Бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳими алҳмди ллаҳи раби Алъоламину алслўоаҳу ассаломи алии أшрФи алмрслину ?алаи алтибини алтоҳрину баъд : чунин гуяд Муҳамади алмштҳри ббҳоء аддӣн овардаанд ки мӯши прҳўшии сифед дар гӯша бе қарори гирифта ва аз гӯша ӣӣ тӯша таматтуъ карда ; ногоҳ гурба ӣӣ дар кулба ӣ ӯ дар омад , мӯшро дасту пои баҳам бар омад ва дар зери чашм нигоҳӣ мекард ва аз сӯзи сина оҳӣ мекашид . Гурба бар ошуфт ва гуфт эй дузди нобакор аз барои чаҳ оҳ кашидӣ ва аз ман чаҳ дидӣ ки салом накардӣ ? мӯш дар ҷавоб гуфт : эй шаҳриёри ъолимқдори турфа сؤолӣ кардӣ ки аз ҷавоби шумо оҷизам зеро ки ҳаргиз касе шунида ва дида бошад ки дар ҳолати нузули малики аламут касе бар ӯ салом карда бошад ! . Аз ин ҷавоб , гурба бисёр озурда хотир шуд ва гуфт : эй нобакори куҷо аз ман ситамии бтўи расидау куҷо аз ман бтўи озории воқеъ шуда ки аз ин қабили суханони ҷавоби мигўӣӣ ? , маро бахотир расед ки чун саломи осор саломатӣасту салом кардан дар китобҳо навишта шуда суннатасту ҷавоби саломи воҷиб , пас агар ту салом кунӣ амри суннатӣ баҷо оварда бошӣу марои мутаъаҳҳиди амр воҷибӣ карда ӣӣ , зеро ки дигар касе дар миёни мо ва ту нест ки ҷавоб салом гуяд то ки фарзи кифоя баҷо ояд пас эй мӯши сарфаи туро мешуд . Дигари онкии сабқат дар саломи савоб азим дораду хостам ки савоби ҷиҳати ту ҳосил шавад : нақулӣ ворид шуда ки дар айёми ҳазрати набавии шахсе дар ҷоӣии пинҳон шуда буд ки шояд дар салом бар он ҳазрат сабқат гирад . Муқорини ӣнҳол Ҷабраил омад ва он ҳазратро хабар дод ва гуфт : ҳақи таъолии миФрмоид ки фалони шахс дар фалони мавзе пинҳонаст то дар салом бар ту сабқат гирад ва мо нахостем ки муддаои он шахс ҳосил шавад , шумо бояд бар он шахс дар салом сабқат кунӣ . Пас дар ин боби марои нафъии нмибошду зарарии ҳам воқеъи нмишўд . Мӯш дар ҷавоб гуфт : аинмънӣ бар шумо зоҳираст ки таклиф бақадр иститоатасту зиёда бар он молоитоқ хоҳад буд гурба гуфт : балии рости мигўӣӣ . Бози мӯш аз сари макр ва ҳила гуфт : эй бузургвори бнмки деринаи қисм ки бисёр ҳарфҳоро ба хотир мерасад аммо ҷуръати баён онро надорам чаро ки дар ин вақт ки назарам бар ҷамоли мардона шумо афтод қатъи қувои ҷамеъи аъзоӣ ман шуд , чунонкии биноӣии чашму шнўоӣии гӯшу гўёӣии забону қудрати рафтори бакулӣ аз ман қатъ шуд , пас ҳар гоҳи иститоат бар гуфтан ва шунидан набошад ва шумо амр кунед албата молоитоқ хоҳад буд . Пас гурба