Бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳим

بسم الله الرحمن الرحیم

Сарвари одамиёну шафиъи рӯзи растохез ки дуруди худованд бар ӯу табораш бод гуфт : дунёи хона ӣ балосту манзилгаҳи ранҷу рӯзии андак .

سرور آدمیان و شفیع روز رستاخیز که درود خداوند بر او و تبارش باد گفت: دنیا خانه ی بلاست و منزلگه رنج و روزی اندک.

Арвоҳи съодтмндон аз он дили оканда ва худ аз дасти бадбахтон , беонкӣ эшон хоҳанд , канда шавад . Хушбахттарин мардуми дунёи он касаст ки аз он нафрат кунад ва он кас ба ҳавасаш дучор шуд , ҳалок шавад .

ارواح سعادتمندان از آن دل آکنده و خود از دست بدبختان، بی آنکه ایشان خواهند، کنده شود. خوشبخت‌ترین مردم دنیا آن کس است که از آن نفرت کند و آن کس به هوسش دچار شد، هلاک شود.

Хушо он кас ки ба дунёи парҳез пеша кунаду тавба пеш оварад ,у пеш аз он ки дунёяш ба ахрт андозад , ва дар дили торики замин қарор гирад ва на тавонад ба ҳасаноташ афзоед на аз бадӣҳояш бакоҳад , бар шаҳавоти хеш пирӯз шавад , ҷоӣӣ ки аз он ҷо ё ба биҳишт равад ки неъматаши ҷовдона буд ё ба оташӣ уфтад ки азобашро поёнӣ нест .

خوشا آن کس که به دنیا پرهیز پیشه کند و توبه پیش آورد، و پیش از آن که دنیایش به اخرت اندازد، و در دل تاریک زمین قرار گیرد و نه تواند به حسناتش افزاید نه از بدیهایش بکاهد، بر شهوات خویش پیروز شود، جائی که از آن جا یا به بهشت رود که نعمتش جاودانه بود یا به آتشی افتد که عذابش را پایانی نیست.

Дар ҳадис аз паёмбар ( с ) омадааст ки : худованд фармуд : агар он кас ки марои шиносад , исёнам кунад , касеро биравӣ қудрати даҳум ки маро нашносад .

در حدیث از پیامبر(ص) آمده است که: خداوند فرمود: اگر آن کس که مرا شناسد، عصیانم کند، کسی را بروی قدرت دهم که مرا نشناسد.

АбуҲамза смолӣ гуфт : алии бен ҳусайн ( ъ )ро дидам ки намози мигзорду радояш аз шонааш биФтодаҳ буд ва ислоҳаш намекард намозашро ки тамом кард , буи гуфтам .

ابوحمزه ثمالی گفت: علی بن حسین(ع) را دیدم که نماز میگزارد و ردایش از شانه اش بیفتاده بود و اصلاحش نمی کرد نمازش را که تمام کرد، بوی گفتم.

Посух дод : вой бар ту , ндонӣ дар муқобил чаҳ мақом истода будам ? намози бандаи замонӣ пазируфта уфтад ки худ бо тамоми вуҷӯд дар он рӯ ба парвардгор кунад .

پاسخ داد: وای بر تو، ندانی در مقابل چه مقام ایستاده بودم؟ نماز بنده زمانی پذیرفته افتد که خود با تمام وجود در آن رو به پروردگار کند.

Гуфтам : фидоят шавам , бад-ӣни тартиби мо ҳалок хоҳем шуд . Фармуд : на , чаҳ худованди касриҳои намозро бо навофили итмом ҳаме дорад .

گفتم: فدایت شوم، بدین ترتیب ما هلاک خواهیم شد. فرمود: نه، چه خداوند کسری های نماز را با نوافل اتمام همی دارد.

Ба хат . . . Аз унвони басарӣ ки перии навад ва чаҳор сола буд , ҳикоят шудааст ки гуфт : чанд солӣ ба маҳзари молики бен инс омад ва шуд ҳаме кардаму ҳангомӣ ки ҷаъфари бен Муҳамади содиқ ( ъ ) биёмад , ба маҳзар эшон мерафтаму дӯст май доштам ҳамчунон ки аз молик чизҳоӣӣ омӯхта будам , аз эшон низ биомузам .

به خط . . . از عنوان بصری که پیری نود و چهار ساله بود، حکایت شده است که گفت: چند سالی به محضر مالک بن انس آمد و شد همی کردم و هنگامی که جعفر بن محمد صادق(ع) بیامد، به محضر ایشان می رفتم و دوست می داشتم همچنان که از مالک چیزهائی آموخته بودم، از ایشان نیز بیاموزم.

Рӯзӣ аммо маро гуфт : ман мардӣам ки дар ҷустуҷӯӣ мананд . Шабу рӯз низам дъоҳоӣӣаст ки боядам хонд . Аз ин рӯи маро аз дуоҳоем бозмдор ва ҳамчунон ки пеш аз ин аз молики ҳамеи омухтӣ ва наздаш мерафтӣ , бнздши рӯ .

روزی اما مرا گفت: من مردی ام که در جستجوی من اند. شب و روز نیزم دعاهائی است که بایدم خواند. از این رو مرا از دعاهایم بازمدار و همچنان که پیش از این از مالک همی آموختی و نزدش می رفتی، بنزدش رو.

