Шайхи нурӣ дар китоб азкор гуяд : пешинёнро дар замони мавриди ниёзи хатми қуръон , одати гӯнаи гаван буд . Порае дар даҳ шабаши хатм ҳаме карданд . Порае ҳар се шаби як бор .

شیخ نوری در کتاب اذکار گوید: پیشینیان را در زمان مورد نیاز ختم قرآن، عادت گونه گون بود. پاره ای در ده شبش ختم همی کردند. پاره ای هر سه شب یک بار.

Ҷамъӣ ҳар шабонаи рӯзии як бору иддае баҳри шабу рӯзи ду хатм доштаанд . Порае низ ба шабу рӯзии ҳашт бори қуръон хатм кардаанд , чаҳор бор ба шаб ва чаҳор бор ба рӯз .

جمعی هر شبانه روزی یک بار و عده ای بهر شب و روز دو ختم داشته اند. پاره ای نیز به شب و روزی هشت بار قرآن ختم کرده اند، چهار بار به شب و چهار بار به روز.

Аммо он касон ки қуръонро ду ракаати намози хатм ҳаме кардаанд , аз зиёдии қобил шумориш нестанд . Аз эшон Усмони бен ъФон ва темем дорӣу Саиди бен ҷбирро метавон баршумурд .

اما آن کسان که قرآن را دو رکعت نماز ختم همی کرده اند، از زیادی قابل شمارش نیستند. از ایشان عثمان بن عفان و تمیم داری و سعید بن جبیر را میتوان برشمرد.

Ҳакимӣ гуфт : бедод аз табъ одамӣ бархезад . Ва яке аз ду сабаби онро монеъ тавонад шуд , яке сабабии динӣ чун бими маъоду дайгарии сиёсӣ чун бими шамшер . Абутабиби ҳамин маъниро чунин сурӯдааст :

حکیمی گفت: بیداد از طبع آدمی برخیزد. و یکی از دو سبب آن را مانع تواند شد، یکی سببی دینی چون بیم معاد و دیگری سیاسی چون بیم شمشیر. ابوطبیب همین معنی را چنین سروده است:

Бедод , одат мардумонаст . Аз ин рӯ агар касеро бинӣ ки бедод накунад , корашро сабабӣаст .

بیداد، عادت مردمان است. از این رو اگر کسی را بینی که بیداد نکند، کارش را سببی است.

Аз рисолае ношинохта : оқоу шайхи мавлоямон , ҳақу ҳақиқати ноб , абдурраҳмон , - ки худованди соя ӣ вайро бар сари моу дигари аҳли имони мустадоми дороад - гуфт : шайхи бурҳони аддӣни Мӯсилӣ ки мардии донишманд буд , маро гуфт : аз Мисри бородаҳ ҳаҷ гузордан басӯии Макка ӣ муаззама май омадем .

از رساله ای ناشناخته: آقا و شیخ مولایمان، حق و حقیقت ناب، عبدالرحمن، - که خداوند سایه ی وی را بر سر ما و دیگر اهل ایمان مستدام داراد - گفت: شیخ برهان الدین موصلی که مردی دانشمند بود، مرا گفت: از مصر باراده حج گزاردن بسوی مکه ی معظمه می آمدیم.

Байни роҳ ба манзилии фурӯди омадем . Ногаҳони Марӣ берун омад . Мардумон ба куштанаш шитофтанду писари ъмми ман бар онҳо пешӣ гирифт ва онро бикушт .

بین راه به منزلی فرود آمدیم. ناگهان ماری بیرون آمد. مردمان به کشتنش شتافتند و پسر عمم من بر آن ها پیشی گرفت و آن را بکشت.

Ҳамон замони дидем ки мор ба вай дар печиду писар ъам бсрът бароа афтод . Мо ҷинро наме дидем . Аз ин рӯи иддае бар асбу дигар чаҳорпоён париданд ва хостанд бозаш гардонанд , натавонистанд . Ва ваии баҳмони тартиб , давон аз чашм афтод .

همان زمان دیدیم که مار به وی در پیچید و پسر عم بسرعت براه افتاد. ما جن را نمی دیدیم. از این رو عده ای بر اسب و دیگر چهارپایان پریدند و خواستند بازش گردانند، نتوانستند. و وی بهمان ترتیب، دوان از چشم افتاد.

Ин воқеа бар мо сахт ва сангин омад . То ин ки асри он рӯз , ногоҳ вайро дидем ки бо оромишу виқор бисёр меомад .

این واقعه بر ما سخت و سنگین آمد. تا این که عصر آن روز، ناگاه وی را دیدیم که با آرامش و وقار بسیار می آمد.

Пешвозаш кардем ва пурседем : туро чаҳ мешуд ? гуфт : ҳеҷ , чунон ки дидед , он морро киштам ва ӯ бо ман чунон кард ки дидед .

پیشوازش کردیم و پرسیدیم: ترا چه میشد؟ گفت: هیچ، چنان که دیدید، آن مار را کشتم و او با من چنان کرد که دیدید.

Яъне ногаҳони худро байни гуруҳе ҷин дидам ки яке мегуфт : падарамро киштӣ , дайгарӣ мегуфт : бародарамро киштӣу дайгарӣ ки писар амӯемро киштӣ .

یعنی ناگهان خود را بین گروهی جن دیدم که یکی میگفت: پدرم را کشتی، دیگری میگفت: برادرم را کشتی و دیگری که پسر عمویم را کشتی.

Онон дам бидам дар атрофи ман зиёдат шуданд то ногаҳон касеро дидам ки маро бигирифт ва бигуфт : бигӯ ки ман худошиносу пайрави шариъати Муҳамадам . Ва сипас бмн ва он гуруҳ ишора кард ки бқзоўт рӯем .

آنان دم بدم در اطراف من زیادت شدند تا ناگهان کسی را دیدم که مرا بگرفت و بگفت: بگو که من خداشناس و پیرو شریعت محمدم. و سپس بمن و آن گروه اشاره کرد که بقضاوت رویم.

Бароа афтодем то ба перӣ азим раседем ки бар скўӣӣ нишаста буд . Ҳангомӣ ки ҷилавяш раседем . Гуфт : раҳояш кунеду иддаоятонро бргўиид . Фарзандонаш гуфтанд : иддаои мо инаст ки ваии падари моро бикуштааст .

براه افتادیم تا به پیری عظیم رسیدیم که بر سکوئی نشسته بود. هنگامی که جلویش رسیدیم. گفت: رهایش کنید و ادعایتان را برگویید. فرزندانش گفتند: ادعای ما این است که وی پدر ما را بکشته است.

Пер пурсед : он чаҳ мегӯйанд , дурустаст ? гуфтам : на бхдо . Мо ҷамоатӣ будем ки барои ҳаҷ ҳаме рафтем ва ба ҷоӣии фурӯди омадем . Марӣ берун шуд ,у мардумон барои куштанаш ҳуҷум овараданд . Ман низ аз онон будам ва он морро задам то кушта шуд .

پیر پرسید: آن چه می گویند، درست است؟ گفتم: نه بخدا. ما جماعتی بودیم که برای حج همی رفتیم و به جائی فرود آمدیم. ماری بیرون شد، و مردمان برای کشتنش هجوم آوردند. من نیز از آنان بودم و آن مار را زدم تا کشته شد.

Он пер , ҳангомӣ ки суханон маро бишунид , гуфт : бгзоридш баравад . Ман даруни дарахт хрмоӣӣ будам ва худ шунидам ки расӯли худо ( с ) мегуфт : касе ки ба ҳайатии ҷузи ҳайати худ даройад ва кушта шавад , на дия бар қотиласт ва на қисос .

آن پیر، هنگامی که سخنان مرا بشنید، گفت: بگذاریدش برود. من درون درخت خرمائی بودم و خود شنیدم که رسول خدا(ص) می گفت: کسی که به هیاتی جز هیات خود درآید و کشته شود، نه دیه بر قاتل است و نه قصاص.

Вайро бозгардонед . Сипас онон пеш омаданду маро аз ҷойгоҳашон ба қофилаи расонданд . Достони ман чунин буд . Ва худовандро сипос мегӯям . Мардумон аз шунидани суханон ӯ бисёр шигифтӣ карданду худо донотараст .

وی را بازگردانید. سپس آنان پیش آمدند و مرا از جایگاهشان به قافله رساندند. داستان من چنین بود. و خداوند را سپاس می گویم. مردمان از شنیدن سخنان او بسیار شگفتی کردند و خدا داناتر است.

Бад-ӣни гӯна , ишқ , дар ҳади тўоноӣии мавҷӯд , дар рӯҳ ӯ вуҷӯд дорад . Ва аз ин рӯи ҳеҷ касро натавонӣ дид магари он ки ошиқ чизеаст ки арзиши вайро байн махлуқ бидон туоне фаҳмид .

بدین گونه، عشق، در حد توانائی موجود، در روح او وجود دارد. و از این رو هیچ کس را نتوانی دید مگر آن که عاشق چیزی است که ارزش وی را بین مخلوق بدان توانی فهمید.

Баҳамин сабаб низ ҳаст ки болотарин маротиб дар ин дунё , аз он касонаст ки аз дунё - бо вуҷӯд дидан он - ба парҳезанд ва ба охират - ки аз он ҷуз хабарӣ нашунидаанд - майл кунанд .

بهمین سبب نیز هست که بالاترین مراتب در این دنیا، از آن کسان است که از دنیا - با وجود دیدن آن - به پرهیزند و به آخرت - که از آن جز خبری نشنیده اند - میل کنند.

Ончӣ аз ҳуруфу калимот дар қуръон омадааст , ба қарор зераст :

آنچه از حروف و کلمات در قرآن آمده است، به قرار زیر است:

Калима : ҳафтод ва шаш ҳазор ва чаҳорсад ва чиҳил

کلمه: هفتاد و شش هزار و چهارصد و چهل

Ҳуруф : ҳафтсад ва бист ва ду ҳазор ва сесад ва сӣ ва ду

حروف: هفتصد و بیست و دو هزار و سیصد و سی و دو

Ҳарфи алиф : чиҳил ва ҳазор ва ҳафтсад ва навад ва ду

حرف الف: چهل و هزار و هفتصد و نود و دو

Ҳарфи боء : ҳазор ва сад ва чиҳил

حرف باء: هزار و صد و چهل

Ҳарфи тоء : ҳазор ва дивист ва навад ва на

حرف تاء: هزار و دویست و نود و نه

Ҳарфи соء : ҳазор ва дивист ва навад ва як

حرف ثاء: هزار و دویست و نود و یک

Ҳарфи ҷим : се ҳазор ва дивист ва навад ва се

حرف جیم: سه هزار و دویست و نود و سه

Ҳарфи ҳоء : ҳазор ва сад ва ҳафтод ва на

حرف حاء: هزار و صد و هفتاد و نه

Ҳарфи хоء : дуҳазор ва чаҳорсаду нӯздаҳ

حرف خاء: دوهزار و چهارصد و نوزده

Ҳарфи дол : чаҳор ҳазор ва сесад ва навад ва ҳашт

حرف دال: چهار هزار و سیصد و نود و هشت

Ҳарфи зол : чаҳор ҳазор ва ҳаштсад ва чиҳил

حرف ذال: چهار هزار و هشتصد و چهل

Ҳарфи роء : даҳ ҳазор ва нуҳсад ва се

حرف راء: ده هزار و نهصد و سه

Ҳарфи зоء : на ҳазор ва панҷсад ва ҳаштод ва се

حرف زاء: نه هزار و پانصد و هشتاد و سه

Ҳарфи син : чаҳорҳазор ва панҷсад ва навад ва як

حرف سین: چهارهزار و پانصد و نود و یک

Ҳарфи шин : бист ва панҷ ҳазор ва сад ва сӣ ва се

حرف شین: بیست و پنج هزار و صد و سی و سه

Ҳарфи сод : ҳазор ва дивист ва ҳаштод ва чаҳор

حرف صاد: هزار و دویست و هشتاد و چهار

Ҳарфи зод : ҳазор ва дивист

حرف ضاد: هزار و دویست

Ҳарфи тоء : ҳаштсад ва чиҳил

حرف طاء: هشتصد و چهل

Ҳарфи зоء : на ҳазор ва сесад ва бист

حرف ظاء: نه هزار و سیصد و بیست

Ҳарфи айн : ҳазор ва бист

حرف عین: هزار و بیست

Ҳарфи ғин : ҳафт ҳазор ва чаҳорсад ва навад ва на

حرف غین: هفت هزار و چهارصد و نود و نه

Ҳарфи Фоء : дуҳазор ва панҷсад

حرف فاء: دوهزار و پانصد

Ҳарфи қоф : панҷ ҳазор ва дивист ва чиҳил

حرف قاف: پنج هزار و دویست و چهل

Ҳарфи коф : бист ва ду ҳазор

حرف کاف: بیست و دو هزار

Ҳарфи лоам : чаҳордаҳи ҳазор ва панҷсад ва навад ва як

حرف لام : چهارده هزار و پانصد و نود و یک

Ҳарф мем : бист ҳазор ва панҷсад ва шаст

حرف میم: بیست هزار و پانصد و شصت

Ҳарф навен : ду ҳазор ва сӣ ва шаш

حرف نون: دو هزار و سی و شش

Ҳарф ваов : сездаҳ ҳазор ва ҳафтсад

حرف واو: سیزده هزار و هفتصد

Ҳарфи ҳоء : ҳафтсад

حرف هاء: هفتصد

Ҳарфи ёء : панҷсад ва ду

حرف یاء: پانصد و دو

Ҳикоят кардаанд ки табибӣ , ба ҷангӣ , ҳамроҳи подшоҳӣ буд . Ҳангомӣ ки пирӯзӣ ҳосил шуд , шоҳро нависандае ҳамроҳ набӯд то хабари бинависад .

حکایت کرده اند که طبیبی، به جنگی، همراه پادشاهی بود. هنگامی که پیروزی حاصل شد، شاه را نویسنده ای همراه نبود تا خبر بنویسد.

Аз ин рӯи табибро гуфтанд ки нома Эй нависаду вазирро хабар пирӯзӣ диҳад . Вай бинвишт : аммо баъд бо душман дар ҳалқае чун доирае бемористони он сони наздик будем ки агар оби даҳоне май андохтам ба раги Фсди дасташон фурӯ меафтод .

از این رو طبیب را گفتند که نامه ای نویسد و وزیر را خبر پیروزی دهد. وی بنوشت: اما بعد با دشمن در حلقه ای چون دایره ای بیمارستان آن سان نزدیک بودیم که اگر آب دهانی می انداختم به رگ فصد دستشان فرو می افتاد.

Ба андоза ӣ ҷунбиши яке ду набз ки бигузашт , душман ба буҳронии сахт дучор шуду тамомашон ба саодати ту , эй муътадили алмзоҷ , ҳалок шуданд .

به اندازه ی جنبش یکی دو نبض که بگذشت، دشمن به بحرانی سخت دچار شد و تمامشان به سعادت تو، ای معتدل المزاج، هلاک شدند.

Шабиҳи ҳамин маънӣ гуфта ӣ он риёзӣ донаст ки ҳангом назъ гуфт : худовандо эй он ки қатраи доирау ниҳояти аъдоду ҷазри аъдоди асми омӯзӣ , марои бзоўиаҳ ӣ қоима ба пешгоҳи худ бар ва ба хати мустақӣм маҳшур бидор .

شبیه همین معنی گفته ی آن ریاضی دان است که هنگام نزع گفت: خداوندا ای آن که قطره دایره و نهایت اعداد و جذر اعداد اصم آموزی، مرا بزاویه ی قائمه به پیشگاه خود بر و به خط مستقیم محشور بدار.

Дунёро аз ду ҷиҳат - яке мутаъаллиқ бидон ва яке мутаъаллиқ ба ғайри он - духтарак ва пиразол гӯйанд . Аммо аз ҷиҳати аввал ки маънои ҳақиқӣ онаст ин ки аз замони пидоӣии башар то замони иброҳӣми халили аллоҳ ( ъ ) дунёро духтарак гӯйанд ва аз он замонаш то беъсати паёмбар ( с ) миёнсолаш гӯйанд ва аз он пас то растохез , пери золаши номанд .

دنیا را از دو جهت - یکی متعلق بدان و یکی متعلق به غیر آن - دخترک و پیرزال گویند. اما از جهت اول که معنای حقیقی آن است این که از زمان پیدائی بشر تا زمان ابراهیم خلیل الله(ع) دنیا را دخترک گویند و از آن زمانش تا بعثت پیامبر(ص) میانسالش گویند و از آن پس تا رستاخیز، پیر زالش نامند.

Аммо аз ҷиҳати дувум ки маънои маҷозӣ онаст , ба нисбати оғози кор ҳар миллатии духтаракаши номанд ва ба муносибати поёни кораши пиразол .

اما از جهت دوم که معنای مجازی آن است، به نسبت آغاز کار هر ملتی دخترکش نامند و به مناسبت پایان کارش پیرزال.

Ба муносиби оғоз ҳар давлат ё оғози умр ҳар шахс низ метавон дунёро духтарак донисту возеъи шатранҷ ; бисёре аз мардум бғлт пиндоранд ки сўлии возеъ шатранҷаст .

به مناسب آغاز هر دولت یا آغاز عمر هر شخص نیز میتوان دنیا را دخترک دانست و واضع شطرنج؛ بسیاری از مردم بغلط پندارند که صولی واضع شطرنج است.

Яъне Абубакри Муҳамади бен яҳёи бен сўли такин котиб . Ва ин аз он рӯаст ки вай дар шатранҷи зарб алмисл бӯдааст . Дар сӯратӣ ки возеъи шатранҷи ссаҳи бен доҳр ҳиндӣаст .

یعنی ابوبکر محمد بن یحیی بن صول تکین کاتب. و این از آن روست که وی در شطرنج ضرب المثل بوده است. در صورتی که واضع شطرنج صصه بن داهر هندی است.

Пиромн нарад гуфтаанд : сФдӣ гуфт : Ардашери писари Бобак , аввалин подшоҳи силсила ӣ шоҳони ахири Эрон , возеъ нарадаст . Аз он рӯ рӯйро гоҳ нрдшир гӯйанд .

پیرامن نرد گفته اند: صفدی گفت: اردشیر پسر بابک، اولین پادشاه سلسله ی شاهان اخیر ایران، واضع نرد است. از آن رو روی را گاه نردشیر گویند.

Вай нарадро ҳамонанди дунё ва боистаҳояш вазъ кардааст . Яъне ҳар тарафи сафҳаро ба теъдоди моҳҳои сол ба дувоздаҳ хона тақсим кардааст .

وی نرد را همانند دنیا و بایسته هایش وضع کرده است. یعنی هر طرف صفحه را به تعداد ماه های سال به دوازده خانه تقسیم کرده است.

Муҳраҳоро ба теъдоди рӯзҳои моҳи сӣ муҳра гирифтаасту тосҳо ҳамонанд афлокаст . Чаҳ ҳамонанди онҳо ҳаме гардаду нуқтаҳои рӯй ҳар ду ваҷҳи онҳо низ ба теъдод сайёротаст яъне ҳафт : чунонкии шаш дар муқобили як ва панҷ дар муқобили ду ва чаҳор дар муқобили се қарор дорад .

مهره ها را به تعداد روزهای ماه سی مهره گرفته است و تاس ها همانند افلاک است. چه همانند آنها همی گردد و نقطه های روی هر دو وجه آنها نیز به تعداد سیارات است یعنی هفت: چنانکه شش در مقابل یک و پنج در مقابل دو و چهار در مقابل سه قرار دارد.

Низ чунон сохта ки кори бозигар чунон қазоу қадар гоҳе бсўди вайу гоҳи бузёни вай буд . Бозигари муҳраҳоро мутаносиб бо нуқӯши тос ҳаме гирданд .

نیز چنان ساخته که کار بازیگر چونان قضا و قدر گاهی بسود وی و گاه بزیان وی بود. بازیگر مهره ها را متناسب با نقوش تاس همی گرداند.

Аммо агар диққати назарии вайро буд , донад чигуна ҳаракат кунаду чисони ҳилаи варзад то ба ҳангоми ҳукми тоси ғалаба бар хасм тавонад ва ин ҳамон дидгоҳи ашоира низ ҳаст .

اما اگر دقت نظری وی را بود، داند چگونه حرکت کند و چسان حیله ورزد تا به هنگام حکم تاس غلبه بر خصم تواند و این همان دیدگاه اشاعره نیز هست.

Рӯзии касӣри шоир ба дидор Фрздқ омад . Фрздқ ба вай гуфт : абўсхр , ту қавитарин шоири араб ба тавсифии он ҷо ки сурӯдае :

روزی کثیر شاعر به دیدار فرزدق آمد. فرزدق به وی گفت: ابوصخر، تو قوی ترین شاعر عرب به توصیفی آن جا که سروده ای:

Марои дил ҳаме хоҳад ки ёди Лайлии фаромӯши созам . Аммо ба ҳар сӯи рӯ ҳаме кунам , сӯрат ӯ бчшмм ҳаме ояд .

مرا دل همی خواهد که یاد لیلی فراموش سازم. اما به هر سو رو همی کنم، صورت او بچشمم همی آید.

Касӣр посух дод ки ту низ қавитарин шоири араб ба нозшӣ . Он ҷо ки гуфтае : мардумонро бинӣ ки ҳар гоҳ бароа уфтем , бадунболмон бароа уфтанд ва агар ишоратӣ кунем , боистанд .

کثیر پاسخ داد که تو نیز قوی ترین شاعر عرب به نازشی. آن جا که گفته ای: مردمان را بینی که هر گاه براه افتیم، بدنبالمان براه افتند و اگر اشارتی کنیم، بایستند.

Ва ин ҳар ду байт аз он ҷамиласту аввалиро касӣри бдздидаҳ буду дувумиро Фрздқ .

و این هر دو بیت از آن جمیل است و اولی را کثیر بدزدیده بود و دومی را فرزدق.

Гуворотарин чизҳо куштани душманон ва барнишастан бар асбон раҳвораст . Низ ин ки қосидии паёми ваъдаи дилдори орад ё дилдор беваъда ба дидор ояд .

گواراترین چیزها کشتن دشمنان و برنشستن بر اسبان رهوار است. نیز این که قاصدی پیام وعده دلدار آرد یا دلدار بی وعده به دیدار آید.

Ошиқиро пурседанд , чаҳ хоҳӣ то турои орем ? гуфт : чашми рақибон , дандони сухани чинону ҷигари ҳасудон .

عاشقی را پرسیدند، چه خواهی تا ترا آریم؟ گفت: چشم رقیبان، دندان سخن چینان و جگر حسودان.

Арабиро пурседанд : чаҳ чиз дар дунё беш аз дигари чизҳо лиззат диҳад ? гуфт : шухӣ бо дилдору ғайбати рақиб .

عربی را پرسیدند: چه چیز در دنیا بیش از دیگر چیزها لذت دهد؟ گفت: شوخی با دلدار و غیبت رقیب.

Муҳаққиқӣ гуфт : рӯҳи гавҳарӣ рӯҳонӣаст ки на ҷисм ва на мутаъаллиқ ба ҷисмаст . На дар дарун баданаст на берун аз он . Аммо онро бо ҷисми робитае ҳамчун робитаи ошиқ ва маъшӯқаст . Ин гуфта ҳамонаст ки абӯи ҳомиди Ғаззолӣ низ дар бархе аз навиштаҳояш унвон кардааст .

محققی گفت: روح گوهری روحانی است که نه جسم و نه متعلق به جسم است. نه در درون بدن است نه بیرون از آن. اما آن را با جسم رابطه ای همچون رابطه عاشق و معشوق است. این گفته همان است که ابو حامد غزالی نیز در برخی از نوشته هایش عنوان کرده است.

Аз амири муъминон ( ъ ) нақласт ки : рӯҳ дар ҷасади одамӣ чун маънӣ дар лафзаст .

از امیر مومنان(ع) نقل است که: روح در جسد آدمی چون معنی در لفظ است.

Салоҳ сФдӣ гуфтааст : ба аз ин мисолӣ ҳаргиз нашунидаам .

صلاح صفدی گفته است: به از این مثالی هرگز نشنیده ام.

Гӯйанд се чиз аз фазилати мардумон ҳиндаст , Калилау Димна , шатранҷ ва на ҳарфӣ ки ҷамеъи ақсоми ҳисобро дар худ гирд кардааст .

گویند سه چیز از فضیلت مردمان هند است، کلیله و دمنه، شطرنج و نه حرفی که جمیع اقسام حساب را در خود گرد کرده است.

Гдоӣӣ ба гуруҳе расед ки таом мехӯрданд : гуфт : салом бар шумо эй бахилон ! гуфтанд : моро бахил чаро гуфтӣ ? гуфт : бо порае нони суханам такзиб кунед .

گدائی به گروهی رسید که طعام می خوردند: گفت: سلام بر شما ای بخیلان! گفتند: ما را بخیل چرا گفتی؟ گفت: با پاره ای نان سخنم تکذیب کنید.

АбўолФрҷи муъофӣ дар китоби ҷлису анис ҳикоят кардааст , рӯзии Абӯисҳоқ мазид бинишаста буд . Ёронаш бнздш омаданд ва гуфтанд : эй Абӯисҳоқ , оё шавад ки имрӯзи моро ба ақиқ , қабоу қубӯри шуҳадои аҳади барӣ ? бинӣ ки имрӯз , рӯзӣ некаст .

ابوالفرج معافی در کتاب جلیس و انیس حکایت کرده است، روزی ابواسحاق مزید بنشسته بود. یارانش بنزدش آمدند و گفتند: ای ابواسحاق، آیا شود که امروز ما را به عقیق، قبا و قبور شهدای احد بری؟ بینی که امروز، روزی نیک است.

Гуфт : имрӯз чаҳоршанбеаст ва ман ъзлткдаҳамро тарк нахоҳам гуфт . Гуфтанд : чаро рӯзи чаҳоршанберо нохуши дорӣ , дар сӯратӣ ки бойени рӯзи Юнуси бен маттӣ вилодат ёфт ? гуфт : падару модарами фидояши бод .

گفت: امروز چهارشنبه است و من عزلتکده ام را ترک نخواهم گفت. گفتند: چرا روز چهارشنبه را ناخوش داری، در صورتی که باین روز یونس بن متی ولادت یافت؟ گفت: پدر و مادرم فدایش باد.

Вай ки бидиҳон моҳӣ рафт . Гуфтанд : аммо ба ҳамин рӯзи расӯли худо ( с ) бурузи ҷанги аҳзоб пирӯзӣ ёфт . Гуфт аммо пас аз он ки чашмҳо ҳайрон шуду ҷонҳо ба гулӯ расед .

وی که بدهان ماهی رفت. گفتند: اما به همین روز رسول خدا(ص) بروز جنگ احزاب پیروزی یافت. گفت اما پس از آن که چشم ها حیران شد و جان ها به گلو رسید.

