Аз китоби алмъишаҳ , аз эмоми содиқи ҷаъфари бен Муҳамад ( ъ ) , зуҳди бадунё , табоҳи сохтани моли втҳрим ҳалол нест . Бали зуҳд онаст ки бидонча дар даст туаст беш аз ончӣ назд худовандаст , такя макунӣ .

از کتاب المعیشه، از امام صادق جعفر بن محمد (ع)، زهد بدنیا، تباه ساختن مال وتحریم حلال نیست. بل زهد آن است که بدانچه در دست تو است بیش از آنچه نزد خداوند است، تکیه مکنی.

Виро пурседанд : сабаб чаҳ буд ки ёрони исо ( ъ ) бар об гом мезаданду ёрони Муҳамад ( с ) чунин набуданд ? фармуд : ёрони исо аз талаби рӯзии даст дар дошта буданд аммо ӣнони саргарми таҳсил рӯзӣ буданд .

ویرا پرسیدند: سبب چه بود که یاران عیسی(ع) بر آب گام می زدند و یاران محمد(ص) چنین نبودند؟ فرمود: یاران عیسی از طلب روزی دست در داشته بودند اما اینان سرگرم تحصیل روزی بودند.

Занӣ ба назд Бузургмеҳр омад ва аз ӯ чизе пурсед : Бузургмеҳр гуфт : посухи саволатро акнӯн омода надорам . Зан гуфт : аз подшоҳи молии чашмгири ҳамегирӣу посухи савол ман ндонӣ ?

زنی به نزد بزرگمهر آمد و از او چیزی پرسید: بزرگمهر گفت: پاسخ سؤالت را اکنون آماده ندارم. زن گفت: از پادشاه مالی چشمگیر همی گیری و پاسخ سؤال من ندانی؟

Бузургмеҳр гуфт : эй фалон , подшоҳ бар мабноӣ ончӣ донам бмн мол диҳад . Чаҳ агар бар мабноӣ ончӣ надонам бмн мол диҳад , тамомии ганҷинааш кифоятам накунад .

بزرگمهر گفت: ای فلان، پادشاه بر مبنای آنچه دانم بمن مال دهد. چه اگر بر مبنای آنچه ندانم بمن مال دهد، تمامی گنجینه اش کفایتم نکند.

Анӯшервон , Бузургмеҳрро пурсед , кадоми касро дӯсти дорӣ ки хирадманд буд ? гуфт : душманамро . Пурсед : зчаҳи рӯ ? гуфт : аз он рӯ ки агар ваии хирадманд буд , ман аз ӯ дар амону офияти монам .

انوشیروان، بزرگمهر را پرسید، کدام کس را دوست داری که خردمند بود؟ گفت: دشمنم را. پرسید: زچه رو؟ گفت: از آن رو که اگر وی خردمند بود، من از او در امان و عافیت مانم.

Абўнؤосро пас аз вФотш ба хоби диданд . Прсидндш , худованд бо ту чаҳ кард ? гуфт : маро биёмурзед ва аз гноҳонми бсбби ин ду байт ки сурӯда будам , даргузашт :

ابونؤاس را پس از وفاتش به خواب دیدند. پرسیدندش، خداوند با تو چه کرد؟ گفت: مرا بیامرزید و از گناهانم بسبب این دو بیت که سروده بودم، درگذشت:

Ман кистам ки агар гуноҳӣ кунам , парвардгори нёмрздм ?

من کیستم که اگر گناهی کنم، پروردگار نیامرزدم؟

Замонӣ ки аз одмизодгони чашм бахшиш ҳаст , чигуна омурзиш аз парвардгор умед надошта бошам ?

زمانی که از آدمیزادگان چشم بخشش هست، چگونه آمرزش از پروردگار امید نداشته باشم؟

Абўолосўд , мӯътазилии мазҳаб буд . Ва аз ин рӯи ҳамсоягонаш ҳаме озурданду гоҳи шабонгоҳ бар хонааш санг ҳаме бориданду субҳи ҳангом ба масҷид ҳаме омаданд ва мегуфтанд : эй абўолосўд , худованди турои ҳадаф қарор дод . Вай посух медод , дурӯғ май гўӣид . Агар худованди марои ҳадаф қарор медод , хато намекард . Шумо хато мекунед .

ابوالاسود، معتزلی مذهب بود. و از این رو همسایگانش همی آزردند و گاه شبانگاه بر خانه اش سنگ همی باریدند و صبح هنگام به مسجد همی آمدند و می گفتند: ای ابوالاسود، خداوند ترا هدف قرار داد. وی پاسخ می داد، دروغ می گوئید. اگر خداوند مرا هدف قرار می داد، خطا نمی کرد. شما خطا می کنید.

Ибни алҳисми ҳаким , мардии парҳезгору вараъ буду бархилофи равиши порае аз ҳакямон , шариъатро гиромӣ медошт . Таълӣфоти вай дар риёзиёт , арзишмандтар аз онаст ки ба васф ояд .

ابن الهیثم حکیم، مردی پرهیزگار و ورع بود و برخلاف روش پاره ای از حکیمان، شریعت را گرامی می داشت. تألیفات وی در ریاضیات، ارزشمندتر از آن است که به وصف آید.

Ваии мақоми илмро низ бас шомих медонист . Рӯзии яке аз амирони симнон ки Сурхоб ном дошт , назд вай омад то баҳрае аз ӯ гирад . Ҳакими вайро гуфт : агар ҳар моҳ , марои яксад динори диҳӣ , туро ҳикмат омӯзам .

وی مقام علم را نیز بس شامخ می دانست. روزی یکی از امیران سمنان که سرخاب نام داشت، نزد وی آمد تا بهره ای از او گیرد. حکیم وی را گفت: اگر هر ماه، مرا یکصد دینار دهی، ترا حکمت آموزم.

Амири онро бадв бахшед ва ҳар моҳа бадасташ расед . То он гоҳ ки хост боз гардад . Ибни алҳисми тамомии он молро ки андӯхта буд , ба вай дод ва аз он чизе барнадошт ва гуфт : маро ба чизе аз ин мол ниёзӣ нест .

امیر آن را بدو بخشید و هر ماهه بدستش رسید. تا آن گاه که خواست باز گردد. ابن الهیثم تمامی آن مال را که اندوخته بود، به وی داد و از آن چیزی برنداشت و گفت: مرا به چیزی از این مال نیازی نیست.

Хости рағбати туро ба гирд кардан дониш биёзмоему замонӣ ки донистам молро дар мақоми қиёс бо дониш дар чашми ту баҳоӣ нест , ба таълими ту рағбат кардам .

خواست رغبت ترا به گرد کردن دانش بیازمایم و زمانی که دانستم مال را در مقام قیاس با دانش در چشم تو بهائی نیست، به تعلیم تو رغبت کردم.

Амир аз пазируфтан он мол имтиноъ кард ва гуфт : ин моли ҳадя ӣ ман ба туаст . Гуфт : дар таълими хайр на ҳадя Эйаст на ришватӣ ва на аҷртӣ ва он молро наситад .

امیر از پذیرفتن آن مال امتناع کرد و گفت: این مال هدیه ی من به تو است. گفت: در تعلیم خیر نه هدیه ای است نه رشوتی و نه اجرتی و آن مال را نستد.

Адҳами мазҳака , бардае сиёҳ буд , волӣ фармон дода буд ки мардум барои намози истисқои беруни раванду ҳамагии сиёҳ ба тан дошта бошанд . Адҳам , урён ба мусалло рафт .

ادهم مضحکه، برده ای سیاه بود، والی فرمان داده بود که مردم برای نماز استسقا بیرون روند و همگی سیاه به تن داشته باشند. ادهم، عریان به مصلی رفت.

Мардии ҳзӣ шуда , ба замони шриҳ бо занӣ зношўӣӣ кард . Зан фарзандӣ биоварад . Ҳзӣ шудаи вайро инкор кард . Даъвои бензади шриҳи бурданду шриҳи кӯдакро аз вай донист .

مردی حضی شده، به زمان شریح با زنی زناشوئی کرد. زن فرزندی بیاورد. حضی شده وی را انکار کرد. دعوا بنزد شریح بردند و شریح کودک را از وی دانست.

Марди кӯдакро бадуш гирифт ва аз назд қозӣ бадар шуд . Бароаи ҳзӣ шуда ӣ дайгарии вайро дид ва пурсед : аз куҷо май оӣӣ ? гуфт : мапурсу хештанро наҷоти даҳ . Чаҳ қозии знозодгонро байни ҳзӣ шудагони қисмат ҳаме кунад ва ин кӯдаки насиби ман шудааст .

مرد کودک را بدوش گرفت و از نزد قاضی بدر شد. براه حضی شده ی دیگری وی را دید و پرسید: از کجا می آئی؟ گفت: مپرس و خویشتن را نجات ده. چه قاضی زنازادگان را بین حضی شدگان قسمت همی کند و این کودک نصیب من شده است.

Дар боби навад ва ҳафт аз китоби рабиъи алоброр омадааст ки иҳўдӣӣ аз паёмбар ( с ) пурсишӣ кард . Ваии лухтӣ диранг кард ва сипас посух бидод . Яҳӯдӣ пурсед , з чаҳ рӯ бо доноӣӣ дар посух тأмил кардӣ ? фармуд : дар ҷиҳати бузургдошти дониш .

در باب نود و هفت از کتاب ربیع الابرار آمده است که یهودئی از پیامبر(ص) پرسشی کرد. وی لختی درنگ کرد و سپس پاسخ بداد. یهودی پرسید، ز چه رو با دانائی در پاسخ تأمیل کردی؟ فرمود: در جهت بزرگداشت دانش.

Бҳирои роҳиб , Абӯтолибро гуфт : бродрзодаҳи ?утро пос бидор чаро ки соҳиб шаънӣ шавад . Посух дод , дар ин сӯрат дар паноҳ худовандаст .

بحیرای راهب، ابوطالب را گفت: برادرزاده ات را پاس بدار چرا که صاحب شأنی شود. پاسخ داد، در این صورت در پناه خداوند است.

Мавлонои муҳташам , аз қасидае ки дар он бмдҳи малака ӣ марҳӯми прихони хонум пардохтааст :

مولانا محتشم، از قصیده ای که در آن بمدح ملکه ی مرحوم پریخان خانم پرداخته است:

Яке аз бузургони Бағдоди абўолъиноءро дид ки саҳаргоҳон ба ҳоҷатии бадар шуда буд . Вай аз саҳархезӣ ӯ бшгФт омад ва пурсед : Абуабдуллои з чаҳ рӯи хона дар ин ҳангом тарк гуфтае ? абўолъиноء гуфт : аз ту дар шигифтам ки дар кори ман шарикӣ ва дар шигифт аз он танҳо .

یکی از بزرگان بغداد ابوالعیناء را دید که سحرگاهان به حاجتی بدر شده بود. وی از سحرخیزی او بشگفت آمد و پرسید: ابوعبدالله ز چه رو خانه در این هنگام ترک گفته ای؟ ابوالعیناء گفت: از تو در شگفتم که در کار من شریکی و در شگفت از آن تنها.

Аъробӣии самғ ҳаме ҷӯяд , онро биндохт ва гуфт : бдобҳолш , дандонҳоро ранҷ ҳаме диҳаду гулӯро аз он мзибӣ нест .

اعرابئی صمغ همی جوید، آن را بینداخت و گفت: بدابحالش، دندانها را رنج همی دهد و گلو را از آن مضیبی نیست.

Мардӣ аз дӯстӣ ба ҳаммоми ҳзмии хост . Ваии бадви надод . Бигуфт : субҳони аллоҳ , бо он ки ду қФизш ба дарҳамӣ диҳанд , наме диҳӣ , гуфт : гирам ки ду қФизш ба дарҳамӣ буд , чиқадраш ройгон ба ту расад ?

مردی از دوستی به حمام حظمی خواست. وی بدو نداد. بگفت: سبحان الله، با آن که دو قفیزش به درهمی دهند، نمی دهی، گفت: گیرم که دو قفیزش به درهمی بود، چقدرش رایگان به تو رسد؟

Дар боби навад ва ҳафт аз рабиъи алоброр ҷоҳз гуяд , гӯйанд ки ҳар чизеи се дастааст : хуб , мутавасситу бад . Ва мутавассит ҳар чизе аз ба он назд мардумони некӯтар ба ҳисоб ҳаме ояд ҷузи шеър . Чаҳ шеъри бад аз шеъри мутавассити нек тарасту замонӣ ки гӯйанд шеърӣ мутавасситаст яъне бадаст .

در باب نود و هفت از ربیع الابرار جاحظ گوید، گویند که هر چیزی سه دسته است: خوب، متوسط و بد. و متوسط هر چیزی از به آن نزد مردمان نیکوتر به حساب همی آید جز شعر. چه شعر بد از شعر متوسط نیک تر است و زمانی که گویند شعری متوسط است یعنی بد است.

Аъробӣии фарзандро насиҳат кард ки : эй писаракам , ё дарандае давр аз дидагон мардум бош ё гиреҳгии шуҷоъ ё сегӣ нигоҳбон аммо одмӣӣ ноқис мабош .

اعرابئی فرزند را نصیحت کرد که: ای پسرکم، یا درنده ای دور از دیدگان مردم باش یا گرگی شجاع یا سگی نگاهبان اما آدمئی ناقص مباش.

Мардии аъробӣиро аз бобати хешовандонаш сарзаниш кард ки ор ӯ ҳастанд . Аъробӣӣ гуфт : хешовандони ман нанг мананд аммо ту худ нанги хешовандони хешӣ .

مردی اعرابئی را از بابت خویشاوندانش سرزنش کرد که عار او هستند. اعرابئی گفت: خویشاوندان من ننگ من اند اما تو خود ننگ خویشاوندان خویشی.