Овардаанд ки рӯзӣ дар биёбон , тоҷирӣ мегузашт ва он тоҷир аз қофилаи бози мондаи мзтрбо дар биёбон мегардид ки магари худро бқоФлаҳи расонад . Қазоро дуздӣ дар он биёбон буд , чун тоҷири он дуздро дид ҳайрону парешон шуда бар ҷой худ бимонад , дузд бар сари тоҷир наҳиф оварад ва гуфт : чаҳ ҳамроҳи дорӣ ? . Он марди бечораи ёроӣии забон гушӯдан надошт ва натавонист ҷавоб гуяд , дуздро бгмони онкӣ аз камоли истиғно ӯро прўоӣӣ надорад лиҳозо бар ӯ ғазаб шуду шамшер бар фарқ тоҷир зад ва аз асбаш бзир кашид ва бараҳна карду нақдаш аз миён боз карду рахташро бапушеду босбш савор шуд ва гуфт : акнӯн биёу даст маро бабўс ва бигӯ муборак бошад ! ,

آورده‌اند که روزى در بیابان، تاجرى میگذشت و آن تاجر از قافله باز مانده مظطرباً در بیابان میگردید که مگر خود را بقافله رساند. قضا را دزدى در آن بیابان بود، چون تاجر آن دزد را دید حیران و پریشان شده بر جاى خود بماند، دزد بر سر تاجر نهیب آورد و گفت: چه همراه دارى؟. آن مرد بیچاره یارائى زبان گشودن نداشت و نتوانست جواب گوید، دزد را بگمان آنکه از کمال استغنا او را پروائى ندارد لهذا بر او غضب شد و شمشیر بر فرق تاجر زد و از اسبش بزیر کشید و برهنه کرد و نقدش از میان باز کرد و رختش را بپوشید و باسبش سوار شد و گفت: اکنون بیا و دست مرا ببوس و بگو مبارک باشد!،

Ҳоло эй гурба ! ту низ бидон адовати ҷабалӣ ки миёни мӯш ва гурба мебошаду ъинодӣ ки толиби илмро бо сӯфияаст марои мухотабу баробарии баҳри умр вазид мекунӣ то онкии бсди заҳмату машаққат аз дасти ту халос шудам ва аз он вақт ки халосӣ ёфтам то ҳоли ҷамеъи пайравону шайхони мустаҷоби алдъўаҳро ҳарзаи гўӣӣу носазои гирифтау мигўӣӣу марои ҳам чунон тарсони сохта ӣӣ ки муддати умри нмитўонми наздик ту омад , балки саъй дар таҳсили маишати ҳам бар тан душвораст , ҳоло бо ин ҳамаи дарди сару заҳмат ва бидӯни бурҳону ҳуҷҷати биёям тасдиқ кунам ки толиби илм бар ҳақасту сӯфии ботил ? ! .

حالا اى گربه! تو نیز بدان عداوت جبلى که میان موش و گربه میباشد و عنادى که طالب علم را با صوفیه است مرا مخاطب و برابرى بهر عمر وزید میکنى تا آنکه بصد زحمت و مشقت از دست تو خلاص شدم و از آنوقت که خلاصى یافتم تا حال جمیع پیروان و شیخان مستجاب الدعوه را هرزه‌گوئى و ناسزا گرفته و میگوئى و مرا هم چنان ترسان ساخته‌یى که مدت عمر نمیتوانم نزدیک تو آمد، بلکه سعى در تحصیل معیشت هم بر تن دشوار است، حالا با این همه درد سر و زحمت و بدون برهان و حجت بیایم تصدیق کنم که طالب علم بر حق است و صوفى باطل؟!.

