Гуфтаанд ки касе назд душманӣ насронӣ шуд ва ӯро гуфт : худои умратро дароз кунод . Чашматро истиқрори дҳоду рӯзи ман қабл аз ту ниҳод . Бхдои савганди ончии туро шод мекунад , маро низ шод ҳаме кунад .

گفته اند که کسی نزد دشمنی نصرانی شد و او را گفت: خدا عمرت را دراز کناد. چشمت را استقرار دهاد و روز من قبل از تو نهاد. بخدا سوگند آنچه ترا شاد می کند، مرا نیز شاد همی کند.

Мард , дар посухи дуоҳои ӯ буи эҳсон кард ва фармон дод сала аш диҳанд . Ва аз лаҳни сухан вай надонист ки вай бидон гӯна нафринаш кардааст .

مرد، در پاسخ دعاهای او بوی احسان کرد و فرمان داد صله اش دهند. و از لحن سخن وی ندانست که وی بدان گونه نفرینش کرده است.

Чаро ки он мард « худои умратро дароз кунод »ро аз он рӯ гуфта буд ки бо тӯли зиндагонии ваии ҷузия ӣ бештарӣ ба мусулмонон бидиҳад . Ва манзураш аз « чашматро истиқрори дҳод » он буд ки чашми вай аз ҳаракат бимонад ва кӯр шавад .

چرا که آن مرد «خدا عمرت را دراز کناد» را از آن رو گفته بود که با طول زندگانی وی جزیه ی بیشتری به مسلمانان بدهد. و منظورش از «چشمت را استقرار دهاد» آن بود که چشم وی از حرکت بماند و کور شود.

Ва ғаразаш аз « рӯзи ман қабл аз ту ниҳод » он буд ки рӯзи вуруди ман ба фирдавси пеш аз ту ба ҷаҳаннам бошад . Низ ғаразаш аз ин ки ончии туро шод мекунад , маро низ шод ҳаме кунад он буд ки саломат ҳамчунон ки мухотабро шод мекард , вайро низ масрур медошт .

و غرضش از «روز من قبل از تو نهاد» آن بود که روز ورود من به فردوس پیش از تو به جهنم باشد. نیز غرضش از این که آنچه ترا شاد می کند، مرا نیز شاد همی کند آن بود که سلامت همچنان که مخاطب را شاد می کرد، وی را نیز مسرور می داشت.

Ҳикоят кардаанд ки мардии шоирро , душманӣ буд . Рӯзӣ ба сафар , душмани хеш дар канор худ ёфт ва донист ки хоҳадаш кишт .

حکایت کرده اند که مردی شاعر را، دشمنی بود. روزی به سفر، دشمن خویش در کنار خود یافت و دانست که خواهدش کشت.

Аз ин рӯи вайро гуфт : эй фалон ман донам ки маргами фаро расидааст . Аммо туро ба худои савганд май даҳум ки агар марои киштӣ , бадари хона ӣ ман рӯ ва ин мисроъро бархон ки :

از این رو وی را گفت: ای فلان من دانم که مرگم فرا رسیده است. اما تو را به خدا سوگند می دهم که اگر مرا کشتی، بدر خانه ی من رو و این مصراع را برخوان که:

« ҳони духтарон , бидонед ки падаратон »

«هان دختران، بدانید که پدرتان »

Шоирро ду духтар буд ки пас аз он ки он мард , бадари хона ӣ эшон он мисроъ хонд , мисроъи дигарашро хонданд ки :

شاعر را دو دختر بود که پس از آن که آن مرد، بدر خانه ی ایشان آن مصراع خواند، مصراع دیگرش را خواندند که:

« бқтли расида аз онкас ки омадааст , хӯн баҳояш бустонед »

«بقتل رسیده از آنکس که آمده است، خون بهایش بستانید»

Ва дар мард овехтанду бензади ҳокимаши бурданд . Ҳоким аз ӯ боз пурсед то саранҷом эътироф карду ҳоким дастур дод бозои қатли он марди бкштндш .

و در مرد آویختند و بنزد حاکمش بردند. حاکم از او باز پرسید تا سرانجام اعتراف کرد و حاکم دستور داد بازای قتل آن مرد بکشتندش.

Муъовия , ҷорӣаи бен қдомаҳро гуфт : қабӣла ӣ ту , чисони турои хор донистаанд ки ҷорӣа ( канизак ) номидаандат ? гуфт : « қабӣла ӣ ту чисон хорат доштаанд ки Муъовия ( модаи сегӣ ки бисёр ъўъў кунад ) номидаандат ?

معاویه، جاریه بن قدامه را گفت: قبیله ی تو، چسان ترا خوار دانسته اند که جاریه (کنیزک) نامیده اندت؟ گفت: «قبیله ی تو چسان خوارت داشته اند که معاویه (ماده سگی که بسیار عوعو کند) نامیده اندت؟

Муъовия гуфт : сокити шӯ эй бемодар ! гуфт : магари ту марои зодӣ ки бе модарами хуоне ? бхдои савганди дилҳои буғз олуд мо нисбат ба ту ҳануз дар сина метапад ,у шмширҳоӣӣ ки бо ту ба онҳо ҷангидаем , дар даст ҳоямонаст .

معاویه گفت: ساکت شو ای بی مادر! گفت: مگر تو مرا زادی که بی مادرم خوانی؟ بخدا سوگند دلهای بغض آلود ما نسبت به تو هنوز در سینه می تپد، و شمشیرهائی که با تو به آن ها جنگیده ایم، در دست هایمان است.

Тўро на қудратии зиди мост на туоне ки бзўрмон ҳалок кунӣ . Ончӣ ҳаст инаст ки ту бо мо паймонӣ кардае ва мо низ паймон кардаем аз ту итоат кунем .

تورا نه قدرتی ضد ماست نه توانی که بزورمان هلاک کنی. آنچه هست این است که تو با ما پیمانی کرده ای و ما نیز پیمان کرده ایم از تو اطاعت کنیم.

Ҳол агар бар сари паймони худ будӣ , бар сар паймонем ва агар набӯдӣ , дар пушти сари худ мардонеи сахту найза ҳоӣӣ барон дорем .

حال اگر بر سر پیمان خود بودی، بر سر پیمانیم و اگر نبودی، در پشت سر خود مردانی سخت و نیزه هائی بران داریم.

Муъовия гуфт : ҷорӣаи худованди амсоли туро зиёдат мекунад . Гуфт : агар сухани гўӣӣ низ неки гӯй чаҳ нафрин , бар гӯяндагони хеши муҳӣт ҳаме шавад .

معاویه گفت: جاریه خداوند امثال ترا زیادت میکند. گفت: اگر سخن گوئی نیز نیک گوی چه نفرین، بر گویندگان خویش محیط همی شود.

Мардӣ ба соҳибхона аш гуфт : чӯбҳои сақфи ин хонаро ислоҳ кун чаҳ доимо садо мекунад .

مردی به صاحبخانه اش گفت: چوب های سقف این خانه را اصلاح کن چه دائما صدا میکند.

Гуфт : матарс , чаҳ бад-ӣни гӯнаи тасбеҳ ҳаме кунад . Гуфт : тарсам аз инаст ки риққати қалбашон ҳосил шавад ва ба суҷуди раванд .

گفت: مترس، چه بدین گونه تسبیح همی کند. گفت: ترسم از این است که رقت قلبشان حاصل شود و به سجود روند.

Подшоҳии вазирашро пурсед : чаҳ чизи беҳтар аз ҳама ӣ чизҳоӣии сет ки худованди рӯзӣ банда мекунад ?

پادشاهی وزیرش را پرسید: چه چیز بهتر از همه ی چیزهائی ست که خداوند روزی بنده می کند؟

Гуфт : хурдӣ ки бо он бузед . Гуфт : агараш набӯд . Гуфт : молӣ ки уюбаш бапушанд . Пурсед : агараш набӯд : гуфт : соъиқае ки бсўзондшу мардумонро аз дасташ барраанд .

گفت: خردی که با آن بزید. گفت: اگرش نبود. گفت: مالی که عیوبش بپوشاند. پرسید: اگرش نبود: گفت: صاعقه ای که بسوزاندش و مردمان را از دستش برهاند.

Абӯи Айюби марзбонии вазири Мансур , ҳар гоҳ ба маҳзари Мансури фаро хонда мешуд , ранг май бохт ва меларзиду ҳангомӣ ки берун меомад , ранг ба чеҳрааш бармеи гашт .

ابو ایوب مرزبانی وزیر منصور، هر گاه به محضر منصور فرا خوانده می شد، رنگ می باخت و می لرزید و هنگامی که بیرون می آمد، رنگ به چهره اش برمی گشت.

Вайро гуфтанд : бо он ки бисёр назд Халифа рӯйу вайро бо ту инсӣаст , бинимт ки ҳаргоҳ наздаш рӯй , ранги ҳамеи бозӣ . Посух дод : кори ман ва шумо бидон боз ва хурӯс монад ки мунозира мекарданд .

وی را گفتند: با آن که بسیار نزد خلیفه روی و وی را با تو انسی است، بینیمت که هرگاه نزدش روی، رنگ همی بازی. پاسخ داد: کار من و شما بدان باز و خروس ماند که مناظره می کردند.

Бози хурӯсро гуфт : бе вафотар аз ту нисбат ба ёронат надидаам . Чаҳ ҳангомӣ ки байзае беш нестии ҳамеи оўрндт ва дар оғӯш мрғонт мениҳанд .

باز خروس را گفت: بی وفاتر از تو نسبت به یارانت ندیده ام. چه هنگامی که بیضه ای بیش نیستی همی آورندت و در آغوش مرغانت می نهند.

Дар дасташон аз байзаи беруни ҳамеи ое ва ғизоят медиҳанд то бузурги шӯй . Он гоҳ ки агар касе наздикат ояд , парвоз мекунӣу фарёди бармеоварӣ .

در دستشان از بیضه بیرون همی آیی و غذایت میدهند تا بزرگ شوی. آن گاه که اگر کسی نزدیکت آید، پرواز می کنی و فریاد برمی آوری.

ё агар бар девори хонае ки солҳо дар он гузарондае бар шӯй , аз он , бдиўори дайгарӣ май парӣ . Дар сӯратӣ ки маро аз кӯҳистон дар миёнсолӣ ҳаме гиранд , чашмам барме банданду хӯрокии андак май хўронндм .

یا اگر بر دیوار خانه ای که سالها در آن گذرانده ای بر شوی، از آن، بدیوار دیگری می پری. در صورتی که مرا از کوهستان در میانسالی همی گیرند، چشمم برمی بندند و خوراکی اندک می خورانندم.

Гоҳи нмигзорнди бхсбм ва як ё ду рӯз фаромӯшам мекунанд . Сипас барои шикорам раҳо мекунанд . Ба тнҳоӣӣ май пурм , шикорро май гираму боз май гирдам .

گاه نمیگذارند بخسبم و یک یا دو روز فراموشم میکنند. سپس برای شکارم رها می کنند. به تنهائی می پرم، شکار را می گیرم و باز می گردم.

Хурӯс гуфт : далелат аз даст шуд . Чаҳ ту агар як бори бозиро бар сих рӯй оташ ҳаме дидӣ , ҳаргизи басӯиашони боз наме гаштӣ . Ман аммо ҳамеша сихҳои бисёр пар аз гӯшти хурӯсони байнам .

خروس گفت: دلیلت از دست شد. چه تو اگر یک بار بازی را بر سیخ روی آتش همی دیدی، هرگز بسویشان باز نمی گشتی. من اما همیشه سیخ های بسیار پر از گوشت خروسان بینم.

АбуАйюб сипас гуфт : бар хашм дайгарӣ набояд бурдбор монад . Шумо агар аз Мансури он мидонстид ки ман медонам , агар ба мҳзротон мехонд , аз ман бдҳолтар ҳамеи шадид .

ابوایوب سپس گفت: بر خشم دیگری نباید بردبار ماند. شما اگر از منصور آن میدانستید که من میدانم، اگر به محضراتان میخواند، از من بدحال تر همی شدید.

Муфассирон дар муддати обистании Марям ба исо ( ъ ) ихтилоф кардаанд . Ибн аббос гуфтааст : ҳамонанди дигари занони ҳамли вай на моҳ бӯдааст . Ътоءи вобўолъолиаҳу заҳҳоки он муддатро ҳафт моҳ донистаанд .

مفسران در مدت آبستنی مریم به عیسی (ع) اختلاف کرده اند. ابن عباس گفته است: همانند دیگر زنان حمل وی نه ماه بوده است. عطاء وابوالعالیه و ضحاک آن مدت را هفت ماه دانسته اند.

Иддае дигар гуфтаанд ки муддати ҳамли ваии ҳашт моҳ бӯдааст ва ҳеҷ навзоди ҳашт моҳае ҷузи исо ( ъ ) зинда намондааст . Порае низ онро шаш моҳ гуфтаанд .

عده ای دیگر گفته اند که مدت حمل وی هشت ماه بوده است و هیچ نوزاد هشت ماهه ای جز عیسی (ع) زنده نمانده است. پاره ای نیز آن را شش ماه گفته اند.

Аммо бархе муддати ҳамлро се соъат донистаанд , иксоът ҳамл бардоштанаш , соъатии дигари сӯрат гирифтанашу соъати сеюм бар замин ниҳоданаш . Ривоятӣ аз ибни аббос низ ҳаст ки муддати ҳамлро иксоът донистааст .

اما برخی مدت حمل را سه ساعت دانسته اند، یکساعت حمل برداشتنش، ساعتی دیگر صورت گرفتنش و ساعت سوم بر زمین نهادنش. روایتی از ابن عباس نیز هست که مدت حمل را یکساعت دانسته است.

Масъӯдӣ дар шарҳ мақомот овардааст ки : ҳангомӣ ки Меҳдӣ ( Халифа ӣ аббосӣ ) ба Басра ворид шуд , аёси бен Муъовияро ки навҷуоне буд , дид ки пешопеши чаҳор сад тан аз олимону рдопўшон пеш меояд .

مسعودی در شرح مقامات آورده است که: هنگامی که مهدی (خلیفه ی عباسی) به بصره وارد شد، ایاس بن معاویه را که نوجوانی بود، دید که پیشاپیش چهار صد تن از عالمان و رداپوشان پیش می آید.

Меҳдӣ аз коргузор хеш пурсед : пертар аз ин навҷавон надоштанд ки пешрав худ кунанд ? сипас рӯ бадв кард ва гуфт : эй ҷавон чанд соли дорӣ ? гуфт : худованди умри амирро дароз кунад .

مهدی از کارگزار خویش پرسید: پیرتر از این نوجوان نداشتند که پیشرو خود کنند؟ سپس رو بدو کرد و گفت: ای جوان چند سال داری؟ گفت: خداوند عمر امیر را دراز کند.

Ман ҳам сини Усомаи бен зидбн ҳорисаам ҳангомӣ ки расӯли худо ( с ) вирои фармондиҳии сипоҳӣ қарор дод ки умру Абубакр низ дар он буданд . Меҳдӣ гуфт : пеши ои худовандати баракати дҳод .

من هم سن اسامه بن زیدبن حارثه ام هنگامی که رسول خدا(ص) ویرا فرماندهی سپاهی قرار داد که عمر و ابوبکر نیز در آن بودند. مهدی گفت: پیش آی خداوندت برکت دهاد.

Аёсро рӯзии дида бар се зани афтода ва эшон аз ӯ бим карданд . Аёс гуфт : яке аз эшон ҳомилааст . Дайгарии ширдау сеюмӣ дӯшизааст .

ایاس را روزی دیده بر سه زن افتاده و ایشان از او بیم کردند. ایاس گفت: یکی از ایشان حامله است. دیگری شیرده و سومی دوشیزه است.

Ҳангомӣ ки маълум шуд ҳамон гӯнааст , вайро пурседанд : аз куҷо донистӣ ? гуфт : ҳангомӣ ки бим карданд , яке аз онҳо даст бар шиками худ ниҳоду дайгарӣ бар синааш ва он се бар шрмгоҳии худ .

هنگامی که معلوم شد همان گونه است، وی را پرسیدند: از کجا دانستی؟ گفت: هنگامی که بیم کردند، یکی از آنها دست بر شکم خود نهاد و دیگری بر سینه اش و آن سه بر شرمگاهی خود.

Ҳам ӯ рӯзии мардии ғарибро дид . Гуфт : вай ғарибӣаст аҳли воситу мактаб дорӣаст ки ғуломии сиёҳ гум кардааст .

هم او روزی مردی غریب را دید. گفت: وی غریبی است اهل واسط و مکتب داری است که غلامی سیاه گم کرده است.

Ҳангомӣ ки диданди ҳамон гӯнааст ки аёс гуфта , пурседанд : аз куҷои ин ҳама донистӣ ? гуфт : ҳангомӣ ки дидам вақти роҳ рафтани бад-ӣни сӯ ва он сӯ менигарад донистам ғарибаст .

هنگامی که دیدند همان گونه است که ایاس گفته، پرسیدند: از کجا این همه دانستی؟ گفت: هنگامی که دیدم وقت راه رفتن بدین سو و آن سو می نگرد دانستم غریب است.

Бар домани ҷомааш низ сурхии гулу хоки воситро дидам . Низ аз канори мардум ки рад мешуд , ба кӯдакон салом мекард . Соҳибони шиква низ наменагирист аммо сиёҳӣ агар медид , наздикаш мерафт ва дар ӯ нек менагирист .

بر دامن جامه اش نیز سرخی گل و خاک واسط را دیدم. نیز از کنار مردم که رد می شد، به کودکان سلام می کرد. صاحبان شکوه نیز نمی نگریست اما سیاهی اگر می دید، نزدیکش می رفت و در او نیک می نگریست.

Равишҳои тарҷума : салоҳ сФдӣ гуфт : мутарҷимонро ду равишаст , яке равиши иўҳнобни бтриқу ибни ноамма ӣ ҳмсӣу ҷузи онҳо . Ва он инаст ки ба калимоти муфради юнонӣ ва маънояш менигаранд .

روش های ترجمه: صلاح صفدی گفت: مترجمان را دو روش است، یکی روش یوحنابن بطریق و ابن ناعمه ی حمصی و جز آنها. و آن این است که به کلمات مفرد یونانی و معنایش می نگرند.

Сипас вожа ӣ муфради арабиро ки дар далолат бидон маънии мутародифи он вожа буд , баҷояш мениҳанд ва сипас бсроғи калима ӣ баъдии раванд то саросари ҷумлае ки хоҳанд , тарҷума шавад .

سپس واژه ی مفرد عربی را که در دلالت بدان معنی مترادف آن واژه بود، بجایش می نهند و سپس بسراغ کلمه ی بعدی روند تا سراسر جمله ای که خواهند، ترجمه شود.

Ин равиш , бадви сабаб номуносибаст . Чаро ки аз сўӣии порае вожаҳои юнонӣ дар забон арабӣ ёфт намешавад ва дар ин гӯнаи тарҷумаи порае аз вожаҳои юнонии баҳол хеш мемонад .

این روش، بدو سبب نامناسب است. چرا که از سوئی پاره ای واژه های یونانی در زبان عربی یافت نمی شود و در این گونه ترجمه پاره ای از واژه های یونانی بحال خویش می ماند.

Дигари ин ки чигунагии таркиби калимот дар ҳар забон бо забони дигар мутафовитаст . Ҳамчунин аз ҳайси бакори бурдани муҷоз ки дар ҳама ӣ забонҳо зиёдаст низ нақсӣ дар тарҷума падед меояд .

دیگر این که چگونگی ترکیب کلمات در هر زبان با زبان دیگر متفاوت است. همچنین از حیث بکار بردن مجاز که در همه ی زبانها زیاد است نیز نقصی در ترجمه پدید می آید.

Равиши дувум аммо , равиши ҳнини бен исҳоқу ҷавҳарӣу касонеи ҷузи онҳост . Ва он ин ки ҷумлае тамом хонда мешаваду мъниш дар зеҳни мутарҷим парварда мегардад .

روش دوم اما، روش حنین بن اسحاق و جوهری و کسانی جز آنهاست. و آن این که جمله ای تمام خوانده می شود و معنیش در ذهن مترجم پرورده می گردد.

Сипас он маъниро бзбонии дигар дар ҷумлае муносиби он маънии ҳамеи резад ва бидӯни он ки эътино кунад ки вожаҳои ин ду ҷумла якеаст ё на . Ин равиши дуруст тараст . Ва баҳамин сабаб низ ҳаст ки китобҳои ҳнини бен исҳоқи ҷуз дар заминаи риёзии ниёзманд пероиш нест .

سپس آن معنی را بزبانی دیگر در جمله ای مناسب آن معنی همی ریزد و بدون آن که اعتنا کند که واژه های این دو جمله یکی است یا نه. این روش درست تر است. و بهمین سبب نیز هست که کتابهای حنین بن اسحاق جز در زمینه ریاضی نیازمند پیرایش نیست.

Чаҳ ктобҳоӣӣ ки вай дар тиб , мантиқ , табиӣу илоҳӣ тарҷума кардааст ниёзӣ ба ислоҳ надорад аммо риёзии вай арзишманд нест . Баҳамин сабаби китоби Уқлӣдусу мҷстӣу фосила ӣ он дуро собити бен қурраи ҳуроне перостааст .

چه کتابهائی که وی در طب، منطق، طبیعی و الهی ترجمه کرده است نیازی به اصلاح ندارد اما ریاضی وی ارزشمند نیست. بهمین سبب کتاب اقلیدس و مجسطی و فاصله ی آن دو را ثابت بن قره حرانی پیراسته است.

Хатиб дар таърихи Бағдод зикр кардааст ки яҳёи бен аксмро ҳангомӣ ки бист сола ё дар ҳамон ҳудӯд буд , бқзоўти Басра мансӯб карданд . Порае вайро баҳри ин амр ҷавон шимурданд .

خطیب در تاریخ بغداد ذکر کرده است که یحیی بن اکثم را هنگامی که بیست ساله یا در همان حدود بود، بقضاوت بصره منصوب کردند. پاره ای وی را بهر این امر جوان شمردند.

Вай гуфт : ман аз итоби бен асиди рӯзӣ ки расӯли худо ( с ) вайро ба қизовати Яман гусел дошт бзргтрм . Низ аз каъб бен сӯед ки ъмрбни хитоби вайро бқзоўти ббсраҳи фиристодаам . Мардумони ҷавоб ӯро далел вай баршумурданд .

وی گفت: من از عتاب بن اسید روزی که رسول خدا (ص) وی را به قضاوت یمن گسیل داشت بزرگترم. نیز از کعب بن سوید که عمربن خطاب وی را بقضاوت ببصره فرستادهم. مردمان جواب او را دلیل وی برشمردند.

Яке гуфт : . . . Ҳаргоҳи наҳвӣ дар тавҷеҳи ҳукми аъроби калимае дарме монад , гуяд : ин ҷои омили маънавии амал ҳаме кунад .

یکی گفت: . . . هرگاه نحوی در توجیه حکم اعراب کلمه ای درمی ماند، گوید: این جا عامل معنوی عمل همی کند.

Ҳакимро низ агар чизеи пурсанад ки дармонд , гуяд ин аз хавоси он чизаст . Чунон ки Маслан агар аз ӯ хоҳем ки иллати ҷазби оҳанро бавасила ӣ оҳани рибо тавҷеҳ кунад .

حکیم را نیز اگر چیزی پرسند که درماند، گوید این از خواص آن چیز است. چنان که مثلا اگر از او خواهیم که علت جذب آهن را بوسیله ی آهن ربا توجیه کند.

Дар наҳви арабӣ , ҷуз дар се ҳолат падед меояд , ба восита ӣ ҳарфи ҷир , ба восита ӣ изофа ва ба восита ӣ табаъият . Асл дар ин се , ҷир ба ҳарф ҷираст , сипас ба изофа ва дар охир ба табаъият .

در نحو عربی، جز در سه حالت پدید می آید، به واسطه ی حرف جر، به واسطه ی اضافه و به واسطه ی تبعیت. اصل در این سه، جر به حرف جر است، سپس به اضافه و در آخر به تبعیت.

Ин ҳар се дар « бисмии аллоҳ » бтртиб ҷамъаст . Чаҳ исм дар он мҷрўр ба ҳарф ҷирасту аллоҳ ба изофау арраҳмон ба табаъият .

این هر سه در «بسم الله » بترتیب جمع است. چه اسم در آن مجرور به حرف جر است و الله به اضافه و الرحمن به تبعیت.

Соҳиби райҳон ва райҳон гуфт : оғози ишқ ҳўӣаст , сипас алоқа , сипас хештани дорӣ , сипас ваҷд , он гоҳи ишқ .

صاحب ریحان و ریحان گفت: آغاز عشق هوی است، سپس علاقه، سپس خویشتن داری، سپس وجد، آن گاه عشق.

Ва ишқи вожа барои ҳолеаст миёни муҳаббату шефтагӣ ки ин худ сӯзиши дили туам бо лиззатӣаст ки ошиқ аз он май барад . . . Ишқро табибон аз ҷумла ӣ анвоъ молихулё донанд .

و عشق واژه برای حالی است میان محبت و شیفتگی که این خود سوزش دل توام با لذتی است که عاشق از آن می برد . . . عشق را طبیبان از جمله ی انواع مالیخولیا دانند.

Лайлаи алқдр , ин ҳзм дар маротиб иҷмоъ гуяд : ин ки лайлаи алқдр ҳақаст ва ба ҳар солии як шабаст , иҷмоъӣаст . Порае аз фуқаҳои лайлаи алқдрро аз шабҳои рамазон шимурдаанд .

لیله القدر، این حزم در مراتب اجماع گوید: این که لیله القدر حق است و به هر سالی یک شب است، اجماعی است. پاره ای از فقها لیله القدر را از شبهای رمضان شمرده اند.

Порае онро аз даҳ шаби охири он моҳ хондаанд . Ибни аббоси онро бист ва ҳафтумин шаби рамазон донистааст ба он сабаб ки худ бист ва ҳафтумин вожа ӣ сӯрааст .

پاره ای آن را از ده شب آخر آن ماه خوانده اند. ابن عباس آن را بیست و هفتمین شب رمضان دانسته است به آن سبب که خود بیست و هفتمین واژه ی سوره است.

Низ ин ки лайлаи алқдр на ҳарф дорад ва се бори такрор шудааст ки ҷамъаши бист ва ҳафт мешавад . Пора Эй гуфтаанд ин шаб , яке аз шабҳои соласту вижа ӣ рамазон ё моҳ дайгарӣ нест .

نیز این که لیله القدر نه حرف دارد و سه بار تکرار شده است که جمعش بیست و هفت می شود. پاره ای گفته اند این شب، یکی از شب های سال است و ویژه ی رمضان یا ماه دیگری نیست.

Аз ибни масъӯди ҳикоят шудааст ки касе ки тамоми шабҳои солро зинда бидорад , он шабро низ зинда доштааст . Пора Эй гуфтаанд ки пас аз паёмбар ( с ) шаб мавсуф бардошта шудааст .

از ابن مسعود حکایت شده است که کسی که تمام شب های سال را زنده بدارد، آن شب را نیز زنده داشته است. پاره ای گفته اند که پس از پیامبر(ص) شب موصوف برداشته شده است.

Ва фазли он бар дигари шабҳо , нузули қуръон дар онаст . Аммо он касон ки баронанд ки лайлаи алқдр дар рамазонаст , дар таъйини он ҳашт гӯна назар додаанд . Ибн рузин гуфтааст ки шаби аввал рамазонаст .

و فضل آن بر دیگر شب ها، نزول قرآن در آن است. اما آن کسان که برآنند که لیله القدر در رمضان است، در تعیین آن هشت گونه نظر داده اند. ابن رزین گفته است که شب اول رمضان است.

Ҳасан басарӣ гуфтааст ҳафдаҳумини шаб рамазонаст . Инс гуфтааст нӯздаҳуминаст . Муҳамади бен исҳоқи бист ва якуминро муътақидаст .

حسن بصری گفته است هفدهمین شب رمضان است. انس گفته است نوزدهمین است. محمد بن اسحاق بیست و یکمین را معتقد است.

Ибни аббоси бист ва ҳафтуминро бовар дораду падарам ( падари муаллиф ) бист ва серо медонаду ибни масъӯди бист ва чаҳорро . Абӯзари ғаффории бист ва панҷумин шабро муътақидаст .

ابن عباس بیست و هفتمین را باور دارد و پدرم (پدر مولف) بیست و سه را میداند و ابن مسعود بیست و چهار را. ابوذر غفاری بیست و پنجمین شب را معتقد است.

Касе ки муътақидаст лайлаи алқдри вижа ӣ рамазон нест , агар бизан хеш гуяд тавбаи лайлаи алқдри мутлақае , он зан то замонӣ ки як сол бугзарад , мутлақа нест . Зеро дар ин сӯрат фақат яқинан он шаб гузаштааст .

کسی که معتقد است لیله القدر ویژه ی رمضان نیست، اگر بزن خویش گوید توبه لیله القدر مطلقه ای، آن زن تا زمانی که یک سال بگذرد، مطلقه نیست. زیرا در این صورت فقط یقینا آن شب گذشته است.

Чаҳ никоҳи амре яқинӣаст ки ҷуз бо яқини дигар зоил намешавад ва бӯдани лайлаи алқдр дар рамазон мардадаст . Аммо дар ин иҷтиҳоди нукта Эйаст . Чаҳ аҳодӣси саҳеҳ ба хабари воҳиди ҳам собит мешаваду воҷиб алъамаласт .

چه نکاح امری یقینی است که جز با یقین دیگر زایل نمی شود و بودن لیله القدر در رمضان مردد است. اما در این اجتهاد نکته ای است. چه احادیث صحیح به خبر واحد هم ثابت می شود و واجب العمل است.

Дар замина ӣ номагузорӣ ин шаб ба лайлаи алқдр низ вуҷӯҳи мухталифии зикр шудааст : яке он ки ин шаб , шаби арзёбии умӯр ва аҳкомаст .

در زمینه ی نامگزاری این شب به لیله القدر نیز وجوه مختلفی ذکر شده است: یکی آن که این شب، شب ارزیابی امور و احکام است.

Ато аз ибни аббос ривоят кардааст ки худованд дар ин шаби ризқу аҳёءу амвот ҳар солро тақдир ҳаме фармоед . Низ гуфтаанд ки қадари бмънӣ танагӣаст яъне дар он шаби замин бар Фариштагонӣ ки таии он фурӯд меоянд танг мешавад .

عطا از ابن عباس روایت کرده است که خداوند در این شب رزق و احیاء و اموات هر سال را تقدیر همی فرماید. نیز گفته اند که قدر بمعنی تنگی است یعنی در آن شب زمین بر فرشتگانی که طی آن فرود میآیند تنگ می شود.

Низ гӯйанд ки қадар дар ин ҷои вижа ӣ касеаст ки ба итоат пардохтааст ва ба қадару шараф расидааст . Низ гуфтаанд ки он шабро аз он рӯи шаб қадар гуфтаанд ки дар он китобӣ бо шарафу қадар бисёр нузул ёфтааст . Ҷузи инҳо низ гуфта шудааст :

نیز گویند که قدر در این جا ویژه ی کسی است که به اطاعت پرداخته است و به قدر و شرف رسیده است. نیز گفته اند که آن شب را از آن رو شب قدر گفته اند که در آن کتابی با شرف و قدر بسیار نزول یافته است. جز این ها نیز گفته شده است:

Акнӯн бидон ки худованди табораку таъолӣ дар ин шаби тақдири тоза Эй намефармоед . Чаҳ тақдироти худовандӣ қабл аз халқи осмонҳоу замин дар азали падед омадааст . Ва мурод аз он чаҳ гузашт , изҳори он тақдиротаст . ( аз шарҳи ломиаҳи алъҷми сФдӣ ) .

اکنون بدان که خداوند تبارک و تعالی در این شب تقدیر تازه ای نمی فرماید. چه تقدیرات خداوندی قبل از خلق آسمان ها و زمین در ازل پدید آمده است. و مراد از آن چه گذشت، اظهار آن تقدیرات است. (از شرح لامیه العجم صفدی).

Агар маро молӣаст , зчаҳи рӯ ҳифзаш кунам , ҳаргиз мабод ки бахилии бадунё сарварӣ кунад .

اگر مرا مالی است، زچه رو حفظش کنم، هرگز مباد که بخیلی بدنیا سروری کند.

Касеро ки рӯзӣ сирватӣаст , бҷони худам шоистааст ки ҷӯади варзад .

کسی را که روزی ثروتی است، بجان خودم شایسته است که جود ورزد.

Орзўҳоишонро чунон гуворо донанд ки агар низ бқтл расанд , аз дунё маъюс нашаванд .

آرزوهایشان را چنان گوارا دانند که اگر نیز بقتل رسند، از دنیا مایوس نشوند.

Он гоҳ ки найза ӣ душманон аз хӯнам сероб шуд ва аз шмширои хӯнам ҳаме чакид , туро биёад оварадам . Дилами хости шамшерҳоро бабўсам , чаро ки барқи онҳо , марои биёади лабханди даҳони ту ҳамеи андохт .

آن گاه که نیزه ی دشمنان از خونم سیراب شد و از شمشیرا خونم همی چکید، ترا بیاد آوردم. دلم خواست شمشیرها را ببوسم، چرا که برق آنها، مرا بیاد لبخند دهان تو همی انداخت.

Кусуфи ҳаргиз ба пӯшондани талъати хуршед тавоно нест . Ҳар чаҳ ҳаст пиндори чашми мост .

کسوف هرگز به پوشاندن طلعت خورشید توانا نیست. هر چه هست پندار چشم ماست.

Ҳаргизи офоқро тавоф накардаам магари он ки байни тамоми мардумон , дилхоҳам шумо будед .

هرگز آفاق را طواف نکرده ام مگر آن که بین تمام مردمان، دلخواهم شما بودید.

Ростиро тамоми кӯшишами висоли шумо буду ончии маро дар он байнед , танҳо кор рӯзгораст .

راستی را تمام کوششم وصال شما بود و آنچه مرا در آن بینید، تنها کار روزگار است.

Ҳар гоҳ ки басӯиатон меоем , маро вопас меронад , аз ин рӯи сайрам бсторгон мемонад .

هر گاه که بسویتان می آیم، مرا واپس میراند، از این رو سیرم بستارگان می ماند.

Чаҳ ситораро мақсад агар машриқи давр буд , чашми одамӣонаши рӯ ба мағриб ҳаме бинад .

چه ستاره را مقصد اگر مشرق دور بود، چشم آدمیانش رو به مغرب همی بیند.

Падарами фидои дилдори бод . Дар кисвати бегонагон бдидорм омад аммо сухани чинон падедор шуданд ва ӯ бигурехт .

پدرم فدای دلدار باد. در کسوت بیگانگان بدیدارم آمد اما سخن چینان پدیدار شدند و او بگریخت.

Мисли ман ва ӯу сухани чинони мисоли орзӯ ва орзӯмандӣаст ки қазои байнашон ҳоил шавад .

مثل من و او و سخن چینان مثال آرزو و آرزومندی است که قضا بینشان حائل شود.

Рӯзи пирӯзии ситамдида бар ситамкор , басои сахттар аз рӯзи пирӯзии ситамкор бар ситамдида буд .

روز پیروزی ستمدیده بر ستمکار، بسا سخت تر از روز پیروزی ستمکار بر ستمدیده بود.

Подшоҳӣ гуфт : ман аз ин ки касеро ки ёварии ҷуз худованд надорад , ситам кунам , шармам меояд .

پادشاهی گفت: من از این که کسی را که یاوری جز خداوند ندارد، ستم کنم، شرمم می آید.

СўФӣиро гузар ба касе афтод ки ба амр ҳуҷҷоҷ бидораш овехта буданд . Гуфт : худовандо , бурдбории ту бар ситамкорон , ситамдидагонро беш зиёни расонад . Дар хоб дид аммо ки рӯзи растохези фаро расидааст .

صوفئی را گذر به کسی افتاد که به امر حجاج بدارش آویخته بودند. گفت: خداوندا، بردباری تو بر ستمکاران، ستمدیدگان را بیش زیان رساند. در خواب دید اما که روز رستاخیز فرا رسیده است.

Ва ӯ худ гўӣӣ ба биҳишт шуда ва он маслубро дар аъло алӣин бинад . Ногоҳ мнодӣии Нидои срдод ки : бурдбории ман бар ситамкорон , ситамдидагонро ба аъло алӣин ҳамеи расонад .

و او خود گوئی به بهشت شده و آن مصلوب را در اعلی علیین بیند. ناگاه منادئی ندا سرداد که: بردباری من بر ستمکاران، ستمدیدگان را به اعلی علیین همی رساند.

Пеш аз он ки Аҳмади бен тўлўн додгарӣ пеша кунад , ситам бисёр мекард . Мардум аз ситами вай ба саййидаи нафисаи шикояти бурданд . Бонӯ пурсед : кӣ бархоҳад нишаст ? гуфтанд : фардо . Вай коғазӣ бинвишт ва бар сари роҳи Аҳмади боистод ва фарёд баровард : ҳони Аҳмади бен тўлўн .

پیش از آن که احمد بن طولون دادگری پیشه کند، ستم بسیار می کرد. مردم از ستم وی به سیده نفیسه شکایت بردند. بانو پرسید: کی برخواهد نشست؟ گفتند: فردا. وی کاغذی بنوشت و بر سر راه احمد بایستاد و فریاد برآورد: هان احمد بن طولون.

Ҳангомӣ ки Аҳмад ӯро дид , бишнохт , аз асб фурӯд омад ва он рқъаҳ бигирифт ва бихонад . Дид дар он навиштааст : подшоҳӣ ёфтед , мурдагонро асир сохтед , қудрат ёфтед , зўрмндӣ бакор барадед .

هنگامی که احمد او را دید، بشناخت، از اسب فرود آمد و آن رقعه بگرفت و بخواند. دید در آن نوشته است: پادشاهی یافتید، مردگان را اسیر ساختید، قدرت یافتید، زورمندی بکار بردید.

Ҳукӯмататон доданд , ситам раво доштед . Рӯзятон фаровон доданд , рӯзӣ мардумон бибаредед . Дар сӯратӣ ки нек майдонед ки тираи оҳи сахт длдўзаст ба вижа агар аз длҳоӣӣ бархезад ки шумо ба дардашон овардаеду аҷсомӣ ки шумо урёнашон сохтаед .

حکومتتان دادند، ستم روا داشتید. روزیتان فراوان دادند، روزی مردمان ببریدید. در صورتی که نیک میدانید که تیره آه سخت دلدوز است به ویژه اگر از دلهائی برخیزد که شما به دردشان آورده اید و اجسامی که شما عریانشان ساخته اید.

Ҳар чаҳ хоҳед кунед , чаҳ мо бурдборем . Бедод кунед чаҳ мо бхдо паноҳ барем . Зулм кунед , мо ба тазаллум бархоҳем хост . Всиълми аллазӣнаи злмўо эй мунқалиби инқлбўн . Гӯйанд Аҳмад аз ҳамон дам додгарӣ пеша кард .

هر چه خواهید کنید، چه ما بردباریم. بیداد کنید چه ما بخدا پناه بریم. ظلم کنید، ما به تظلم برخواهیم خاست. وسیعلم الذین ظلموا ای منقلب ینقلبون. گویند احمد از همان دم دادگری پیشه کرد.

Иброҳӣм хавос гуфт : дилро се доруаст , хондани қуръон ба андеша , холии нигоҳи доштани шикаму шаби зиндаи доштани зории саҳаргоҳу ҳамнишинии некон .

ابراهیم خواص گفت: دل را سه داروست، خواندن قرآن به اندیشه، خالی نگاه داشتن شکم و شب زنده داشتن زاری سحرگاه و همنشینی نیکان.