Ба ном онкӣ шуд созандаи чарх
به نام آنکه شد سازنده چرخ
Ба рақсаши чарх чун « маърӯф » дар крх
به رقصش چرخ چون «معروف» در کرخ
зи рӯзу шаб буд сози дутораш
ز روز و شب بود ساز دوتارش
Ки аз як захма дорад нағмаи бориш
که از یک زخمه دارد نغمه بارش
Фалаки хуррами зи мизробтар ӯ
فلک خرم ز مضرابِ ترِ او
Кадуии меҳру ма аз ҷинтар ӯ
کدوی مهر و مه از جَنتر او
Згрдўн то ба каф мрднг дорад
ز گردون تا به کف مردنگ دارد
Замона , сози рак ва ранг дорад
زمانه، ساز راک و رنگ دارد
Чу сози даф навозӣ шуд сипеҳраш
چو ساز دف نوازی شد سپهرش
Ҷлоҷл дор кард аз моҳу меҳраш
جلاجل دار کرد از ماه و مهرش
Диёри осмонро назд оқил
دیار آسمان را نزد عاقل
Набошад ғайр ӯ ҳофизи ҷлоҷл
نباشد غیر او حافظ جلاجل
зи дасташи нағма зон дил май харошад
ز دستش نغمه زان دل میخراشد
Ки сози хешро худ май тарошад
که ساز خویش را خود میتراشد
Барои нағма чун созад неи анбон
برای نغمه چون سازد نی انبان
зи субҳаши не буд , аз чархи анбон
ز صبحش نی بود، از چرخ انبان
Ба хуршеду ҳилолаш чун расад даст
به خورشید و هلالش چون رسد دست
Камончаи зини ду олат дар кафш ҳаст
کمانچه زین دو آلت در کفش هست
зи ҳолаи басти чанбари брдФи бадар
ز هاله بست چنبر بر دف بدر
Ки гардад дафи навози маҷлиси қадар
که گردد دفنواز مجلس قدر
Чу шуд хити ашшуъоъи меҳри якдаст
چو شد خیط الشعاع مهر یکدست
зи баҳри нағма бар чанги фалаки баст
ز بهر نغمه بر چنگ فلک بست
Ба абрешими навозӣҳои ин чанг
به ابریشم نوازیهای این چنگ
з мизробаш барояд нағмаи сдрнг
ز مضرابش برآید نغمه صد رنگ
Чу мизробаши раҳин пардаи ковии сет
چو مضرابش رهین پرده کاویست
Бузурги вкўчки созиши мусовии сет
بزرگ و کوچک سازش مساویست
Ба захмаи резад аз қонӯни олам
به زخمه ریزد از قانون عالم
Ҳаводиси нағмаҳо , гуҳи зеру гуҳи Бам
حوادث نغمهها، گه زیر و گه بم
Чу гардад нақш хон авҷи хона
چو گردد نقش خوان اوج خانه
зи парвинаш буд дар кафи чғонаҳ
ز پروینش بود در کف چغانه
зи авди шаб ки дорад пардаи роз
ز عود شب که دارد پرده راز
Хамӯшӣ бастаи мизробаши броўоз
خموشی بسته مضرابش بر آواز
Ба дасташ дар мақоми нағмаи сур
به دستش در مَقام نغمه سور
Буд аз кавкаби дамдор , тнбўр
بود از کوکب دمدار، طنبور
Мақоми нағма зон бисёр дорад
مَقام نغمه زان بسیار دارد
Ки аз на чарх , мўсиқор дорад
که از نُه چرخ، موسیقار دارد
зи дарёи ҳафт қонӯн карда тайёр
ز دریا هفت قانون کرده طیار
Ки бинавозад зи трдстӣ ба якбор
که بنوازد ز تردستی به یکبار
Чу бар қонӯни дарёи захмаи резад
چو بر قانون دریا زخمه ریزد
Азуи тӯфони савти тозаи хезад
ازو طوفان صوت تازه خیزد
Рубоб аз чашмаи ҷорӣ ба дасташ
رباب از چشمه جاری به دستش
зи тори мавҷ , доими пои басташ
ز تار موج، دایم پای بستش
з равад наҳр чун гардад нўоснҷ
ز رود نهر چون گردد نواسنج
Ба савти тоза аз дилҳо баради ранҷ
به صوت تازه از دلها برد رنج
Гирифтаи арғунун аз кӯҳ дар пеш
گرفته ارغنون از کوه در پیش
Ки бинад Кебеки савт аз захмаи хеш
که بیند کبک صوت از زخمه خویش
Бад-ӣни созанда чун даврони ннозд ?