Гурба гуфт :

گربه گفت:

Пас ин ҳамаи далелу назир ки оварадам ҳамаи абас буд пас ҳамон ҳарфи шайх муносибаст ки гуфта :

پس این همه دلیل و نظیر که آوردم همه عبث بود پس همان حرف شیخ مناسب است که گفته:

эй мӯш ! то ҳол надонистам ки туро чаҳ қадар кед ва макраст , акнӯн донистам ва фаҳмидам ! , чаро ки гуфтаанд :

اى موش! تا حال ندانستم که تو را چه قدر کید و مکر است، اکنون دانستم و فهمیدم!، چرا که گفته‌اند:

Ва агар сад бори шаҳди мсФиро изофа ӣ афюни нмоӣид , шин нагардад .

و اگر صد بار شهد مصفى را اضافه‌ى افیون نمائید، شیرین نگردد.

Мӯш гуфт :

موش گفت:

эй гурба ! ҳамеша дар суҳбат бӯдан хуш нест , ҳрзии ҳаётро саъии маошу фикри мأкўлу машрӯбу млбўси намӯдану харҷи аёлу атфолу мариммати хонау тартибу тнсиқи боғу фикри ҳемау чароғу нафъу нуқсону таҳия ӣ асбоби манзилро лозимаст , ва агар тарк ҳама кунӣу мудом дар суҳбат бошӣ ъоФбти рсўоӣӣу парешоне хоҳӣ дошту душманро шодком хоҳӣ намӯд .

اى گربه! همیشه در صحبت بودن خوش نیست، هرذى حیات را سعى معاش و فکر مأکول و مشروب و ملبوس نمودن و خرج عیال و اطفال و مرمت خانه و ترتیب و تنسیق باغ و فکر هیمه و چراغ و نفع و نقصان و تهیه‌ى اسباب منزل را لازم است، و اگر ترک همه کنى و مدام در صحبت باشى عافبت رسوائى و پریشانى خواهى داشت و دشمن را شادکام خواهى نمود.

Лиҳозои ҳрзии ҳаётро бояд ки брўзгори худ тааммул кунад ва чанд рӯзӣ ки зиндагонӣ дорад , бъишу ъушрат бо либосҳои алвон ва неъматҳои гӯногӯни худро ҷилва диҳад ва аз боғи зиндагонӣ таматтуъ бардорад ва агар чунончии рӯзу шаб дар фикри чунон кардан ва чунин гуфтан бошад , аз неъматҳо ва либосҳои латифу зарифу тозау ъушрату суҳбату лиззати бозмонд ва дар назари аҳли рӯзгори худро хору залилу касифи намояд ва ин фароғати айш , бе саъии пайдо кардани мумкини нмишўд , пас лобуд бояд сайру гурусна дар атроф равон бошад то ки маишати худро биёбад , ва гоҳ бошад луқма ӣ лоиқи ҳол ӯ баҳам расад ва гоҳ бошад ки нарасад , локин дар ҳар ҳол бояд бҳўшу тафаккур дар талаби шؤўни зиндагонӣу маоши кӯшиши намояд ва ҳатто алимкон кӯтоҳӣ накунад .

لهذا هرذى حیات را باید که بروزگار خود تامل کند و چند روزى که زندگانى دارد، بعیش و عشرت با لباسهاى الوان و نعمتهاى گوناگون خود را جلوه دهد و از باغ زندگانى تمتع بردارد و اگر چنانچه روز و شب در فکر چنان کردن و چنین گفتن باشد، از نعمتها و لباسهاى لطیف و ظریف و تازه و عشرت و صحبت و لذت بازماند و در نظر اهل روزگار خود را خوار و ذلیل و کثیف نماید و این فراغت عیش، بى‌سعى پیدا کردن ممکن نمیشود، پس لابد باید سیر و گرسنه در اطراف روان باشد تا که معیشت خود را بیابد، و گاه باشد لقمه‌ى لایق حال او بهم رسد و گاه باشد که نرسد، لکن در هر حال باید بهوش و تفکر در طلب شؤون زندگانى و معاش کوشش نماید و حتى الامکان کوتاهى نکند.

Борӣ эй гурба ! касе ки бихоҳад дар миёни абнои ҷинси худро аз макону хӯроки рӯзи бурузи тзоид ва тараққӣ диҳад , бояд дар садад улувва ҷоҳу смў маконат бошад , то душманони кӯру ғамнок ,у дӯстони шод ва хурсанд гирданд ва худ аз парешоне ки сабаби хорӣ ва мазаллат аст биёсоед , балки ӣнқадар саъй кунад ки захира аз барои фарзандони бигузорад то баъд аз аз он фарзандон дар миёни қбоӣлу ақрони мумтоз ва сарафроз бошанд .

بارى اى گربه! کسى که بخواهد در میان ابناى جنس خود را از مکان و خوراک روز بروز تزاید و ترقى دهد، باید در صدد علو جاه و سمو مکانت باشد، تا دشمنان کور و غمناک، و دوستان شاد و خرسند گردند و خود از پریشانى که سبب خوارى و مذلت است بیاساید، بلکه اینقدر سعى کند که ذخیره از براى فرزندان بگذارد تا بعد از از آن فرزندان در میان قبائل و اقران ممتاز و سرافراز باشند.

Нашунида ӣӣ ки гуфтаанд :

نشنیده‌یى که گفته‌اند:

Дигар ҳам гуфтаанд :

دیگر هم گفته‌اند:

эй гурба аз илм беамал беш аз ин чанд калимаи фаҳмидан ва донистану варақӣ чандро сиёҳ кардан чаҳ нафъ баҳам мерасад ? , кадоми дукони хбозу таббохи бъўзи суҳбат , нон ва ош медиҳанд ? , магари ӣнқадар бефикр бӯдан хубаст ? . Шайх саъдӣ гуфтааст .

اى گربه از علم بى‌عمل بیش از این چند کلمه فهمیدن و دانستن و ورقى چند را سیاه کردن چه نفع بهم میرسد؟، کدام دکان خباز و طباخ بعوض صحبت، نان و آش میدهند؟، مگر اینقدر بى‌فکر بودن خوبست؟. شیخ سعدى گفته است.

Чун тиҳӣ даст бошӣ ва бе чизи гардӣ дар ҳеҷ муҳиммӣу маънӣ , тавваҷуҳ натавонӣ кард , бефаҳм ва бемақому мансаб , зиндагонӣу паҳливонӣ бакор намеояд .

چون تهى دست باشى و بى‌چیز گردى در هیچ مهمى و معنى، توجه نتوانى کرد، بى‌فهم و بى‌مقام و منصب، زندگانى و پهلوانى بکار نمى‌آید.

Аз ин музахрафоти тоб ва тавон аз гурба берун рафт ва гуфт : эй мӯш беҳуш ! то кӣ аз ин ҳарфҳои биъқлонаҳи гўӣӣу таъаммули нмикнӣ ? ! , ин овози дӯстӣ ки дар ин вақт хондӣ ва нафаҳмидӣ ва надонистӣ чаҳ нафъӣ дорад ва ин қисса ӣ пучу биҳосл ки аз барои ҳуби дунё ттўил додӣ чаҳ фоида ва самарӣ бахшад ? , акнӯн гӯш ва ҳуш бидору ҷавобро бишинав ки гуфтаанд :

از این مزخرفات تاب و توان از گربه بیرون رفت و گفت: اى موش بى‌هوش! تا کى از این حرفهاى بیعقلانه گوئى و تأمل نمیکنى؟!، این آواز دوستى که در این وقت خواندى و نفهمیدى و ندانستى چه نفعى دارد و این قصه‌ى پوچ و بیحاصل که از براى حب دنیا تطویل دادى چه فایده و ثمرى بخشد؟، اکنون گوش و هوش بدار و جواب را بشنو که گفته‌اند:

Дигар дар ин боб гуфтаанд ман ҳам мегӯям , агар ту тарки одат ҷабалӣ кунӣу макр ва ҳила накунӣу гӯши ҳаваси басӯи ман кунӣ , албата аз ман бишинавӣ ва бар лавҳи ҷону хотир ҷой дода ва сабт кунӣ , ва агар бтриқи аввал ки он ҳама насоеҳ гуфта шуд ва бар ту асар накард , ҳоли ҳам чунин хоҳад шуд .

