Даст дар ҳалқа ӣ он зулфи ду то натавон кард

دست در حلقه ی آن زلف دو تا نتوان کرد

Такя бар аҳди туу бод сабо натавон кард

تکیه بر عهد تو و باد صبا نتوان کرد

Ғайритеми кишт ки маҳбӯби ҷаҳонии лекин

غیرتم کشت که محبوب جهانی لیکن

Рӯзу шаби арбада бо халқ худо натавон кард

روز و شب عربده با خلق خدا نتوان کرد

Ман чаҳ гӯям ки турои нозукии табъи латиф

من چه گویم که ترا نازکی طبع لطیف

То ба ҳаддӣаст ки оҳиста дуо натавон кард

تا به حدی است که آهسته دعا نتوان کرد

Боғи маро чаҳ ҳоҷати сарв ва санавбар аст

باغ مرا چه حاجت سرو و صنوبر است

Шамшоди сояпарвар ман аз ки камтараст ?

شمشاد سایه پرور من از که کمتر است؟

Аз остони пери Муғони сар чаро кашам

از آستان پیر مغان سر چرا کشم

Давлат дар ин саройу гушоиш дар ин дар аст

دولت در این سرای و گشایش در این در است

Дар кӯии мо шикастаи дилии михрнду бас

در کوی ما شکسته دلی میخرند و بس

Бозори худ фурӯшӣ аз он сӯй дигар аст

بازار خود فروشی از آن سوی دیگر است

Як қисса беш нест ғами ишқи воин аҷаб

یک قصه بیش نیست غم عشق واین عجب

Каз ҳар забон ки май шинавам номукаррар аст

کز هر زبان که می شنوم نامکرر است

Мо обрӯии фақр ва қаноат наме барем

ما آبروی فقر و قناعت نمی بریم

Бо Подшаҳ бигӯӣ ки рӯзӣ муқаддар аст

با پادشه بگوی که روزی مقدر است

эй нозанини писари ту чаҳ мазҳаби гирифта Эй

ای نازنین پسر تو چه مذهب گرفته ای

Кати хӯни мо ҳалолтар аз шери модрост

کت خون ما حلال تر از شیر مادراست

Орифии кӯ ки кунад фаҳми забони сӯсан

عارفی کو که کند فهم زبان سوسن

То бипурсад ки чаро рафт ва чаро боз омад

تا بپرسد که چرا رفت و چرا باز آمد

ҶФрро бист ва ҳашт ҷузъаст . Ҳар ҷузъиро бист ва ҳашт сафҳааст ва ҳар сафҳаро бист ва ҳашт сатр ва ҳар сатриро бист ва ҳашт байтаст ва ҳар байтиро чаҳор ҳарф .

جفر را بیست و هشت جزء است. هر جزئی را بیست و هشت صفحه است و هر صفحه را بیست و هشت سطر و هر سطری را بیست و هشت بیت است و هر بیتی را چهار حرف.

Ҳарфи аввал ба адад аҷзоъасту дувум ба адади сафаҳот ва сеюм ба адади сутуру чаҳорум ба адади буют . Пас исми ҷФри Маслан дар бист бистум аз сатри ҳафдаҳуми сафҳа ӣ шонздаҳуми ҷузъ сеюм ёфта ояд .

حرف اول به عدد اجزاء است و دوم به عدد صفحات و سوم به عدد سطور و چهارم به عدد بیوت. پس اسم جفر مثلا در بیست بیستم از سطر هفدهم صفحه ی شانزدهم جزء سوم یافته آید.

Адибиро бо ҳамсараш мушоҷира шуду кор ба азми муторикаи анҷомӣд . Зан гуфт : тӯли мусоҳибат ба хотировар ! гуфт : бхдои савганди ҷузи ҳамон турои гуноҳи дайгарӣ назд ман нест .

ادیبی را با همسرش مشاجره شد و کار به عزم متارکه انجامید. زن گفت: طول مصاحبت به خاطر آور! گفت: بخدا سوگند جز همان ترا گناه دیگری نزد من نیست.

Ҷамоатии гирд буҳлул буданд . Яке аз он миён ӯро пурсед : майдонӣ ман кистам ? гуфт : балӣ ба худо . Нисбатро низ мешиносам . Ту чун днблон кӯҳӣ ҳастӣ на аслии собити дорӣ на фаръӣ .

جماعتی گرد بهلول بودند. یکی از آن میان او را پرسید: میدانی من کیستم؟ گفت: بلی به خدا. نسبت را نیز می شناسم. تو چون دنبلان کوهی هستی نه اصلی ثابت داری نه فرعی.

МхФт эй дидаи чандон ғофилу маст

مخفت ای دیده چندان غافل و مست

Чу ҳушёрони баровар дар ҷаҳони даст

چو هشیاران برآور در جهان دست

Ки чандон хуфт хоҳӣ дар дили хок

که چندان خفت خواهی در دل خاک

Ки Фрмўшт кунад даврони афлок

که فرموشت کند دوران افلاک

Доими дили худ ба маъсият шод кунӣ

دایم دل خود به معصیت شاد کنی

Чун ғам расадат худоиро ёд кунӣ

چون غم رسدت خدای را یاد کنی

Дунёи зтўи рафтаи втрои даъвои тарк

دنیا زتو رفته وترا دعوا ترک

Гунҷишк паридаро чаҳ озод кунӣ ?

گنجشک پریده را چه آزاد کنی؟

Бо фоқау фақр ҳмншинм кардӣ

با فاقه و فقر همنشینم کردی

Бемӯнис ва беёр ғминм кардӣ

بی مونس و بی یار غمینم کردی

Ин мартаба ӣ муқаррабон дар ту аст

این مرتبه ی مقربان در تو است

Оё ба чаҳ хизмати ин чунинам кардӣ ?

آیا به چه خدمت این چنینم کردی؟

Ба чашмии ноз беандоза кардан

به چشمی ناز بی اندازه کردن

Ба дигари чашми аҳдии тоза кардан

به دیگر چشم عهدی تازه کردن

Итобаш гарчи мезад шиша бар санг

عتابش گرچه می زد شیشه بر سنگ

Ақиқаш нарх мепурсед дар ҷанг

عقیقش نرخ می پرسید در جنگ

Ду шукр чун ақиқ об дода

دو شکر چون عقیق آب داده

Ду гесу чун каманд тоб дода

دو گیسو چون کمند تاب داده

Хами гесуаши об аз дил кашида

خم گیسوش آب از دل کشیده

Ба гесуи сабзаро бар гул кашида

به گیسو سبزه را بر گل کشیده

Шудаи гарм аз насими машки безаш

شده گرم از نسیم مشک بیزش

Димоғи наргиси бемори хезиш

دماغ نرگس بیمار خیزش

Чаҳ хуш бошад дар оғози ҷавонӣ

چه خوش باشد در آغاز جوانی

Ду дилбарро ба ҳам савдои ҷонӣ

دو دلبر را به هم سودای جانی

Гуҳ аз абрӯи итоби оғоз кардан

گه از ابرو عتاب آغاز کردن

Ки аз мижгони баёни роз кардан

که از مژگان بیان راز کردن

Гуҳӣ аз давр бош ғамза рондан

گهی از دور باش غمزه راندن

Гуҳӣ аз гӯшаҳои чашми хондан

گهی از گوشه های چشم خواندن

Фишурдаи ишқ дар дилҳо қадами сахт

فشرده عشق در دل ها قدم سخت

Хиради барда ба саҳрои адами рахт

خرد برده به صحرای عدم رخت

Даруни ҷони хаёли зулфу боло

درون جان خیال زلف و بالا

Чу дузди хонагии ҷосуси коло

چو دزد خانگی جاسوس کالا

наметалхаст ҷаври глъзорон

می تلخ است جور گلعذاران

Ки ҳар чандаш хурӣ бошад гўорон

که هر چندش خوری باشد گواران

Биё ки қасри амли сахти суст бунёд аст

بیا که قصر امل سخت سست بنیاد است

Биор бода ки бунёди умр бар бод аст

بیار باده که بنیاد عمر بر باد است

Ғуломи ҳиммати онам ки зери чархи кабӯд

غلام همت آنم که زیر چرخ کبود

з ҳар чаҳ ранги таъаллуқи пазирад озод аст

ز هر چه رنگ تعلق پذیرد آزاد است

Чаҳ гӯямат ки ба майхонаи дӯши масту хароб

چه گویمت که به میخانه دوش مست و خراب

Сурӯши олами ғайбам чаҳ мужда ҳо дода аст

سروش عالم غیبم چه مژده ها داده است

Ки эй блнднзри шоҳбози сад раҳ нишин

که ای بلندنظر شاهباز سد ره نشین

Нишемани ту на ин кунҷи меҳнат обод аст

نشیمن تو نه این کنج محنت آباد است

Турои зи конгресс ӣ арш мезананд сафир

ترا ز کنگره ی عرش می زنند صفیر

Надонамат ки дар ин домгаҳ чаҳ афтода аст

ندانمت که در این دامگه چه افتاده است

Ғам ҷаҳон махӯру панд ман мабар аз ёд

غم جهان مخور و پند من مبر از یاد

Ки ин латифа ӣ нағзаму зҳрўӣ ёд аст

که این لطیفه ی نغزم و زهروی یاد است

Ҳасад чаҳ май барӣ эй сусти назм бар ҳофиз

حسد چه می بری ای سست نظم بر حافظ

Қабули хотиру лутфи сухан худо дод аст

قبول خاطر و لطف سخن خدا داد است

Баҳрӣаст бар ишқ ки ҳеҷаш канора нест

بحری است بر عشق که هیچش کناره نیست

Онҷои ҷузи он ки ҷон бисипоранд чора нест

آنجا جز آن که جان بسپارند چاره نیست

Он дам ки дил ба ишқи диҳии хуши дамӣ буд

آن دم که دل به عشق دهی خوش دمی بود

Дар кори хайри ҳоҷати ҳеҷ истихора нест

در کار خیر حاجت هیچ استخاره نیست

Моро ба манъ ақл матарсон ва ме биор

ما را به منع عقل مترسان و می بیار

Кин шаҳна дар вилояти мо ҳеҷ кора нест

کاین شحنه در ولایت ما هیچ کاره نیست

Фурсати шимури тариқа ӣ риндӣ ки ин нишон

فرصت شمر طریقه ی رندی که این نشان

Чун роҳи ганҷ бар ҳамаи кас ошкора нест

چون راه گنج بر همه کس آشکاره نیست

Нагирифт дар ту гиря ӣ ҳофиз ба ҳеҷ рӯй

نگرفت در تو گریه ی حافظ به هیچ روی

Ҳайрони он дилам ки кам аз санг хора нест

حیران آن دلم که کم از سنگ خاره نیست

Чун дард дилӣ гӯям дар хоб кунӣ худ ро

چون درد دلی گویم در خواب کنی خود را

Ин дард диласт охири афсонаи нмигўим

این درد دل است آخر افسانه نمیگویم

Гар илми ладуннии ҳама аз бурдорӣ

گر علم لدنی همه از برداری

Судат накунад чу нафаси кофари дорӣ

سودت نکند چو نفس کافر داری

Сарро ба замин чаҳ менаҳй баҳри намоз

سر را به زمین چه مینهی بهر نماز

Онро ба замини буна ки дар сардорӣ

آن را به زمین بنه که در سرداری

Хушҳоли муҷаррадии ҷаҳони пимоӣӣ

خوشحال مجردی جهان پیمائی

Вази неку бади замона бе прўоӣӣ

وز نیک و بد زمانه بی پروائی

Хуршеди сифати сиркнон дар олам

خورشید صفت سیرکنان در عالم

Ҳар рӯз ба манзилӣ ва ҳар шаби ҷоӣӣ

هر روز به منزلی و هر شب جائی

Ишқ омаду гирди фитна бар ҷонами бехат

عشق آمد و گرد فتنه بر جانم بیخت

Сабрам шуд ва ақл рафт ва дониш бигурехт

صبرم شد و عقل رفت و دانش بگریخت

Зини воқеаи ҳеҷ дӯст дастам нагирифт

زین واقعه هیچ دوست دستم نگرفت

Ҷузи дида ки ҳар чаҳ дошт дар поем рехт

جز دیده که هر چه داشت در پایم ریخت

Мутаваккили всиФи ходимро шефта буд . Рӯзии вай бо ҷомае некӯ ба назд вай шуд . Мутаваккилро хуш омаду фатҳи бен хоқонро гуфт : оё дӯсташи мидорӣ эй фатҳ ? гуфт : аз он рӯй ки ту ӯро дӯст май дорӣ , дӯсташ надорам . Бал аз он ҷиҳат ки ӯ туро дӯст медорад .

متوکل وصیف خادم را شیفته بود. روزی وی با جامه ای نیکو به نزد وی شد. متوکل را خوش آمد و فتح بن خاقان را گفت: آیا دوستش میداری ای فتح؟ گفت: از آن روی که تو او را دوست می داری، دوستش ندارم. بل از آن جهت که او ترا دوست می دارد.

Дар раҳ ишқ нашуд каси биқини муҳаррами роз

در ره عشق نشد کس بیقین محرم راز

Ҳар касе барҳасби фаҳм гумоне дорад

هر کسی برحسب فهم گمانی دارد

Зоҳиди зоҳири параст аз ҳоли мо огоҳ нест

زاهد ظاهر پرست از حال ما آگاه نیست

Дар ҳақи мо ҳар чаҳ гуяд ҷои ҳеҷ икроҳ нест

در حق ما هر چه گوید جای هیچ اکراه نیست

Бар дар майхона рафтани кори як ренегон буд

بر در میخانه رفتن کار یک رنگان بود

Худ фурӯашонро ба кӯй май фурӯашон роҳ нест

خود فروشان را به کوی می فروشان راه نیست

Ҳар чаҳ ҳаст аз қомати носоз бе андоми мост

هر چه هست از قامت ناساز بی اندام ماست

Вар на ташрифи ту бар болои кас кӯтоҳ нест

ور نه تشریف تو بر بالای کس کوتاه نیست

Аз суханони яке аз ҳакямон : мард хурсанд , дар ончӣ ба дунё пеш ояд гиромӣаст ва дар ончӣ дар уқбо пеш ояд , савоби кор .

از سخنان یکی از حکیمان: مرد خرسند، در آنچه به دنیا پیش آید گرامی است و در آنچه در عقبی پیش آید، ثواب کار.

- хурсандии мулкӣ махфӣасту дилшодӣ ба қазо , зндгонӣии хушу гуворо .

- خرسندی ملکی مخفی است و دلشادی به قضا، زندگانئی خوش و گوارا.

Шуд хоки қадами тӯбо , он срўсҳии қдро

شد خاک قدم طوبی، آن سروسهی قدرا

Мо аъзамаи шأно , моорФъаҳи қдро

ما اعظمه شأنا، ماارفعه قدرا

эй пайкари рӯҳонӣ аз зулфи бунаи домӣ

ای پیکر روحانی از زلف بنه دامی

Дар қайди таъаллуқи каш , арўоҷи муҷаррад ро

در قید تعلق کش، ارواج مجرد را

Ман зинда ва ту хезӣ , хӯни дгарони резӣ

من زنده و تو خیزی، خون دگران ریزی

Ҳар лаҳза аз ин ғусса хоҳам бикашам худ ро

هر لحظه از این غصه خواهم بکشم خود را

Ибни ҷўзӣ аз шафиқи балхӣ нақл кард ки : ба соли яксад ва чиҳил ва на баҳр ҳаҷ гузордан берун шудам ва ба Қодисияи фурӯди омадам . Дар он ҷои ҷавонии зеборуӣу гндмгўнро дидам дар ҷомае пашмин ва рӯй пӯшӣу нълинӣ дар по ки аз мардумон давртар бинишаста буд .

ابن جوزی از شفیق بلخی نقل کرد که: به سال یکصد و چهل و نه بهر حج گزاردن بیرون شدم و به قادسیه فرود آمدم. در آن جا جوانی زیباروی و گندمگون را دیدم در جامه ای پشمین و روی پوشی و نعلینی در پا که از مردمان دورتر بنشسته بود.

Ба худ гуфтам : ин ҷавон аз суфиёнаст ва хоҳад ки бар дӯши дигарон бор буд . Ба худои савганд ки наздаш рӯм ва сарзанишаш кунам .

به خود گفتم: این جوان از صوفیان است و خواهد که بر دوش دیگران بار بود. به خدا سوگند که نزدش روم و سرزنشش کنم.

Наздикаш ки шудам , ва маро дид бсўиши равонам , гуфт : эй шафиқ : « аҷтнбўои ксирои ман алзни ани баъзи алзни асм » . Ба худ гуфтам ин ҷавони бандае солеҳаст худро ба ваии расонам ва аз ӯ пурсам .

نزدیکش که شدم، و مرا دید بسویش روانم، گفت: ای شفیق: «اجتنبوا کثیرا من الظن ان بعض الظن اثم ». به خود گفتم این جوان بنده ای صالح است خود را به وی رسانم و از او پرسم.

Дар ин ҳангом , вай аз дидагони ман пинҳони гашт . Пас аз он , ҳангомӣ ки ба « воқсаҳ » фурӯди омадем , дидамаш ки намоз мехонду аъзояш ҳаме ларзиду ашгши равон буд .

در این هنگام، وی از دیدگان من پنهان گشت. پس از آن، هنگامی که به «واقصه » فرود آمدیم، دیدمش که نماز میخواند و اعضایش همی لرزید و اشگش روان بود.

Ба худ гуфтам , бнздш шавам ва аз ӯ узр хоҳам . Ваии намози хеш ба эҷоз бархонад ва сипас гуфт : эй шафиқ « ании лъқори лмни тобу омну амали солҳои сами аҳтдӣ » .

به خود گفتم، بنزدش شوم و از او عذر خواهم. وی نماز خویش به ایجاز برخواند و سپس گفت: ای شفیق «انی لغفار لمن تاب و آمن و عمل صالحا ثم اهتدی ».

Ба худ гуфтам , ӯ ки дубор ба фаросати роз маро бихонад , аз абдоласт . То ин ки ба « зубола » фурӯди омадем . Вайро дидам ки бар сари чоҳи боистодаҳ , мишкӣ дар дасту об ҳаме хоҳад .

به خود گفتم، او که دوبار به فراست راز مرا بخواند، از ابدال است. تا این که به «زباله » فرود آمدیم. وی را دیدم که بر سر چاه بایستاده، مشکی در دست و آب همی خواهد.

Ногоҳ машк ба чоҳ афтод . Он ҷавони чашм ба осмон гирданд ва гуфт : он гоҳ ки ташна ӣ об шавам ту парвардгори манӣ - ва он замон ки гурусна ӣ таомӣ шавам низ . Худованд , марои ҷузи ту касе нест .

ناگاه مشک به چاه افتاد. آن جوان چشم به آسمان گرداند و گفت: آن گاه که تشنه ی آب شوم تو پروردگار منی - و آن زمان که گرسنه ی طعامی شوم نیز. خداوند، مرا جز تو کسی نیست.

Шафиқ гуфт : бхдои савганд дар ин ҳангом дидам ки оби чоҳ боло омад . Ҷавони машк худ бигирифт , пари оби сохт , вузӯи бсохт ва чаҳор ракаат бихонад .

شفیق گفت: بخدا سوگند در این هنگام دیدم که آب چاه بالا آمد. جوان مشک خود بگرفت، پر آب ساخت، وضو بساخت و چهار رکعت بخواند.

Сипас ба ҷониби теппаи шинӣ ки он наздикӣ буд рафт ва чанд муштии рег дар машки рехт ва сипас нӯшед . Вайро гуфтам : аз ончии худованд ба ту рӯзии сохта , маро низ даҳ .

سپس به جانب تپه شنی که آن نزدیکی بود رفت و چند مشتی ریگ در مشک ریخت و سپس نوشید. وی را گفتم: از آنچه خداوند به تو روزی ساخته، مرا نیز ده.

Гуфт : эй шафиқ . Неъматҳои зоҳирӣу ботинии худованд ҳамеша бар мо пайвастааст . Ту гумони хеш ба худованди никўбдор . Сипас машкро бмн дод .

گفت: ای شفیق. نعمت های ظاهری و باطنی خداوند همیشه بر ما پیوسته است. تو گمان خویش به خداوند نیکوبدار. سپس مشک را بمن داد.

Аз он бнўшидм . Онро обии омехта бо қоўўт ва шукр ёфтам ки то он замони лазизтару хуши бӯтар аз он нанӯшида будам . Пас аз он дигари вайро надидам то замонӣ ки ба Маккаи шудему шабии вайро дар канори гунбади мизоб , нима шаб дидам ки бо гиряу нолаи намоз ҳаме хонд .

از آن بنوشیدم. آن را آبی آمیخته با قاووت و شکر یافتم که تا آن زمان لذیذتر و خوش بوتر از آن ننوشیده بودم. پس از آن دیگر وی را ندیدم تا زمانی که به مکه شدیم و شبی وی را در کنار گنبد میزاب، نیمه شب دیدم که با گریه و ناله نماز همی خواند.

Сипеда ки зад : намоз дайгарӣ бихонад , тавоф кард ва хориҷ шуд . Ман низ дар пай ӯ бирафтам . Ва бидидам ки хадами ҳашаму амволу ғуломон фаровон дораду бархилоф онаст ки дар роҳи виро дидаам , мардумони гардиши ҷамъ ҳаме шаванду саломаш ҳаме гӯйанд ва аз ваии баракати ҷӯянд .

سپیده که زد: نماز دیگری بخواند، طواف کرد و خارج شد. من نیز در پی او برفتم. و بدیدم که خدم حشم و اموال و غلامان فراوان دارد و برخلاف آن است که در راه ویرا دیده ام، مردمان گردش جمع همی شوند و سلامش همی گویند و از وی برکت جویند.

Пурсидамашон ки ӯ кист ? гуфтанд : Мӯсои бен ҷаъфари козим ( ъ )аст . Гуфтам : агар ин фазлу ъҷоб аз он ҷуз ӯ буд ба шигифти ҳамеи омадам .

پرسیدمشان که او کیست؟ گفتند: موسی بن جعفر کاظم(ع) است. گفتم: اگر این فضل و عجاب از آن جز او بود به شگفت همی آمدم.

Андари он маъраз ки худро зинда сӯзанд аҳли дард

اندر آن معرض که خود را زنده سوزند اهل درد

эй басои марди худои кӯи камтар аз ҳиндӯ занӣ аст

ای بسا مرد خدا کو کمتر از هندو زنی است

Агар сад соли Монии вари яке рӯз

اگر صد سال مانی ور یکی روز

Бибояд рафт аз ин кохи дили афрӯз

بباید رفت از این کاخ دل افروز

Чаҳ хуш боғӣаст боғи зиндагонӣ

چه خوش باغی است باغ زندگانی

Гар эмин будӣ аз бод хазоне

گر ایمن بودی از باد خزانی

Хушаст ин куҳнаи дайри пари фасона

خوش است این کهنه دیر پر فسانه

Агар мурдан набӯдӣ дар миёна

اگر مردن نبودی در میانه

Аз он сард омад ин кохи диловез

از آن سرد آمد این کاخ دلاویز

Ки чун ҷо гарм кардӣ , гуядат хез

که چون جا گرم کردی، گویدت خیز

Ъшқбозон ки тамошоӣ нигор андешанд

عشقبازان که تماشای نگار اندیشند

Нангашони бод агар зонка зъор андешанд

ننگشان باد اگر زانکه زعار اندیشند

Кисвати мардуми айёр бар он қавми ҳаром

کسوت مردم عیار بر آن قوم حرام

Ки дар андеша ӣ ганҷанд ва змор андешанд

که در اندیشه ی گنج اند و زمار اندیشند

Озарӣ аз гули ин боғ ба бўӣӣ нарасанд

آذری از گل این باغ به بوئی نرسند

Нозуконе ки зозрдн хор андешанд

نازکانی که زآزردن خار اندیشند