Ман андӯҳгини гаштам ва аз маҳзараши беруни омадам ва бахуд гуфт : агар нишона ӣ салоҳӣ дар ман ҳаме дид , маро аз рафтан ба назд худу омухтан аз ӯ манъ намекард .

من اندوهگین گشتم و از محضرش بیرون آمدم و بخود گفت: اگر نشانه ی صلاحی در من همی دید، مرا از رفتن به نزد خود و آموختن از او منع نمی کرد.

Сипас ба масҷиди расӯл ( с ) шудам ва бар ӯ дуруд фиристодам . Фардои он рӯз низ бидон равза рафтам ва дар он ҷои ду ракаати намози бгзордм ва гуфтам : илоҳӣ аз ту ҳаме хоҳам ки дили ҷаъфар ( ъ ) бар ман моил кунӣу маро аз дониш ӯ он қадари насиби диҳӣ ки бо он ба роҳи рости тўоФтм .

سپس به مسجد رسول (ص) شدم و بر او درود فرستادم. فردای آن روز نیز بدان روضه رفتم و در آن جای دو رکعت نماز بگزاردم و گفتم: الهی از تو همی خواهم که دل جعفر (ع) بر من مایل کنی و مرا از دانش او آن قدر نصیب دهی که با آن به راه راست توافتم.

Сипас андӯҳгин ба хонаи бозгаштам . Ва аз он ҷо ки дили марои шефтагии ҷаъфар буд . Аз омад ва шуд бензади молик низ хештан дорӣ кардам ва рӯзҳо ҷуз барои анҷоми намози воҷиб аз хона бадар намешудам .

سپس اندوهگین به خانه بازگشتم. و از آن جا که دل مرا شیفتگی جعفر بود. از آمد و شد بنزد مالک نیز خویشتن داری کردم و روزها جز برای انجام نماز واجب از خانه بدر نمی شدم.

То саранҷом рӯзӣ бурдборем ба интиҳо расед . Либос бар тану музей ба по кардам ва пас аз нмозъср , бъзми хона ӣ ҷаъфар ( ъ ) аз хона бадар шудам . Бадари хона ки расидам , изни хостам .

تا سرانجام روزی بردباریم به انتها رسید. لباس بر تن و موزه به پا کردم و پس از نمازعصر، بعزم خانه ی جعفر(ع) از خانه بدر شدم. بدر خانه که رسیدم، اذن خواستم.

Ходимӣ берун омад ва аз корам пурсед . Гуфтамаш : мехоҳам бидон бузургвор салом кунам . Гуфт : акнӯн ба намозгоҳ хешаст . Баробар дар хона бинишастам .

خادمی بیرون آمد و از کارم پرسید. گفتمش: میخواهم بدان بزرگوار سلام کنم. گفت: اکنون به نمازگاه خویش است. برابر در خانه بنشستم.

Андакии баъд , ходим берун омад ки худованд баракатат диҳад , бархезу бдрўни ой , бдрўн рафтам ва саломаш гуфтам . Посух дод ва гуфт : худованди бёмрзодтт , биншин . Бинишастам .

اندکی بعد، خادم بیرون آمد که خداوند برکتت دهد، برخیز و بدرون آی، بدرون رفتم و سلامش گفتم. پاسخ داد و گفت: خداوند بیامرزادتت، بنشین. بنشستم.

Ваии муддатии срзири биндохтаҳ буд . Саранҷоми сари бркрд ва гуфт : кунӣа ?ут чист ? гуфтам : абӯи Абдуллоҳ . Гуфт : худованд ин кунӣа баҳри ту ҳифз кунод , бигӯ чаҳ мехоҳӣ ?

وی مدتی سرزیر بینداخته بود. سرانجام سر برکرد و گفت: کنیه ات چیست؟ گفتم: ابو عبدالله. گفت: خداوند این کنیه بهر تو حفظ کناد، بگو چه میخواهی؟

Дар дил гуфтам агар дидору саломи ваии ҷузи ҳамин дуоро оид ман надорад , боз басӣаст . Дигари бори србрдошт ва пурсед : бигӯ чаҳ мехоҳӣ ?

در دل گفتم اگر دیدار و سلام وی جز همین دعا را عاید من ندارد، باز بسی است. دیگر بار سربرداشت و پرسید: بگو چه میخواهی؟

Гуфтам : аз худованд хостаам ки дили ту ба ман моил созад ва аз дониши ту марои баҳра Эй диҳад . Ва умед чандон дорам ки ончӣ аз худои таъолӣ аз ту хостаам , иҷобат дорад .

گفتم: از خداوند خواسته ام که دل تو به من مایل سازد و از دانش تو مرا بهره ای دهد. و امید چندان دارم که آنچه از خدای تعالی از تو خواسته ام، اجابت دارد.

Фармуд : эй Абуабдулло , дониш ба омухтан нест . Бали дониш нурӣаст ки бадал касоне уфтад ки худованди мутаъол

فرمود: ای ابوعبدالله، دانش به آموختن نیست. بل دانش نوری است که بدل کسانی افتد که خداوند متعال

Ҳаме хоҳад ҳидояташон фармоед . Аз ин рӯ агар дар ҷустуҷӯии донишӣ , дар оғоз , дар даруни худ ҳақиқати бандагиро ҷустуҷӯ куну донишро аз амал баталаб ва аз худованд пресс то туро бафаҳманд .

همی خواهد هدایتشان فرماید. از این رو اگر در جستجوی دانشی، در آغاز، در درون خود حقیقت بندگی را جستجو کن و دانش را از عمل بطلب و از خداوند پرس تا ترا بفهماند.

Гуфтам : бзргўоро ! гуфт бар гӯй эй Абуабдулло . Гуфт : эй Абуабдуллои ҳақиқат бандагӣ чист ?

گفتم: بزرگوارا! گفت بر گوی ای ابوعبدالله. گفت: ای ابوعبدالله حقیقت بندگی چیست؟

Гуфт : се чизаст , ин ки ончии худованд ба вай бахшидааст , мамлук худ надонад , чаро ки бандаро нарасад ки молик буд .

گفت: سه چیز است، این که آنچه خداوند به وی بخشیده است، مملوک خود نداند، چرا که بنده را نرسد که مالک بود.

Ва эшон амволро амволи худо ҳаме донанду онрои он гӯна ки худованд фармон додааст бакор ҳаме баранд . Дигари ин ки банда ба тадбири ҷиҳати хеши напардозад . Низ ин ки бидон чаҳ худованди бдонҳои амр ва наҳй фармӯдааст пардозад .

و ایشان اموال را اموال خدا همی دانند و آنرا آن گونه که خداوند فرمان داده است بکار همی برند. دیگر این که بنده به تدبیر جهت خویش نپردازد. نیز این که بدان چه خداوند بدآنها امر و نهی فرموده است پردازد.

Ҳол агар бандаи ончии худованд ба ваии бахшидаи мамлук худ надонад , инфоқаш дар роҳҳоӣӣ ки эзад фармӯдааст , бар вай осон шавад .

حال اگر بنده آنچه خداوند به وی بخشیده مملوک خود نداند، انفاقش در راههائی که ایزد فرموده است، بر وی آسان شود.

Ва агар тадбири хеш ба дасти мудаббири хеш наад , мусӣбатҳои дунё бар ваии саҳл ва кучак гардад ва агар бидонча худованди бдонҳои амр ва наҳй фармӯдааст , пардозад , ба ҷадалу фахр бо мардумони напардозад .

و اگر تدبیر خویش به دست مدبر خویش نهد، مصیبت های دنیا بر وی سهل و کوچک گردد و اگر بدانچه خداوند بدآنها امر و نهی فرموده است، پردازد، به جدل و فخر با مردمان نپردازد.

Ва агар худованди ин се неъмати насиби банда Эй созад , дунёу Иблису мардумон бар вай кучак шаванд . Дар ин сӯрат на дар дунёи зёдтӣу фахри талабад ва на иззат ва улувва мардумонро хоҳад ва на рӯзгори хеш ботил гузорад .

و اگر خداوند این سه نعمت نصیب بنده ای سازد، دنیا و ابلیس و مردمان بر وی کوچک شوند. در این صورت نه در دنیا زیادتی و فخر طلبد و نه عزت و علو مردمان را خواهد و نه روزگار خویش باطل گذارد.

Ва инҳо аввали мартаба ӣ парҳезгорӣаст . Чаҳ худованд фармуд : тлки ?илдори алохраҳи нҷълҳои ллзини лоиридўни ълўои фии аларзу лоФсодоу алъоқбаҳи ллмтқин » .

و این ها اول مرتبه ی پرهیزگاری است. چه خداوند فرمود: تلک الدار الآخره نجعلها للذین لایریدون علوا فی الارض و لافسادا و العاقبه للمتقین ».

Гуфтам эй Абуабдулло : марои сифоришии фармой . Фармуд : туро ба на чизи сифориш ҳаме кунам ки сифориши ман ба пайравонамаст ва аз худованд ҳаме хоҳам ки туро ба кори барад онҳомўФқ бидорад , се сифориш аз онҳо дар риёзат нафасаст ва се сифориш дар бурдборӣ ва се дигар дар дониш . Онҳоро ҳифз кун ва аз сустии баронҳо барҳазар бош .

گفتم ای ابوعبدالله: مرا سفارشی فرمای. فرمود: ترا به نه چیز سفارش همی کنم که سفارش من به پیروانم است و از خداوند همی خواهم که ترا به کار برد آنهاموفق بدارد، سه سفارش از آنها در ریاضت نفس است و سه سفارش در بردباری و سه دیگر در دانش. آنها را حفظ کن و از سستی برآنها برحذر باش.

Унвон гуфт : ман бшнидни онҳо дили ниҳодам ва ӯ фармуд : аммо он се ки дар риёзатаст , аз хӯрдани чизе ки иштиҳояш надорӣ бипарҳез чаро ки ҳамоқату нодонии орад .

عنوان گفت: من بشنیدن آنها دل نهادم و او فرمود: اما آن سه که در ریاضت است، از خوردن چیزی که اشتهایش نداری بپرهیز چرا که حماقت و نادانی آرد.

Ва ҷузи ҳангом гуруснагӣ махӯр ва он гоҳ низ ки хурӣ , ҳалоли хуру номи худо бару ҳадиси паёмбар ( с ) ба хотировар ки одамии ҳеҷ зарфиро бадтар аз шиками хеш наме окнд ва он гоҳ ки аз окнднш ногузираст сулсаш аз он таомасту сулсаш аз он нӯшӣданӣу сулсаш аз он нафас .

و جز هنگام گرسنگی مخور و آن گاه نیز که خوری، حلال خور و نام خدا بر و حدیث پیامبر (ص) به خاطر آور که آدمی هیچ ظرفی را بدتر از شکم خویش نمی آکند و آن گاه که از آکندنش ناگزیر است ثلثش از آن طعام است و ثلثش از آن نوشیدنی و ثلثش از آن نفس.

Аммо он се ки дар бурдборӣаст : агар касе туро гуяд , агар яке гўӣӣ даҳ бишинавӣ , вайро бигӯӣ : агар даҳ гўӣии яке низ нашнавӣ . Касе ки дашномат диҳад , посухаши даҳ : агар ту дар ончии гўӣии содиқӣ , аз худованд бихоҳ ки маро бибахшоед ва агар дрўғгўӣӣ , аз худованд бихоҳ ки туро бибахшоед . Ва он гоҳ ки касе туро ба дашному бад суханӣ битарсанд , бо насиҳату дуои посухаши гӯй .

اما آن سه که در بردباری است: اگر کسی ترا گوید، اگر یکی گوئی ده بشنوی، وی را بگوی: اگر ده گوئی یکی نیز نشنوی. کسی که دشنامت دهد، پاسخش ده: اگر تو در آنچه گوئی صادقی، از خداوند بخواه که مرا ببخشاید و اگر دروغگوئی، از خداوند بخواه که ترا ببخشاید. و آن گاه که کسی ترا به دشنام و بد سخنی بترساند، با نصیحت و دعا پاسخش گوی.

Аммо он се ки дар донишаст , ончӣ намайдонӣ аз донишмандон пресс ва аз ин ки ба риё ё ҷиҳат озмуданашон аз эшон чизе пурсӣ бипарҳез .

اما آن سه که در دانش است، آنچه نمیدانی از دانشمندان پرس و از این که به ریا یا جهت آزمودنشان از ایشان چیزی پرسی بپرهیز.

Низ аз ин ки бар рои хеш амал кунӣ бипарҳез ва дар ҳар чаҳ бар ту пеш ояд , роҳи эҳтиёт дар пеши гир . Чунон ки аз шери ҳамеи гурезӣ аз ҳукм додани байн мардумон бипарҳезу гардани хеши пул мардумон макун .

نیز از این که بر رای خویش عمل کنی بپرهیز و در هر چه بر تو پیش آید، راه احتیاط در پیش گیر. چنان که از شیر همی گریزی از حکم دادن بین مردمان بپرهیز و گردن خویش پل مردمان مکن.

Акнӯн эй Абуабдулло бархез . Насиҳатат гуфтам . Ту низ дуои марои табоҳи мсоз . Чаҳ ман мардӣам ки бар хештани ҳарисам . Салом бар он кас буд ки аз роҳи рости пайравӣ ҳаме кунад .

اکنون ای ابوعبدالله برخیز. نصیحتت گفتم. تو نیز دعای مرا تباه مساز. چه من مردی ام که بر خویشتن حریصم. سلام بر آن کس بود که از راه راست پیروی همی کند.

Дар ҳадисаст ки : одамии чизе аз умӯри дайнашро барои рост кардани кори дунёяш раҳо намекунад магари он ки худованди чизеи бадтар бар ӯ ҳамеи кушояд .

در حدیث است که: آدمی چیزی از امور دینش را برای راست کردن کار دنیایش رها نمی کند مگر آن که خداوند چیزی بدتر بر او همی گشاید.

Аз Кумайли бен зиёд нақласт ки гуфт : аз амири муъминон ( ъ ) пурсидам : эй амири муъминон , мехоҳам нафаси маро ба ман бозшиносоне . Фармуд : кадом нафастро хоҳӣ бтў бишносонам ?

از کمیل بن زیاد نقل است که گفت: از امیر مومنان(ع) پرسیدم: ای امیر مومنان، میخواهم نفس مرا به من بازشناسانی. فرمود: کدام نفست را خواهی بتو بشناسانم؟

Гуфтам : срўро ! магари одамиро беш аз як нафасаст ? фармуд : Кумайли нафаси одамӣ чаҳораст : номии наботӣ , ҳиссии ҳайвонӣ , нотиқи қудсӣ ва куллӣ илоҳӣ . Ва ҳар як аз ин чаҳорро панҷ қувва ва ду хосиятаст :

گفتم: سرورا! مگر آدمی را بیش از یک نفس است؟ فرمود: کمیل نفس آدمی چهار است: نامی نباتی، حسی حیوانی، ناطق قدسی و کلی الهی. و هر یک از این چهار را پنج قوه و دو خاصیت است:

- аммо номии наботиро панҷ қуввааст : маска , ҷозиба , ҳозима , дофиъи , мураббӣа ва ду хосияташи зиёдат ва нуқсонаст ва аз кабиди сарчашма ҳаме гирад .

- اما نامی نباتی را پنج قوه است: ماسکه، جاذبه، هاضمه، دافعه، مربیه و دو خاصیتش زیادت و نقصان است و از کبد سرچشمه همی گیرد.

- ҳиссии ҳайвониро низ панҷ қуввааст : шнўоӣӣ , биноӣӣ , бўёӣӣ , зоиқау бсоўоӣӣ . Ва ду хосияташ хурсандӣасту хашм ва аз қалби сарчашма ҳаме гирад .

- حسی حیوانی را نیز پنج قوه است: شنوائی، بینائی، بویائی، ذائقه و بساوائی. و دو خاصیتش خرسندی است و خشم و از قلب سرچشمه همی گیرد.

- нотиқи қудсиро ҳам панҷ қуввааст : андеша , бахотир овардан , дониш , ҳаламу ҳушёрӣ ва ин нафас аз чизе сарчашма нагирад ва беш аз дигар ба нуфуси Фариштагони шабиҳ буду хосиятҳояши иффат ва ҳикматаст .

- ناطق قدسی را هم پنج قوه است: اندیشه، بخاطر آوردن، دانش، حلم و هشیاری و این نفس از چیزی سرچشمه نگیرد و بیش از دیگر به نفوس فرشتگان شبیه بود و خاصیتهایش عفت و حکمت است.

- аммо нафаси куллӣ илоҳиро ин панҷ қуввааст , бақоӣ дар фано , неъмат ёфтан дар саломат , иззат ёфтан дар зиллату фақр дар Ганау сабр дар балоу хавосаши ризоят втслимаст . Мбдоءи он аз худовандасту бадв низ боз мегардад .

- اما نفس کلی الهی را این پنج قوه است، بقای در فنا، نعمت یافتن در سلامت، عزت یافتن در ذلت و فقر در غنا و صبر در بلا و خواصش رضایت وتسلیم است. مبداء آن از خداوند است و بدو نیز باز می گردد.

Худованд фармуд : «у нафхати фӣаи ман рӯҳӣ » ва низ фармуд : « ё аитҳоолнФси алмтмӣнаҳи арҷъии илои рбки розӣаи Марзия »у хирад дар васати ин чаҳораст .

خداوند فرمود: «و نفخت فیه من روحی » و نیز فرمود: «یا ایتهاالنفس المطمئنه ارجعی الی ربک راضیه مرضیه » و خرد در وسط این چهار است.

Дар наҳҷи албалоға омадааст ки амири муъминон ( ъ )ро пурседанд : қадар чист ? гуфт : роҳӣ торикаст , мспоридш . Дубора аш пурседанд , гуфт : дрёӣӣ азимаст дар муғокаши Фрўншўид . Бор сеюмаш пурседанд , гуфт : розӣ хдоӣӣаст худро ба ранҷ гушӯданаш Маяфканед .

در نهج البلاغه آمده است که امیر مومنان(ع) را پرسیدند: قدر چیست؟ گفت: راهی تاریک است، مسپاریدش. دوباره اش پرسیدند، گفت: دریائی عظیم است در مغاکش فرونشوید. بار سومش پرسیدند، گفت: رازی خدائی است خود را به رنج گشودنش میفکنید.

Ду мард , шуниданд ки касе колоӣии ҳамеи фурушад . Яке аз он ду дайгариро гуфт : агар ту сулси ончӣ бо худ дории бмни диҳӣ ва ман онро бар пӯли худ бёФзоим , баҳоии колоро хоҳам дошт .

دو مرد، شنیدند که کسی کالائی همی فروشد. یکی از آن دو دیگری را گفت: اگر تو ثلث آنچه با خود داری بمن دهی و من آن را بر پول خود بیافزایم، بهای کالا را خواهم داشت.

Дувумӣ гуфт : агар ту рубъи пӯли ҳамроҳатро бар пӯли ман аФзоӣӣ , марои баҳои коло хоҳад буд .

دومی گفت: اگر تو ربع پول همراهت را بر پول من افزائی، مرا بهای کالا خواهد بود.

Роҳи ҳали ин масъалау назоири он инаст ки махраҷи сулсро дар махраҷи рубъ зарб кунанд ва аз ҳосили онҳоики воҳиди касри намоянди боқии баҳои колоаст . Аз ҳосил агар се кам шавад , боқӣмондаи пӯли яке аз он дӯст ва агар чаҳор кам шавад , пӯл дайгарӣаст .

راه حل این مساله و نظایر آن این است که مخرج ثلث را در مخرج ربع ضرب کنند و از حاصل آنهایک واحد کسر نمایند باقی بهای کالا است. از حاصل اگر سه کم شود، باقیمانده پول یکی از آن دوست و اگر چهار کم شود، پول دیگری است.

Амири муъминон ( ъ ) ба мардӣ ки аз ваии мавъизати хоста буд , гуфт : аз он касон мабош ки бидӯни кирдори некӯ , умед охират доданд ва бо орзӯҳои дарози умеди тавба дар дил мепарваронанд .

امیر مومنان(ع) به مردی که از وی موعظت خواسته بود، گفت: از آن کسان مباش که بدون کردار نیکو، امید آخرت دادند و با آرزوهای دراز امید توبه در دل می پرورانند.

Он касон ки пиромни дунёи сухани зоҳидӣ ҳаме гӯйанд вдри он кори муштоқонаш ҳаме кунанд . Агар аз он бадишон чизе бахшанд сайр нашаванд ва агар манъашон кунанд , қонеъ нигараданд .

آن کسان که پیرامن دنیا سخن زاهدان همی گویند ودر آن کار مشتاقانش همی کنند. اگر از آن بدیشان چیزی بخشند سیر نشوند و اگر منعشان کنند، قانع نگردند.

Наҳй ҳаме кунанд аммо наҳй напазиранд ва бидонча худ бидон амал накунанд , дигаронро фармон диҳанд . Дурусткоронро дӯст медоранд аммо кирдори эшонро намекунанду гуноҳкоронро нохуш доранд ва худ аз ононанд .

نهی همی کنند اما نهی نپذیرند و بدانچه خود بدان عمل نکنند، دیگران را فرمان دهند. درستکاران را دوست می دارند اما کردار ایشان را نمی کنند و گناهکاران را ناخوش دارند و خود از آنانند.

Маргро ба сабаб бисёре аз гуноҳи душман ҳаме доранд . Ва бидонча эшонро аз марг нохшнўдмӣ кунад , истиқомат меварзанд . Агар бемор шаванд , пушаймон гирданду ҳангоми беҳбӯдӣ бепарво ба лаҳв пардозанд .

مرگ را به سبب بسیاری از گناه دشمن همی دارند. و بدانچه ایشان را از مرگ ناخشنودمی کند، استقامت می ورزند. اگر بیمار شوند، پشیمان گردند و هنگام بهبودی بی پروا به لهو پردازند.

Агар дар осоиш буванд , ба худ мағрур шаванд ва агар ба бало андар уфтанд , маъюс гирданд . Он гоҳ ки блоӣӣ дар расад , ба ночории даст ба дуо бурдоранд ва агар осоишӣ фароҳам шавад , ба ғурур аз манъам эъроз кунанд .

اگر در آسایش بوند، به خود مغرور شوند و اگر به بلا اندر افتند، مایوس گردند. آن گاه که بلائی در رسد، به ناچاری دست به دعا بردارند و اگر آسایشی فراهم شود، به غرور از منعم اعراض کنند.

Гумону тардиди барояшон чираасту ончӣ яқинӣаст бар нафасашон чира нагардад . Ба гуноҳи дайгарӣ ки аз гуноҳи эшон баси кучак тараст , бар ӯ тарсанду баҳри хештан беш аз лозима ӣ кирдор хеш орзӯманданд .

گمان و تردید برایشان چیره است و آنچه یقینی است بر نفسشان چیره نگردد. به گناه دیگری که از گناه ایشان بس کوچک تر است، بر او ترسند و بهر خویشتن بیش از لازمه ی کردار خویش آرزومنداند.

Агар бениёз шаванд , гарданкашӣ кунанду фитна бпо доранд . Ва агар туҳидаст гирданд , маъюс ва хор шаванд . Агар ба кор пардозанд , кӯтоҳӣ ҳаме кунанд ва агар чизе хоҳанд маболиғат варзанд .

اگر بی نیاز شوند، گردنکشی کنند و فتنه بپا دارند. و اگر تهیدست گردند، مایوس و خوار شوند. اگر به کار پردازند، کوتاهی همی کنند و اگر چیزی خواهند مبالغت ورزند.

Ҳангомӣ ки шаҳват ба эшон ориз шавад , маъсиятро пеш андозанду тавбаро пас . Агар меҳнатӣ пешашон ояд , аз шароити дайн поФро ниҳанд . Ибратҳои замонаро васф гӯйанд аммо ибрат нагиранд .

هنگامی که شهوت به ایشان عارض شود، معصیت را پیش اندازند و توبه را پس. اگر محنتی پیششان آید، از شرایط دین پافرا نهند. عبرتهای زمانه را وصف گویند اما عبرت نگیرند.

Дар мавъизат муболиға варзанд ва мавъиза напазиранд . Дар гуфтори роҳнмоинд ва дар кирдор андаканд . Дар мавриди ончии Фнопзирд , бо дигарон ҳам чашмӣ кунанд ва дар ончӣ боқӣ мемонад , осон гирӣ кунанд .

در موعظت مبالغه ورزند و موعظه نپذیرند. در گفتار راهنمایند و در کردار اندک اند. در مورد آنچه فناپذیرد، با دیگران هم چشمی کنند و در آنچه باقی می ماند، آسان گیری کنند.

Ғаниматро ғаромату ғароматро ғанимат донанд . Аз марг бим доранд аммо ба чора напардозанд . Гуноҳи дайгариро ки бузургтар аз онро брхўиш кучак шуморанд , бар вай бузург донанд .

غنیمت را غرامت و غرامت را غنیمت دانند. از مرگ بیم دارند اما به چاره نپردازند. گناه دیگری را که بزرگتر از آن را برخویش کوچک شمارند، بر وی بزرگ دانند.

Ва тоъати хешро ки бузургтар аз онро брдигрӣ кучак донанд , брхўд бузург шимуранд . Мардумонро таъна зананду брхўиштни айб пӯшӣ кунанд .

و طاعت خویش را که بزرگتر از آن را بردیگری کوچک دانند، برخود بزرگ شمرند. مردمان را طعنه زنند و برخویشتن عیب پوشی کنند.

Лаҳв бо тавонгарон ба назд эшон ба ки зикр бо туҳидастон , бсўди худ бар дайгарии чунон ҳукм мекунанд ки бсўди дайгарӣ бар худ чунон ҳукм накунанд . Дигаронро раҳ май намоянду хештанро гумроҳ май созанд .

لهو با توانگران به نزد ایشان به که ذکر با تهیدستان، بسود خود بر دیگری چنان حکم می کنند که بسود دیگری بر خود چنان حکم نکنند. دیگران را ره می نمایند و خویشتن را گمراه می سازند.

Итоаташон ки кунанд , саркашӣ ҳаме кунанд . Насиби хеш ба тамом гиранду насиб дигарон ндиҳанд . Ва бар мардум ба чизеи ҷуз худоӣ тарсанд . Ва аз худоӣ бар мардумон натарсанд .

اطاعتشان که کنند، سرکشی همی کنند. نصیب خویش به تمام گیرند و نصیب دیگران ندهند. و بر مردم به چیزی جز خدای ترسند. و از خدای بر مردمان نترسند.

Ҷомеъи наҳҷ албалоға гуфт : ҳамин мухтасар , мавъизатии гувороу ҳикматии болиғу басиратии баҳри бинандау ибратии бинанда ӣ мутафаккирро кофӣаст .

جامع نهج البلاغه گفت: همین مختصر، موعظتی گوارا و حکمتی بالغ و بصیرتی بهر بیننده و عبرتی بیننده ی متفکر را کافی است.

Низ аз фармӯдаҳои амири муъминон ( ъ )аст : бародаратро бо некӯкорӣ ба вай сарзаниш кун . Бадяшро бо анъом ба вай бозгардон .

نیز از فرموده های امیر مومنان(ع) است: برادرت را با نیکوکاری به وی سرزنش کن. بدیش را با انعام به وی بازگردان.

Юнус наҳвӣ гуфт : яди се гӯнааст , яди бизоء , яди хзроءу яди сўдоء аммо яди бизоءи оғоз кардан ба кор некаст . Ва яди хзроء , подош додан ба некии дайгарӣу яди сўдоءи миннат ниҳодани ҳамроҳ бо некӣ карданаст .

یونس نحوی گفت: ید سه گونه است، ید بیضاء، ید خضراء و ید سوداء اما ید بیضاء آغاز کردن به کار نیک است. و ید خضراء، پاداش دادن به نیکی دیگری و ید سوداء منت نهادن همراه با نیکی کردن است.

Яке гуфт : ду исми мутазод ба мъноӣии ягона дида мешавад : фурӯтанӣу шараф . Бадкорро бо подоши неки некӯкори заҷри даҳ . Гуноҳи ду гӯнааст , гуноҳи амалӣ ки шудаасту гуноҳи ризоят аз он .

یکی گفت: دو اسم متضاد به معنائی یگانه دیده می شود: فروتنی و شرف. بدکار را با پاداش نیک نیکوکار زجر ده. گناه دو گونه است، گناه عملی که شده است و گناه رضایت از آن.

Касе ки роз хеш пӯшоанда , ихтиёри он дар даст дорад . Мавъизатӣ ки туро гуфта шуд , чизе аз Малтаи набард .

کسی که راز خویش پوشانده، اختیار آن در دست دارد. موعظتی که ترا گفته شد، چیزی از مالت نبرد.

Агар махраҷи ксрҳоӣиро ки дар онҳо ҳарф « айн » бошад , ( рубъ , сабъ , тсъ , ъушр ) дар якдигар зарб кунӣ , адади ҳосили махраҷи муштараки касрҳои на гонааст , яъне ду ҳазор ва панҷсад ва бист .

اگر مخرج کسرهائی را که در آنها حرف «عین » باشد، (ربع، سبع، تسع، عشر) در یکدیگر ضرب کنی، عدد حاصل مخرج مشترک کسرهای نه گانه است، یعنی دو هزار و پانصد و بیست.

Гӯйанд аз алӣ ( ъ ) махраҷи муштараки касрҳои на гонаро пурседанд , фармуд : рӯзҳои солро дар рӯзҳои ҳафта зарб кун .

گویند از علی(ع) مخرج مشترک کسرهای نه گانه را پرسیدند، فرمود: روزهای سال را در روزهای هفته ضرب کن.

Мураббаъ ҳар адади як воҳид аз ҳосили зарби ҷазри мураббаъи ду адади болоу поини худ бештараст .

مربع هر عدد یک واحد از حاصل ضرب جذر مربع دو عدد بالا و پائین خود بیشتر است.

Аз наҳҷи албалоға : дилро рӯ кардан ва рӯй гардонданӣаст . Аз ин рӯ ҳар гоҳи дил рӯй кунад , виро ба навофилу мустаҳаботи водор ва агар рӯй гирданд ба иҷрои воҷибот кифоят кун .

از نهج البلاغه: دل را رو کردن و روی گرداندنی است. از این رو هر گاه دل روی کند، ویرا به نوافل و مستحبات وادار و اگر روی گرداند به اجرای واجبات کفایت کن.

Агар худованди субҳона бар маъсият ваъид надода буд , шоиста буд ки одамии шукрона ӣ неъмат аз маъсият даврӣ кунад .

اگر خداوند سبحانه بر معصیت وعید نداده بود، شایسته بود که آدمی شکرانه ی نعمت از معصیت دوری کند.

Аз наҳҷи албалоға : ба гузаштаи марои бародарии динӣ буд ки кӯчакии дунё дар чашмаш , вайро дар чашми ман бузурги сохта буд , аз Фрмонрўоӣии шиками берун буду ончиро ки намеёфт , иштиҳо намеоварад ва он гоҳ ки меёфт , беш аз андоза намехӯрд .

از نهج البلاغه: به گذشته مرا برادری دینی بود که کوچکی دنیا در چشمش، وی را در چشم من بزرگ ساخته بود، از فرمانروائی شکم بیرون بود و آنچه را که نمی یافت، اشتها نمی آورد و آن گاه که می یافت، بیش از اندازه نمی خورد.

Касеро сарзаниш намекард то дар вуҷӯд ӯ барои хеш узрӣ ёбад . Аз бемории ҷузи пас аз беҳбӯдӣ шиква намекард . Ва ҳар чаҳ мегуфт анҷом ҳаме дод ва он намегуфт ки анҷом намедод .

کسی را سرزنش نمی کرد تا در وجود او برای خویش عذری یابد. از بیماری جز پس از بهبودی شکوه نمی کرد. و هر چه می گفت انجام همی داد و آن نمی گفت که انجام نمی داد.

Ва бо он ки бар сухани гуфтани чира буд , бар шикастани сукут чира набӯд . Бар шунидан беш аз гуфтани ҳарис буд . Ва он замон ки ду амр ба хотираш меомад , менагирист то кадоми як аз он ду ба ҳаваси наздик тараст то аз он даврӣ кунад .

و با آن که بر سخن گفتن چیره بود، بر شکستن سکوت چیره نبود. بر شنیدن بیش از گفتن حریص بود. و آن زمان که دو امر به خاطرش می آمد، می نگریست تا کدام یک از آن دو به هوس نزدیک تر است تا از آن دوری کند.

Ин гӯнаи халқу хуйро илтизом кунед , ва дар онҳо бо якдигари ҳамчашмии варзед . Ва агар ин натавонистед , бидонед ки андак гирифтан аз бисёр , нектар аз раҳои сохтан бисёраст .

این گونه خلق و خوی را التزام کنید،و در آنها با یکدیگر همچشمی ورزید. و اگر این نتوانستید، بدانید که اندک گرفتن از بسیار، نیک تر از رها ساختن بسیار است.

Агар дар ҳар амре , дӯсти хеш сарзаниш кунӣ , дигар касе ки сарзанишаш накарда бошӣ нахоҳӣ ёфт .

اگر در هر امری، دوست خویش سرزنش کنی، دیگر کسی که سرزنشش نکرده باشی نخواهی یافت.

Ва агар борҳои об пурхошок нанӯшӣ , ташнаи Монӣ . Магари кадомин касеро ҳамеша сарчашма Эй гуворост ?

و اگر بارها آب پرخاشاک ننوشی، تشنه مانی. مگر کدامین کسی را همیشه سرچشمه ای گواراست؟

Аз ин рӯ ё танҳомон ё бадваст хеши пайванд . Чаҳ дӯсти гоҳ хато кунаду гоҳ аз хатои даврии варзад .

از این رو یا تنهامان یا بدوست خویش پیوند. چه دوست گاه خطا کند و گاه از خطا دوری ورزد.

Ҳакимӣ гуфт : барои бузина ӣ бад низ ба ҳангомаш бирақс пардоз . Ин иборатро қиссае машҳураст ки дар « алмхлоаҳ » онро овардаам .

حکیمی گفت: برای بوزینه ی بد نیز به هنگامش برقص پرداز. این عبارت را قصه ای مشهور است که در «المخلاه » آن را آورده ام.

Дар ъиўни алохбор мазкӯраст ки се байти зер аз ҷумла ашъорӣаст ки алии бен Мӯсои алрзо ( ъ ) бар Маъмуни Фрўхўонд :

در عیون الاخبار مذکور است که سه بیت زیر از جمله اشعاری است که علی بن موسی الرضا(ع) بر مامون فروخواند:

Агар он кас ки ба нодоняш дучор шавам , аз ман фурӯдтар буд , аз муқобила бо нодоняш худдорӣ кунам .

اگر آن کس که به نادانیش دچار شوم، از من فرودتر بود، از مقابله با نادانیش خودداری کنم.

Ва агар дар хирад чун ман буд , бурдборӣ пеша кунам то бузургвортар аз ҳамгин хеш бошам .

و اگر در خرد چون من بود، بردباری پیشه کنم تا بزرگوارتر از همگن خویش باشم.

Аммо агар дар фазлу хирад аз ӯ фурӯтар бошам , ҳақи тақаддуму фазли вайро хоҳам шинохт .

اما اگر در فضل و خرد از او فروتر باشم، حق تقدم و فضل وی را خواهم شناخت.

Дар китоби адаби алкотб омадааст ки : тараби он сабукӣаст ки мардро ҳангоми сарвар бисёр ё андӯҳи фаровон даст диҳад . Ва бархилофи он ки мардумон пиндоранд танҳо ҳангоми шодӣ пеш наёяд .

در کتاب ادب الکاتب آمده است که: طرب آن سبکی است که مرد را هنگام سرور بسیار یا اندوه فراوان دست دهد. و برخلاف آن که مردمان پندارند تنها هنگام شادی پیش نیاید.

Нобиға дар ин маънӣ гуфтааст :

نابغه در این معنی گفته است:

Марои пас аз сафари эшон бтрби омадаи бенанд . Ба тараби омадае чуну илоҳӣ ё девонае .

مرا پس از سفر ایشان بطرب آمده بینند. به طرب آمده ای چون و الهی یا دیوانه ای.