯр найранги вазъ ва ин аҷсом
مخور نیرنگ وضع و این اجسام
Ки маҷмӯ мақулотанд эъдом
که مجموع مقولاتند اعدام
Бзоту ориз зот вуҷӯданд
بذات و عارض ذات وجودند
Бидӯни хеш мрот вуҷӯданд
بدون خویش مرآت وجودند
Бълми афзои ҷони сармадӣ ро
بعلم افزای جان سرمدی را
Махӯр найранги ъамомау радӣ ро
مخور نیرنگ عمامه و ردی را
Бадонаши байн на бар хар каш саворанд
بدانش بین نه بر خر کش سوارند
Ки шайхони тасаннӯъ бе шуморанд
که شیخان تصنع بی شمارند
Харӣ гар гуяд аз дониш чаҳ судат
خری گر گوید از دانش چه سودت
Чаҳ зини таҳсил беҳосил гушӯдат
چه زین تحصیل بی حاصل گشودت
Бигӯ эй бе хиради тарк харӣ кун
بگو ای بی خرد ترک خری کن
Бонсонии гароӣ ва меҳтарӣ кун
بانسانی گرای و مهتری کن
Чаҳ бошад суди хари ҷузи бори бурдан
چه باشد سود خر جز بار بردن
з бе баррагии бзири бори мурдан
ز بی برگی بزیر بار مردن
Яқинро бар сари амрстии тасаллут
یقین را بر سر امرستی تسلط
Бдоёту нҳоёту тавассут
بدایات و نهایات و توسط
Бдоёти яқини илми алиқини дон
بدایات یقین علم الیقین دان
Васати айни алиқин эй роҳи байни дон
وسط عین الیقین ای راه بین دان
Нҳоёти яқини ҳақи алиқинст
نهایات یقین حق الیقینست
Камоли комил мавҷӯд инаст
کمال کامل موجود اینست
Чу бунён мақомотаст бар тӯл
چو بنیان مقاماتست بر طول
Бидӯни илм миъроҷаст маъзул
بدون علم معراجست معزول
Зарурати ҳокмстӣ бе тағофул
ضرورت حاکمستی بی تغافل
БнФии тафрау нафии тадохул
بنفی طفره و نفی تداخل
Вуҷӯди тафраи раҳравро маҳоласт
وجود طفره رهرو را محالست
Варои илми раҳ тӣа залоласт
ورای علم ره تیه ضلالست
Тадохулро дарин раҳ нест мадхал
تداخل را درین ره نیست مدخل
Бидӯни илм бошад сайри мухтал
بدون علم باشد سیر مختل
Камоли мардро илмасту бениш
کمال مرد را علمست و بینش
Бълмстии камоли офариниш
بعلمستی کمال آفرینش
зи нор бе фурӯғи афсурдаи беҳтар
ز نار بی فروغ افسرده بهتر
зи ҷон бе таҷаллии мурдаи беҳтар
ز جان بی تجلی مرده بهتر
Чароғи илм дар мшкўаҳ зотаст
چراغ علم در مشکوه ذاتست
Вале мшкўаҳи берун аз ҷаҳотаст
ولی مشکوه بیرون از جهاتست
зи нур беҷҳаҳгар баҳраи ёбӣ
ز نور بی جهه گر بهره یابی
Дарин зулмоти зӯру Зуҳраи ёбӣ
درین ظلمات زور و زهره یابی
Худоёи ҳаззи моро маърифат кун
خدایا حظ ما را معرفت کن
Марои маърӯф дар зот ва сифат кун
مرا معروف در ذات و صفت کن
Бнўри илми ҷони мо бар афрӯз
بنور علم جان ما بر افروز
зи асрори лдни моро биомуз
ز اسرار لدن ما را بیاموز
Диламро ёди даҳ дараки маъонӣ
دلم را یاد ده درک معانی
Аз он асмоءи мстоء/ср ки доне
از آن اسماء مستاء/ثر که دانی
Таҷаллии даҳ бмои анвори дил ро
تجلی ده بما انوار دل را
з мо бурдор бори обу гул ро
ز ما بردار بار آب و گل را
Бипардоз ин таҷаллии хона аз риб
بپرداز این تجلی خانه از ریب
Дарин ойинаи афкани сӯрати ғайб
درین آئینه افکن صورت غیب
Дилии коӣинаҳи нур худо нест
دلی کائینه نور خدا نیست
Гул ва сангаст мрот сафо нест
گل و سنگست مرآت صفا نیست
Ки бошад лавҳи илми исми аъзам
که باشد لوح علم اسم اعظم
Бҳкми илми алосмоءи одам
بحکم علم الاسماء آدم
Худоёи синаи ӣии даҳ ломаконӣ
خدایا سینه ئی ده لامکانی
Бмўсои нахустин таври сонӣ
بموسای نخستین طور ثانی
Ҳазорон тавр ва Мӯсо нест ҷузи як
هزاران طور و موسی نیست جز یک
Ҳазорон ҷом ва як саҳбост бе шак
هزاران جام و یک صهباست بی شک
Баҳри таврӣ аз он Мӯсоаст таврӣ
بهر طوری از آن موسیست طوری
Баҳри ҷомӣ аз он саҳбост даврӣ
بهر جامی از آن صهباست دوری
Баҳри даврии длоромисти соқӣ
بهر دوری دلارامیست ساقی
Ки мавҷӯдаст фонӣ ӯст боқӣ
که موجودست فانی اوست باقی
Бълм ӯст мавҷӯдоти қоим
بعلم اوست موجودات قائم
Баҳри маълум илм ӯст доим
بهر معلوم علم اوست دائم
Бғир аз илм ӯ чиз дигар нест
بغیر از علم او چیز دگر نیست
Ки ғайр аз илми зот додгар нест
که غیر از علم ذات دادگر نیست
Агар ншнўдӣ аз кас бишинав аз ман
اگر نشنودی از کس بشنو از من
Накӯ гуфтаст устодии дарин фан
نکو گفتهست استادی درین فن
Ки зот аз илми аҷмолисти мутлақ
که ذات از علم اجمالیست مطلق
Бъини кашфи тафсилии ҳўолҳқ
بعین کشف تفصیلی هوالحق
Чу зот ҳқтъолӣ нест ҷузи илм
چو ذات حقتعالی نیست جز علم
Камол буд ҳастӣ чист ҷузи илм
کمال بود هستی چیست جز علم
Ба ар беилм дар олам набошад
به ار بی علم در عالم نباشد
Ки бедониш банӣ одам набошад
که بی دانش بنی آدم نباشد
Дад ва деванд дар ҷлбоби мардум
دد و دیوند در جلباب مردم
Чу анъоманд ҳақ фармуд бали ҳам
چو انعامند حق فرمود بل هم
Чу бе илмаст солик кӯр роҳаст
چو بی علمست سالک کور راهست
Бавижа онкӣ дар раҳ бим чоҳаст
بویژه آنکه در ره بیم چاهست
Сулӯк бедалелу солики кӯр
سلوک بی دلیل و سالک کور
Бҷоӣӣ раҳ нахоҳад баради ҷузи гӯр
بجائی ره نخواهد برد جز گور
Ки бошад солик бе илми ҳолк
که باشد سالک بی علم هالک
Агар беилм бошад нест солик
اگر بی علم باشد نیست سالک
Чу гуяд қоилии зи арбоби такмил
چو گوید قائلی ز ارباب تکمیل
БнФии илми мари он рости тоء/ўил
بنفی علم مر آن راست تاء/ویل
Ки мари таҳқиқро бошад ду бунён
که مر تحقیق را باشد دو بنیان
Яке бар ҷазбау дигари ббрҳон
یکی بر جذبه و دیگر ببرهان
Агар бурҳон набошад дар маориф
اگر برهان نباشد در معارف
Тавонад ҷазба бошад бурҳони ориф
تواند جذبه باشد برهان عارف
Ки аз ҳар раҳ ки хоҳад раҳбари илм
که از هر ره که خواهد رهبر علم
Наад пои яқин дар кишвари илм
نهد پای یقین در کشور علم
зи роҳи ҷазби ҷон ё роҳи бурҳон
ز راه جذب جان یا راه برهان
Шавад вориди бшҳри илми аиқон
شود وارد بشهر علم ایقان
з ҳар роҳӣ ки хоҳад гӯ кунад тай
ز هر راهی که خواهد گو کند طی
Ки бояд илмро шуд вориди ҳӣ
که باید علم را شد وارد حی
Чаҳ хуш бошад бадонаши сари супурдан
چه خوش باشد بدانش سر سپردن
Бпиши олами ин илми мурдан
بپیش عالم این علم مردن
Супурдан ҷон бидон тобандаи маҷлис
سپردن جان بدان تابنده مجلس
Ки дар он моҳ ман бошад мударрис
که در آن ماه من باشد مدرس
Бад-ӣни марз омадан аз буми ҷҳол
بدین مرز آمدن از بوم جهال
Бадал кардани билодатро бобдол
بدل کردن بلادت را بابدال
Чаридан дар риёзи қудси ҷонон
چریدن در ریاض قدس جانان
Гули ваҳдати зи тарафи чашмаи ҷон
گل وحدت ز طرف چشمه جان
Дарин дарёи намӯдани ғўс бисёр
درین دریا نمودن غوص بسیار
Бадаст ояд магари лўлўии шҳўор
بدست آید مگر لولوی شهوار
Сазои афсари султони бениш
سزای افسر سلطان بینش
Нисори пои чашми офариниш
نثار پای چشم آفرینش
Ки аз ин кӯй бояд бор бастан
که از این کوی باید بار بستن
Бошутури маҳмили дидор бастан
باشتر محمل دیدار بستن
Азинҷои рахти бурдани ҷониби айн
ازینجا رخت بردن جانب عین
Ки чандон нест илму айнро байн
که چندان نیست علم و عین را بین
Бъини мақсади ақсо расӣдан
بعین مقصد اقصی رسیدن
Бичишам ёр рӯй ёр дидан
بچشم یار روی یار دیدن
Ниҳодан бар сари зонуӣ ӯ сар
نهادن بر سر زانوی او سر
зи пои ёр бар сар ҳаштани афсар
ز پای یار بر سر هشتن افسر
Ниҳодани дасти ҷонон бар сари дил
نهادن دست جانان بر سر دل
Кашӣдан рахти ҷон аз мазраъи гул
کشیدن رخت جان از مزرع گل
зи нақсу офату ташвиши растан
ز نقص و آفت و تشویش رستن
Рух ӯ дидан ва аз хеши растан
رخ او دیدن و از خویش رستن
Сипас каз қоби ин қавсин рстӣ
سپس کز قاب این قوسین رستی
Боўоднои ин маҳфил нишастӣ
باوادنای این محفل نشستی
Гузаштӣ аз сарои мстлзот
گذشتی از سرای مستلذات
Бичишам зот дидӣ гӯнаи зот
بچشم ذات دیدی گونه ذات
Тўӣии он об каз дарёии қулзум
توئی آن آب کز دریای قلزم
Ҳарифӣ дар сабуи афканд ё хам
حریفی در سبو افکند یا خم
Чу андари зарфи таҳдедии сбўӣӣ
چو اندر ظرف تحدیدی سبوئی
Агар фонӣ шудӣ дар баҳри аўӣӣ
اگر فانی شدی در بحر اوئی
Тўӣии он моҳии маҳҷӯб бе тоб
توئی آن ماهی محجوب بی تاب
Ки дар обаст ва маҳрӯмаст аз об
که در آبست و محرومست از آب
Агар ҳамроҳ будаш зарраи ӣии нур
اگر همراه بودش ذره ئی نور
Куҷо монадӣ зи лутфи оби маҳҷӯр
کجا ماندی ز لطف آب مهجور
Агар моҳӣ вуҷӯдӣ дошт доно
اگر ماهی وجودی داشت دانا
Бмоҳит намӯдӣ сайри дарё
بماهیت نمودی سیر دریا
На қатраи сет ва на ҷӯи дрёстии илм
نه قطره ست و نه جو دریاستی علم
Эмоми аъзами асмостии илм
امام اعظم اسماستی علم
Дили орифи нигини хотами ҷам
دل عارف نگین خاتم جم
Баради илми маорифи Фси хотам
برد علم معارف فص خاتم
Агар бинии рухи инсони комил
اگر بینی رخ انسان کامل
Нахоҳӣ дид дигар рӯй ҷоҳил
نخواهی دید دیگر روی جاهل
Ки ҷоҳилгар буд бо афсару тахт
که جاهل گر بود با افسر و تخت
Чу нодонаст бекорасту бадбахт
چو نادانست بیکارست و بدبخت
Вагар доно буд сар то бпои ъўр
وگر دانا بود سر تا بپا عور
Буд зери қбоби ғайби мастур
بود زیر قباب غیب مستور
Шунидам фирқаи ӣӣ аз синхи ҷҳол
شنیدم فرقه ئی از سنخ جهال
Намудандӣ вуҷӯди илми ибтол
نمودندی وجود علم ابطال
Надонадгар алиф зу пурсӣ аз бе
نداند گر الف زو پرسی از بی
Чаҳ донад инкишофи илми мҳиӣ
چه داند انکشاف علم محیی
Надонад дасти чапгар ҷўӣӣ аз рост
نداند دست چپ گر جوئی از راست
Чаҳ гуяд ҷуз ки гуяд илм бе пост
چه گوید جز که گوید علم بی پاست
Чунин кас гар бигӯед худ хӯрд сар
چنین کس گر بگوید خود خورد سر
Ки нураст ин набояд кард бовар
که نورست این نباید کرد باور
Тамизи нур агар додӣ зи зулмат
تمیز نور اگر دادی ز ظلمت
Нмондӣ бенасиб аз нури ҳикмат
نماندی بی نصیب از نور حکمت
Бдоҳтро чу гуяд роҳ роҳаст
بداهت را چو گوید راه راهست
Бҳмли аввалӣ кФтш табоҳаст
بحمل اولی کفتش تباهست
Агар ӯ роҳро донистӣ аз чоҳ
اگر او راه را دانستی از چاه
Нагуфтӣ нест лозими илм дар роҳ
نگفتی نیست لازم علم در راه
Ки илми роҳи раҳрави рости воҷиб
که علم راه رهرو راست واجب
Дил беилм бошад тини лозб
دل بی علم باشد طین لازب
Гули лозб чу хушад бар сари гул
گل لازب چو خوشد بر سر گل
Бхўшонди зи олоиши пари дил
بخوشاند ز آلایش پر دل