Магар на инаст ки ситораеро ки тулӯъ кардааст ҳамеи байнам ? тулӯъи ваии ошиқонро судӣаст .

مگر نه این است که ستاره ای را که طلوع کرده است همی بینم؟ طلوع وی عاشقان را سودی است.

Чаро ки шояд акнӯн ки биравӣ замини чизеи моро гирдиҳам ҷамъ насозад , нигоҳи ман ва ӯ барои дидан он ситора дар уфуқ баҳам уфтад .

چرا که شاید اکنون که بروی زمین چیزی ما را گردهم جمع نسازد، نگاه من و او برای دیدن آن ستاره در افق بهم افتد.

СФдӣ гуфт : то рӯзгори ҳорӯни алрашед , мактаби мӯътазилаи андаки андаки зоҳир май гашт . То ин ки дар он рӯзгори башари мрисӣ дар ҳоле ки шофиии по дар занҷир дошт аз ӯ пурсед : эй қршии пиромни қуръон чаҳ гўӣӣ ? посух дод : маро май гўӣӣ ? гуфт : балӣ . Гуфт : қуръони махлуқ худовандаст . Ва раҳояш карданд .

صفدی گفت: تا روزگار هارون الرشید، مکتب معتزله اندک اندک ظاهر می گشت. تا این که در آن روزگار بشر مریسی در حالی که شافعی پا در زنجیر داشت از او پرسید: ای قرشی پیرامن قرآن چه گوئی؟ پاسخ داد: مرا می گوئی؟ گفت: بلی. گفت: قرآن مخلوق خداوند است. و رهایش کردند.

Ва ин воқеа ки дар маҳзари рашид иттифоқ афтод машҳураст . Шофиӣ аз он эҳсос хатар кард ва донист ки бо ошкоро шудани эътиқод ба махлуқяти қуръони фитна боло хоҳад гирифт . Пас аз Бағдод ба Миср гурехт .

و این واقعه که در محضر رشید اتفاق افتاد مشهور است. شافعی از آن احساس خطر کرد و دانست که با آشکارا شدن اعتقاد به مخلوقیت قرآن فتنه بالا خواهد گرفت. پس از بغداد به مصر گریخت.

Ҳорӯни алрашеди худ ба махлуқяти қуръон эътиқод надошту кори байн гирифтану бози пас задан буд то ин ки Маъмун ба хилофат расед . Ва ҳар чанд гоҳи як бор касеро барои Фрохўондни мардуми бад-ӣни масъала пешӣ медод ё дар пай мефиристод .

هارون الرشید خود به مخلوقیت قرآن اعتقاد نداشت و کار بین گرفتن و باز پس زدن بود تا این که مامون به خلافت رسید. و هر چند گاه یک بار کسی را برای فراخواندن مردم بدین مساله پیشی میداد یا در پی می فرستاد.

То ин ки бсолӣ ки ҳам дар он сол бамурд , ният ҷузам карду бадунболи Аҳмади бен ҳанбал фиристод . Аммо ҳамон ҳангом ки Аҳмад ба роҳ буд шунид ки Маъмун аз миён рафтааст . Ва Аҳмад дар рқаҳ маҳбӯс бимонад то Мӯътасим байъат сетанд .

تا این که بسالی که هم در آن سال بمرد، نیت جزم کرد و بدنبال احمد بن حنبل فرستاد. اما همان هنگام که احمد به راه بود شنید که مامون از میان رفته است. و احمد در رقه محبوس بماند تا معتصم بیعت ستاند.

Ва вайро ба Бағдод , ба маҷлиси мунозира ӣ овараданд ки абдурраҳмони бен исҳоқу қозии Аҳмади бен Довӯду ҷузи ондў дар он маҷлис буданд ва бо ваии се рӯз мунозира карданд .

و وی را به بغداد، به مجلس مناظره ی آوردند که عبدالرحمن بن اسحاق و قاضی احمد بن داود و جز آندو در آن مجلس بودند و با وی سه روز مناظره کردند.

Саранҷоми Халифа фармон дод ки вайро тозӣона зананд , ва он қадараши бзднд ки биҳуш афтод ва сипас ба манзилаш фиристоданд ва бо ин ҳама ба махлуқяти қуръон изъон накард . Зиндони ваии бист ва ҳашт моҳи батӯлии анҷомӣд .

سرانجام خلیفه فرمان داد که وی را تازیانه زنند، و آن قدرش بزدند که بیهوش افتاد و سپس به منزلش فرستادند و با این همه به مخلوقیت قرآن اذعان نکرد. زندان وی بیست و هشت ماه بطول انجامید.

Пас аз он вай ба намози ҷумъау ҷамоат ҳаме рафту фатво ҳаме доду сухан ҳаме гуфт то Мӯътасим низ бамурду восиқи биҷой вай бинишаст ва чунон меҳнат пеш оварад ки оварад , Аҳмадро гуфт бо ҳеҷ кас ҷамъ машав ва ба шаҳрӣ ки ман дар онам маскани мгзин , ва ин шуд ки Аҳмад пинҳон шуд ва барои намозу ҷузи он ҳам берун намешуд .

پس از آن وی به نماز جمعه و جماعت همی رفت و فتوا همی داد و سخن همی گفت تا معتصم نیز بمرد و واثق بجای وی بنشست و چنان محنت پیش آورد که آورد، احمد را گفت با هیچ کس جمع مشو و به شهری که من در آنم مسکن مگزین، و این شد که احمد پنهان شد و برای نماز و جز آن هم بیرون نمی شد.

То саранҷоми восиқ низ бамурду мутаваккили биҷой вай нишаст . Вай аммо ба эҳзори Аҳмад фармон дод , вайро эҳтиром карду молӣ бисёр бахшед ки ваии онро напазируфт ва инфоқаш кард . Низ барои аҳлу авлод ӯ , чаҳор ҳазор моҳона қарор дод ки то замони марг мутаваккил дода мешуд .

تا سرانجام واثق نیز بمرد و متوکل بجای وی نشست. وی اما به احضار احمد فرمان داد، وی را احترام کرد و مالی بسیار بخشید که وی آن را نپذیرفت و انفاقش کرد. نیز برای اهل و اولاد او، چهار هزار ماهانه قرار داد که تا زمان مرگ متوکل داده می شد.

Дар рӯзгори мутаваккил аммо суннат ошкоро шуд ва ба рафъи меҳнат аз мардум ба тамоми офоқ нома бинвиштанд ки меҳнат бурдоранду суннат ошкор кунанду аҳли суннатро фарохӣ диҳанд .

در روزگار متوکل اما سنت آشکارا شد و به رفع محنت از مردم به تمام آفاق نامه بنوشتند که محنت بردارند و سنت آشکار کنند و اهل سنت را فراخی دهند.

Аз он ҳангоми Аҳмад дар маҷлиси хеш аз суннати сухан ҳаме гуфту мӯътазила то охири умри мутаваккили рӯ ба қудрат ва афзӯнӣ буданд то пас аз он рукӯд гирифтанд ва дар миллати ислом , ҳеҷ гуруҳе беш аз эшон бидъат наниҳодаанд .

از آن هنگام احمد در مجلس خویش از سنت سخن همی گفت و معتزله تا آخر عمر متوکل رو به قدرت و افزونی بودند تا پس از آن رکود گرفتند و در ملت اسلام، هیچ گروهی بیش از ایشان بدعت ننهاده اند.

Машоҳӣри мӯътазила : аз номварони мӯътазила ме тавон ин касонро баршумурд : ҷоҳз , абўҳзили ълоф , иброҳӣми низом , восили бен ато , Аҳмади бен ҳобт , бшрбни мътмр , Муъаммари бен ибоди слмӣ , абӯи Мӯсои мулаққаб ба маздоаду роҳиби мӯътазила

مشاهیر معتزله: از ناموران معتزله می توان این کسان را برشمرد: جاحظ، ابوهذیل علاف، ابراهیم نظام، واصل بن عطا، احمد بن حابط، بشربن معتمر، معمر بن عباد سلمی، ابو موسی ملقب به مزداد و راهب معتزله

Смомаҳи бен ашрс , Њишоми бен умри Фўтӣ , Абулҳасани бен абии умр , хайёт , устоди каъбӣ , Абӯалии ҷбоӣии устоди шайхи Абулҳасани ашъарӣу писараши Абуҳошими Абдусалом .

ثمامه بن اشرس، هشام بن عمر فوطی، ابوالحسن بن ابی عمر، خیاط، استاد کعبی، ابوعلی جبائی استاد شیخ ابوالحسن اشعری و پسرش ابوهاشم عبدالسلام.

Ин касон , сарони мазҳаб эътизоланд . Ва бисёре аз шофииҳо ашъарӣ бӯдаанд ва бисёре аз ҳанафиҳо эътизолӣ . Дар моликиҳо ғалаба бо қадре ҳо бӯдааст ва дар ҳанбалиҳо бо ҳшўиҳо . Аз мӯътазилаи Абулқосими соҳиби Исмоили бен ибод , Замахшарии Фроءи наҳвӣу серофиро метавон баршумурд .

این کسان، سران مذهب اعتزال اند. و بسیاری از شافعی ها اشعری بوده اند و بسیاری از حنفی ها اعتزالی. در مالکی ها غلبه با قدری ها بوده است و در حنبلی ها با حشوی ها. از معتزله ابوالقاسم صاحب اسماعیل بن عباد، زمخشری فراء نحوی و سیرافی را میتوان برشمرد.

Ҳикоят шудааст ки мғнӣӣ назд яке аз подшоҳони ғайриараб ҳаме хонд . Ҳангомӣ ки амир масрур шуд , ғуломашро гуфт : қбоӣӣ барои ин мғниовар .

حکایت شده است که مغنئی نزد یکی از پادشاهان غیرعرب همی خواند. هنگامی که امیر مسرور شد، غلامش را گفت: قبائی برای این مغنی آور.

Мғнӣ аммо маъноӣ сухан надонист , бархест ва ба хилват рафт . Дар набӯдани ваии ғулом халъат биовараду вайро наёфт . Дар ҳамин ҳангом низ дар маҷлис ҳаёҳӯ шуду амир фармон дод ки ҳуззор бароа уфтанд .

مغنی اما معنای سخن ندانست، برخاست و به خلوت رفت. در نبودن وی غلام خلعت بیاورد و وی را نیافت. در همین هنگام نیز در مجلس هیاهو شد و امیر فرمان داد که حضار براه افتند.

Мғниро дар сари роҳ касе гуфт ки амири баҳри ту қбоӣии халъати додо ва ту нагирифтяш . То чанд рӯзи баъд ки ваии дубора ба маҳзар амир рафт . Ин шеър ба овоз хонд :

مغنی را در سر راه کسی گفت که امیر بهر تو قبائی خلعت دادا و تو نگرفتیش. تا چند روز بعد که وی دوباره به محضر امیر رفت. این شعر به آواز خواند:

Агар бахт ба ту рӯ кунад , ҳаргиз идрор макун .

اگر بخت به تو رو کند، هرگز ادرار مکن.

Шунавандагони Ганаии вайро нохушоянди хонданд ва вай гуфт : он рӯз ки бахт ба ман рӯ карда буд , идрор кардам ва аз дастам бишуд . Дигарон қисса ба амир гуфтанд , вайро хуш омад ва дастур дод хлътши бидиҳанд .

شنوندگان غنای وی را ناخوشایند خواندند و وی گفت: آن روز که بخت به من رو کرده بود، ادرار کردم و از دستم بشد. دیگران قصه به امیر گفتند، وی را خوش آمد و دستور داد خلعتش بدهند.

СФдӣ гуфт : аз ҷумла ӣ мутааххироне ки машҳур гаштаанд , метавон ин касонро бар шимурд , ғсили алмлоӣкаҳи ҳанзалаи бен абии омири Ансорӣ ки ба ҷанги аҳад берун шуду мақтӯли гашту расӯли худо ( с ) фармуд : ин дӯст шумост ки Фариштагонаш ғусл додаанд .

صفدی گفت: از جمله ی متاخرانی که مشهور گشته اند، میتوان این کسان را بر شمرد، غسیل الملائکه حنظله بن ابی عامر انصاری که به جنگ احد بیرون شد و مقتول گشت و رسول خدا(ص) فرمود: این دوست شماست که فرشتگانش غسل داده اند.

Низ қтили алҷни саъди бен ибода , зўшҳодтини хзимаҳи бен собити Ансорӣ дар троФъи иҳўдӣӣ бар дайни расӯли худо ( с ) шаҳодат дод , зўъинини қтодаҳи бен нӯъмон ки ба ҷанги аҳади чашмонашро аз даст доду расӯли худо ( с ) чашмонашро буи бозгарданд

نیز قتیل الجن سعد بن عباده، ذوشهادتین خزیمه بن ثابت انصاری در ترافع یهودئی بر دین رسول خدا(ص) شهادت داد، ذوعینین قتاده بن نعمان که به جنگ احد چشمانش را از دست داد و رسول خدا(ص) چشمانش را بوی بازگرداند

Зўидини ъбидбни Амри хузоъӣ ки бо ду дӯсташи кор ҳаме кард ,у зўсдиаҳ ки бузурги хавориҷ буду байни куштагони ҷанг наҳруонаш ёфтанд ва яке аз дӯстонаш ноқис гашта чун пистон ба назар меояд .

ذویدین عبیدبن عمرو خزاعی که با دو دوستش کار همی کرد، و ذوثدیه که بزرگ خوارج بود و بین کشتگان جنگ نهروانش یافتند و یکی از دوستانش ناقص گشته چون پستان به نظر می آید.

Низ зўсФнот ки лақаби алии бен ҳусайн ( ъ )у ибни Абдуллоҳи бен аббосаст ба сабаби пинае ки бар саҷдаи гоҳҳоишон - аз касрати саҷда - чун пинаҳои тани шутурон дида мешуд ,у зўсиФини Абуҳисами бен тиҳон ки ба ҷанги ду шамшер май баст .

نیز ذوثفنات که لقب علی بن حسین(ع) و ابن عبدالله بن عباس است به سبب پینه ای که بر سجده گاههایشان - از کثرت سجده - چون پینه های تن شتران دیده می شد، و ذوسیفین ابوهیثم بن تیهان که به جنگ دو شمشیر می بست.

Низ зоти нтоқини асмоءи духтари Абубакри садиқ - ки худо аз эшон розии бод - ки натоқ хешро ба ҷиҳати дастмоли тӯша ӣ паёмбар ( с )у падараши шаби ҳиҷраташон ба Мадина , брдрид .

نیز ذات نطاقین اسماء دختر ابوبکر صدیق - که خدا از ایشان راضی باد - که نطاق خویش را به جهت دستمال توشه ی پیامبر (ص) و پدرش شب هجرتشان به مدینه، بردرید.

Ҳамчунин сайфи аллоҳ , холдбни валид , мсоФҳи алмлоӣкаҳи умрони бен ҳсин , зўъмомаҳи абӯи аҳиҳаҳи Саиди бен ъос банӣ Умия .

همچنین سیف الله، خالدبن ولید، مصافح الملائکه عمران بن حصین، ذوعمامه ابو احیحه سعید بن عاص بنی امیه.

Келинӣ дар ҳадисии тавил аз Абуҷаъфар ( ъ ) ривоят кардааст ки соилии эшонро пурсед : эй писари расӯли худо аз куҷо метавон донист ки ба ҳар солии шаб қадре ҳаст ?

کلینی در حدیثی طویل از ابوجعفر(ع) روایت کرده است که سائلی ایشان را پرسید: ای پسر رسول خدا از کجا می توان دانست که به هر سالی شب قدری هست؟

Посух дод : чун рамазон расад , баҳри шаби сӯра ӣ дафонро иксдбор бархон . Ва чун шаби бист ва сеюм расад , худ нозири тасдиқи чизеи хоҳӣ буд ки аз он пурседӣ .

پاسخ داد: چون رمضان رسد، بهر شب سوره ی دفان را یکصدبار برخوان. و چون شب بیست و سوم رسد، خود ناظر تصدیق چیزی خواهی بود که از آن پرسیدی.