بدین سازنده چون دوران ننازد
Ки чандини созро танҳо навозад
که چندین ساز را تنها نوازد
Чу аз таркиби одами арғунуни сохт
چو از ترکیب آدم ارغنون ساخت
Даҳонашро дам ӯ карду бнўохт
دهانش را دم او کرد و بنواخت
Маъод ва мабдааш бошад дуторӣ
معاد و مبدأاش باشد دوتاری
Ки ҳар торӣ диҳад савти ҳазорӣ
که هر تاری دهد صوت هَزاری
Чу сувар ҳашар гардад пои басташ
چو صور حشر گردد پای بستش
Даф гардун шавад пораи зи дасташ
دف گردون شود پاره ز دستش
Буд то аз даф ӯ рақси пироӣ
بود تا از دف او رقص پیرای
Сабк хезӣ кунад кӯҳи гронпоӣ
سبک خیزی کند کوه گرانپای
зи созиши пушта дар саҳрои конӣ
ز سازش پشته در صحرای کانی
Усӯлу рақс худ созад равонӣ
اصول و رقص خود سازد روانی
Чу хоҳад шуъбаи рақси заррина
چو خواهد شعبه رقص زرینه
Наҳуфта кӣ бимонад як дафина
نهفته کی بماند یک دفینه
Штрғў аз сироташ чун буд пеш
شترغو از صراطش چون بود پیش
Тавон зи оҳанг ӯ дидани раҳи хеш
توان زآهنگ او دیدن ره خویش
зи мизони ҳисоби артоФти ҷинтар
ز میزان حساب ار تافت جَنتر
Ба тори адл мизробаш кашад сар
به تار عدل مضرابش کشد سر
Чу ноӣ аз нома аъмол гирад
چو نای از نامه اعمال گیرد
Сафираши нағмаи раҳмати пазирад
صفیرش نغمه رحمت پذیرد
Гар аз кавсар буд дар чанг , равадаш
گر از کوثر بود در چنگ، رودش
Салоӣ ташнагон бошад сурӯдаш
صلای تشنگان باشد سرودش
Чу бо оҳанги афваш кор бошад
چو با آهنگ عفوش کار باشد
Сафи ъосиш , мўсиқор бошад
صف عاصیش، موسیقار باشد
зи сози сунъ ӯ , таснифи аъроф
ز ساز صنع او، تصنیف اعراف
Баландовоза шуд аз қоф то қоф
بلندآوازه شد از قاف تا قاف
Азин раҳи ҳур бар савташ нисор аст
ازین ره حور بر صوتش نثار است
Ки нақши ҷнтши баста нигор аст
که نقش جنتش بسته نگار است
Ҳусайнии ҷӯй дар нақши Наимаш
حسینی جوی در نقش نعیمش
Мухолиф ёб дар қаъри ҳаҷемаш
مخالف یاب در قعر حجیمش
Чикони баҳри усӯл аз захма ӯ
چکان بحر اصول از زخمه او
Замонаи ғарқи рақс аз нағма ӯ
زمانه غرق رقص از نغمه او
Занад чун навбаҳорони захмаи бртор
زند چون نوبهاران زخمه بر تار
Ба рақси зилзилаи хезади чаманзор
به رقص زلزله خیزد چمنزار
Ҳаво чун трнгрдд аз сурӯдаш ?
هوا چون تر نگردد از سرودش
Ки дар каф , абри боронӣ сет равадаш
که در کف، ابر بارانیست رودش
Ба савту нақш агар мизроб тозад
به صوت و نقش اگر مضراب تازد
зи раъду барқ , савт ва нақш созад
ز رعد و برق، صوت و نقش سازد
Штрғў май навозадгар зи сайлоб
شترغو می نوازد گر ز سیلاب
Кунад девор , сози рақси гирдоб
کند دیوار، ساز رقص گرداب
Гар аз мавҷ ҳаво гирад камонча
گر از موج هوا گیرد کمانچه
зи савт ӯ шафақи резад ба хўончаҳ
ز صوت او شفق ریزد به خوانچه
Неи чандини Нитсаатонро ба якбор
نی چندین نیستان را به یکبار
Навозад бо дами боди трбзор
نوازد با دم باد طربزار
Буд аз ғички хуши савти гардун
بود از غیچک خوش صوت گردون
Диёри чархро « устоди зайтӯн »
دیار چرخ را «استاد زیتون»
Бенот алнъши кохи обнӯсӣ
بنات النعش کاخ آبنوسی
Зсозши дидаи мотамро арӯсӣ
ز سازش دیده ماتم را عروسی
Агар чинии навозад аз маи ид
اگر چینی نوازد از مه عید
зи наврӯзаши лаболаб метавон дид
ز نوروزش لبالب می توان دید
Кунад чун сози пиғмбрнўозӣ
کند چون ساز پیغمبرنوازی
Мақоми савт ӯ гардад ҳиҷозӣ
مقام صوت او گردد حجازی
Навозиши грнмоиди Муртазо ро
نوازش گر نماید مرتضی را
Ҳусайнӣ оварад бар лаби садо ро
حسینی آورد بر لب صدا را
Ба ҷашни масҷид ар оҳанги орад
به جشن مسجد ار آهنگ آرد
зи минбари арғунун дар чанг дорад
ز منبر ارغنون در چنگ دارد
Агар бошад зи тасбеҳаши чғонаҳ
اگر باشد ز تسبیحش چغانه
Навозади панҷгоҳ мқрёнаҳ
نوازد پنجگاه مقریانه
Неи анбонӣ буд инсон ба дасташ
نی انبانی بود انسان به دستش
з рӯй нағмасозӣ пои басташ
ز روی نغمه سازی پای بستش
Шикам : анбон , гулӯ : ноӣ фиғони дор
شکم: انبان، گلو: نای فغان دار
Баму зераши баланду пасти гуфтор
بم و زیرش بلند و پست گفتار
Ба феълед зи саъии нағмаи пардоз
به فعل آید ز سعی نغمه پرداز
Ба қадари қобилият , нағмаи зини соз
به قدر قابلیت، نغمه زین ساز
Ба таҳсин , савти ин созаст лоиқ
به تحسین، صوت این ساز است لایق
Будгар бо усӯли дайни мувофиқ
بود گر با اصول دین موافق
Гараш лолаи рубоби ҷашн роғ аст
گرش لاله رباب جشن راغ است
Дарахташи арғунуни базм боғ аст
درختش ارغنون بزم باغ است
зи баҳри шодии сабзони гулшан
ز بهر شادی سبزان گلشن
Навозади ханҷарӣ аз шохи сӯсан
نوازد خنجری از شاخ سوسن
Расад чун фасли потрбозии гул
رسد چون فصل پاتَربازی گل
Шавад мндли навози ҷӯши булбул
شود مَندَل نواز جوش بلبل
Паии рақс батон перҳани ол
پی رقص بتان پیرهن آل
Навозад дар чамани нилӯфарин тол
نوازد در چمن نیلوفرین تال
Чу аз боди сабо мизроб созад
چو از باد صبا مضراب سازد
з ҳар шохи каду , ҷинтар навозад
ز هر شاخ کدو، جَنتر نوازد
Агар авдаш буд аз шохи сунбул
اگر عودش بود از شاخ سنبل
Ду сад мрғўлаҳ ҳар сӯяш кунад гул
دو صد مرغوله هر سویش کند گل
зи мавҷи сабза , бар шохи саман , тор
ز موج سبزه، بر شاخ سمن، تار
Кашад , то созадаш тнбўри пуркор
کشد، تا سازدش طنبور پرکار
Кунад аз калаки наргис чун неи савт
کند از کلک نرگس چون نی صوت
Нагардад нағматар , икқлми фӯт
نگردد نغمه تر، یک قلم فوت
Навозади чанг чун аз шохи райҳон
نوازد چنگ چون از شاخ ریحان
Мақом атр ёбад гӯши мурғон
مقام عطر یابد گوش مرغان
Агар қонӯн буд аз обшораш
اگر قانون بود از آبشارش
Чу мўсиқор бошад ҷӯйбораш
چو موسیقار باشد جویبارش
Дарин боғи саропои сози ваҳдат
درین باغ سراپا ساز وحدت
Ба ҳарсозӣ , мақомӣ гашта қисмат
به هر سازی، مَقامی گشته قسمت
Чу сози пайкари булбули намояд
چو ساز پیکر بلبل نماید
Ба гӯши гул , навой тоза ояд
به گوش گل، نوای تازه آید
зи наҳри об , чун равадаш диҳад даст
ز نهر آب، چون رودش دهد دست
Шавад аз Исфаҳонаш нағма побаст
شود از اصفهانش نغمه پابست
зи қонӯни тани шерони беша
ز قانون تن شیران بیشه
Намояди бўслики он савти пеша
نماید بوسلیک آن صوت پیشه
Чу барбат аз вуҷӯд Кебек созад
چو بربط از وجود کبک سازد
Ироқ аз бндбнд ӯ навозад
عراق از بندبند او نوازد
Дами оҳангараш чун шуд неи анбон
دم آهنگرش چون شد نی انبان
Бузург ояд садо бар гӯши санадон
بزرگ آید صدا بر گوش سندان
Чғонаҳгар зи Тифл ширхор аст
چغانه گر ز طفل شیرخوار است
Мақоми кучакаши ӣнҷо ба кор аст
مَقام کوچکش اینجا به کار است
Гар аз дарвозае қонӯни навозад
گر از دروازهای قانون نوازد
Ба хона аз ҳиҷозаш нақш созад
به خانه از حجازش نقش سازد
Чу гирад арғунунӣ аз бақари пеш
چو گیرد ارغنونی از بقر پیش
Мақом рост ёбад нағмаи андеш
مقام راست یابد نغمه اندیش
зи таркиби хурӯсаш чун шавад соз
ز ترکیب خروسش چون شود ساز
Буд ушшоқ дар ҳар бандаши овоз
بود عُشّاق در هر بندش آواز
Чу ҳудҳуд дар мақом созиш ояд
چو هدهد در مَقام سازش آید
Садоӣ ӯ ҳусайнӣ май намояд
صدای او حسینی مینماید
Агар аз коғаз бодаст чангаш
اگر از کاغذ باد است چنگش
Рҳоўиро намояди сози рангаш
رَهاوی را نماید ساز رنگش
Чу занг ноӣ сар дар даст гирад
چو زنگ نای سر در دست گیرد
Биҷузи зангула , савтӣ кӣ пазирад ?
بجز زنگوله، صوتی کی پذیرد
Нагардад то нўоснҷии мукаррар
نگردد تا نواسنجی مکرر
Буд дар ҳар мақомаши сози дигар
بود در هر مَقامش ساز دیگر
Чу дар дасташи зи меҳру моҳ , тол аст
چو در دستش ز مهر و ماه، تال است
Фалаки ҳангомаи рақс ҳилол аст
فلک هنگامه رقص هلال است
Ба кори нақшсозӣ чун занад чанг
به کار نقش سازی چون زند چنگ
зи нақш ӯ буд на парда дар ранг
ز نقش او بود نُه پرده در رنگ
з ҳарсозӣ ки дорад аз маволед
ز هر سازی که دارد از موالید
Хӯрд бар гӯши дил , овози тавҳид
خورد بر گوش دل، آواز توحید
Шуда баъзе азон дмсози шуъба
شده بعضی ازان دمسازِ شعبه
Ба зикри ҳақ , блндоўози шуъба
به ذکر حق، بلندآواز شعبه
Садои фохта дар зкрхўонӣ
صدای فاخته در ذکرخوانی
зи наврӯзи сабои оради нишоне
ز نوروز صبا آرد نشانی
Кабӯтар чун براردи ҷӯши ёҳу
کبوتر چون برآرد جوش یاهو
Мбрқъ меравад савташ ба ҳар сӯ
مبرقع میرود صوتش به هر سو
зи ҳам чун дар шикастани шишаи резад
ز هم چون در شکستن شیشه ریزد
Садои панҷгоҳ зикри хезад
صدای پنجگاه ذکر خیزد
Агар як ҷӯ шикаст уфтад ба чинӣ
اگر یک جو شکست افتد به چینی
Ъширонро азу хирман бибинӣ
عشیران را ازو خرمن ببینی
зи мсқб , гоҳи чархи сӯфӣона
ز مثقب، گاه چرخ صوفیانه
Буд нириз дар Фўлодхонаҳ
بود نیریز در فولادخانه
Наад паргор чун дар сайри пое
نهد پرگار چون در سیر پایی
Ҳисори шавқро гардад банноӣ
حصار شوق را گردد بنایی
Ҷарас гар мезанад сад ҷо бар оҳанг
جرس گر میزند صد جا بر آهنگ
Биҷуз ркбш нахезад аз дили танг
بجز رکبش نخیزد از دل تنگ
Расад чун бар лаби тосии сарангушт
رسد چون بر لب طاسی سرانگشت
Кунад наврӯзи хорои ҷой дар мушт
کند نوروز خارا جای در مشت
Хӯрд бртшт агар як бори сангӣ
خورد بر طشت اگر یک بار سنگی
Мҳирхиз гардад бе дирангӣ
محیرخیز گردد بی درنگی
Мукаррар чун фитад бар ташт , роҳаш
مکرر چون فتد بر طشت، راهش
Кунад лабрези азсўти дўгоҳш
کند لبریز ازصوت دوگاهش
Ба вақти байза додан , мокиёнҳо
به وقت بیضه دادن، ماکیانها
Ншобўрки намоянд аз фиғонҳо
نشابورک نمایند از فغانها
Кунад чун Тифл , қатъи гиряи хеш
کند چون طفل، قطع گریه خویش
Се гоҳ ояд мақоми нағмаро пеш
سه گاه آید مَقام نغمه را پیش
Азон тоирнўози кӯҳу ҳомӯн
ازان طایرنواز کوه و هامون
Ҳумои авдӣ буд савташи ҳумоюн
هما عودی بود صوتش همایون
Чунин гуяд Нитсаатон гирди марғӯб
چنین گوید نیستان گرد مرغوب
Ки савти наъра шераст мағлуб
که صوت نعره شیر است مغلوب
Садои бабр чун ояд ба гӯшт
صدای ببر چون آید به گوشت
Баётӣ мекунад тороҷи ҳушат
بیاتی میکند تاراج هوشت
Шутури қонӯни мастӣ гар биёбад
شتر قانون مستی گر بیابد
зи оҳанги мухолиф рух нтобад
ز آهنگ مخالف رخ نتابد
Ҳмор аз чоргоҳи нағмаи хеш
حمار از چارگاه نغمه خویش
Барад дар базми саҳро , кори худ пеш
برد در بزم صحرا، کار خود پیش
Бизӣ дар гила чун ояд ба афғон
بُزی در گله چون آید به افغان
зи моҳўрш тараб ёбанд гиреҳгон
ز ماهورش طرب یابند گرگان
Агар мешайъ براردи нолаи зор
اگر میشی برآرد ناله زار
зи наврӯзи аҷам , гардии хабардор
ز نوروز عجم، گردی خبردار
Ба афғон чун кушоядаи барраи лаб ро
به افغان چون گشاید بره لب را
Тавон фаҳмид наврӯзи араб ро
توان فهمید نوروز عرب را
Касе кӯи парда оҳанг донад
کسی کو پرده آهنگ داند
Садои клбро ъзол хонд
صدای کلب را عُزّال خواند
Магас чун бол бигушоед ба парвоз
مگس چون بال بگشاید به پرواز
Пар ӯ савт зобул мекунад соз
پر او صوت زابل میکند ساز
Тани пашша агар фардаст агар завҷ
تن پشه اگر فرد است اگر زوج
Садоро аз ҳазиз пар диҳад авҷ
صدا را از حضیض پر دهد اوج
зи чархи Асияи хезад чу оҳанг
ز چرخ آسیا خیزد چو آهنگ
Наҳуфт ояд ба гӯши донау санг
نهفت آید به گوش دانه و سنگ
Ба ҳарфи шуъба , ноӣ калаки тғро
به حرف شعبه، نای کلک طغرا
Мақомӣ ёфт баҳри савти иншо
مَقامی یافت بهر صوت انشا
Мақоми нағмаро эзад шараф дод
مقام نغمه را ایزد شرف داد
Баланди оўозгиҳоиш чу даф дод
بلند آوازگیهایش چو دف داد
Ншобўрии сети аттори схнсоз
نشابوری ست عطار سخنساز
Ки аз ҳасан сухан дорад ба шаҳи ноз
که از حسن سخن دارد به شه ناز
Ба зобул ёфт то рустами маконе
به زابل یافت تا رستم مکانی
Зтўс омад ба чангаши васфи хуоне
زطوس آمد به چنگش وصف خوانی
Камол аз роҳи ин булбул забон аст
کمال از راه این بلبل زبان است
Ки аз даврони насибаш Исфаҳон аст
که از دوران نصیبش اصفهان است
Туфангиро ки дар ниризи созанд
تفنگی را که در نیریز سازند
Ба оҳангаши мухолифро навозанд
به آهنگش مخالف را نوازند
Чу мутриб гуяд аз асби ироқӣ
چو مطرب گوید از اسب عراقی
Равад гулгун май аз чанги соқӣ
رود گلگون می از چنگ ساقی
Агар ҷмозаҳгирӣ дар Наҳованд
اگر جمازه گیری در نهاوند
Буд зангула дар поиши з ҳар банд
بود زنگوله در پایش ز هر بند
Азон каъбаи мақом бениёз аст
ازان کعبه مقام بی نیاز است
Ки аз роҳи тараб , мисли ҳиҷоз аст
که از راه طرب، مثل حجاز است
Илоҳӣ , хона худ кун мақомам
الهی، خانه خود کن مقامم
Казу монад чу иброҳӣм , номам
کزو ماند چو ابراهیم، نامم