гуфт : эй мӯш ! бадалели оя : إнмои алмؤмнўни إхўаҳ , хостам аз роҳи бародарӣ бо ту сулӯк мслўк дорам : мӯш гуфт : мукаррар арз кардам ки шавкату азимати бузургони боиси тарсу ҳавли зери дстонст чун шаҳриёри сؤоли намояду бандаи мутаваҳҳим , чигуна митўонм ҷавоб бигӯям ? гурба гуфт : дағдағаи бахотири роҳи мадау ончӣ бахотират мерасад бигӯ ! . Мӯш гуфт ; аихдоўнд ! ояи إнмои алмؤмнўни إхўаҳ саҳеҳаст аммо касе ояи إнмои алмؤмнўни إхўаҳи ҷбро ва қҳро нашунида , бародарӣ бар ду қисмаст , яке бародарии ҳақиқӣ ва яке бародарии тариқӣ , ҳар гоҳи марои ёроӣӣу тўоноӣӣ он набошад ки бо аҳадӣ аз худ қавитар баробарӣ кунаму бародарии намоям , чигуна қабул бародарӣ кунам ? , пас онгоҳи таклифи чунин лозим меояд ки Маслан шоҳбозӣ бгнҷшкӣ гуяд : биё бо ман парвоз кун ва ё ширии брўбоҳӣ таклиф кунад ки биё то бо ҳам ҷидол кунем , яқин ки инҳо тамом хабараст ки гуфта мешавад влкни имкон ақлӣ надорад . Агар шаҳриёри маро маъзӯр медорад ва мурраххас мефармоед ки бабанда хона рафта бошам зиҳии карам ва миннатҳои эҳсон мебошад ки дарбора ӣ заъифон бҳо оварда бошад , чаро ки маро чанд фарзанд хурда мебошанд ки ҳамагии чашм дар роҳ ва дар интизоранд ки эшонро мулоқот намӯдау саркашии намояму бози бмлозмт мушарраф шавам . Гурба дар ҷавоб гуфт : эй мӯш ! тариқа ӣ бародарии чунин нмибошд ки ман вориди ту шуда бошам ту марои таклифи ннмоӣӣу бахона ӣ худ набарӣ ва бар вайу дигар аз хонаи беруни нёӣӣ ва дар андарун бо ман гуфтугӯи нмоӣӣ , акнӯн биё то ман туро бахона ӣ худ барам зиёфати намоям ! мӯш музтариб шуд , чаро ки майдонаст агар иқрор кунад ҷон берун нахоҳад баради ёрои гуфтанаш намонад , то охир гуфт : эй шаҳриёр ! сабаби таклиф накардани бандаи ин буд ки таркиби муборак шумо қавӣасту даргоҳи хона ӣ ман бисёр тангаст , пас шуморо омадан дар хона ӣ мо мушкиласту озори бавуҷуд шумо мерасад бинобарин ду калимаи арзи густохӣ шуда . Мӯши дигари бора бо худ гуфт ки ҳар гоҳ дар аинўқти тазвирӣу ҳила ӣӣ сохтӣ аз чанги ин золим халос шудӣ ва гарна халосии дигар мумкин нахоҳад буд . Пас онгоҳи мӯши сар бар оварад ва бо гурба гуфт : эй махдум ! маро кӣ гумон буд ки бо худоаму фақирону зери дастони ӣнқадари лутф ва шафқат хоҳад буд , улҳол ки донистам лутфи шаҳриёри нисбати бзирдстон то чаҳ ҳадаст дар аинўқт ки амр олам бошад ; биравам фаршӣ ва нақулӣ ва ду хўончаҳ ӣ ҳозирии бҷҳти саркор шаҳриёр биоварам ки рафъи хиҷолат ва рӯсиёҳӣ шавад .

بسم اللّه الرحمنّ الرحیم الحمد للّه رب العالمین و الصلواة و السلام على أشرف المرسلین و آله الطیبین الطاهرین و بعد: چنین گوید محمد المشتهر ببهاء الدین آورده‌اند که موش پرهوشى سفید در گوشه بى‌قرار گرفته و از گوشه‌یى توشه تمتع کرده؛ ناگاه گربه‌یى در کلبه‌ى او در آمد، موش را دست و پا بهم بر آمد و در زیر چشم نگاهى میکرد و از سوز سینه آهى میکشید. گربه بر آشفت و گفت اى دزد نابکار از براى چه آه کشیدى و از من چه دیدى که سلام نکردى؟ موش در جواب گفت: اى شهریار عالیمقدار طرفه سؤآلى کردى که از جواب شما عاجزم زیرا که هرگز کسى شنیده و دیده باشد که در حالت نزول ملک الموت کسى بر او سلام کرده باشد!. از این جواب، گربه بسیار آزرده خاطر شد و گفت: اى نابکار کجا از من ستمى بتو رسیده و کجا از من بتو آزارى واقع شده که‌ از این قبیل سخنان جواب میگوئى؟، مرا بخاطر رسید که چون سلام آثار سلامتى است و سلام کردن در کتابها نوشته شده سنت است و جواب سلام واجب، پس اگر تو سلام کنى امر سنتى بجا آورده باشى و مرا متعهد امر واجبى کرده‌یى، زیرا که دیگر کسى در میان ما و تو نیست که جواب سلام گوید تا که فرض کفایه بجا آید پس اى موش صرفه تو را میشد. دیگر آنکه سبقت در سلام ثواب عظیم دارد و خواستم که ثواب جهت تو حاصل شود: نقلى وارد شده که در ایام حضرت نبوى شخصى در جائى پنهان شده بود که شاید در سلام بر آن حضرت سبقت گیرد. مقارن اینحال جبرئیل آمد و آن حضرت را خبر داد و گفت: حق تعالى میفرماید که فلان شخص در فلان موضع پنهان است تا در سلام بر تو سبقت گیرد و ما نخواستیم که مدعاى آن شخص حاصل شود، شما باید بر آن شخص در سلام سبقت کنى. پس در این باب مرا نفعى نمیباشد و ضررى هم واقع نمیشود. موش در جواب گفت: اینمعنى بر شما ظاهرست که تکلیف بقدر استطاعت است و زیاده بر آن مالایطاق خواهد بود گربه گفت: بلى راست میگوئى. باز موش از سر مکر و حیله گفت: اى بزرگوار بنمک دیرینه قسم که بسیار حرفها را به خاطر میرسد اما جرأت‌ بیان آنرا ندارم چرا که در این وقت که نظرم بر جمال مردانه شما افتاد قطع قواى جمیع اعضاى من شد، چنانکه بینائى چشم و شنوائى گوش و گویائى زبان و قدرت رفتار بکلى از من قطع شد، پس هر گاه استطاعت بر گفتن و شنیدن نباشد و شما امر کنید البته مالایطاق خواهد بود. پس گربه گفت: اى موش! بدلیل آیه: إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ، خواستم از راه برادرى با تو سلوک مسلوک دارم: موش گفت: مکرر عرض کردم که شوکت و عظمت بزرگان باعث ترس و هول زیر دستانست چون شهریار سؤآل نماید و بنده متوهم، چگونه میتوانم جواب بگویم؟ گربه گفت: دغدغه بخاطر راه مده و آنچه بخاطرت میرسد بگو!. موش گفت؛ ایخداوند! آیه إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ صحیح است اما کسى آیه إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ جبراً و قهراً نشنیده، برادرى بر دو قسم است، یکى برادرى حقیقى و یکى برادرى طریقى، هر گاه مرا یارائى و توانائى آن نباشد که با احدى از خود قوى‌تر برابرى کنم و برادرى نمایم، چگونه قبول برادرى کنم؟، پس آنگاه تکلیف چنین لازم میآید که مثلا شاهبازى بگنجشکى گوید: بیا با من پرواز کن و یا شیرى بروباهى تکلیف کند که بیا تا با هم جدال کنیم، یقین که اینها تمام خبرست که گفته میشود ولکن امکان عقلى ندارد. اگر شهریار مرا معذور میدارد و مرخص مى‌فرماید که ببنده خانه رفته باشم زهى کرم و منتهاى احسان میباشد که درباره‌ى ضعیفان بحا آورده باشد، چرا که مرا چند فرزند خرده میباشند که همگى چشم در راه و در انتظارند که ایشان را ملاقات نموده و سرکشى نمایم و باز بملازمت مشرف شوم. گربه در جواب گفت: اى موش! طریقه‌ى برادرى چنین نمیباشد که من وارد تو شده باشم تو مرا تکلیف ننمائى و بخانه‌ى خود نبرى و بر وى و دیگر از خانه بیرون نیائى و در اندرون با من گفتگو نمائى، اکنون بیا تا من تو را بخانه‌ى خود برم ضیافت نمایم! موش مضطرب شد، چرا که میدانست اگر اقرار کند جان بیرون نخواهد برد یاراى گفتنش نماند، تا آخر گفت: اى شهریار! سبب تکلیف نکردن بنده این بود که ترکیب مبارک شما قویست و درگاه خانه‌ى من بسیار تنگست، پس شما را آمدن در خانه‌ى ما مشکل است و آزار بوجود شما میرسد بنابراین دو کلمه عرض گستاخى شده. موش دیگر باره با خود گفت که هر گاه در اینوقت تزویرى و حیله‌یى ساختى از چنگ این ظالم خلاص شدى و گرنه خلاصى دیگر ممکن نخواهد بود. پس آنگاه موش سر بر آورد و با گربه گفت: اى مخدوم! مرا کى گمان بود که با خدام و فقیران و زیر دستان اینقدر لطف و شفقت خواهد بود، الحال که دانستم لطف شهریار نسبت بزیردستان تا چه حدست در اینوقت که امر عالم باشد؛ بروم فرشى و نقلى و دو خوانچه‌ى حاضرى بجهت سرکار شهریار بیاورم که رفع خجالت و روسیاهى شود.

Гурба чун хабар аз нопокӣу ҳромзодгӣ мӯш дошт ва майдонаст ки мӯш дар халосии худ саъй менамояду ирода ӣ гурбаи он буд ки мӯшро бадаст биоварад , пас гуфт : эй мӯш ! ман дӯстӣу меҳрбонии туро донистам , лузӯми бзҳмту ҳоҷати нақл ва фуруш нест , агар ту рости мигўӣии ин дами суҳбат ғаниматаст , биё то бо ҳам суҳбат бидорем ва аз ғами замона осӯда бошем мӯш гуфт : эй шаҳриёр ! қабл аз ин арз кардам ки фарзандон ман мунтазиранд , ман бахонаи рӯм ва эшонро мулоқот намӯда бози бхдмти мушаррафи гирдам ва шарт кунам ки фардои қиёмати туро шафоат кунам , гурба гуфт : эй ҳромзодаҳ ! туро ин мартаба аз куҷои ҳосил шудааст ки маро шафоат кунӣ мӯш гуфт : эй гурба ! дар гулистони шайхи саъдӣ навиштааст :

گربه چون خبر از ناپاکى و حرامزادگى موش داشت و میدانست که موش در خلاصى خود سعى مینماید و اراده‌ى گربه آن بود که موش را بدست بیاورد، پس گفت: اى موش! من دوستى و مهربانى تو را دانستم، لزوم بزحمت و حاجت نقل و فروش نیست، اگر تو راست میگوئى این دم صحبت غنیمت است، بیا تا با هم صحبت بداریم و از غم زمانه آسوده باشیم‌ موش گفت: اى شهریار! قبل از این عرض کردم که فرزندان من منتظرند، من بخانه روم و ایشان را ملاقات نموده باز بخدمت مشرف گردم و شرط کنم که فرداى قیامت تو را شفاعت کنم، گربه گفت: اى حرامزاده! تو را این مرتبه از کجا حاصل شده است که مرا شفاعت کنى موش گفت: اى گربه! در گلستان شیخ سعدى نوشته است:

Гурба гуфт : эй ҳромзодаҳи нобакор ! бадии ману хӯбии ту аз куҷо маълумаст ? мӯш гуфт : эй шаҳриёр ! некии ман онсткаҳи мазлӯму бадии шумо онсткаҳи золимӣ ! . Гурба гуфт : эй бихбри нодон ! аз аҳволу ҳавли қиёмати хабари надорӣ , агар хоҳӣ аз барои ту баён кунам ! . Мӯш гуфт : баёни Фрмоӣид : гурба гуфт : дар кутуби муътабара хондаам ки фардои қиёмат чун исрофил сувар бидамаду аъёни амвот аз ҷину инс зинда шаванд ва дар осмонҳо гушӯда шаваду ситораҳо бҳкми мафоди إзои алсмоءи анФтрту إзои алнҷўми анкдрти зер ва зибр шаванду замину ончӣ дар онаст ҳамвор гирданд ва аз малоикау ҷину инси сафҳо баста шаваду бомари илоҳии миҳробӣ аз нур муҳайё гардад , малоика ӣ ҳафт осмону замин дар он миҳроби бнмоз машғӯл шаванду халқони сарҳо бараҳна дар он офтоби қиёмат истода бошанд ва ҳар касро бақадр иститоати офтоб бар ӯ асар мекунад ва баъзе арақ то каъб ва баъзе то қуббаи по ва баъзе то соқ ва ҳамчунин то камару гардан , ва ҳар каси муҳаббати худо дар дил дошта бошад офтоб бар ӯ асар накунад влкни ваҳшату тарсу ҳайронии тамоми мардумро мзтрби ҳоли намояди аввали ҳазрати одами сафии аллоҳи дами дркшду мурғи рӯҳи Нӯҳи навҳа оғоз кунаду исои бен Марям ба ё молики алмалику алмлкўт зокир шаваду закариё ба ё сомъи алмноҷот муноҷот кунаду ёқӯб аз уқубати халқ дармонда бошаду Юсуфи ресмони таъассуф аз бен ҳар мижгон кушода кунаду сулаймони бисоту тахт бар бод диҳад ва ин Нидо аз сароча ӣ ғайб дар расад :

گربه گفت: اى حرامزاده نابکار! بدى من و خوبى تو از کجا معلوم است؟ موش گفت: اى شهریار! نیکى من آنستکه مظلوم و بدى شما آنستکه ظالمى!. گربه گفت: اى بیخبر نادان! از احوال و هول قیامت خبر ندارى، اگر خواهى از براى تو بیان کنم!. موش گفت: بیان فرمائید: گربه گفت: در کتب معتبره خوانده‌ام که فرداى قیامت چون اسرافیل صور بدمد و اعیان اموات از جن و انس زنده شوند و در آسمانها گشوده شود و ستاره‌ها بحکم مفاد إِذَا السَّماءُ انْفَطَرَتْ وَ إِذَا النُّجُومُ انْکَدَرَتْ زیر و زبر شوند و زمین و آنچه در آنست هموار گردند و از ملائکه و جن و انس صفها بسته شود و بامر الهى محرابى از نور مهیا گردد، ملائکه‌ى هفت آسمان و زمین در آن محراب بنماز مشغول شوند و خلقان سرها برهنه در آن آفتاب قیامت ایستاده باشند و هر کس را بقدر استطاعت آفتاب بر او اثر میکند و بعضى عرق تا کعب و بعضى تا قبه پا و بعضى تا ساق و همچنین تا کمر و گردن، و هر کس محبت خدا در دل داشته باشد آفتاب بر او اثر نکند ولکن وحشت و ترس و حیرانى تمام مردم را مظطرب حال نماید اول حضرت آدم صفى اللّه دم درکشد و مرغ روح نوح نوحه آغاز کند و عیسى بن مریم به یا مالک الملک و الملکوت ذاکر شود و زکریا به یا سامع المناجات مناجات کند و یعقوب از عقوبت خلق درمانده باشد و یوسف ریسمان تأسف از بن هر مژگان گشاده کند و سلیمان بساط و تخت بر باد دهد و این ندا از سراچه‌ى غیب در رسد:

Пас чун ҳангоми ҳисоб дар расад кофарону мунофиқонро биҳсоби бҷҳнм ворид кунанду муъминонро бидӯни ҳисобу уқоби ббҳшт дар оваранду осӣони умматро бшФоъти ҳазрати мҳди слии аллоҳи алайҳу илоҳу алии алайҳи ассалому фарзандони эшон брзўон баранд . Борӣ эй мӯш ! ту чигуна дар он рӯзи маро шафоат мекунӣ ? мӯш гуфт : эй шаҳриёр ! аз карами худо умедвор ҳастам ки маро бубахшеду ҷазои амал ту бидиҳад гурба гуфт : эй нобакор ! ту дар хона ӣ беваи занӣ ки сад дирами гандуми бҷҳти қӯти худ аз чархи рейсии баҳами расонида , чун фурсати ёбӣ то дона ӣ ахирро набарӣ ором нагирӣ . Мӯш гуфт : дар китоби нгорстон хондаам :

پس چون هنگام حساب در رسد کافران و منافقان را بیحساب بجهنم وارد کنند و مؤمنان را بدون حساب و عقاب ببهشت در آورند و عاصیان امت را بشفاعت حضرت محد صلى اللّه علیه و اله و على علیه السّلام و فرزندان ایشان برضوان برند. بارى اى موش! تو چگونه در آن روز مرا شفاعت میکنى؟ موش گفت: اى شهریار! از کرم خدا امیدوار هستم که مرا ببخشید و جزاى عمل تو بدهد گربه گفت: اى نابکار! تو در خانه‌ى بیوه زنى که صد درم گندم بجهت قوت خود از چرخ ریسى بهم رسانیده، چون فرصت یابى تا دانه‌ى اخیر را نبرى آرام نگیرى. موش گفت: در کتاب نگارستان خوانده‌ام: