СўФӣиро гуфтанд : хирқа ӣ хеш нафурӯшӣ ? гуфт : агар сайёди тӯр хеш бифурӯшад , ба кадоми васила ба шикор нишинад ?

صوفئی را گفتند: خرقه ی خویش نفروشی؟ گفت: اگر صیاد تور خویش بفروشد، به کدام وسیله به شکار نشیند؟

Ин ки гӯйанд фалони Ҳароз бар тамиз намедиҳад бидон маънӣаст ки касеро ки буи некӣ мекунад аз касе ки буии бадӣ раво медорад , ташхис намедиҳад .

این که گویند فلان هراز بر تمیز نمی دهد بدان معنی است که کسی را که بوی نیکی می کند از کسی که بوی بدی روا می دارد، تشخیص نمی دهد.

Дар китоби мстзҳрӣ омадааст : ҳорӯни алрашед , шабии ҳамроҳ бо аббос , азми дидори Фзили бен ъёз кард . Ҳангомӣ ки ба дар хона ӣ ваии расиданд , шунидандаш ки мехонд : «ам ҳасби аллазӣнаи аҷтрҳўои алсиӣоти ани нҷълҳми колзини омнўоу ъмлўои алсолҳоти сўоءи мҳёҳму ммотҳми соءи моиъмлўн » .

در کتاب مستظهری آمده است: هارون الرشید، شبی همراه با عباس، عزم دیدار فضیل بن عیاض کرد. هنگامی که به در خانه ی وی رسیدند، شنیدندش که می خواند: «ام حسب الذین اجترحوا السیئات ان نجعلهم کالذین آمنوا و عملوا الصالحات سواء محیاهم و مماتهم ساء مایعملون ».

Рашид , аббосро гуфт : агар чизеи судмони расонади ҳамин буд . Он гоҳи аббоси Фзилро хонд ки : Амиралмӯъмининро иҷобат кун . Фзил гуфт : Амиралмӯъминин назд ман ба чаҳ кораст ? он гоҳ дар багушӯд ва чароғ бикушт .

رشید، عباس را گفت: اگر چیزی سودمان رساند همین بود. آن گاه عباس فضیل را خواند که: امیرالمومنین را اجابت کن. فضیل گفت: امیرالمومنین نزد من به چه کار است؟ آن گاه در بگشود و چراغ بکشت.

Ҳорӯни гирди хона май гашт то дасташ ба даст Фзил хӯрд . Вай гуфт : оҳ чаҳ даст нармӣаст агар аз оташи дӯзах наҷот ёбад .

هارون گرد خانه می گشت تا دستش به دست فضیل خورد. وی گفت: آه چه دست نرمی است اگر از آتش دوزخ نجات یابد.

Сипас гуфт : барои посух ба рӯзи растохези омодаи шӯ чаро ки боистӣ бо ҳар марду зани мусулмонӣ ба пешгоҳи адли худои пеш рӯй . Ҳорӯнро гиря сахт шуд .

سپس گفت: برای پاسخ به روز رستاخیز آماده شو چرا که بایستی با هر مرد و زن مسلمانی به پیشگاه عدل خدا پیش روی. هارون را گریه سخت شد.

Аббос гуфт : эй Фзил , бас кун ки амирро бикуштӣ . Гуфт . эйҳомон туу ёронати вайро бикуштед . Рашид гуфт : боҳомон номидан ту , маро низ фиръавни шимурд .

عباس گفت: ای فضیل، بس کن که امیر را بکشتی. گفت. ای هامان تو و یارانت وی را بکشتید. رشید گفت: با هامان نامیدن تو، مرا نیز فرعون شمرد.

Сипас ба вай гуфт : ин ҳазор динори Меҳрӣа ӣ модарамаст . Дилам мехоҳад онро аз ман бипазирӣ , гуфт : на , умед ки худои ҷзоӣӣ ки ба модарат дод , туро низ насиб кунад . Онро аз ҳар он кас ки ситондае ба ваии бози пас даҳ . Пас рашид бархест ва берун шуд .

سپس به وی گفت: این هزار دینار مهریه ی مادرم است. دلم می خواهد آن را از من بپذیری، گفت: نه، امید که خدا جزائی که به مادرت داد، ترا نیز نصیب کند. آن را از هر آن کس که ستانده ای به وی باز پس ده. پس رشید برخاست و بیرون شد.

Аз суханони амири муъминони алӣ ( ъ ) : ҳаргоҳи шиками анбошта аз мубоҳ шавад , дил аз шинохти салоҳ кӯр гардад . Агар меҳнатии туро рӯй кард ором биншин чаҳ бархестани ту баҳри тадоруки он бар он фузунаст .

از سخنان امیر مومنان علی (ع): هرگاه شکم انباشته از مباح شود، دل از شناخت صلاح کور گردد. اگر محنتی ترا روی کرد آرام بنشین چه برخاستن تو بهر تدارک آن بر آن فزون است.

Агар бинӣ ки худованди субҳона , пай дар пай бар ту балои фурӯи борад , бидон ки бедорат сохтааст . Агар хоҳӣ ки фармонат баранд , он хоҳ ки дар тўоноӣӣ буд .

اگر بینی که خداوند سبحانه، پی در پی بر تو بلا فرو بارد، بدان که بیدارت ساخته است. اگر خواهی که فرمانت برند، آن خواه که در توانائی بود.

Агар ончӣ хоҳӣ набӯд , он хоҳ ки ҳаст . Агар зоҳидӣ аз мардумон гурехт . Дар талабаш бархез . Аз дшмнонт ройзанӣ кун то мизони душманишон ва низ мақсадашонро аз рой эшон битавонӣ донист .

اگر آنچه خواهی نبود، آن خواه که هست. اگر زاهدی از مردمان گریخت. در طلبش برخیز. از دشمنانت رایزنی کن تا میزان دشمنیشان و نیز مقصدشان را از رای ایشان بتوانی دانست.

Подшоҳӣ гуфт : он касон ки моро вилоят доданд , молашон бустонем ва он касон ки бо мо душманӣ варзанд , сарашон баргирем . Пиромн шоҳон гуфтаанд ки эшон ҷамоатӣанд ки посухи саломро дар сухан бисёр мешуморанд ва баридани гарданҳоро ба муҷозот кучак медонанд .

پادشاهی گفت: آن کسان که ما را ولایت دادند، مالشان بستانیم و آن کسان که با ما دشمنی ورزند، سرشان برگیریم. پیرامن شاهان گفته اند که ایشان جماعتی اند که پاسخ سلام را در سخن بسیار می شمارند و بریدن گردن ها را به مجازات کوچک می دانند.

Ҳакимии фарзандро гуфт : эй писаракам , донишро аз гуфтори мардумони биомуз чаҳ эшон беҳтарин шунидаҳоро нависанду беҳтарини навиштаҳоро ҳифз кунанду беҳтарини ҳифз шудаҳоро гӯйанд .

حکیمی فرزند را گفت: ای پسرکم، دانش را از گفتار مردمان بیاموز چه ایشان بهترین شنیده ها را نویسند و بهترین نوشته ها را حفظ کنند و بهترین حفظ شده ها را گویند.

Ҷавонро бинӣ ки фазли дайгариро то замонӣ ки зиндааст инкор ҳаме кунад . Аммо он замон ки бимирад кӯшиш дорад ки нуктае аз ӯро ба оби тиллои брнўисд .

جوان را بینی که فضل دیگری را تا زمانی که زنده است انکار همی کند. اما آن زمان که بمیرد کوشش دارد که نکته ای از او را به آب طلا برنویسد.

Моро дӯстӣаст ки риши баланд беФоӣдаҳ Эй дорад , ришаш чунон шабҳои зимистонии дарозу сарду ғам овараст .

ما را دوستی است که ریش بلند بی فائده ای دارد، ریشش چونان شب های زمستانی دراز و سرد و غم آور است.

Маъшӯқи бдидоромд , дили ман низ бадви моил буд , гуфтамаш бӯсае бахш , гуфт : бе воҳимаи бустон .

معشوق بدیدارآمد، دل من نیز بدو مایل بود، گفتمش بوسه ای بخش، گفت: بی واهمه بستان.

Амирмؤмнони алии бен абитолб ( ъ ) мардиро шунид ки пиромни чизе ки вайро судии нмидоди сухан ҳаме гуфт . Фармуд : эй фалон , бо ин кори хеш ба фиришта ӣ котиби аъмолат , навиштае имло ҳаме кунӣ .

امیرمؤمنان علی بن ابیطالب (ع) مردی را شنید که پیرامن چیزی که وی را سودی نمیداد سخن همی گفت. فرمود: ای فلان، با این کار خویش به فرشته ی کاتب اعمالت، نوشته ای املا همی کنی.

Афлотӯн гуфт : агар хоҳии зиндагӣати гуворои бод , аз ин ки мардуми биҷои он ки гӯйанд бихарадаст , бигӯяндат девонааст , хушнӯди шӯ .

افلاطون گفت: اگر خواهی زندگیت گوارا باد، از این که مردم بجای آن که گویند بخرد است، بگویندت دیوانه است، خشنود شو.

Абӯи ҳозм ба маҳзари умри бен абдулазиз шуд . Умри вайро гуфт : марои пандии даҳ . Гуфт : бхсбу пиндори марги ту бас наздикаст .

ابو حازم به محضر عمر بن عبدالعزیز شد. عمر وی را گفت: مرا پندی ده. گفت: بخسب و پندار مرگ تو بس نزدیک است.

Он гоҳ бингар дар он дам чаҳ чизеро дӯсти ҳамеи дорӣ , онро ҳам акнӯн ба иҷрои даровар ва низ дар он дам чаҳ чизеро нохуши дорӣ , ҳам акнӯнаш раҳо кун . Басо ки замони марги сахти наздик буд .

آن گاه بنگر در آن دم چه چیزی را دوست همی داری، آن را هم اکنون به اجرا درآور و نیز در آن دم چه چیزی را ناخوش داری، هم اکنونش رها کن. بسا که زمان مرگ سخت نزدیک بود.

Солеҳи бен башари зоҳид , бензад Меҳдӣ шуд . Меҳдӣ виро гуфт : марои пандии даҳ . Гуфт : оё падару амӯии ту пеш аз ту дар ин маҷлис нанашастаанд ? гуфт : балӣ .

صالح بن بشر زاهد، بنزد مهدی شد. مهدی ویرا گفت: مرا پندی ده. گفت: آیا پدر و عموی تو پیش از تو در این مجلس ننشسته اند؟ گفت: بلی.

Гуфт : оё эшонро кирдорӣ набӯд ки бидонҳо умеди наҷоташони дорӣу кирдорӣ ки аз онҳо бадишони ҳамеи тарсӣ ? гуфт : балӣ .

گفت: آیا ایشان را کرداری نبود که بدان ها امید نجاتشان داری و کرداری که از آنها بدیشان همی ترسی؟ گفت: بلی.

Гуфт : пас он кирдор ки умеди наҷоти эшонро бидон дории дасти ёз ва аз он кирдор ки аз онҳо бадишон бимнокӣ бипарҳез .

گفت: پس آن کردار که امید نجات ایشان را بدان داری دست یاز و از آن کردار که از آنها بدیشان بیمناکی بپرهیز.

Абдуллоҳи бен мусалламро ба маҳзари ҳорӯн алрашед овараданд . Ҳорӯнро қасди куштани вай буд . Абдуллоҳи вайро гуфт : бидон каси савганд ки хории ту дар пешгоҳаш аз хории ман дар муқобили ту бешасту қудрат ӯ бар кайфари ту аз тўоноӣии ту бар кайфари ман низ афзӯнаст , маро нахоҳӣ бахшед ? ҳорӯни вайро ббхшоӣид .

عبدالله بن مسلم را به محضر هارون الرشید آوردند. هارون را قصد کشتن وی بود. عبدالله وی را گفت: بدان کس سوگند که خواری تو در پیشگاهش از خواری من در مقابل تو بیش است و قدرت او بر کیفر تو از توانائی تو بر کیفر من نیز افزون است، مرا نخواهی بخشید؟ هارون وی را ببخشائید.

Оя ӣ шарифа ӣ : «у лақади ?зинаи алсмоءи алднёи бмсобиҳ » бидон маънӣ нест ки ситорагон дар фалаки қамари нишонда шудааст . Балки мафҳум онаст ки фалаки қамари бидонҳо оростааст . Ва ин ба сабаби шафофият афлокаст .

آیه ی شریفه ی: «و لقد زینا السماء الدنیا بمصابیح » بدان معنی نیست که ستارگان در فلک قمر نشانده شده است. بلکه مفهوم آن است که فلک قمر بدانها آراسته است. و این به سبب شفافیت افلاک است.

Оя ӣ дигар низ «у ҷълноҳои рҷўмои ллшётин » иқтизо надорад ки ситораи худ мунҳадим шавад чаҳ аз ин иқтизои каср шудани ситорагони таии рӯзгорон лозим меояд .

آیه ی دیگر نیز «و جعلناها رجوما للشیاطین » اقتضا ندارد که ستاره خود منهدم شود چه از این اقتضا کسر شدن ستارگان طی روزگاران لازم می آید.

Балки мурод онаст ки шаҳобҳо чунон ки нур аз чароғ гирифта мешавад , аз ситорагон ҷудо мегардад . Низ ҳеҷ бурҳонии бробн ки умуми ситорагон дар фалаки ҳаштуми брншондаҳ шудааст . Иқома нашудааст .

بلکه مراد آن است که شهاب ها چنان که نور از چراغ گرفته می شود، از ستارگان جدا می گردد. نیز هیچ برهانی برابن که عموم ستارگان در فلک هشتم برنشانده شده است. اقامه نشده است.

Ва фалаки қамар , ҷузи қамарро дар худ надорад . Ва шавад ки бештари ситорагони расад нашуда дар он брншондаҳ бошаду шаҳобҳо дар он мунҳадим мегардад .

و فلک قمر، جز قمر را در خود ندارد. و شود که بیشتر ستارگان رصد نشده در آن برنشانده باشد و شهاب ها در آن منهدم می گردد.

Дар китоби эъломи аддӣни таълӣфи абӯи Муҳамади ҳасани бен Абулҳасани дайламӣ аз миқдоди бен шриҳи бурҳонӣ нақласт аз қавли падараш ки гуфт : ба рӯзи ҷанги ҷамал , мардии алии амири муъминон ( ъ )ро гуфт : эй амири муъминон , оё ҳмигўӣӣ ки худованд якеаст ?

در کتاب اعلام الدین تألیف ابو محمد حسن بن ابوالحسن دیلمی از مقداد بن شریح برهانی نقل است از قول پدرش که گفت: به روز جنگ جمل، مردی علی امیر مؤمنان(ع) را گفت: ای امیر مؤمنان، آیا همیگوئی که خداوند یکی است؟

Мардум ба ваии ҳамлаи бурданд ва гуфтанд : магар наме бинӣ ки амири муъминон чигуна дил машғӯласт ? аммо амир ( ъ ) фармуд : бгзоридш . Чаҳ ончии ин аъробӣ мехоҳад , ҳамонро мо аз ин мардуми ҳамеи хоҳем .

مردم به وی حمله بردند و گفتند: مگر نمی بینی که امیر مؤمنان چگونه دل مشغول است؟ اما امیر(ع) فرمود: بگذاریدش. چه آنچه این اعرابی می خواهد، همان را ما از این مردم همی خواهیم.

Пас фармуд : эй фалон , ин ки одамӣ бигӯед худованд воҳидаст , чҳоргўнаҳаст , ду гӯнаашро набоистӣ дарбора ӣ худованд ба кори барад ва ду гӯнааш бар худованд собитаст .

پس فرمود: ای فلان، این که آدمی بگوید خداوند واحد است، چهارگونه است، دو گونه اش را نبایستی درباره ی خداوند به کار برد و دو گونه اش بر خداوند ثابت است.

Аммо он ду гӯнае ки набоистӣ дарбора ӣ худованди бакори барад , яке онаст ки касе гуяд худо якеаст ва аз он яке маънои ададяшро мурод кунад .

اما آن دو گونه ای که نبایستی درباره ی خداوند بکار برد، یکی آن است که کسی گوید خدا یکی است و از آن یکی معنای عددیش را مراد کند.

Ва ин ҷоиз нест чаро ки чизе ки дувумӣ надорад дар боби аъдод ворид намешавад . Надидае ки агар касе гуяд худованди сеюмин сеаст , куфр гуфта ?

و این جایز نیست چرا که چیزی که دومی ندارد در باب اعداد وارد نمی شود. ندیده ای که اگر کسی گوید خداوند سومین سه است، کفر گفته؟

Низ агар касе гуяд ӯ якеаст ва аз он муроди навъ ҷинс кунад , низ ҷоиз нест . Чаҳ худованди аҷал аз ташбеҳаст .

نیز اگر کسی گوید او یکی است و از آن مراد نوع جنس کند، نیز جایز نیست. چه خداوند اجل از تشبیه است.

Аммо он ду гӯна ки ҷоизаст , ҳамонанди он ки касе гуяд худованд якеаст ва аз ин иборат мурод кунад ки ягонааст ва шабиҳӣ надорад , низ он ки касе гуяд : ӯ якеасту муродаши он буд ки ба маънӣ ягонааст яъне дар вуҷӯду ақлу ваҳм мтҷсм нахоҳад гардид .

اما آن دو گونه که جایز است، همانند آن که کسی گوید خداوند یکی است و از این عبارت مراد کند که یگانه است و شبیهی ندارد، نیز آن که کسی گوید: او یکی است و مرادش آن بود که به معنی یگانه است یعنی در وجود و عقل و وهم متجسم نخواهد گردید.

Аз нўФи бкоӣӣ нақласт ки гуфт : шабии амирмؤмнонро дидам ки аз бистари беруни омада ба ситора ҳо менигарад . Маро гуфт : эй нўФ , хуфтае ё бедорӣ ? гуфтамаш бедорам эй амири муъминон .

از نوف بکائی نقل است که گفت: شبی امیرمؤمنان را دیدم که از بستر بیرون آمده به ستاره ها می نگرد. مرا گفت: ای نوف، خفته ای یا بیداری؟ گفتمش بیدارم ای امیر مومنان.

Гуфт : эй нўФ хушо баҳоли прҳизкорони дунё ки ба уқбо назар доранд . ӣнон касоне ҳастанд ки заминро фарши худу хокашро бистари худу обашро буии хуши худу қуръонро шиори хешу дуоро дсори хеш ниҳодаанд .

گفت: ای نوف خوشا بحال پرهیزکاران دنیا که به عقبی نظر دارند. اینان کسانی هستند که زمین را فرش خود و خاکش را بستر خود و آبش را بوی خوش خود و قرآن را شعار خویش و دعا را دثار خویش نهاده اند.

Ва дунёро чунон Масеҳ ( ъ ) ба қарз алҳасана додаанд . эй нўФ , Довӯди паёмбар , ба ҳамин соъат аз шабӣ бархест ва гуфт : дар чунин соъатии банда , ҳар дуо ки кунад , мустаҷоб уфтад . Магари он ки маъмури боҷу таъқибу шаҳна буд ё ба олоти лаҳви машғӯл .

و دنیا را چونان مسیح(ع) به قرض الحسنه داده اند. ای نوف، داود پیامبر، به همین ساعت از شبی برخاست و گفت: در چنین ساعتی بنده، هر دعا که کند، مستجاب افتد. مگر آن که مأمور باج و تعقیب و شحنه بود یا به آلات لهو مشغول.

Аз амирмўмнон ( ъ ) : ҳалокати хирад , бештари зери барқи тамаъ падед ояд . Чаҳор чиз аз сифот нодонаст : ин ки брксӣ хашмнок шавад ки хушнӯдаш насохтааст .

از امیرمومنان (ع): هلاکت خرد، بیشتر زیر برق طمع پدید آید. چهار چیز از صفات نادان است: این که برکسی خشمناک شود که خشنودش نساخته است.

Ва бо касе ҳам нишинӣ кунад ки ӯро бахуд наздик намекунад . Назд касе ки бениёзаш намекунад , изҳор фақр кунаду пиромни чизе ки вайро нарасад , сухан гуяд .

و با کسی هم نشینی کند که او را بخود نزدیک نمی کند. نزد کسی که بی نیازش نمی کند، اظهار فقر کند و پیرامن چیزی که وی را نرسد، سخن گوید.

Ҳакимӣ гуфт : хирадмандро боистааст ки бидонад дар мардум хайрӣ нест . Ва бо ин ҳама ӯ аз эшон ногузираст . Ва агар ин ду донад , бо эшон чунон рафтор кунад . Ки шоиста ӣ чунин доноӣӣаст .

حکیمی گفت: خردمند را بایسته است که بداند در مردم خیری نیست. و با این همه او از ایشان ناگزیر است. و اگر این دو داند، با ایشان چنان رفتار کند. که شایسته ی چنین دانائی است.

Мардӣ , ҳакимиро носазо гуфт : ваии худро ба ғифлат зад . Дубора гуфт : бтў гуфтам . Ҳаким посух дод : ва бар ту бахшедам .

مردی، حکیمی را ناسزا گفت: وی خود را به غفلت زد. دوباره گفت: بتو گفتم. حکیم پاسخ داد: و بر تو بخشیدم.

Забони оқил дар вароӣ дил ӯсту дили аҳмақ дар варои забонаш .

زبان عاقل در ورای دل اوست و دل احمق در ورای زبانش.

Дар аҳёء аз паёмбар ( с ) ривоят шудааст ки : Иблиси ҳеҷ рӯзии ронда шудатар , кучактару хашмноктар аз рӯз арафа нест .

در احیاء از پیامبر(ص) روایت شده است که: ابلیس هیچ روزی رانده شده تر، کوچک تر و خشمناک تر از روز عرفه نیست.

Низ гӯйанд , гуноҳонеаст ки ҷузи истон дар арафаи мӯҷиб бахшоишашон нашавад . Ин маъниро ҷаъфари бен Муҳамади алсодқ ( ъ ) аз паёмбари худо ( с ) нақл кардааст .

نیز گویند، گناهانی است که جز ایستان در عرفه موجب بخشایششان نشود. این معنی را جعفر بن محمد الصادق(ع) از پیامبر خدا(ص) نقل کرده است.

Ҳакимӣ гуфт : бурдбории ду гӯнааст , бурдборӣ бар ончӣ нохушасту бурдборӣ аз ончӣ хушояндаст . Ва ин як , бар одамии сахттар буд .

حکیمی گفت: بردباری دو گونه است، بردباری بر آنچه ناخوش است و بردباری از آنچه خوشایند است. و این یک، بر آدمی سخت تر بود.

Қутб дар шарҳ шаҳоб гуфтааст : ривоят шудааст ки дуои ду каси ногузир мустаҷобаст , муъмин буд ё кофар , дуои ситамдидау дуои музтар . Чаро ки худованд фармуд : « амни иҷиби алмзтри азои дуоа » .

قطب در شرح شهاب گفته است: روایت شده است که دعای دو کس ناگزیر مستجاب است، مؤمن بود یا کافر، دعای ستمدیده و دعای مضطر. چرا که خداوند فرمود: «امن یجیب المضطر اذا دعاه ».

Паёмбар ( с ) фармуд : дуои ситамдида мустаҷобаст . Агар гуфта шавад : магар на инаст ки худованд мефармоед : « ва мо дъоءи алкоФрини алои фии залол » чигуна дуоӣ ҳар ситамдидае мустаҷобаст , гўӣим : оя ба дуои кофарон дар ҷаҳаннам роҷеъаст . Ва дар он мақом на ашкро судӣаст на дуо бахшоиш оварад . Ва хабарӣ ки зикр шуд бад-ӣни дунё роҷеъаст .

پیامبر (ص) فرمود: دعای ستمدیده مستجاب است. اگر گفته شود: مگر نه این است که خداوند می فرماید: «و ما دعاء الکافرین الا فی ضلال » چگونه دعای هر ستمدیده ای مستجاب است، گوئیم: آیه به دعای کافران در جهنم راجع است. و در آن مقام نه اشک را سودی است نه دعا بخشایش آورد. و خبری که ذکر شد بدین دنیا راجع است.

Соҳибдилӣ мегуфт : мардумон гӯйанд , чашми бгшоӣид то бибинед . Ва ман гӯям , чашм барҳам наед то бибинед .

صاحبدلی می گفت: مردمان گویند، چشم بگشائید تا ببینید. و من گویم، چشم برهم نهید تا ببینید.

Дар китоби тҳоФти алФлосФаҳ омадааст ки гуфтори пиромни ин маъод панҷаст ва ҳар якеро ҷамъӣ муътақиданд .

در کتاب تهافت الفلاسفه آمده است که گفتار پیرامن این معاد پنج است و هر یکی را جمعی معتقدند.

Аввал - ин ки маъод , ҷисмонӣасту ҷуз бар ин бадан воқеъ нашавад . Ин гуфта , аз он касонеаст ки нафаси нотиқи муҷаррадро нафй мекунанд . Ва ӣнони бештар , мусулмонанд .

اول - این که معاد، جسمانی است و جز بر این بدن واقع نشود. این گفته، از آن کسانی است که نفس ناطق مجرد را نفی می کنند. و اینان بیشتر، مسلمانند.

Дувум - ин ки маъод танҳо рӯҳонӣаст . Ин гуфта аз он фалосифа ӣ илоҳӣаст ки муътақиданд инсон фақат нафасӣ нотиқасту бадани олатӣ беш нест ки нафаси нотиқи онро ба кор май бараду ҷиҳати такомули ҷавҳари хеш бакор мегирад .

دوم - این که معاد تنها روحانی است. این گفته از آن فلاسفه ی الهی است که معتقدند انسان فقط نفسی ناطق است و بدن آلتی بیش نیست که نفس ناطق آن را به کار می برد و جهت تکامل جوهر خویش بکار می گیرد.

Сеюм - маъоди рӯҳонӣу ҷисмонӣ бо ҳам . Ин сухан аз он касоне аз мусулмонон чун эмоми Ғаззолӣу ҳакими роғиб ва бисёре дигар аз мутасаввифонаст ки вуҷӯди нафаси нотиқи муҷаррадро собит медоранд .

سوم - معاد روحانی و جسمانی با هم. این سخن از آن کسانی از مسلمانان چون امام غزالی و حکیم راغب و بسیاری دیگر از متصوفان است که وجود نفس ناطق مجرد را ثابت می دارند.

Чаҳорум - адами субути ҳеҷ як аз ин он ду ки ин гуфта ӣ донишмандони пешин табиӣаст ки дар дайну фалсафа , ройу назарашони маврид эътино нест .

چهارم - عدم ثبوت هیچ یک از این آن دو که این گفته ی دانشمندان پیشین طبیعی است که در دین و فلسفه، رای و نظرشان مورد اعتنا نیست.

Панҷум - таваққуфу трдӣ ки аз ҷолинус манқӯласт . Аз ваии нақл шудааст ки ҳангоми беморӣ ба маразӣ ки бидон мард , гуфт : надонистам ки нафаси ҳамон мизоҷаст ки дар ин сӯрати ҳангоми марг маъдӯд мешаваду бози гардонданаш мумкин нест . Бо ин ки ҷавҳарӣаст ки пас аз фасоди бадан боқӣ мемонаду маъодаш мумкинаст .

پنجم - توقف و تردی که از جالینوس منقول است. از وی نقل شده است که هنگام بیماری به مرضی که بدان مرد، گفت: ندانستم که نفس همان مزاج است که در این صورت هنگام مرگ معدود می شود و باز گرداندنش ممکن نیست. با این که جوهری است که پس از فساد بدن باقی می ماند و معادش ممکن است.

Умеди чунон доштам ки маро ба висол бинавозед . Аммо зҳҷртон он кашидам ки касе накашида . Ва неки мидонстм ки даврии шумо , хӯн аз чашмони ман сарозер хоҳад кард . Ва дариғо чунин шуд .

امید چنان داشتم که مرا به وصال بنوازید. اما زهجرتان آن کشیدم که کسی نکشیده. و نیک میدانستم که دوری شما، خون از چشمان من سرازیر خواهد کرد. و دریغا چنین شد.

Фалсафаи вожае юнонӣаст ба маънои ҳикмати дӯстӣ . Ва файласуф дар асли филаи бмънии дӯстдору сўФии бмънӣ ҳикматаст .

فلسفه واژه ای یونانی است به معنای حکمت دوستی. و فیلسوف در اصل فیلا بمعنی دوستدار و سوفی بمعنی حکمت است.

Чаҳ ҷомӣ буд он ки ба лутфаш нӯшедем ва пиндоштем ки биҷой май дар он ҳаво рехтаанд . Шаробии чунон сабк ки вазни ҷоми пару холии мо , яксон менамӯд .

چه جامی بود آن که به لطفش نوشیدیم و پنداشتیم که بجای می در آن هوا ریخته اند. شرابی چنان سبک که وزن جام پر و خالی ما، یکسان می نمود.

Ҷомҳоӣии холӣ пешмон овараданд ки бадастмон сангинӣ мекард . Аммо замонӣ ки аз шаробашони прсохтим , сабукии бодаи чунонашон сабки сохт ки тарсидем мабодо бо якдигар ба сабукӣ ба ҳаво шаванд .

جامهائی خالی پیشمان آوردند که بدستمان سنگینی می کرد. اما زمانی که از شرابشان پرساختیم، سبکی باده چنانشان سبک ساخت که ترسیدیم مبادا با یکدیگر به سبکی به هوا شوند.

Эмоми фахриддини розӣ ба маҷлиси дарс буд ки ногоҳ кабӯтарӣ ки бозӣ таъқибаш мекард , ба маҷлис даромад , гўӣӣ ба паноҳ омадааст . Ибни анин дар ин заминаи шеърии сурӯд ки абёти зер аз онҳост :

امام فخرالدین رازی به مجلس درس بود که ناگاه کبوتری که بازی تعقیبش می کرد، به مجلس درآمد، گوئی به پناه آمده است. ابن عنین در این زمینه شعری سرود که ابیات زیر از آنهاست:

Кабӯтарӣ ба назд сулаймон замон омад ки партави марг аз болҳои шкорчиш метобед . Ростии кадоми каси ин кабӯтарро омӯхта буд ки хона ӣ ту паноҳ ҳар тарсонеаст ?

کبوتری به نزد سلیمان زمان آمد که پرتو مرگ از بالهای شکارچیش می تابید. راستی کدام کس این کبوتر را آموخته بود که خانه ی تو پناه هر ترسانی است؟

Тамомии ин шеър дар таърихи зҳбӣ мазкӯраст .

تمامی این شعر در تاریخ ذهبی مذکور است.

Маъмуни ҳангомӣ ки қосидӣ ба назд маҳбӯбӣ фиристод , чунин сурӯд :

مامون هنگامی که قاصدی به نزد محبوبی فرستاد، چنین سرود:

Ба иштиёқ , турои бпёми бурдан гусел кардам . Ва ту бдидорш ноил шудӣ ва ман ту гумони бади барадам . Чашмонат дар зибоӣиҳои симоӣ вай гардиду гӯшти навозиш садояш ёфт . Чашмони туро беш аз гузаштаи зебо май байнам . Гумонам аз зибоӣии дилдори чизе дуздидааст .

به اشتیاق، ترا بپیام بردن گسیل کردم. و تو بدیدارش نائل شدی و من تو گمان بد بردم. چشمانت در زیبائی های سیمای وی گردید و گوشت نوازش صدایش یافت. چشمان ترا بیش از گذشته زیبا می بینم. گمانم از زیبائی دلدار چیزی دزدیده است.

Сўрчронии писарро гуфт : эй писаракам , агар ба маҷлисии ҷояти танг буд , онро ки дар канор туаст бигӯ , накунад ҷои шуморо танг карда бошем ? ва ӯ хоҳад ҷанбеду ҷои ту боз хоҳад шуд .

سورچرانی پسر را گفت: ای پسرکم، اگر به مجلسی جایت تنگ بود، آن را که در کنار توست بگو، نکند جای شما را تنگ کرده باشیم؟ و او خواهد جنبید و جای تو باز خواهد شد.

Ривоят шудааст ки паёмбари худо ( с ) назд ҷавонӣ шуд ки ба ҳоли назъ буд ва ӯро пурсед : худро чун бинӣ ? гуфт : ба худованди умедворам ва аз гуноҳони хеши тарсон .

روایت شده است که پیامبر خدا(ص) نزد جوانی شد که به حال نزع بود و او را پرسید: خود را چون بینی؟ گفت: به خداوند امیدوارم و از گناهان خویش ترسان.

Паёмбар фармуд : ин биму умед , ба чунин вақте дар дил ҳар банда гирд шавад худовандаш умед баровард ва аз бими амният хотир диҳад .

پیامبر فرمود: این بیم و امید، به چنین وقتی در دل هر بنده گرد شود خداوندش امید برآورد و از بیم امنیت خاطر دهد.

Дониши мусиқӣ донишӣаст ки нағмау аиқоъу аҳволи онҳоу чигунагии таълифи лаҳнҳо ва бигрифтани адавоти мусиқиро бидон шиносанду мавзӯаши савт аз он дидгоҳаст ки ба интизоми хеш дар рӯҳи асар май наад .

دانش موسیقی دانشی است که نغمه و ایقاع و احوال آنها و چگونگی تالیف لحن ها و بگرفتن ادوات موسیقی را بدان شناسند و موضوعش صوت از آن دیدگاه است که به انتظام خویش در روح اثر می نهد.

Нағма аммо савтӣаст ки муддатӣ аз замон тӯл кашад ва чунон ки ҳуруф дар алфоз ҷараён ёбад . Лаҳн низ дар он ҷараён ёбад . Радифҳояш ҳафдаҳу аўторши ҳаштод ва чаҳораст . Аиқоъ низ андоза ӣ замонӣ савтаст .

نغمه اما صوتی است که مدتی از زمان طول کشد و چنان که حروف در الفاظ جریان یابد. لحن نیز در آن جریان یابد. ردیف هایش هفده و اوتارش هشتاد و چهار است. ایقاع نیز اندازه ی زمانی صوت است.

Ин донишро шръои монеъӣ барои омухтан нест ва бисёре аз фақиҳони дарон саромад бӯдаанд . Балии шаръи мутаҳҳари мо ки бар қозӣонишони дуруди бодо , аз аъмоли он монеъ гаштааст .

این دانش را شرعا مانعی برای آموختن نیست و بسیاری از فقیهان درآن سرآمد بوده اند. بلی شرع مطهر ما که بر قاضیانشان درود بادا، از اعمال آن مانع گشته است.

Ва катбӣ ки дар ин замина тасниф гаштааст , муфиди умӯри илмии ин донишаст на беш . Ва он кас ки мусиқии илмиро медонад , нағмаҳоро бидон гӯна ки умуман ва аз ҳар олат иттифоқӣ шунида шавад мавриди баҳс воқеъ медорад .

و کتبی که در این زمینه تصنیف گشته است، مفید امور علمی این دانش است نه بیش. و آن کس که موسیقی علمی را می داند، نغمه ها را بدان گونه که عموما و از هر آلت اتفاقی شنیده شود مورد بحث واقع می دارد.

Ва низ омилони он , нағмаҳоро бидон гӯна ки аз олоти табиӣ чун гулӯии одамӣ ё сохта чун васоил мусиқӣ шунида шаваду маврид баҳс доранд .

و نیز عاملان آن، نغمه ها را بدان گونه که از آلات طبیعی چون گلوی آدمی یا ساخته چون وسائل موسیقی شنیده شود و مورد بحث دارند.

Ҷузи ин , ончӣ ки мигўинди алҳони мусиқии иқтибосӣ аз таносуби бархӯрдҳои фалакӣаст низ аз ҷумла ӣ асрор эшонаст . Чаҳ дар афлок на бархӯрдӣаст на садоу Фрўкўбиднӣ .

جز این، آنچه که میگویند الحان موسیقی اقتباسی از تناسب برخوردهای فلکی است نیز از جمله ی اسرار ایشان است. چه در افلاک نه برخوردی است نه صدا و فروکوبیدنی.