Овардаанд ки подшоҳӣ дар малики рӯм буд ва ғуломӣ дошт бисёр зираку доно , он подшоҳи рӯзии хост ки он ғуломро сармоя Эй дода бҷонби Ҳиндӯстони равонаи намояд то ҷиҳат ӯ матоъӣ чанд харидорӣ кунад . Пас вазирро талабед ва гуфт : маблағи дувоздаҳ ҳазор зари таҳвили ин ғулом кун ва дар дафтар сабт намой то рафта қадре ақмшаҳ ӣ ҳиндии хариди намояд ва биоварад , чун вазири ҳасби аламри подшоҳи зарро таҳвил ғулом намӯд , дар дафтари бойени мазмун сабт намӯд : аз сари кори подшоҳи сафеҳу нодони маблағи дувоздаҳ ҳазор зари таҳвили фалони ғулом донишманд гардиду бФлони таърихи равона ӣ ҳинди гашт ки бҷҳти сари кори матоъи харидории намояд . Рӯзи дигари қабзи таҳвилро бо дафтар бардошта назд подшоҳи барад ки то подшоҳи қабзро бибинад ва барот бидиҳад , чун қабзу сабти баназар подшоҳ расед подшоҳ мулоҳиза намӯд ва дар ҳоли вазирро талабед ва гуфт : эй вазир ! аз ман чаҳ сафоҳату биъқлии бтўи зоҳир шуда ки маро дар дафтари сафеҳу нодони навишта ӣӣ ? ! . Вазир гуфт : эй подшоҳ ! ғуломи ҳиндӣу зари харидро ки дувоздаҳ ҳазор зари бидиҳӣу равона ӣ ҳинди нмоӣӣ , сафоҳат аз ин бештар мешавад ? . Подшоҳ гуфт : бачаи далел ? . Вазир гуфт : бадалели онкии ғуломи сиёҳи ҳиндии зари харид ки бойени сармоя ӣ бузург мъоўдт баанд намояд , бачаи ақли дигари бори бозгашт боинҷо хоҳад намӯд ки маҳкӯми бҳкму банда ӣ фармон шумо бошад албата айб медонаду нақси ақли шимурд ки баргардад зеро ки бидӯни тъбу ранҷи ин сармояро молик шуда ва метавонад дар мамлакати худ бойен маблағ фармо нафармо бошад ва дар ниҳояти хўшўқтии гузарони намояд . Подшоҳ гуфт : гумони нмирўд . Лобуд хоҳад омад . Вазир гуфт : агар мъоўдт намӯд ва боз омад бояд ончиро нисбати бподшоаҳи сабт шуда ҳак намӯду биҷои он ғуломро сафеҳ навишт ! . Хулосаи ончӣ вазир гуфт подшоҳ нишниду ғуломро равонаи сохту ғулом чун бўтн худ расед ҳамонҷои сокин ва муқӣм гардиду бъишу ъушрати машғӯли гашт ва бозгашт нанамуд . Чун хабар бподшоаҳ расед вазирро талабед ва бисёр таҳсин бар раъйу дониш ӯ намӯду бхлъи фахриа мхлъ гардонид ва ӯро мулаққаби бникў раъй намӯда соҳиби алФкр хитоб фармуд . эй мӯш ! дар хотири дорӣ ки мигФтӣ агар гурусна ӣӣ худро бкўи канор хона бирасон шояд ки кӯ канорӣ дарёбӣу луқма ӣӣ брбоӣӣ ? , ҳоли дардисар беш аз ин моя ӣ сафоҳат ва нодонӣ бошад , пас агар ман баъд аз ин бо ту меҳрбонӣ кунам албата нодон ва сафеҳ бошам . Гурбаи инро гуфт ва ногоҳ мӯшро бикушт ва бихӯраду равона ӣ манзил худ гардид .

آورده‌اند که پادشاهى در ملک روم بود و غلامى داشت بسیار زیرک و دانا، آن پادشاه روزى خواست که آن غلام را سرمایه‌اى داده بجانب هندوستان روانه نماید تا جهت او متاعى چند خریدارى کند. پس وزیر را طلبید و گفت: مبلغ دوازده هزار زر تحویل این غلام کن و در دفتر ثبت نماى تا رفته قدرى اقمشه‌ى هندى خرید نماید و بیاورد، چون وزیر حسب الامر پادشاه زر را تحویل غلام نمود، در دفتر باین مضمون ثبت نمود: از سر کار پادشاه سفیه و نادان مبلغ دوازده هزار زر تحویل فلان غلام دانشمند گردید و بفلان تاریخ روانه‌ى هند گشت که بجهت سر کار متاع خریدارى نماید. روز دیگر قبض تحویل را با دفتر برداشته نزد پادشاه برد که تا پادشاه قبض‌ را ببیند و برات بدهد، چون قبض و ثبت بنظر پادشاه رسید پادشاه ملاحظه نمود و در حال وزیر را طلبید و گفت: اى وزیر! از من چه سفاهت و بیعقلى بتو ظاهر شده که مرا در دفتر سفیه و نادان نوشته‌یى؟!. وزیر گفت: اى پادشاه! غلام هندى و زر خرید را که دوازده هزار زر بدهى و روانه‌ى هند نمائى، سفاهت از این بیشتر میشود؟. پادشاه گفت: بچه دلیل؟. وزیر گفت: بدلیل آنکه غلام سیاه هندى زر خرید که باین سرمایه‌ى بزرگ معاودت بهند نماید، بچه عقل دیگر بار بازگشت باینجا خواهد نمود که محکوم بحکم و بنده‌ى فرمان شما باشد البته عیب میداند و نقص عقل شمرد که برگردد زیرا که بدون تعب و رنج این سرمایه را مالک شده و مى‌تواند در مملکت خود باین مبلغ فرمانفرما باشد و در نهایت خوشوقتى گذران نماید. پادشاه گفت: گمان نمیرود. لابد خواهد آمد. وزیر گفت: اگر معاودت نمود و باز آمد باید آنچه را نسبت بپادشاه ثبت شده حک نمود و بجاى آن غلام را سفیه نوشت!. خلاصه آنچه وزیر گفت پادشاه نشنید و غلام را روانه ساخت و غلام چون بوطن خود رسید همانجا ساکن و مقیم گردید و بعیش و عشرت مشغول گشت و بازگشت ننمود. چون خبر بپادشاه رسید وزیر را طلبید و بسیار تحسین بر رأى و دانش او نمود و بخلع فاخره مخلع گردانید و او را ملقب بنیکو رأى نموده صاحب الفکر خطاب فرمود. اى موش! در خاطر دارى که میگفتى اگر گرسنه‌یى خود را بکو کنار خانه برسان شاید که کو کنارى دریابى و لقمه‌یى بربائى؟، حال دردسر بیش از این مایه‌ى سفاهت و نادانى باشد، پس اگر من بعد از این با تو مهربانى کنم البته نادان و سفیه باشم. گربه این را گفت و ناگاه موش را بکشت و بخورد و روانه‌ى منزل خود گردید.