دیگر در این باب گفته‌اند من هم میگویم، اگر تو ترک عادت جبلى کنى و مکر و حیله نکنى و گوش هوس بسوى من کنى، البته از من بشنوى و بر لوح جان و خاطر جاى داده و ثبت کنى، و اگر بطریق اول که آن همه نصایح گفته شد و بر تو اثر نکرد، حال هم چنین خواهد شد.

Пас эй мӯш ! гӯши дор то ки шояд ин пандҳоро сармоя ӣ рӯзгори худсозӣ .

پس اى موش! گوش دار تا که شاید این پندها را سرمایه‌ى روزگار خود سازى.

эй мӯш ! инки дар боби фароғату осоишу рифоҳати дунёу ҷамъи молу бъшрти сарф кардан ва либосҳои фахриаи пӯшидану таоми лазиз хӯрдану шароби латифи нӯшидан ва дар мартаба ӣ айши кўшидну саъй дар навол мансабу мақом ва андӯхтани мол аз барои бозмондагон , дод суханварӣ додӣ , ҷавоб ҳар якро бишинав ! :

اى موش! اینکه در باب فراغت و آسایش و رفاهت دنیا و جمع مال و بعشرت صرف کردن و لباسهاى فاخره پوشیدن و طعام لذیذ خوردن و شراب لطیف نوشیدن و در مرتبه‌ى عیش کوشیدن و سعى در نوال منصب و مقام و اندوختن مال از براى بازماندگان، داد سخنورى دادى، جواب هر یک را بشنو!:

Овардаанд ки худованди оламён дар каломи Маҷиди фармӯда ки ман рифоҳяту осоишро халқ накардааму бандагон дар саъйу талаби он микўшнд ! ва ин маънӣ ки осоиши халқ нашудаи далолату ҳуҷҷат бар ҷамеъи ҳолу аҳволу авзоъ инсонасту нас аз каломи худо , зеро ки ҷамеъи аҳли олам аз се фирқа берун нестанд :

آورده‌اند که خداوند عالمیان در کلام مجید فرموده که من رفاهیت و آسایش را خلق نکرده‌ام و بندگان در سعى و طلب آن میکوشند! و این معنى که آسایش خلق نشده دلالت و حجت بر جمیع حال و احوال و اوضاع انسان است و نص از کلام‌ خدا، زیرا که جمیع اهل عالم از سه فرقه بیرون نیستند:

Ҷамъии шабу рӯз дар садади ҷамъи намӯдан мол мебошанду зарра ӣӣ аз кору аҳволу авзоъи мурдану саволу ҷавоб дар гӯру ҳисобу азоб дар хотири эшонро надорад .

جمعى شب و روز در صدد جمع نمودن مال میباشند و ذره‌یى از کار و احوال و اوضاع مردن و سؤال و جواب در گور و حساب و عذاب در خاطر ایشان راه ندارد.

Ва ҷамоатии дигар дар фикри охирату саъй дар муъаррифаи аллоҳу поси диндорӣу нигаҳдории имону пушаймонӣ аз карда ӣ худ бӯда ва аз лавозими ҳаёти дунявӣ ғифлат намӯда .

و جماعتى دیگر در فکر آخرت و سعى در معرفة اللّه و پاس دیندارى و نگهدارى ایمان و پشیمانى از کرده‌ى خود بوده و از لوازم حیات دنیوى غفلت نموده.

Ва ҷамъии ҳам хуср алтрФинанд зеро тарки кори дунё ва ҳам кор охират кардаанду блҳўу лаъиб ва хӯрдан ва хобидан гирифторанд ! .

و جمعى هم خسر الطرفین‌اند زیرا ترک کار دنیا و هم کار آخرت کرده‌اند و بلهو و لعب و خوردن و خوابیدن گرفتارند!.

Ҳазрати расӯли слии аллоҳи алайҳу ?ала фармӯдаанд :

حضرت رسول صلى اللّه علیه و آله فرموده‌اند:

Алднёи ҷиФаҳ ва толибҳо клоб .

الدنیا جیفة و طالبها کلاب.

Зеро ки чун касе мутаваҷҷеҳ дунё бошад ва бихоҳашу хаёл дар ҷамъи молу дунёи баҳр расонӣдан уфтад , тарки илму маърифат ва ибодат менамояду бсъӣ дар андӯхтани мол машғӯл мешавад ва маълумаст ҷамъ кардан мо ҷузи машаққату хорӣу мазаллат муяссар нагардад зеро баҳри корӣу амалӣ ки хоҳад машғӯл шавад , то саъй накунад ва ранҷ накушуд мумкин нест сирват ва макунат баҳами расонаду шубҳа ӣӣ нест ки чун касе мутаваҷҷеҳи талаб дунё бошад сари ришта ӣ охират аз даст бидиҳад ва баталаб дунё машғӯл гардад ва дар гирдоби фиреб шайтон уфтаду бойени сабаби алиФ ғифлат гардад ва дар саъии ҷамъ кардани моли ғаму ?иламу фикру ғусса бисёраст .

زیرا که چون کسى متوجه دنیا باشد و بخواهش و خیال در جمع مال و دنیا بهر رسانیدن افتد، ترک علم و معرفت و عبادت مینماید و بسعى در اندوختن مال مشغول میشود و معلوم است جمع کردن مال جز با مشقت و خوارى و مذلت میسر نگردد زیرا بهر کارى و عملى که خواهد مشغول شود، تا سعى نکند و رنج نکشد ممکن نیست ثروت و مکنت بهم رساند و شبهه‌یى نیست که چون کسى متوجه طلب دنیا باشد سر رشته‌ى آخرت از دست بدهد و بطلب دنیا مشغول گردد و در گرداب فریب شیطان افتد و باین سبب الیف غفلت گردد و در سعى جمع کردن مال غم و الم و فکر و غصه بسیار است.

Пас ҳар оина аз охират боз монаду умри бғФлти гузашта ва заҳмат кашида ва рифоҳят набарда .

پس هر آینه از آخرت باز ماند و عمر بغفلت گذشته و زحمت کشیده و رفاهیت نبرده.

Пас зоҳир шуд ки рифоҳят дар дунё аз барои аҳл дунё нест , пас ончӣ дар қуръони Маҷиди ворид шудаи муносибу далел воқеъаст ва ҳамчунин ҳадис : ҳуби алднёи раси кули хтиӣаҳ , шоҳиди ин мақол ва мақомаст . Аз ин баён маълум гардид ки ҷамъ кардани моли шаъни шахс ҳарисаст ва гоҳ бошад ки касе биринҷу заҳмат бисёр мол ҷамъ кунад , нахурду напушад ва сарф накунад бўҷҳӣ ки ҳазз нафсонӣ ёфта бошад ва чун бамурд ва ӯро дафн кунанд , ҳуккоми шаръи бънФи вориси зукур ӯро ирси бештари бидиҳанду қалилӣ ки бимонад духтари ҳисса ӣ худро гирифтаи сарф шавҳар кунаду ёд аз падар накунад , гуё ҳаргизи падари набӯда , писар низ бо мусоҳибони бъишу нӯш бо авбошу арозил сарф кунад .

پس ظاهر شد که رفاهیت در دنیا از براى اهل دنیا نیست، پس آنچه در قرآن مجید وارد شده مناسب و دلیل واقع است و همچنین حدیث: حب الدنیا راس کل خطیئة، شاهد این مقال و مقام است. از این بیان معلوم گردید که جمع کردن‌ مال شأن شخص حریص است و گاه باشد که کسى برنج و زحمت بسیار مال جمع کند، نخورد و نپوشد و صرف نکند بوجهى که حظ نفسانى یافته باشد و چون بمرد و او را دفن کنند، حکام شرع بعنف وارث ذکور او را ارث بیشتر بدهند و قلیلى که بماند دختر حصه‌ى خود را گرفته صرف شوهر کند و یاد از پدر نکند، گویا هرگز پدر نبوده، پسر نیز با مصاحبان بعیش و نوش با اوباش و اراذل صرف کند.

Ва гуфтаанд :

و گفته‌اند:

Гоҳ бошад ки бештарӣ аз занҳо , зару зевар аз моли падару шавҳари аввалӣ захира карда ва бардошта шавҳарии тозаи намоянду тарки фарзандону ёрони шавҳари аввалиро карда бъишу ъушрат машғӯл гирданд .

گاه باشد که بیشترى از زنها، زر و زیور از مال پدر و شوهر اولى ذخیره کرده و برداشته شوهرى تازه نمایند و ترک فرزندان و یاران شوهر اولى را کرده بعیش و عشرت مشغول گردند.

Пас зоҳир шуд ки саъй дар моли дунёи ғифлату ҳасрат ва надоматаст ва бо ин ҳамаи озорҳоу садамот , бмсдоқи оя ӣ : Фмни иъмли мисқоли зарраи хирои ираҳ ва ман иъмли мисқоли зарраи шрои ираҳ , дар охирати ҳам ҳисоб бошаду ончиро вориси бхлоФи шаръу туруқи номашрӯъ ҷамъ намӯда ӯро ҷавоб бояд гуфту уқобу азоб бояд кашид .

پس ظاهر شد که سعى در مال دنیا غفلت و حسرت و ندامت است و با این همه آزارها و صدمات، بمصداق آیه‌ى: فَمَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَیْراً یَرَهُ وَ مَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا یَرَهُ، در آخرت هم حساب باشد و آنچه را وارث بخلاف شرع و طرق نامشروع جمع نموده او را جواب باید گفت و عقاب و عذاب باید کشید.

эй мӯш ! агар яқини ин маънӣ мешуд ки ҳар касро умру зиндагонӣ чаҳ миқдораст , албата бондозаҳ ӣ он мол андӯхта намӯда сарф мекард , пас чун андоза ӣ умру зиндагонии таъйин нашудаи мъҳзо бисёраст ки касе бсди заҳмати бгрснгӣу бараҳнагии басари бардаи рӯзу шаб саъй карда аз барои онкӣ хона бисозад ва замин харида бошад ва хишт оварда банноӣ корӣ мекунад ки ногоҳ аҷал дар расаду хишти хонау иморатро блҳд ӯ бигузоранд ва ё таҳта ӣӣ ки аз барои дару панҷарау дарвоза ҷамъ карда бошад , аз он барои ӯ тобут бисозанд , ё инки хонаи тамом шуда касе дигар дар ӯ нишинаду занаши даст дар гардан дайгарӣ мекунад . Аз ӣнҷост ки шайхи саъдии фармӯда :

اى موش! اگر یقین این معنى میشد که هر کس را عمر و زندگانى چه مقدارست، البته باندازه‌ى آن مال اندوخته نموده صرف میکرد، پس چون اندازه‌ى عمر و زندگانى تعیین نشده معهذا بسیار است که کسى بصد زحمت بگرسنگى و برهنگى بسر برده روز و شب سعى کرده از براى آنکه خانه بسازد و زمین خریده باشد و خشت آورده بناى کارى میکند که ناگاه اجل در رسد و خشت خانه و عمارت را بلحد او بگذارند و یا تخته‌یى که از براى در و پنجره و دروازه جمع کرده باشد، از آن براى او تابوت بسازند، یا اینکه خانه تمام شده کسى دیگر در او نشیند و زنش دست در گردن دیگرى میکند. از اینجاست که شیخ سعدى فرموده:

Ва дар ҷои дигари фармӯда :

و در جاى دیگر فرموده:

Ҷамоатӣ дар саъйу кори охират шудаанд ки болклиаҳи даст аз дунё бар доштаанд ва эшон шабу рӯз дар ғами охирату пушаймонӣ аз амалҳои ношоистаи мувофиқи маънии оя ӣӣ ки қабл аз ин мазкӯр шуд ки дар дунё рифоҳят несту мувофиқи ҳадис : тарки алднёи раси кули ибода , тарк дунё кардаанду даст аз касбу кор ва кашида дар гӯша ӣӣ мӯътакиф шудаанд ва инки аз молу амволу нафасу ҳўии фориғ , ва аз дасти мардум халос ёфта дар буқъа ӣ азлати нишинӣ ва мағора гузинӣ чунонкии шайх саъдӣ гуфта :

جماعتى در سعى و کار آخرت شده‌اند که بالکلیه دست از دنیا برداشته‌اند و ایشان شب و روز در غم آخرت و پشیمانى از عملهاى ناشایسته موافق معنى آیه‌یى که قبل از این مذکور شد که در دنیا رفاهیت نیست و موافق حدیث: ترک الدنیا راس کل عبادة، ترک دنیا کرده‌اند و دست از کسب و کار و کشیده در گوشه‌یى معتکف شده‌اند و اینکه از مال و اموال و نفس و هوى فارغ، و از دست مردم خلاص یافته در بقعه‌ى عزلت نشینى و مغاره گزینى چنانکه شیخ سعدى گفته:

Ҳар чанд асбоб фароғатаст влкни муносиби ҳоли уммати ҳазрати расӯли акрами слии аллоҳи алайҳу ?ала ва силам нест , зеро ки он ҳазрати фармӯда :

هر چند اسباب فراغت است ولکن مناسب حال امت حضرت رسول اکرم صلى اللّه علیه و آله و سلم نیست، زیرا که آن حضرت فرموده:

Алҳмди аллоҳи уммати ман мисламатон пешин дар мағораи сокини нмишўнд бенону тӯша , гоҳ бошад ки ду рӯз ё се рӯз моида нарасад ва он мардро сабр ва таваккул нарасаду дилаши бўсўсаҳ ӣ шайтон аз роҳи рафта кофар гардад .

الحمد اللّه امت من مثل امتان پیشین در مغاره ساکن نمیشوند بى‌نان و توشه، گاه باشد که دو روز یا سه روز مائده نرسد و آن مرد را صبر و توکل نرسد و دلش بوسوسه‌ى شیطان از راه رفته کافر گردد.

Ва дигари онкии савоби азиму аҷр бисёру ҷазои бишмор дар онаст ки кас бо мардум аз рӯй улфату рأФти сулӯк ва мудоро кунад ва аз рангҳо ва буиҳо ва тамаъҳо , касб карда ва таматтуъ гираду бсроФти табъи тарки ончии дида ва шунида кунад , на бадӯрӣу инқитоъу сарф аз умӯри ношоиста , инаст ки касе ки мағоза нишин ва гӯша нишин шуда ва дар биравӣ хеши баста аз ҷамеъи камолоти маҳрӯм ва маъюс гардад ,у ҳазрати расӯли слии аллоҳи алайҳу ?алау силами фармӯда : хайри аломўри аўстҳо , пас аз ин ҳадис маълум шуд ки талаб кардани бтмоми шиддату машғӯл шудан бенҳоят ғифлати камоли ҷаҳл ва нодонӣ хоҳад шуду тарки дунё кардан ва дар мағозаи нишастани ҳам бадалели хайри аломўри аўстҳо , ғайри ҷоӣз ва нолоиқаст ! лиҳозои беҳтари вонсб онаст ки муътадилонаи саъй дар шؤни дунявӣа бақадр имкон намӯдау кӯшиш дар умӯру мъшити яавмияу фароҳам овардани либос ки намоз дар он мақбулу мустаҷоб буд лозиму воҷиби дониста ва ҳамчунин таҳсили макону манзил бақадр инки дафъи гармо ва сармо кунад аз шؤни лозима ,у сулӯк бо мардум аз рӯй адабу таъзиму ҳурмати боз аз умӯр воҷибааст .

و دیگر آنکه ثواب عظیم و اجر بسیار و جزاى بیشمار در آن است که کس با مردم از روى الفت و رأفت سلوک و مدارا کند و از رنگها و بویها و طعمها، کسب کرده و تمتع گیرد و بصرافت طبع ترک آنچه دیده و شنیده کند، نه بدورى و انقطاع و صرف از امور ناشایسته، این است که کسى که مغاره نشین و گوشه نشین شده و در بروى خویش بسته از جمیع کمالات محروم و مایوس گردد، و حضرت رسول صلى اللّه علیه و آله و سلم فرموده: خیر الامور اوسطها، پس از این حدیث معلوم شد که طلب کردن بتمام شدت و مشغول شدن بنهایت غفلت کمال جهل و نادانى خواهد شد و ترک دنیا کردن و در مغاره نشستن هم بدلیل خیر الامور اوسطها، غیر جائز و نالایق است! لهذا بهتر و انسب آن است که معتدلانه سعى در شؤن دنیویه بقدر امکان نموده و کوشش در امور و معشیت یومیه و فراهم آوردن لباس که نماز در آن مقبول و مستجاب بود لازم و واجب دانسته و همچنین تحصیل مکان و منزل بقدر اینکه دفع گرما و سرما کند از شؤن لازمه، و سلوک با مردم از روى ادب و تعظیم و حرمت باز از امور واجبه است.

Агар бакулии лиззатҳоро наёфтау мушоҳида ӣ қудрат накарда бошад ва рангҳоро надида бошад , чигуна аз осори қудрати комила хабар тавонад ёфт ? Маслан касе ки асал нахурда бошад чаҳ донад ки қодири қудрати намо аз шоху бутаи чунон шаҳдии эҷоди фармӯда , ва агар бсир боғҳо нарафта бошаду миваҳо ва гулҳоро бо таъму рангу бӯ ташхис накарда бошад , шубҳа ӣӣ нест ки он кас аз дараки осори қудрат орӣ бошад , пас ҳар кас ки дар бозору кӯча ва маҳалла мегардаду мушоҳида ӣ боғу гулзору саҳроу кишти зору зироати мухталиф алонўоъ менамояд бар осори санъати сонеъ итилоъ меёбад ва агар на орӣ ва отил хоҳад буд .

اگر بکلى لذتها را نیافته و مشاهده‌ى قدرت نکرده باشد و رنگها را ندیده باشد، چگونه از آثار قدرت کامله خبر تواند یافت؟ مثلا کسى که عسل نخورده باشد چه داند که قادر قدرت‌نما از شاخ و بته چنان شهدى ایجاد فرموده، و اگر بسیر باغها نرفته باشد و میوه‌ها و گلها را با طعم و رنگ و بو تشخیص نکرده باشد، شبهه‌یى نیست که آن کس از درک آثار قدرت عارى باشد، پس هر کس که در بازار و کوچه و محله میگردد و مشاهده‌ى باغ و گلزار و صحرا و کشت‌زار و زراعت مختلف الانواع مینماید بر آثار صنعت صانع اطلاع مییابد و اگر نه عارى و عاطل خواهد بود.

Чунонкӣ овардаанд дар замони мозии шахсеи фолударо ҳаммоми қиёс ва гумон карда буд .

چنانکه آورده‌اند در زمان ماضى شخصى فالوده را حمام قیاس و گمان‌ کرده بود.

Мӯш гуфт :

موش گفت:

Чигуна бӯда ? баён кун то бишинавам ! .

چگونه بوده؟ بیان کن تا بشنوم!.

Гурба гуфт :

گربه گفت: