Чу касрӣ нишаст аз бар тахти оҷ

چو کسری نشست از بر تخت عاج

Ба сар барниҳод он дили афрӯзи тоҷ

به سر برنهاد آن دل‌افروز تاج

Бузургон гетӣ шуданд анҷуман

بزرگان گیتی شدند انجمن

Чу бинишаст солор бо рои зан

چو بنشست سالار با رای‌زن

Сари номдорон забон баргушод

سر نامداران زبان برگشاد

зи додари некӣ диҳиш кард ёд

ز دادار نیکی دهش کرد یاد

Чунин гуфт каз кирдигори сипеҳр

چنین گفت کز کردگار سپهر

Дили мо пар аз офарини боду меҳр

دل ما پر از آفرین باد و مهر

Кзўисти нек ва бадавӣаст ком

کزویست نیک و بدویست کام

Азу мустамандем взўи шодком

ازو مستمندیم وزو شادکام

Азўисти фармону зўисти меҳр

ازویست فرمان و زویست مهر

Ба фармон ӯйаст бар чархи меҳр

به فرمان اویست بر چرخ مهر

зи рои вази тимор ӯ нагузарем

ز رای وز تیمار او نگذریم

Нафаси ҷуз ба фармон ӯ нашмурем

نفس جز به فرمان او نشمریم

Ба тахти маӣ бар ҳар онкас ки дод

به تخت مهی بر هر آنکس که داد

Кунад дар дил ӯ бошад аз дод шод

کند در دل او باشد از داد شاد

Ҳар онкас ки андеша бад кунад

هر آنکس که اندیشهٔ بد کند

Ба фарҷоми бад бо тан худ кунад

به فرجام بد با تن خود کند

зи мо ҳарч хоҳанд посухи диҳем

ز ما هرچ خواهند پاسخ دهیم

Бихоҳаш гарони рӯз фаррух наҳем

بخواهش گران روز فرخ نهیم

Аз андешаи дили кас огоҳ нест

از اندیشهٔ دل کس آگاه نیست

Ба танагии дили андари маро роҳ нест

به تنگی دل اندر مرا راه نیست

Агар подшоро буд пеша дод

اگر پادشا را بود پیشه داد

Буд бегумон ҳар кас аз дод шод

بود بی‌گمان هر کس از داد شاد

Аз имрӯзи корӣ ба фардои ммон

از امروز کاری به فردا ممان

Ки донад ки фардо чаҳ гардад замон

که داند که فردا چه گردد زمان

Гулистон ки имрӯз бошад ба бор

گلستان که امروز باشد به بار

Ту фардои ченӣ гул наёяд ба кор

تو فردا چنی گل نیاید به کار

Бдонгаҳ ки ёбии тани зӯрманд

بدانگه که یابی تن زورمند

зи бемории андешу дарду газанд

ز بیماری اندیش و درد و گزند

Пас зиндагӣ ёд кун рӯзи марг

پس زندگی یاد کن روز مرگ

Чунонем бо марг чун боду барг

چنانیم با مرگ چون باد و برگ

Ҳар онгаҳ ки дар кор сустӣ кунӣ

هر آنگه که در کار سستی کنی

Ҳамаи рой нотандурустӣ кунӣ

همه رای ناتندرستی کنی

Чу чира шавад бар дили марди рашк

چو چیره شود بر دل مرد رشک

Яке дардмандӣ буд бе пизишк

یکی دردمندی بود بی‌پزشک

Дили марди бекор ва бисёр гӯй

دل مرد بیکار و بسیار گوی

Надорад ба назд касони обрӯӣ

ندارد به نزد کسان آبروی

Вагар бар хирад чира гардад ҳаво

وگر بر خرد چیره گردد هوا

Нахоҳад ба девонагӣ бар гўо

نخواهد به دیوانگی بر گوا

Бкжии туро роҳи наздиктар

بکژی تو را راه نزدیکتر

Сӯии ростии роҳи борӣктар

سوی راستی راه باریکتر

Ба корӣ казу пишдстӣ кунӣ

به کاری کزو پیشدستی کنی

Ба ояд ки кундӣ ва сустӣ кунӣ

به آید که کندی و سستی کنی

Агар ҷуфт гардад забон бар дурӯғ

اگر جفت گردد زبان بر دروغ

Нагирад зи бахти сипеҳрии фурӯғ

نگیرد ز بخت سپهری فروغ

Сухани гуфтани каж з бечорагӣаст

سخن گفتن کژ ز بیچارگیست

Ба бечорагон брббоид гирист

به بیچارگان بربباید گریست

Чу бархезад аз хоби шоҳ аз нахуст

چو برخیزد از خواب شاه از نخست

зи душман буд эмин ва тундараст

ز دشمن بود ایمن و تندرست

Хирадманди вази хӯрданӣ бе ниёз

خردمند وز خوردنی بی‌نیاز

Фузӯнии барин ранҷу дардасту оз

فزونی برین رنج و دردست و آز

Вагар шоҳ бо дод ва бахшоишаст

وگر شاه با داد و بخشایشست

Ҷаҳони пари зи хӯбӣ ва осоишаст

جهان پر ز خوبی و آسایشست

Вагар кажӣ орад бидод андарун

وگر کژی آرد بداد اندرون

Кбстш буд хӯрдану оби хӯн

کبستش بود خوردن و آب خون

Ҳар онкас ки ҳаст андарин анҷуман

هر آنکس که هست اندرین انجمن

Шунид ин баровардаи овози ман

شنید این برآورده آواز من

Бидонеду сартосари огоҳи бед

بدانید و سرتاسر آگاه بید

Ҳамаи сола бо бахти ҳамроҳи бед

همه ساله با بخت همراه بید

Ки мо тоҷдорӣ ба сар барда ем

که ما تاجداری به سر برده‌ایم

Бидоду хиради рой парварда ем

بداد و خرد رای پرورده‌ایم

Валикини зи дастур бояд шунид

ولیکن ز دستور باید شنید

Баду нек бе ӯ наёяд падед

بد و نیک بی‌او نیاید پدید

Ҳар онкас ки ояд бад-ӣни боргоҳ

هر آنکس که آید بدین بارگاه

Ббоист корӣ наёбанд роҳ

ببایست کاری نیابند راه

Набошам зи дастури ҳамдостон

نباشم ز دستور همداستان

Ки бар ман бипушади чунин достон

که بر من بپوشد چنین داستان

Бадаргоҳ бар кордорони ман

بدرگاه بر کارداران من

з лашкар набарда саворони ман

ز لشکر نبرده سواران من

Чу рӯзӣ бадишон надорем танг

چو روزی بدیشان نداریم تنگ

Нигаҳ кард бояд баном ва ба нанг

نگه کرد باید بنام و به ننگ

Ҳамаи мардумӣ бояду ростӣ

همه مردمی باید و راستی

Набояд ба кори андаруни костӣ

نباید به کار اندرون کاستی

Ҳар онкас ки бошад аз эрониён

هر آنکس که باشد از ایرانیان

Бибандади бад-ӣни боргаҳи бармеон

ببندد بدین بارگه برمیان

Биёбад зи мо ганҷу гуфтори нарм

بیابد ز ما گنج و گفتار نرم

Чу бошад парастанда бо ройу шарм

چو باشد پرستنده با رای و شرم

Чу бедод ҷӯяд яке зердаст

چو بیداد جوید یکی زیردست

Набошад хирадманду хсрўпрст

نباشد خردمند و خسروپرست

Мукофот бояд бидон бад ки кард

مکافات باید بدان بد که کرد

Набояд ғам ноҷавонмард хӯрд

نباید غم ناجوانمرد خورد

Шумо дил ба фармони яздони пок

شما دل به فرمان یزدان پاک

Бидоред ваз мо мадоред бок

بدارید وز ما مدارید باک

Ки ӯйаст бар подшои подшо

که اویست بر پادشا پادشا

Ҷаҳондору пирӯзу фармонраво

جهاندار و پیروز و فرمانروا

Фурӯзандаи тоҷу хуршеду моҳ

فروزندهٔ تاج و خورشید و ماه

Намояндаи моро сӯй дод роҳ

نماینده ما را سوی داد راه

Ҷаҳондор бар доварон довараст

جهاندار بر داوران داورست

зи андеша ҳар касе бартараст

ز اندیشهٔ هر کسی برترست

Макону замони офариду сипеҳр

مکان و زمان آفرید و سپهر

Биёрост ҷону дили мо ба меҳр

بیاراست جان و دل ما به مهر

Шуморо дил аз меҳр мо барфурӯхт

شما را دل از مهر ما برفروخت

Дилу чашми душман ба мо брбдўхт

دل و چشم دشمن به ما بربدوخت

Шумо ройу фармон яздон кунед

شما رای و فرمان یزدان کنید

Ба чизе ки паймон диҳад он кунед

به چیزی که پیمان دهد آن کنید

Нигаҳдор то ҷусту тахти баланд

نگهدار تا جست و تخت بلند

Туро бар парастиш буд ёрманд

تو را بر پرستش بود یارمند

Ҳамаи тандурустӣ ба фармон ӯст

همه تندرستی به فرمان اوست

Ҳамаи некуии зер паймон ӯст

همه نیکویی زیر پیمان اوست

зи хошок то ҳафт чархи баланд

ز خاشاک تا هفت چرخ بلند

Ҳамон оташу обу хоки нижанд

همان آتش و آب و خاک نژند

Ба ҳастӣ яздон гўоиӣ диҳанд

به هستی یزدان گوایی دهند

Равони туро ошноӣ диҳанд

روان تو را آشنایی دهند

Ситоиши ҳамаи зер фармон ӯст

ستایش همه زیر فرمان اوست

Парастиши ҳамаи зер паймон ӯст

پرستش همه زیر پیمان اوست

Чу нӯшин равони ин сухан барграфт

چو نوشین‌روان این سخن برگرفت

Ҷаҳонии азуи мондаи андари шигифт

جهانی ازو مانده اندر شگفت

Ҳамаи як сар аз ҷои бархестанд

همه یک سر از جای برخاستند

Бирав офарин нав оростанд

برو آفرین نو آراستند

Шаҳаншоҳи донандагонро бихонад

شهنشاه دانندگان را بخواند

Суханҳои гетӣ саросар баранд

سخنهای گیتی سراسر براند

Ҷаҳонро бубахшед бар чори баҳр

جهان را ببخشید بر چار بهر

Взў номзад кард ободшҳр

وزو نامزد کرد آبادشهر

Нахустин хуросони азу ёд кард

نخستین خراسان ازو یاد کرد

Дили номдорони бадв шод кард

دل نامداران بدو شاد کرد

Дигар баҳра зон бади Қуму Исфаҳон

دگر بهره زان بد قم و اصفهان

Ниҳоди бузургону ҷои маон

نهاد بزرگان و جای مهان

Вазин баҳра буд озрободгон

وزین بهره بود آذرابادگان

Ки бахшиш ниҳоданд озодагон

که بخشش نهادند آزادگان

Вази арминиаҳ то дар Ардабӣл

وز ارمینیه تا در اردبیل

Бпимўди бинодлу буми гӣл

بپیمود بینادل و بوم گیل

Сиўми порсу Аҳвозу марзи хазар

سیوم پارس و اهواز و مرز خزر

зи ховари варо буд то бохтар

ز خاور ورا بود تا باختر

Чаҳорум Ироқ омаду буми рӯм

چهارم عراق آمد و بوم روم

Чунин подшоҳӣу ободи бум

چنین پادشاهی و آباد بوم

Вазин марзҳо ҳрки дарвеш буд

وزین مرزها هرک درویش بود

Ниёзаш ба ранҷи тани хеш буд

نیازش به رنج تن خویش بود

Бубахшед огндаҳи ганҷии барин

ببخشید آگنده گنجی برین

Ҷаҳонӣ бирав хонданди офарин

جهانی برو خواندند آفرین

зи шоҳони ҳронкс ки бади пеши азуӣ

ز شاهان هرآنکس که بد پیش ازوی

Агар кам бадаши гоҳ агар беш азуӣ

اگر کم بدش گاه اگر بیش ازوی

Биҷустанд баҳраи зи кишту дуруд

بجستند بهره ز کشت و درود

Нрстсти каси пеши азин нобсўд

نرستست کس پیش ازین نابسود

Се як буд ё чори як баҳри шоҳ

سه یک بود یا چار یک بهر شاه

Қубод омад ва даҳ як оварад роҳ

قباد آمد و ده یک آورد راه

Зада як бар он бад ки камтар кунад

زده یک بر آن بد که کمتر کند

Бакӯшад ки кеҳтар чу меҳтар кунад

بکوشد که کهتر چو مهتر کند

Замона надодаш барон бар диранг

زمانه ندادش بران بر درنگ

Ба дарёи бас эмин машав бар наҳанг

به دریا بس ایمن مشو بر نهنگ

Ба касрӣ расед он сазовори тоҷ

به کسری رسید آن سزاوار تاج

Бубахшед бар ҷои даҳ як хароҷ

ببخشید بر جای ده یک خراج

Шуданд анҷумани бхрдону радон

شدند انجمن بخردان و ردان

Бузургону бедордили мӯбадон

بزرگان و بیداردل موبدان

Ҳама подшоҳон шуданд анҷуман

همه پادشاهان شدند انجمن

Заминро бубахшеду барзади расан

زمین را ببخشید و برزد رسن

Гзитӣ ниҳоданд бар як дирам

گزیتی نهادند بر یک درم

Гар эй дун ки деҳқон набошад дижам

گر ای دون که دهقان نباشد دژم

Касеро куҷои тухмгар чорпоӣ

کسی را کجا تخم گر چارپای

Ба ҳангом варзиш набӯдӣ биҷой

به هنگام ورزش نبودی بجای

зи ганҷи шаҳаншоҳи бардоштӣ

ز گنج شهنشاه برداشتی

Вагарнаи замини хори бгзоштӣ

وگرنه زمین خوار بگذاشتی

Баннои кушта андар набӯдӣ сухан

بنا کشته اندر نبودی سخن

Пароганда шуд расмҳои куҳан

پراگنده شد رسمهای کهن

Газяти рузи борвари шаш дирам

گزیت رز بارور شش درم

Ба хурмои ситон бар ҳамин бади рақам

به خرما ستان بر همین بد رقم

зи зайтӯну ҷўзу з ҳар миваи дор

ز زیتون و جوز و ز هر میوه‌دار

Ки дар меҳргони шох будӣ бабор

که در مهرگان شاخ بودی ببار

зи даҳ бен дарме раседӣ ба ганҷ

ز ده بن درمی رسیدی به گنج

Набавӣади ҷузин то сари соли ранҷ

نبوید جزین تا سر سال رنج

Вазин хӯрданӣҳои хурдодмоҳ

وزین خوردنیهای خردادماه

Накардӣ ба кори андаруни каси нигоҳ

نکردی به کار اندرون کس نگاه

Касе каши дирам буд ва деҳқон набӯд

کسی کش درم بود و دهقان نبود

Надидӣ ғами ранҷу кишту дуруд

ندیدی غم رنج و کشت و درود

Бар андоза аз даҳ дирам то чаҳор

بر اندازه از ده درم تا چهار

Бсолии азуи бстдии кордор

بسالی ازو بستدی کاردار

Касе бар кдиўр накардӣ ситам

کسی بر کدیور نکردی ستم

Ба солӣ ба се баҳра буд ин дирам

به سالی به سه بهره بود این درم

Гзорндаҳ будӣ ба девони шоҳ

گزارنده بودی به دیوان شاه

Азин божи баҳрӣ ба ҳар чори моҳ

ازین باژ بهری به هر چار ماه

Дабиру парастандаи шаҳриёр

دبیر و پرستندهٔ شهریار

Набӯдӣ ба девон касе зини шумор

نبودی به دیوان کسی زین شمار

Газяту хароҷи ончи бади номи барад

گزیت و خراج آنچ بد نام برد

Басаи рӯзнома ба мӯбади супурд

بسه روزنامه به موبد سپرد

Яке онк бар дасти ганҷур буд

یکی آنک بر دست گنجور بود

Нигаҳбони он номаи дастур буд

نگهبان آن نامه دستور بود

Дигар то фиристад ба ҳар кишварӣ

دگر تا فرستد به هر کشوری

Ба ҳар номадорӣ ва ҳар меҳтарӣ

به هر نامداری و هر مهتری

Се дигар ки наздик мӯбад баранд

سه دیگر که نزدیک موبد برند

Газяту сари божҳои бшмрнд

گزیت و سر باژها بشمرند

Ба фармон ӯ буд корӣ ки буд

به فرمان او بود کاری که بود

зи божу хароҷу зи кишту дуруд

ز باژ و خراج و ز کشت و درود

Парогандаи корогҳон дар ҷаҳон

پراگنده کاراگهان در جهان

Ки то неку бад зу намонад ниҳон

که تا نیک و بد زو نماند نهان

Ҳама рӯй гетии пар аз дод кард

همه روی گیتی پر از داد کرد

Бҳрҷои вайронӣ обод кард

بهرجای ویرانی آباد کرد

Бихуфтанд бар дашти хираду бузург

بخفتند بر دشت خرد و بزرگ

Ба обишхур омад ҳамеи мяшу гург

به آبشخور آمد همی میش و گرگ

Яке нома фармуд бар паҳлавӣ

یکی نامه فرمود بر پهلوی

Писанд оядат чун з ман бишинавӣ

پسند آیدت چون ز من بشنوی

Нахустин сар нома кард аз мааст

نخستین سر نامه کرد از مهست

Шаҳаншоҳи касрии яздони параст

شهنشاه کسری یزدان‌پرست

Ба баҳроми рӯзу бхрдоди шаҳр

به بهرام روز و بخرداد شهر

Ки яздонаш дод аз ҷаҳони тоҷи баҳр

که یزدانش داد از جهان تاج بهر

Барӯманди шох аз дарахти Қубод

برومند شاخ از درخت قباد

Ки тоҷи бузургӣ ба сар барниҳод

که تاج بزرگی به سر برنهاد

Сӯии кордорони божу хароҷ

سوی کارداران باژ و خراج

Парастандаи шоистаи фару тоҷ

پرستنده شایستهٔ فر و تاج

Беандоза аз мо шуморо дуруд

بی‌اندازه از ما شما را درود

Ҳунар бо нажоди ин буд бо фузуд

هنر با نژاد این بود با فزود

Нахустин сухан чун гушоиш кунем

نخستین سخن چون گشایش کنیم

Ҷаҳони офаринро ситоиш кунем

جهان‌آفرین را ستایش کنیم

Хирадманду бинодли онрои шинос

خردمند و بینادل آنرا شناس

Ки дорад зи додари кайҳони сипос

که دارد ز دادار کیهان سپاس

Бидонад ки ҳаст ӯ зи мо бе ниёз

بداند که هست او ز ما بی‌نیاز

Ба наздик ӯ ошкораст роз

به نزدیک او آشکارست راز

Касеро куҷо сарфарозӣ диҳад

کسی را کجا سرفرازی دهد

Нахустин варо бениёзӣ диҳад

نخستین ورا بی‌نیازی دهد

Маро дод фармон ва худ довараст

مرا داد فرمان و خود داورست

з ҳар бартарӣ ҷовдон бартараст

ز هر برتری جاودان برترست

Ба яздон сазад малик ва меҳтар якеаст

به یزدان سزد ملک و مهتر یکیست

Касеро ҷуз аз бандагӣ кор нест

کسی را جز از بندگی کار نیست

зи мағзи замин то ба чархи баланд

ز مغز زمین تا به چرخ بلند

зи афлок то тираи хоки нижанд

ز افلاک تا تیره خاک نژند

Паии мӯр бар хештани бргўост

پی مور بر خویشتن برگواست

Ки мо бандагонем ва ӯ подшост

که ما بندگانیم و او پادشاست

Нафармуди моро ҷуз аз ростӣ

نفرمود ما را جز از راستی

Ки дев оварад кажӣу костӣ

که دیو آورد کژی و کاستی

Агар баҳри ман зини сарои сипанҷ

اگر بهر من زین سرای سپنج

Набӯдӣ ҷуз аз боғу айвону ганҷ

نبودی جز از باغ و ایوان و گنج

Нҷстии дили ман ба ҷуз доду меҳр

نجستی دل من به جز داد و مهر

Кушодани баҳри кори бедори чеҳр

گشادن بهر کار بیدار چهر

Кунун рӯй буми замини сар ба сар

کنون روی بوم زمین سر به سر

з ховар бирав то дар бохтар

ز خاور برو تا در باختر

Ба шоҳӣ маро дод яздони пок

به شاهی مرا داد یزدان پاک

зи хуршеди тобанда то тираи хок

ز خورشید تابنده تا تیره خاک

Набояд ки ҷуз доду меҳри оварем

نباید که جز داد و مهر آوریم

Вагар чин ба кории бчҳри оварем

وگر چین به کاری بچهر آوریم

Шубони бидонадяшу дашти бузург

شبان بداندیش و دشت بزرگ

Ҳаме гӯсфандон бимонад бгрг

همی گوسفندان بماند بگرگ

Набояд ки бар зердастони мо

نباید که بر زیردستان ما

зи деҳқони ваз дайн прессатон мо

ز دهقان وز دین‌پرستان ما

Ба хушкӣ ба хок ва бикуштӣ броб

به خشکی به خاک و بکشتی برآب

Брхшндаҳи рӯз ва ба ҳангоми хоб

برخشنده روز و به هنگام خواب

зи бозоргононтару зи хушк

ز بازارگانان تر و ز خشک

Дирам дорад ва дар хўшобу машк

درم دارد و در خوشاب و مشک

Ки тобандаи хур ҷуз бидод ва ба меҳр

که تابنده خور جز بداد و به مهر

Нтобад баришон зи хами сипеҳр

نتابد بریشان ز خم سپهر

Барин гӯна рафт аз нажоду гуҳар

برین‌گونه رفت از نژاد و گهر

Писар тоҷ ёбад ҳаме аз падар

پسر تاج یابد همی از پدر

Ба ҷуз дод ва хӯбӣ набад дар ҷаҳон

به جز داد و خوبی نبد در جهان

Яке буд бо ошкорои ниҳон

یکی بود با آشکارا نهان

Ниҳодем бар рӯй гетии хароҷ

نهادیم بر روی گیتی خراج

Дарахти газят аз паии тахти оҷ

درخت گزیت از پی تخت عاج

Чу ин номаи оранд назд шумо

چو این نامه آرند نزد شما

Ки фархундаи боди аўрмзди шумо

که فرخنده باد اورمزد شما

Касе кӯи барин як дирам бугзарад

کسی کو برین یک درم بگذرد

Ббидод бар як нафас башмурд

ببیداد بر یک نفس بشمرد

Ба яздон ки ӯ дод дияему фар

به یزدان که او داد دیهیم و فر

Ки ман худ майонаш бабрам ба ар

که من خود میانش ببرم به ار

Барин низ бодоФраҳи кирдигор

برین نیز بادافرهٔ کردگار

Набояд ки чашм бад ояд ба кор

نباید که چشم بد آید به کار

Ҳамин нома ва расм бунаед пеш

همین نامه و رسم بنهید پیش

Мгрдиди азин фаррухи ойини хеш

مگردید ازین فرخ آیین خویش

Ба ҳар чори моҳии яке баҳри азин

به هر چار ماهی یکی بهر ازین

Бихоҳед бо дод ва бо офарин

بخواهید با داد و با آفرین

Ба ҷое ки бошад зиёни малах

به جایی که باشد زیان ملخ

Вагар туфи хуршеди тобад ба шх

وگر تف خورشید تابد به شخ

Дигар туфи боди сипеҳри баланд

دگر تف باد سپهر بلند

Бидон кштмндони расонади газанд

بدان کشتمندان رساند گزند

Ҳамон гар наборад ба наврӯзи нам

همان گر نبارد به نوروز نم

з хушкӣ шавад дашти хуррами дижам

ز خشکی شود دشت خرم دژم

Махоҳед бо жондрони бум ва раст

مخواهید باژ اندر آن بوم و رست

Ки абри баҳорон ба борон нишаст

که ابر بهاران به باران نشست

зи тухми парогандау музди ранҷ

ز تخم پراگنده و مزد رنج

Бубахшед корндгонрои зи ганҷ

ببخشید کارندگانرا ز گنج

Заминӣ ки онро худованд нест

زمینی که آن را خداوند نیست

Ба марду варои хеш ва пайванд нест

به مرد و ورا خویش و پیوند نیست

Набояд ки он буми вайрон буд

نباید که آن بوم ویران بود

Ки дар сояи шоҳи Эрон буд

که در سایهٔ شاه ایران بود

Ки бдгўи барин кор нанг оварад

که بدگو برین کار ننگ آورد

Ки чунин баҳона бчнг оварад

که چونین بهانه بچنگ آورد

зи ганҷи онч бояд мадоред боз

ز گنج آنچ باید مدارید باز

Ки кардаст яздони маро бе ниёз

که کردست یزدان مرا بی‌نیاز

Чу вайрон буд бум дар бар ман

چو ویران بود بوم در بر من

Нтобад дарави сояи фари ман

نتابد درو سایهٔ فر من

Касеро ки бошад барин мояи кор

کسی را که باشد برین مایه کار

Агар гирад ин кори душвори хор

اگر گیرد این کار دشوار خوار

Кунам зинда бар дор ҷое ки ҳаст

کنم زنده بر دار جایی که هست

Агар сарфарозаст вагар зердаст

اگر سرفرازست و گر زیردست

Бузургон ки шоҳон пешин баданд

بزرگان که شاهان پیشین بدند

Азин кор бар дигар ойин баданд

ازین کار بر دیگر آیین بدند

Баду нек бо кордорони бадӣ

بد و نیک با کارداران بدی

Ҷаҳони пеши асби саворони бадӣ

جهان پیش اسب‌سواران بدی

Хирадро ҳама хира Бифрефтанд

خرد را همه خیره بفریفتند

Бофузӯнии ганҷи ншкиФтнд

بافزونی گنج نشکیفتند

Маро ганҷ додасту деҳқони сипоҳ

مرا گنج دادست و دهقان سپاه

Нахоҳем бдинор кардани нигоҳ

نخواهیم بدینار کردن نگاه

Шуморо ҷаҳон бозҷстн бидод

شما را جهان بازجستن بداد

Нигаҳи доштани арҷи марди нажод

نگه داشتن ارج مرد نژاد

Гиромитар аз ҷони бадхоҳи ман

گرامی‌تر از جان بدخواه من

Ки ҷӯяд ҳамеи кишвару гоҳи ман

که جوید همی کشور و گاه من

Сипаҳбад ки мардуми фурушад ба зар

سپهبد که مردم فروشد به زر

Набояд бад-ӣни боргаҳи бргзр

نباید بدین بارگه برگذر

Касеро кунад арҷи ин боргоҳ

کسی را کند ارج این بارگاه

Ки бо дод ва меҳраст ва бо расму роҳ

که با داد و مهرست و با رسم و راه

Чу бедордили кордорони ман

چو بیداردل کارداران من

Ба девон мӯбад шуданд анҷуман

به دیوان موبد شدند انجمن

Падед ояд аз гуфт як тани дурӯғ

پدید آید از گفت یک تن دروغ

Азон пас нагирад бар мо фурӯғ

ازان پس نگیرد بر ما فروغ

Ба бидодгар бар маро меҳр нест

به بیدادگر بر مرا مهر نیست

Палангу ҷФопишаҳ мардум якеаст

پلنگ و جفاپیشه مردم یکیست

Ҳар онкас ки ӯ роҳ яздон биҷуст

هر آنکس که او راه یزدان بجست

Боби хиради ҷон тира бишуст

بآب خرد جان تیره بشست

Бад-ӣни боргоҳаши баландӣ буд

بدین بارگاهش بلندی بود

Бар мӯбадони арҷмандӣ буд

بر موبدان ارجمندی بود

Ба наздики яздони зи тухмӣ ки кишт

به نزدیک یزدان ز تخمی که کشت

Ба бояд бподоши хуррами биҳишт

به باید بپاداش خرم بهشت

Ки мо бе ниёзем азин хоста

که ما بی‌نیازیم ازین خواسته

Ки гардад ба нафрини равони коста

که گردد به نفرین روان کاسته

Гар аз пӯст дарвеш бошад хӯриш

گر از پوست درویش باشد خورش

зи чармаш буд бе гумони парвариш

ز چرمش بود بی‌گمان پرورش

Палангӣ ба аз шаҳриёрии чунин

پلنگی به از شهریاری چنین

Ки на шарм дорад на ойин на дайн

که نه شرم دارد نه آیین نه دین

Кушодаст бар мо дар ростӣ

گشادست بر ما در راستی

Чаҳ кӯбем хира дар костӣ

چه کوبیم خیره در کاستی

Наоне бадв дод додан биравӣ

نهانی بدو داد دادن بروی

Бидон то расад назд мо гуфту гӯй

بدان تا رسد نزد ما گفت و گوی

Ба наздики яздон буд нописанд

به نزدیک یزدان بود ناپسند

Набошад бад-ӣни боргаҳи арҷманд

نباشد بدین بارگه ارجمند

зи яздони ваз мо бидон каси дуруд

ز یزدان وز ما بدان کس درود

Ки аз доду меҳраш буд торўпўд

که از داد و مهرش بود تاروپود

Агар додгар бошадӣ шаҳриёр

اگر دادگر باشدی شهریار

Бимонад ба гетии басии пойдор

بماند به گیتی بسی پایدار

Ки ҷовид ҳар кас кунанд офарин

که جاوید هر کس کنند آفرین

Барон шоҳ кобод дорад замин

بران شاه کآباد دارد زمین

зи шоҳон ки бо тахт ва афсар баданд

ز شاهان که با تخت و افسر بدند

Ба ганҷ ва ба лашкар тавонгар баданд

به گنج و به لشکر توانگر بدند

Набад додгартар зи нӯшин равон

نبد دادگرتر ز نوشین‌روان

Ки бодо ҳамеша рӯонаши ҷавон

که بادا همیشه روانش جوان

На зу прҳнртр ба фарзонагӣ

نه زو پرهنرتر به فرزانگی

Ба тахт ва бидод ва ба мардонагӣ

به تخت و بداد و به مردانگی

Варои мӯбадӣ буд Бобаки баном

ورا موبدی بود بابک بنام

Ҳшиўору донодлу шодком

هشیوار و دانادل و شادکام

Бадв дод девони арзу сипоҳ

بدو داد دیوان عرض و سپاه

Бифармуд то пеши даргоҳи шоҳ

بفرمود تا پیش درگاه شاه

Биёрост ҷое фароху баланд

بیاراست جایی فراخ و بلند

Сараши бартар аз теғ кӯҳ паранд

سرش برتر از تیغ کوه پرند

Бгстрд фаршӣ бирав шоҳвор

بگسترد فرشی برو شاهوار

Нишастанд ҳаркас ки буд ӯ ба кор

نشستند هرکس که بود او به کار

зи девони Бобаки баромади хурӯш

ز دیوان بابک برآمد خروش

Ниҳоданд як сари броўози гӯш

نهادند یک سر برآواز گوش

Ки эй номдорони ҷанги озмоӣ

که ای نامداران جنگ آزمای

Саросар ба асб андар оред пой

سراسر به اسب اندر آرید پای

Хиромед як як ба даргоҳи шоҳ

خرامید یک‌یک به درگاه شاه

Ба сар барниҳода зи оҳани кулоҳ

به سر برنهاده ز آهن کلاه

Зираи дор бо гурзаи гоўсор

زره‌دار با گُرزهٔ گاوسار

Касе кӯ дирам хоҳад аз шаҳриёр

کسی کو درم خواهد از شهریار

Биёмад ба айвони Бобаки сипоҳ

بیامد به ایوان بابک سپاه

Ҳаво шуд зи гирди саворони сиёҳ

هوا شد ز گرد سواران سیاه

Чу Бобаки сипаҳро ҳама бингаред

چو بابک سپه را همه بنگرید

Дирафшу сари тоҷ касрӣ надид

درفش و سر تاج کسری ندید

зи айвони босб андар оварад пой

ز ایوان باسب اندر آورد پای

Бифармудашон бозгаштани зи ҷой

بفرمودشان بازگشتن ز جای

Барин низ бигузашт гардони сипеҳр

برین نیز بگذشت گردان سپهر

Чу хуршед тобанда бинмуд чеҳр

چو خورشید تابنده بنمود چهر

Хурӯшии баромади зи даргоҳи шоҳ

خروشی برآمد ز درگاه شاه

Ки эй грздорони Эрони сипоҳ

که ای گُرزداران ایران سپاه

Ҳама бо силеҳу камону каманд

همه با سلیح و کمان و کمند

Бдиўон Бобак шавед арҷманд

بدیوان بابک شوید ارجمند

Бирафтанд бо найза ва худу кибр

برفتند با نیزه و خود و کبر

Ҳамеи гирди лашкари баромад ба абр

همی گرد لشکر برآمد به ابر

Нигаҳ кард Бобак ба гирди сипоҳ

نگه کرد بابک به گرد سپاه

Чу пайдо набад фару аўрнди шоҳ

چو پیدا نبد فر و اورند شاه

Чунин гуфт комрўз бо меҳр ва дод

چنین گفت کامروز با مهر و داد

Ҳама бозгардед пирӯзу шод

همه بازگردید پیروز و شاد

Ба рӯзи се дигари баромади хурӯш

به روز سه دیگر برآمد خروش

Ки эй номдорон бо фару ҳуш

که ای نامداران با فر و هوش

Мабодо ки аз лашкарии як савор

مبادا که از لشکری یک سوار

На бо трг ва бо ҷавшани корзор

نه با ترگ و با جوشن کارزار

Бияёд барин боргаҳ бугзарад

بیاید برین بارگه بگذرد

Арзи гоҳу айвон ӯ бингарад

عرض گاه و ایوان او بنگرد

Ҳар онкас ки бошад ба тоҷи арҷманд

هر آنکس که باشد به تاج ارجمند

Ба фару бузургӣу тахти баланд

به فر و بزرگی و تخت بلند

Бидонад ки бар арз озарм нест

بداند که بر عرض آزرم نیست

Сухан бо муҳобо ва бо шарм нест

سخن با محابا و با شرم نیست

Шаҳаншоҳи касрӣ чу бикшод гӯш

شهنشاه کسری چو بگشاد گوش

зи девони Бобаки баромади хурӯш

ز دیوان بابک برآمد خروش

Бихандед касрӣу мғФри бхўост

بخندید کسری و مغفر بخواست

Дирафш бузургӣ барафрошт рост

درفش بزرگی برافراشت راست

Ба девон Бобак хиромед шоҳ

به دیوان بابک خرامید شاه

Ниҳодаи зи оҳан ба сар бар кулоҳ

نهاده ز آهن به سر بر کلاه

Фрўҳшт аз трги рӯмии зира

فروهشت از ترگ رومی زره

Зада бар зира бар фаровони гиреҳ

زده بر زره بر فراوان گره

Яке гурзаи гоўпикр ба чанг

یکی گُرزهٔ گاوپیکر به چنگ

Зада бар камаргоҳи тири хаданг

زده بر کمرگاه تیر خدنگ

Ба бозуи камон ва бузин бар каманд

به بازو کمان و بزین بر کمند

Миёнро бзрин камар карда банд

میان را بزرین کمر کرده بند

Барангехти асбу биФшорди рон

برانگیخت اسب و بیفشارد ران

Ба гардан баровард гурзи гарон

به گردن برآورد گُرز گران

Аннанро чапу рости лухтии бсўд

عنان را چپ و راست لختی بسود

Силеҳи саворӣ ба Бобак намӯд

سلیح سواری به بابک نمود

Нигаҳ кард Бобак писанд омадаш

نگه کرد بابک پسند آمدش

Шаҳаншоҳро фарманд омадаш

شهنشاه را فرمند آمدش

Бадв гуфт шоҳои анӯшаи бадӣ

بدو گفت شاها انوشه بدی

Равонро ба фарҳанги тӯшаи бадӣ

روان را به فرهنگ توشه بدی

Биёростӣ рӯй кишвар бидод

بیاراستی روی کشور بداد

Азин гӯна дод аз ту дорем ёд

ازین گونه داد از تو داریم یاد

Далерии бад аз банда ин гуфту гӯй

دلیری بد از بنده این گفت و گوی

Сазад гар напечӣ ту аз дод рӯй

سزد گر نپیچی تو از داد روی

Аннанро яке бозпичӣ барост

عنان را یکی بازپیچی براست

Чунон каз ҳунармандӣ ту сазост

چنان کز هنرمندی تو سزاست

Дигарбораи касрии барангехти асб

دگرباره کسری برانگیخت اسب

Чап ва рост бирасон озргшсб

چپ و راست برسان آذرگشسب

Нигаҳ кард Бобаки азу хира монад

نگه کرد بابک ازو خیره ماند

Ҷаҳони офаринро фаровон бихонад

جهان‌آفرین را فراوان بخواند

Савории ҳазору гӯии дуҳазор

سواری هزار و گوی دوهزار

Набӯдӣ касеро гузар бар чаҳор

نبودی کسی را گذر بر چهار

Дарме фузун кард рӯзии шоҳ

درمی فزون کرد روزی شاه

Ба девон хурӯш омад аз боргоҳ

به دیوان خروش آمد از بارگاه

Ки асби сар ҷангҷуён биор

که اسب سر جنگجویان بیار

Савори ҷаҳони номвари шаҳриёр

سوار جهان نامور شهریار

Фаровон бихандед нӯшин равон

فراوان بخندید نوشین روان

Ки давлати ҷавон буду хусрави ҷавон

که دولت جوان بود و خسرو جوان

Чу бархест Бобаки зи девони шоҳ

چو برخاست بابک ز دیوان شاه

Биёмад бар номвари пешгоҳ

بیامد بر نامور پیشگاه

Бадв гуфт к-эии шаҳриёри бузург

بدو گفت کای شهریار بزرگ

Гар имрӯзи ман бандаи гаштами сутург

گر امروز من بنده گشتم سترگ

Ҳама дар дилами ростӣ буд ва дод

همه در دلم راستی بود و داد

Дуруштӣ нагирад зи ман шоҳи ёд

درشتی نگیرد ز من شاه یاد

Дуруштии намоям чу бошам дуруст

درشتی نمایم چو باشم درست

Анӯша касе кӯ дуруштӣ наҷуст

انوشه کسی کو درشتی نجست

Бадв гуфт шоҳ эй ҳшиўори мард

بدو گفت شاه ای هشیوار مرد

Ту ҳаргизи зи роҳи дурустии магарад

تو هرگز ز راه درستی مگرد

Тани хешро чун муҳобо кунӣ

تن خویش را چون محابا کنی

Дили ростиро ҳаме башиканӣ

دل راستی را همی‌بشکنی

Бад-ӣни арзи ту назд ман беш гашт

بدین ارز تو نزد من بیش گشت

Дилами сӯии андешаи хеши гашт

دلم سوی اندیشه خویش گشت

Ки мо дар сафи кори нангу набард

که ما در صف کار ننگ و نبرد

Чигуна барорем з оварад гирд

چگونه برآریم ز آورد گرد

Чунин дод посух ба пурмояи шоҳ

چنین داد پاسخ به پرمایه شاه

Ки чун нав набинад нигину кулоҳ

که چون تو نبیند نگین و کلاه

Чу дасту Аннани ту эй шаҳриёр

چو دست و عنان تو ای شهریار

Ба айвон надидаст пикрнгор

به ایوان ندیدست پیکرنگار

Ба ком ту гардад сипеҳри баланд

به کام تو گردد سپهر بلند

Дилати шоди бодои танат бе газанд

دلت شاد بادا تنت بی‌گزند

Ба мӯбад чунин гуфт нӯшин равон

به موبد چنین گفت نوشین‌روان

Ки бо дод мо пер гардад ҷавон

که با داد ما پیر گردد جوان

Ба гетӣ набояд ки аз шаҳриёр

به گیتی نباید که از شهریار

Бимонад ҷуз аз ростии ёдгор

بماند جز از راستی یادگار

Чаро бояд ин ганҷ ва ин рӯзи ранҷ

چرا باید این گنج و این روز رنج

Равон бастани андари сарои сипанҷ

روان بستن اندر سرای سپنج

Чу эдар нахоҳӣ ҳаме орамид

چو ایدر نخواهی همی‌آرمید

Бибояд чаред ва бибояд чамед

بباید چرید و بباید چمید

Пурандеша будам зи кори ҷаҳон

پراندیشه بودم ز کار جهان

Суханро ҳамеи доштам дар ниҳон

سخن را همی‌داشتم در نهان

Ки то тоҷи шоҳӣ маро душманаст

که تا تاج شاهی مرا دشمنست

Ҳамаи гирд бар гирди оҳрмнст

همه گرد بر گرد آهرمنست

Ба дил гуфтам орми з ҳар сӯи сипоҳ

به دل گفتم آرم ز هر سو سپاه

Бихоҳам з ҳар кишварии рзмхўоаҳ

بخواهم ز هر کشوری رزمخواه

Нагардад сипоҳи анҷумани ҷуз ба ганҷ

نگردد سپاه انجمن جز به گنج

Ба бемардӣ ояд ҳам аз ганҷи ранҷ

به بی مردی آید هم از گنج رنج

Агар бад ба дарвеш хоҳад расед

اگر بد به درویش خواهد رسید

Азин орзӯи дил бибояд бурид

ازین آرزو دل بباید برید

Ҳаме ронадам бо дили хеши роз

همی‌راندم با دل خویش راز

Чу андешаи пеш хирад шуд фароз

چو اندیشه پیش خرد شد فراز

Сӯии паҳлавонону сӯии радон

سوی پهلوانان و سوی ردان

Ҳам аз панди бедордили бхрдон

هم از پند بیداردل بخردان

Нбштми бах ҳар кишварии нома Эй

نبشتم به هر کشوری نامه‌ای

Ба ҳар номадорӣу худкома Эй

به هر نامداری و خودکامه‌ای

Ки ҳар кас ки доред ҳушу хирад

که هر کس که دارید هوش و خرد

Ҳамеи кеҳтариро писари пурвирд

همی کهتری را پسر پرورد

Ба майдон фиристед бо сози ҷанг

به میدان فرستید با ساز جنگ

Биҷӯянди наздики мо ному нанг

بجویند نزدیک ما نام و ننگ

Набояд ки андари фарозу нишеб

نباید که اندر فراز و نشیب

Ндонанд чангу Аннану ркиб

ندانند چنگ و عنان و رکیب

Ба гурз ва ба шамшеру тиру камон

به گُرز و به شمشیر و تیر و کمان

Бидонанд печид бо бадгумон

بدانند پیچید با بدگمان

Ҷавон бе ҳунари сахти нохуш буд

جوان بی‌هنر سخت ناخوش بود

Агар чанд фарзанди Ораш буд

اگر چند فرزند آرش بود

Арз шуд з дар сӯй ҳар кишварӣ

عرض شد ز در سوی هر کشوری

Дирами баради наздик ҳар меҳтарӣ

درم برد نزدیک هر مهتری

Чиҳил рӯз будӣ дирамро диранг

چهل روز بودی درم را درنگ

Бирафтанд аз шаҳр бо сози ҷанг

برفتند از شهر با ساز جنگ

зи девон чу динор бардоштанд

ز دیوان چو دینار برداشتند

Бидон хуррамии рӯзи бгзоштнд

بدان خرمی روز بگذاشتند

Кунун лоҷарам рӯй гетӣ бамурд

کنون لاجرم روی گیتی بمرد

Биёростам то кӣ ояд набард

بیاراستم تا کی آید نبرد

Марои созу лашкари зи шоҳони пеш

مرا ساز و لشکر ز شاهان پیش

Фузунаст ва ҳам давлату рой беш

فزونست و هم دولت و رای بیش

Суханҳо чу бишунид мӯбади зи шоҳ

سخنها چو بشنید موبد ز شاه

Басӣ офарин хонд бар тоҷу гоҳ

بسی آفرین خواند بر تاج و گاه

Чу хуршед бинмуд тобандаи чеҳр

چو خورشید بنمود تابنده چهر

Дар боғ бикшод гардони сипеҳр

در باغ بگشاد گردان سپهر

Падед омад он тӯдаи шнблид

پدید آمد آن تودهٔ شنبلید

Ду зулфи шаб тира шуд нопадид

دو زلف شب تیره شد ناپدید

Нишаст аз бар тахти нӯшин равон

نشست از بر تخت نوشین روان

Хуҷастаи длФрўзи шоҳи ҷавон

خجسته دلفروز شاه جوان

Ҷаҳонӣ ба даргоҳ биниҳод рӯй

جهانی به درگاه بنهاد روی

Ҳар онкас ки бад бар замини роҳи ҷӯй

هر آنکس که بد بر زمین راه‌جوی

Хурӯшии баромади зи даргоҳи шоҳ

خروشی برآمد ز درگاه شاه

Ки ҳар кас ки ҷӯяд сӯй дод роҳ

که هر کس که جوید سوی داد راه

Бияёд бадаргоҳи нӯшин равон

بیاید بدرگاه نوشین روان

Лаби шоҳи хандону давлати ҷавон

لب شاه خندان و دولت جوان

Ба овоз гуфт он замони шаҳриёр

به آواز گفت آن زمان شهریار

Ки ҷузи поки яздони мҷўииди ёр

که جز پاک یزدان مجویید یار

Ки доранда ӯйаст ва ҳам раҳнамоӣ

که دارنده اویست و هم رهنمای

Ҳамӯ даст гирад ба ҳар дўсроӣ

همو دست گیرد به هر دوسرای

Матарсед ҳаргизи зи тахту кулоҳ

مترسید هرگز ز تخت و کلاه

Кушодаст бар ҳар каси ин боргоҳ

گشادست بر هر کس این بارگاه

Ҳар онкас ки ояд ба рӯз ва ба шаб

هر آنکس که آید به روز و به شب

зи гуфтор баста мадоред лаб

ز گفتار بسته مدارید لب

Агар мегусорем бо анҷуман

اگر می گساریم با انجمن

Гар оҳиста бошем бо рои зан

گر آهسته باشیم با رای‌زن

Ба чавгон ва бар дашти нахчиргоҳ

به چوگان و بر دشت نخچیرگاه

Бар мо шуморо кушодаст роҳ

بر ما شما را گشادست راه

Ба хоб ва ба бедорӣу ранҷу ноз

به خواب و به بیداری و رنج و ناز

Азин боргаҳи каси мгрдиди боз

ازین بارگه کس مگردید باز

Мхсбиди як тани зи ман тофта

مخسبید یک تن ز من تافته

Магари орзӯҳо ҳама ёфта

مگر آرزوها همه یافته

Бидон гуҳ шавад шоду равшани дилам

بدان گه شود شاد و روشن دلم

Ки ранҷи ситами дидагони бугсалам

که رنج ستم‌دیدگان بگسلم

Мабодо ки аз кордорони ман

مبادا که از کارداران من

Гар аз лашкару пешкорони ман

گر از لشکر و پیشکاران من

Нхсбд касе бо дилии дардманд

نخسبد کسی با دلی دردمند

Ки аз дард ӯ бар ман ояд газанд

که از درد او بر من آید گزند

Суханҳо агарчӣ буд дар ниҳон

سخنها اگرچه بود در نهان

Бипурсад зи ман кирдигори ҷаҳон

بپرسد ز من کردگار جهان

зи божу хароҷи он куҷо монда аст

ز باژ و خراج آن کجا مانده است

Ки мӯбад ба девони мо ронда аст

که موبد به دیوان ما رانده است

Нахоҳанд низ аз шумо зару сим

نخواهند نیز از شما زر و سیم

Мхсбиди зини пас зи ман дили ббим

مخسبید زین پس ز من دل ببیم

Баромади зи айвони яке офарин

برآمد ز ایوان یکی آفرین

Биҷӯшед тобанда рӯй замин

بجوشید تابنده روی زمین

Ки нӯшин равони бод бо Фрҳӣ

که نوشین روان باد با فرهی

Ҳамаи сола бо тахти шоҳаншаҳӣ

همه ساله با تخت شاهنشهی

Мабодои зи ту тахти пурдухту гоҳ

مبادا ز تو تخت پردخت و گاه

Маи ин номвари хусравонеи кулоҳ

مه این نامور خسروانی کلاه

Бирафтанд бо шодӣу хуррамӣ

برفتند با شادی و خرمی

Чу боғи Ирами гашт рӯй замӣ

چو باغ ارم گشت روی زمی

з гетӣ надидӣ касеро дижам

ز گیتی ندیدی کسی را دژم

зи абр андар омад ба ҳангоми нам

ز ابر اندر آمد به هنگام نم

Ҷаҳон шуд ба кирдори хуррами биҳишт

جهان شد به کردار خرم بهشت

зи борони ҳаво бар замини лолаи кишт

ز باران هوا بر زمین لاله کشت

Дару дашт ва полез шуд чун чароғ

در و دشت و پالیز شد چون چراغ

Чу хуршед шуд боғ ва чун моҳи роғ

چو خورشید شد باغ و چون ماه راغ

Пас огоҳӣ омад ба рӯм ва ба ҳинд

پس آگاهی آمد به روم و به هند

Ки шуд рӯй Эрон чу рӯмӣ паранд

که شد روی ایران چو رومی پرند

Заминро ба кирдори тобандаи моҳ

زمین را به کردار تابنده ماه

Ба дод ва ба лашкар биёрост шоҳ

به داد و به لشکر بیاراست شاه

Касе он сипаҳро надонад шумор

کسی آن سپه را نداند شمار

Ба гетии магари номвари шаҳриёр

به گیتی مگر نامور شهریار

Ҳама бо дили шод ва бо сози ҷанг

همه با دل شاد و با ساز جنگ

Ҳамаи гетии афрӯз бо ному нанг

همه گیتی افروز با نام و ننگ

Дили шоҳ ҳар кишварии хираи гашт

دل شاه هر کشوری خیره گشت

зи нӯшин равон роишон тираи гашт

ز نوشین‌روان رایشان تیره گشت

Фиристода омад зи ҳинду зи чин

فرستاده آمد ز هند و ز چین

Ҳамаи шоҳро хонданди офарин

همه شاه را خواندند آفرین

Надиданд бо хештани тов ӯ

ندیدند با خویشتن تاو او

Сабк шуд ба дили бож бо сов ӯ

سبک شد به دل باژ با ساو او

Ҳамаи кеҳтариро биёростанд

همه کهتری را بیاراستند

Басии бадарау барда ҳо хостанд

بسی بدره و برده‌ها خواستند

Ба заррини амӯд ва ба заррини кулоҳ

به زرین عمود و به زرین کلاه

Фиристодагон барграфтанд роҳ

فرستادگان برگرفتند راه

Ба даргоҳи шоҳ ҷаҳон омаданд

به درگاه شاه جهان آمدند

Чаҳ бо сову бож маон омаданд

چه با ساو و باژ مهان آمدند

Биҳиштии бади оростаи боргоҳ

بهشتی بد آراسته بارگاه

зи баси бардау бадарау борхўоаҳ

ز بس برده و بدره و بارخواه

Барин низ бигузашт чанде сипеҳр

برین نیز بگذشت چندی سپهر

Ҳаме рафт бо шоҳи Эрон ба меҳр

همی‌رفت با شاه ایران به مهر

Хирадманди касрӣ чунон кард рой

خردمند کسری چنان کرد رای

Казон марз лухтӣ биҷунбад зи ҷой

کزان مرز لختی بجنبد ز جای

Бигардади яке гирди хуррами ҷаҳон

بگردد یکی گرد خرم جهان

Кушода кунад розҳои ниҳон

گشاده کند رازهای نهان

Бузади кӯси вази ҷой лашкар баранд

بزد کوس وز جای لشکر براند

Ҳамеи моҳу хуршед зу хира монад

همی ماه و خورشید زو خیره ماند

зи баси пайкару лашкару симу зар

ز بس پیکر و لشکر و سیم و زر

Камарҳои заррину заррини сипар

کمرهای زرین و زرین سپر

Ту гуфтӣ бкони андарун зар намонад

تو گفتی بکان اندرون زر نماند

Ҳамон дар хўшоб ва гавҳар намонад

همان در خوشاب و گوهر نماند

Тани осони басӯи хуросон кашид

تن آسان بسوی خراسان کشید

Сипаҳро ба ойин сосон кашид

سپه را به آیین ساسان کشید

Ба ҳар буми ободи кӯи брбгзшт

به هر بوم آباد کو بربگذشت

Саропардау хайма ҳо зад ба дашт

سراپرده و خیمه‌ها زد به دشت

Чу бархестӣ нолаи курноӣ

چو برخاستی نالهٔ کرنای

Мунодӣгарӣ пеш кардӣ ба пой

منادیگری پیش کردی به پای

Ки эй зердастони шоҳи ҷаҳон

که ای زیردستان شاه جهان

Ки дорад газандии зи мо дар ниҳон

که دارد گزندی ز ما در نهان

Мхсбиди ноэмин аз шаҳриёр

مخسبید ناایمن از شهریار

Мадоред зи андешаи дили нобакор

مدارید ز اندیشه دل نابکار

Азин гӯнаи лашкар бгргон кашид

ازین گونه لشکر بگرگان کشید

Ҳамеи тоҷу тахт бузургон кашид

همی تاج و تخت بزرگان کشید

Чунон дон ки камӣ набошад з дод

چنان دان که کمی نباشد ز داد

Ҳунар бояд аз шоҳу ройу нажод

هنر باید از شاه و رای و نژاد

зи гиреҳгони бахи сорӣ ва омул шуданд

ز گرگان به ساری و آمل شدند

Ба ҳангоми овоз булбул шуданд

به هنگام آواز بلبل شدند

Дару дашт ӣа касри ҳамаи беша буд

در و دشت یکسر همه بیشه بود

Дили шоҳи Эрони пурандеша буд

دل شاه ایران پراندیشه بود

зи ҳомӯн ба кӯҳии баромади баланд

ز هامون به کوهی برآمد بلند

Яке тозе барнишаста саманд

یکی تازیی برنشسته سمند

Сари кӯҳ ва он беша ҳо бингаред

سر کوه و آن بیشه‌ها بنگرید

Гулу сунбулу об ва нахчир дид

گل و سنبل و آب و نخچیر دید

Чунин гуфт к-эии равшани кирдигор

چنین گفت کای روشن کردگار

Ҷаҳондору пирӯзу парвардгор

جهاندار و پیروز و پروردگار

Туе офаринандаи ҳўру моҳ

تویی آفرینندهٔ هور و ماه

Гушоянда ва ҳам намояндаи роҳ

گشاینده و هم نماینده راه

Ҷаҳони офаридии бад-ӣни хуррамӣ

جهان آفریدی بدین خرمی

Ки аз осмон нест пайдои замӣ

که از آسمان نیست پیدا زمی

Касе кӯи ҷуз аз ту пурситади ҳаме

کسی کو جز از تو پرستد همی

Равонро ба дӯзах фиристад ҳаме

روان را به دوزخ فرستد همی

Азирои Фаридуни яздони параст

ازیرا فریدون یزدان‌پرست

Бад-ӣн беша барсохт ҷой нишаст

بدین بیشه برساخت جای نشست

Бадв гуфт гӯяндаи к-эии додгар

بدو گفت گوینده کای دادگر

Гар эдар з таркон набӯдӣ гузар

گر ایدر ز ترکان نبودی گذر

Азин мояи вари ҷои бад-ӣни Фрҳӣ

ازین مایه‌ور جا بدین فرهی

Дили мо з ромиш набӯдӣ тиҳӣ

دل ما ز رامش نبودی تهی

Наёрем гардан барафрохтан

نیاریم گردن برافراختن

зи баси куштану ғорат ва тохтан

ز بس کشتن و غارت و تاختن

Намонад з бисёру андак ба ҷой

نماند ز بسیار و اندک به جای

зи парандау мардуму чорпоӣ

ز پرنده و مردم و چارپای

Газандӣ ки ояд ба Эрони сипоҳ

گزندی که آید به ایران سپاه

зи кишвар ба кишвар ҷузин нест роҳ

ز کشور به کشور جزین نیست راه

Басии пеши азин кӯшишу разм буд

بسی پیش ازین کوشش و رزم بود

Гузари таркро роҳи хоразм буд

گذر ترک را راه خوارزم بود

Кунун чун зи деҳқону озодагон

کنون چون ز دهقان و آزادگان

Барин бум ва бар порсозодгон

برین بوم و بر پارسازادگان

Накоҳад ҳамеи ранҷи коФзоишст

نکاهد همی رنج کافزایشست

Ба мо бркнўн ҷой бахшойаст

به ما برکنون جای بخشایست

Набошад ба гетии чунин ҷои шаҳр

نباشد به گیتی چنین جای شهر

Гар аз дод ту мо биёбем баҳр

گر از داد تو ما بیابیم بهر

Ҳамон оФридўни яздони параст

همان آفریدون یزدان‌پرست

Ба бад бар сӯй мо ниёзед даст

به بد بر سوی ما نیازید دست

Агар шоҳ бинад ба рои баланд

اگر شاه بیند به رای بلند

Ба мо барканд роҳ душман бабанд

به ما برکند راه دشمن ببند

Сиришк аз ду дида баборед шоҳ

سرشک از دو دیده ببارید شاه

Чу бишунид гуфтори Фрёдхўоаҳ

چو بشنید گفتار فریادخواه

Ба дастур гуфт он замони шаҳриёр

به دستور گفت آن زمان شهریار

Ки пеш омад ин кори душвори хор

که پیش آمد این کار دشوار خوار

Нишоед казин пас чамему чрим

نشاید کزین پس چمیم و چریم

Вагар тоҷро хештан парварем

وگر تاج را خویشتن پروریم

Ҷаҳондор напасандад аз мо ситам

جهاندار نپسندد از ما ستم

Ки бошем шодону деҳқони дижам

که باشیم شادان و دهقان دژم

Чунин кӯҳ ва ин даштҳои фарох

چنین کوه و این دشتهای فراخ

Ҳама аз дар боғу майдону кох

همه از در باغ و میدان و کاخ

Пар аз гову нахчиру оби равон

پر از گاو و نخچیر و آب روان

з дидани ҳаме хира гардад равон

ز دیدن همی خیره گردد روان

Намонем кини бум вайрон кунанд

نمانیم کین بوم ویران کنند

Ҳамеи ғорат аз шаҳр Эрон кунанд

همی غارت از شهر ایران کنند

зи шоҳии ваз рӯй фарзонагӣ

ز شاهی وز روی فرزانگی

Нишоед чунин ҳам зи мардонагӣ

نشاید چنین هم ز مردانگی

Нахонанд бар мо касе офарин

نخوانند بر ما کسی آفرین

Чу вайрон буд буми Эрони замин

چو ویران بود بوم ایران زمین

Ба дастур фармуд каз ҳинду рӯм

به دستور فرمود کز هند و روم

Куҷо ном бошад ба ободи бум

کجا نام باشد به آباد بوم

з ҳар кишварии мардум беш байн

ز هر کشوری مردم بیش بین

Ки устоди бинӣ барин баргузин

که استاد بینی برین برگزین

Яке бора аз об баркаш баланд

یکی باره از آب برکش بلند

Буриши паҳну болой ӯ даҳ каманд

برش پهن و بالای او ده کمند

Ба санг ва ба гач бояд аз қаъри об

به سنگ و به گچ باید از قعر آب

Бароварда то чашмаи офтоб

برآورده تا چشمهٔ آفتاب

Ҳар онгаҳ ки созем зини гӯнаи банд

هر آنگه که سازیم زین گونه بند

зи душман ба Эрон наёяд газанд

ز دشمن به ایران نیاید گزند

Набояд ки ояд яке зин ба ранҷ

نباید که آید یکی زین به رنج

Бидиҳ ҳарч хоҳанд ва бигушоӣ ганҷ

بده هرچ خواهند و بگشای گنج

Кишоварзу деҳқону марди нажод

کشاورز و دهقان و مرد نژاد

Набояд ки озор ёбад з дод

نباید که آزار یابد ز داد

Яке пер мӯбад барон кор кард

یکی پیر موبد بران کار کرد

Биёбони ҳамаи пеш девор кард

بیابان همه پیش دیوار کرد

Дарӣ барниҳоданд зи оҳани бузург

دری برنهادند ز آهن بزرگ

Рамаи як сар эмин шуд аз бими гург

رمه یک سر ایمن شد از بیم گرگ

Ҳама рӯй кишвари нигаҳбони нишонд

همه روی کشور نگهبان نشاند

Чу эмин шуд аз дашт лашкар баранд

چو ایمن شد از دشت لشکر براند

зи дарё ба роҳ алонон кашид

ز دریا به راه الانان کشید

Яке марзи вайрон ва бекор дид

یکی مرز ویران و بیکار دید

Ба озодагон гуфт нангаст ин

به آزادگان گفت ننگست این

Ки вайрон буд буми Эрони замин

که ویران بود بوم ایران زمین

Нишоед ки бошем ҳамдостон

نشاید که باشیم همداستان

Ки душман занад зини нишони достон

که دشمن زند زین نشان داستان

зи лашкари фиристодае баргузед

ز لشکر فرستاده‌ای برگزید

Сухани гӯйу донои чунон чун сзид

سخن‌گوی و دانا چنان چون سزید

Бадв гуфт шабгири з эдар бпўӣ

بدو گفت شبگیر ز ایدر بپوی

Бад-ӣни марзбонон лашкар бигӯӣ

بدین مرزبانان لشکر بگوی

Шунидам зи гуфтори корогҳон

شنیدم ز گفتار کارآگهان

Сухан ҳарч рафт ошкору ниҳон

سخن هرچ رفت آشکار و نهان

Ки гуфтед моро зи касрӣ чаҳ бок

که گفتید ما را ز کسری چه باک

Чаҳ Эрон бар мо чаҳ як мушти хок

چه ایران بر ما چه یک مشت خاک

Биёбон фарохасту кӯҳаши баланд

بیابان فراخست و کوهش بلند

Сипоҳ аз дар тиру гурзу каманд

سپاه از در تیر و گُرز و کمند

Ҳамаи ҷангҷуён бегона ем

همه جنگجویان بیگانه‌ایم

Сипоҳу сипаҳбад на зин хона ем

سپاه و سپهبد نه زین خانه‌ایم

Кунун мо ба назд шумо омадем

کنون ما به نزد شما آمدیم

Саропардау гоҳ ва хайма задем

سراپرده و گاه و خیمه زدیم

Дару ғори ҷой камӣн шумост

در و غار جای کمین شماست

Бару буму кӯҳ ва замин шумост

بر و بوم و کوه و زمین شماست

Фиристода омад бигуфт ин сухан

فرستاده آمد بگفت این سخن

Ки солори Эрон чаҳ афганд бен

که سالار ایران چه افگند بن

Сипоҳ ?илоне шуданд анҷуман

سپاه الانی شدند انجمن

Бузургони фарзонау рои зан

بزرگان فرزانه و رای زن

Сипоҳӣ ки шан тохтани пеша буд

سپاهی که شان تاختن پیشه بود

Вази озодамардӣ кам андеша буд

وز آزادمردی کم‌اندیشه بود

Аз эшон бадии шаҳри Эрони ббим

از ایشان بدی شهر ایران ببیم

Нмондии бкси ҷомау зару сим

نماندی بکس جامه و زر و سیم

Зану мард бо кӯдаку чорпоӣ

زن و مرد با کودک و چارپای

Ба ҳомӯн раседӣ нмондии биҷой

به هامون رسیدی نماندی بجای

Фиристодаи пайғоми шоҳи ҷаҳон

فرستاده پیغام شاه جهان

Бадишон бигуфт ошкору ниҳон

بدیشان بگفت آشکار و نهان

Рухи номдорон азон тираи гашт

رخ نامداران ازان تیره گشت

Дил аз номи нӯшин равони хираи гашт

دل از نام نوشین‌روان خیره گشت

Бузургони он марзу кндоўрон

بزرگان آن مرز و کنداوران

Бирафтанд бо божу сови гарон

برفتند با باژ و ساو گران

Ҳамаи ҷомау бардау симу зар

همه جامه و برده و سیم و زر

Гиронмояи асбон бисёр мар

گرانمایه اسبان بسیار مر

Аз эшон ҳар онкас ки перон баданд

از ایشان هر آنکس که پیران بدند

Сухани гӯйу дониш пазирон баданд

سخن‌گوی و دانش‌پذیران بدند

Ҳамаи пеши нӯшин равон омаданд

همه پیش نوشین‌روان آمدند

зи кори гузашта навон омаданд

ز کار گذشته نوان آمدند

Чу пеши саропардаи шаҳриёр

چو پیش سراپردهٔ شهریار

Расиданд бо ҳадя ва бо нисор

رسیدند با هدیه و با نثار

Хурушону ғалтон ба хоки андарун

خروشان و غلتان به خاک اندرون

Ҳамаи дидаи пари хоку дили пари зи хӯн

همه دیده پر خاک و دل پر ز خون

Хирад чун буд бо диловар ба роз

خرد چون بود با دلاور به راز

Ба шарм ва ба пӯзиш наёяд ниёз

به شرم و به پوزش نیاید نیاز

Бар эшон ббхшўди бедори шоҳ

بر ایشان ببخشود بیدار شاه

Бубахшед як сари гузаштаи гуноҳ

ببخشید یک سر گذشته گناه

Бифармуд то ҳарч вайрон шудаст

بفرمود تا هرچ ویران شدست

Кноми палангон ва шерон шудаст

کنام پلنگان و شیران شدست

Яке шористонӣ бароранд зуд

یکی شارستانی برآرند زود

Бадви андаруни ҷои кишту дуруд

بدو اندرون جای کشت و درود

Яке борае гардиши андари баланд

یکی باره‌ای گردش اندر بلند

Бидон то зи душмани наёбади газанд

بدان تا ز دشمن نیابد گزند

Бигуфтанд бо номвари шаҳриёр

بگفتند با نامور شهریار

Ки мо бандагонем бо гӯшвор

که ما بندگانیم با گوشوار

Барорем азин сон ки фармуд шоҳ

برآریم ازین سان که فرمود شاه

Яке борау номвари ҷойгоҳ

یکی باره و نامور جایگاه

Вазони ҷойгаҳи шоҳ лашкар баранд

وزان جایگه شاه لشکر براند

Ба Ҳиндӯстон рафт ва чанде бимонад

به هندوستان رفت و چندی بماند

Ба фармони ҳамаи пеш ӯ омаданд

به فرمان همه پیش او آمدند

Ба ҷон ҳар касе чора ҷӯ омаданд

به جان هر کسی چاره‌جو آمدند

зи дарёии Ҳиндӯстон то ду майл

ز دریای هندوستان تا دو میل

Дирам буд бо ҳадяу асбу пел

درم بود با هدیه و اسب و پیل

Бузургони ҳамаи пеш шоҳ омаданд

بزرگان همه پیش شاه آمدند

зи дӯдаи дилу нек хоҳ омаданд

زدوده دل و نیک‌خواه آمدند

Бипурсед касрӣу бнўохтшон

بپرسید کسری و بنواختشان

Барандоза бар поигаҳи сохташон

براندازه بر پایگه ساختشان

Ба дили шоди баргашти зи он ҷойгоҳ

به دل شاد برگشت ز آن جایگاه

Ҷаҳонии пар аз асбу пелу сипоҳ

جهانی پر از اسب و پیل و سپاه

Ба роҳи андар огоҳӣ омад ба шоҳ

به راه اندر آگاهی آمد به شاه

Ки гашт аз блўҷии ҷаҳонии сиёҳ

که گشت از بلوچی جهانی سیاه

зи баси куштану ғорат ва тохтан

ز بس کشتن و غارت و تاختن

Заминро ба оби андар андохтан

زمین را به آب اندر انداختن

зи Гелон табоҳӣ фузунаст азин

ز گیلان تباهی فزونست ازین

зи нафрин пароганда шуд офарин

ز نفرین پراگنده شد آفرین

Дили шоҳи нӯшин равон шуд ғамӣ

دل شاه نوشین روان شد غمی

Бромихти андӯҳ бо хуррамӣ

برآمیخت اندوه با خرمی

Ба эрониён гуфт алонону ҳинд

به ایرانیان گفت الانان و هند

Шуд аз бими шамшери мо чун паранд

شد از بیم شمشیر ما چون پرند

Басанда набошем бо шаҳри хеш

بسنده نباشیم با شهر خویش

Ҳаме шер ҷӯйем печони зи мяш

همی شیر جوییم پیچان ز میش

Бадв гуфт гӯяндаи к-эии шаҳриёр

بدو گفت گوینده کای شهریار

Ба полез гул нест бе захми хор

به پالیز گل نیست بی‌زخم خار

Ҳамон марз то буд бо ранҷ буд

همان مرز تا بود با رنج بود

зи баҳри прогндни ганҷ буд

ز بهر پراگندن گنج بود

зи кори блўҷи арҷманди Ардашер

ز کار بلوچ ارجمند اردشیر

Бакӯшед бо кордонони пер

بکوشید با کاردانان پیر

Набад сӯдмандӣ ба афсуну ранг

نبد سودمندی به افسون و رنگ

На аз банди вази ранҷу пайкору ҷанг

نه از بند وز رنج و پیکار و جنگ

Агрчнди бади ин сухани ногузир

اگرچند بد این سخن ناگزیر

Бапушед бар хештани Ардашер

بپوشید بر خویشتن اردشیر

зи гуфтор деҳқон барошуфт шоҳ

ز گفتار دهقان برآشفت شاه

Ба сӯии блўҷ андар омад зи роҳ

به سوی بلوچ اندر آمد ز راه

Чу омад ба наздики он марзу кӯҳ

چو آمد به نزدیک آن مرز و کوه

Бигардед гирди андараш бо гуруҳ

بگردید گرد اندرش با گروه

Бронгўнаҳи гирд андар омад сипоҳ

برآنگونه گرد اندر آمد سپاه

Ки бастанди зи анбӯҳ бар боди роҳ

که بستند ز انبوه بر باد راه

Ҳамаи домани кӯҳ то рӯй шх

همه دامن کوه تا روی شخ

Сипаҳ буд бирасон мӯру малах

سپه بود برسان مور و ملخ

Мунодӣгарии гирди лашкари бгшт

منادیگری گرد لشکر بگشت

Хурӯш омад аз ғори вази кӯҳу дашт

خروش آمد از غار وز کوه و دشت

Ки аз кўчгаҳ ҳрк ёбед хирад

که از کوچگه هرک یابید خرد

Вагар теғ доранд мардони гирд

وگر تیغ دارند مردان گرد

Вагар анҷуман бошад аз андакӣ

وگر انجمن باشد از اندکی

Набояд ки ёбад раҳои яке

نباید که یابد رهایی یکی

Чу огоҳ шуд лашкар аз хашми шоҳ

چو آگاه شد لشکر از خشم شاه

Савор ва пиёда бибастанд роҳ

سوار و پیاده ببستند راه

Аз эшон фаровон ва андак намонад

از ایشان فراوان و اندک نماند

Зану марди ҷангӣ ва кӯдак намонад

زن و مرد جنگی و کودک نماند

Саросар ба шамшери бгзоштнд

سراسر به شمشیر بگذاشتند

Ситам кардан ва ранҷ бардоштанд

ستم کردن و رنج برداشتند

Ббўди эмин аз ранҷи шоҳи ҷаҳон

ببود ایمن از رنج شاه جهان

Блўҷӣ намонад ошкору ниҳон

بلوچی نماند آشکار و نهان

Чунон бад ки бар кӯҳи эшон гила

چنان بد که بر کوه ایشان گله

Бадӣ бенигаҳбон ва карда яла

بدی بی‌نگهبان و کرده یله

Шубон ҳам набӯдӣ пас гӯсфанд

شبان هم نبودی پس گوسفند

Ба ҳомӯн ва бар теғи кӯҳи баланд

به هامون و بر تیغ کوه بلند

Ҳамаи рахтҳо хори бгзоштнд

همه رختها خوار بگذاشتند

Дару кӯҳро хона пиндоштанд

در و کوه را خانه پنداشتند

Вазони ҷойгаҳи сӯй Гелон кашид

وزان جایگه سوی گیلان کشید

Чу ранҷ омад аз гӣлу Дайлами падед

چو رنج آمد از گیل و دیلم پدید

зи дарёи сипаҳ буд то теғи кӯҳ

ز دریا سپه بود تا تیغ کوه

Ҳавои пари дирафшу замини пари гуруҳ

هوا پر درفش و زمین پر گروه

Пароганда бар гирди Гелони сипоҳ

پراگنده بر گرد گیلان سپاه

Бишуд равшанои зи хуршеду моҳ

بشد روشنایی ز خورشید و ماه

Чунин гуфт коидри зи хираду бузург

چنین گفت کایدر ز خرد و بزرگ

Наёяд ки монад яке мяшу гург

نیاید که ماند یکی میش و گرگ

Чунон шуд зи куштаи ҳамаи кӯҳу дашт

چنان شد ز کشته همه کوه و دشت

Ки хӯн дар ҳама рӯй кишвари бгшт

که خون در همه روی کشور بگشت

зи баси куштану ғорат ва сӯхтан

ز بس کشتن و غارت و سوختن

Хурӯш омаду нолаи марду зан

خروش آمد و نالهٔ مرد و زن

зи кушта ба ҳар сӯи яке тӯда буд

ز کشته به هر سو یکی توده بود

Гёҳо ба мағзи сари олӯда буд

گیاها به مغز سر آلوده بود

зи Гелон ҳар онкас ки ҷангӣ баданд

ز گیلان هر آنکس که جنگی بدند

Ҳшиўору борой ва сангӣ баданд

هشیوار و بارای و سنگی بدند

Бибастанд як сари ҳамаи дасти хеш

ببستند یک سر همه دست خویش

Занон аз пасу кӯдаки хиради пеш

زنان از پس و کودک خرد پیش

Хурушон бар шаҳриёр омаданд

خروشان بر شهریار آمدند

Дарида бар ва хоксор омаданд

دریده‌بر و خاکسار آمدند

Шуданд андарони боргоҳи анҷуман

شدند اندران بارگاه انجمن

Ҳамаи дастҳо бастау хастаи тан

همه دستها بسته و خسته تن

Ки мо бозгаштем зини бдкнш

که ما بازگشتیم زین بدکنش

Магар шоҳ гардад зи мо хуши маниш

مگر شاه گردد ز ما خوش منش

Агар шоҳро дили з Гелон бахаст

اگر شاه را دل ز گیلان بخست

Бабрем сарҳо з танҳо бадаст

ببریم سرها ز تنها بدست

Дили шоҳ хушнӯд гардад магар

دل شاه خشنود گردد مگر

Чу бинад бурӣдаи яке тӯдаи сар

چو بیند بریده یکی توده سر

Чу чандон хурӯш омад аз боргоҳ

چو چندان خروش آمد از بارگاه

Вазони гӯна овоз бишунид шоҳ

وزان گونه آواز بشنید شاه

Барояшони ббхшўди шоҳи ҷаҳон

برایشان ببخشود شاه جهان

Гузашта шуд андари дил ӯ ниҳон

گذشته شد اندر دل او نهان

Навои хост аз гӣлу Дайлами дусад

نوا خواست از گیل و دیلم دوصد

Казон пас нагирад яке роҳи бад

کزان پس نگیرد یکی راه بد

Яке паҳлавон назд эшон бимонад

یکی پهلوان نزد ایشان بماند

Чу боиста шуд кор лашкар баранд

چو بایسته شد کار لشکر براند

зи Гелон ба роҳ мдоин кашид

ز گیلان به راه مداین کشید

Шумору карони сипаҳро надид

شمار و کران سپه را ندید

Ба раҳ бар яке лашкар бе карон

به ره بر یکی لشکر بی‌کران

Падед омад аз даври найзаи варон

پدید آمد از دور نیزه‌وران

Саворӣ биёмад ба кирдори гирд

سواری بیامد به کردار گرد

Ки дар лашкари гшни бади пои мард

که در لشکر گشن بد پای مرد

Пиёда шуд аз асб ва бикшод лаб

پیاده شد از اسب و بگشاد لب

Чунин гуфт кин мунзараст аз араб

چنین گفت کاین منذرست از عرب

Биёмад ки бинад магари шоҳ ро

بیامد که بیند مگر شاه را

Бабўсад ҳамеи хоки даргоҳ ро

ببوسد همی خاک درگاه را

Шаҳаншоҳи гуфто гар ояд равост

شهنشاه گفتا گر آید رواست

Чунон дон ки ин хона мо варост

چنان دان که این خانهٔ ما وراست

Фиристода омад замин бӯс дод

فرستاده آمد زمین بوس داد

Бирафт ва шунида ҳама кард ёд

برفت و شنیده همه کرد یاد

Чу бишунид мунзар ки хусрав чаҳ гуфт

چو بشنید منذر که خسرو چه گفت

Брхсораҳи хоки заминро бирафт

برخساره خاک زمین را برفت

Ҳмонгаҳ биёмад ба наздики шоҳ

همانگه بیامد به نزدیک شاه

Ҳама меҳтарон баргушоданд роҳ

همه مهتران برگشادند راه

Бипурсед зу шоҳ ва шодӣ намӯд

بپرسید زو شاه و شادی نمود

зи дидор ӯ равшаноӣ фузуд

ز دیدار او روشنایی فزود

Ҷаҳондидаи мунзар забон баргушод

جهاندیده منذر زبان برگشاد

зи рӯми вази қайсар ҳаме кард ёд

ز روم وز قیصر همی‌کرد یاد

Бадв гуфт агар шоҳи Эрони туе

بدو گفت اگر شاه ایران تویی

Нигаҳдори пушти далерони туе

نگهدار پشت دلیران تویی

Чаро рӯмён шаҳриёрӣ кунанд

چرا رومیان شهریاری کنند

Ба дашти саворон саворӣ кунанд

به دشت سواران سواری کنند

Агар шоҳи бртхти қайсар буд

اگر شاه برتخت قیصر بود

Сазад кӯи сарафрозу меҳтар буд

سزد کو سرافراز و مهتر بود

Чаҳ дастур бошад гиронмояи шоҳ

چه دستور باشد گرانمایه شاه

Набинад зи мо низ Фрёдхўоаҳ

نبیند ز ما نیز فریادخواه

Саворони даштӣ чу рӯмии савор

سواران دشتی چو رومی سوار

Биёбанд ҷавшан наёяд ба кор

بیابند جوشن نیاید به کار

зи гуфтор мунзар барошуфт шоҳ

ز گفتار منذر برآشفت شاه

Ки қайсари ҳамеи барфарозади кулоҳ

که قیصر همی‌برفرازد کلاه

зи лашкари забоноварӣ баргузед

ز لشکر زبان‌آوری برگزید

Ки гуфтори эшон бидонад шунид

که گفتار ایشان بداند شنید

Бадв гуфт з эдар бирав то биравам

بدو گفت ز ایدر برو تا بروم

Мёсои ҳеҷ андари ободи бум

میاسای هیچ اندر آباد بوم

Ба қайсар бигӯгар надории хирад

به قیصر بگو گر نداری خرد

зи рои ту мағзи ту кайфари барад

ز رای تو مغز تو کیفر برد

Агар шер ҷангӣ битозад бгўр

اگر شیر جنگی بتازد بگور

Кномш кунад гӯр ва ҳам оби шӯр

کنامش کند گور و هم آب شور

зи мунзари тугар додёбӣ басаст

ز منذر تو گر دادیابی بسست

Ки ӯро нишаст аз бар ҳар касаст

که او را نشست از بر هر کسست

Чапи хеш пайдо кун аз дасти рост

چپ خویش پیدا کن از دست راست

Чу пайдо кунӣ марз ҷӯӣ равост

چو پیدا کنی مرز جویی رواست

Чу бахшанда буму кишвари манам

چو بخشندهٔ بوم و کشور منم

Ба гетии сарафрозу меҳтари манам

به گیتی سرافراز و مهتر منم

Ҳама он кунам кор каз ман сазад

همه آن کنم کار کز من سزد

Нмонм ки бодии бадви бурузад

نمانم که بادی بدو بروزد

Ту бо тозён дасти ёзии бкин

تو با تازیان دست یازی بکین

Яке дар ниҳони хештанро бибин

یکی در نهان خویشتن را ببین

Ва дигар ки он подшоҳӣ марост

و دیگر که آن پادشاهی مراست

Дар гов то пушт моҳӣ марост

در گاو تا پشت ماهی مراست

Агар ман сипоҳӣ фиристам биравам

اگر من سپاهی فرستم بروم

Туро теғ пӯлод гардад чу мум

تو را تیغ پولاد گردد چو موم

Фиристода аз назд нӯшин равон

فرستاده از نزد نوشین‌روان

Биёмад ба кирдори боди дмон

بیامد به کردار باد دمان

Бар қайсар омад паёмаш бидод

بر قیصر آمد پیامش بداد

Бипечед бе мояи қайсар з дод

بپیچید بی‌مایه قیصر ز داد

Надоди инчи посухи варои ҷузи фиреб

نداد ایچ پاسخ ورا جز فریب

Ҳаме давр дид аз баландии нишеб

همی دور دید از بلندی نشیب

Чунин гуфт каз мунзар кам хирад

چنین گفت کز منذر کم خرد

Сухани бовар он кун ки андар хӯрд

سخن باور آن کن که اندر خورد

Агар хира мунзар бинолад ҳаме

اگر خیره منذر بنالد همی

Барин гӯнаи ранҷиши биболади ҳаме

برین‌گونه رنجش ببالد همی

Вар эй дун ки аз дашти найзаи варон

ور ای دون که از دشت نیزه‌وران

Наболад касе аз карон то карон

نبالد کسی از کران تا کران

Замин онк болост паҳно кунем

زمین آنک بالاست پهنا کنیم

Вазони дашт беоб дарё кунем

وزان دشت بی‌آب دریا کنیم

Фиристода бишунид ва омад чу гирд

فرستاده بشنید و آمد چو گرد

Шунида суханҳо ҳама ёд кард

شنیده سخنها همه یاد کرد

Барошуфт касрӣ бадастӯр гуфт

برآشفت کسری بدستور گفت

Ки бо мағзи қайсар хирад нест ҷуфт

که با مغز قیصر خرد نیست جفت

Ман ӯро намоям ки фармони крост

من او را نمایم که فرمان کراست

Ҷаҳон ҷустану ҷангу паймони крост

جهان جستن و جنگ و پیمان کراست

зи бешии вази гардан афрохтан

ز بیشی وز گردن افراختن

Вазин куштану ғорат ва тохтан

وزین کشتن و غارت و تاختن

Пушаймонӣ онгаҳ хӯрд марди маст

پشیمانی آنگه خورد مرد مست

Ки шаби зер оташ кунад ҳар ду даст

که شب زیر آتش کند هر دو دست

Бифармуд то баркашиданд ноӣ

بفرمود تا برکشیدند نای

Сипоҳ андар омад з ҳар сӯи зи ҷой

سپاه اندر آمد ز هر سو ز جای

з даргоҳ бархест овои кӯс

ز درگاه برخاست آوای کوس

Замин қиргўн шуд ҳавои обнӯс

زمین قیرگون شد هوا آبنوس

Гузин кард зон лашкари номдор

گزین کرد زان لشکر نامدار

Саворони шамшерзани сӣ ҳазор

سواران شمشیرزن سی‌هزار

Ба мунзари супурди он сипоҳи гарон

به منذر سپرد آن سپاه گران

Бифармуд каз дашти найзаи варон

بفرمود کز دشت نیزه‌وران

Сипоҳӣ бар аз ҷангҷуён биравам

سپاهی بر از جنگجویان بروم

Ки оташ бароранд зон марзу бум

که آتش برآرند زان مرز و بوم

Кигар чанд ман шаҳриёри туам

که گر چند من شهریار توام

Барин кӣна бар мояи дори туам

برین کینه بر مایه‌دار توام

Фиристодае мо кунун чарби гӯй

فرستاده‌ای ما کنون چرب‌گوی

Фиристем бо номае назд ӯй

فرستیم با نامه‌ای نزد اوی

Магар худ наёяд туро зон газанд

مگر خود نیاید تو را زان گزند

Ба рӯм ва ба қайсари ту моро писанд

به روم و به قیصر تو ما را پسند

Нависандае хост аз боргоҳ

نویسنده‌ای خواست از بارگاه

Ба қайсари яке нома фармуд шоҳ

به قیصر یکی نامه فرمود شاه

зи нӯшин равони шоҳи фаррухи нажод

ز نوشین‌روان شاه فرخ‌نژاد

Ҷаҳонгир взндаҳ кун киқбод

جهانگیر وزنده کن کیقباد

Ба наздики қайсари сарафрози рӯм

به نزدیک قیصر سرافراز روم

Нигаҳбони он марзу ободи бум

نگهبان آن مرز و آباد بوم

Сар нома кард офарин аз нахуст

سر نامه کرد آفرین از نخست

Гиронмоягии ҷуз ба яздон наҷуст

گرانمایگی جز به یزدان نجست

Худованди гардандаи хуршеду моҳ

خداوند گردنده خورشید و ماه

Кзўисти пирӯзӣу дастгоҳ

کزویست پیروزی و دستگاه

Ки берун шуд аз роҳи гардони сипеҳр

که بیرون شد از راه گردان سپهر

Агар ҷанг ҷӯяд вагар доду меҳр

اگر جنگ جوید وگر داد و مهر

Тугар қайсарии рӯмро меҳтарӣ

تو گر قیصری روم را مهتری

Макун беш бо тозён доварӣ

مکن بیش با تازیان داوری

Вагар мяши ҷӯии зи чанголи гург

وگر میش جویی ز چنگال گرگ

Гумоне буд кажу ранҷии бузург

گمانی بود کژ و رنجی بزرگ

Вагар сӯй мунзар фиристӣ сипоҳ

وگر سوی منذر فرستی سپاه

Нмонм ба ту лашкару тоҷу гоҳ

نمانم به تو لشکر و تاج و گاه

Вагар зердастӣ буд бар маниш

وگر زیردستی بود برمنش

Ба шамшер ёбад зи ман сарзаниш

به شمشیر یابد ز من سرزنش

Ту зон марзи як раши мпимои пой

تو زان مرز یک رش مپیمای پای

Чу хоҳӣ ки паймон бимонад биҷой

چو خواهی که پیمان بماند بجای

Вагар бигузарӣ зин сухан бигузарам

وگر بگذری زین سخن بگذرم

Сару гоҳи ту зер пай биспурам

سر و گاه تو زیر پی بسپرم

Дуруд худованд дияему зӯр

درود خداوند دیهیم و زور

Бидон кӯ наҷуед ббидоди шӯр

بدان کو نجوید ببیداد شور

Ниҳоданд бар нома бар меҳри шоҳ

نهادند بر نامه بر مهر شاه

Саворӣ гузиданд зон боргоҳ

سواری گزیدند زان بارگاه

Чнончўни ббоисти чираи забон

چنانچون ببایست چیره‌زبان

Ҷаҳондидау гирду равшани равон

جهاندیده و گرد و روشن‌روان

Фиристода бо номаи шаҳриёр

فرستاده با نامهٔ شهریار

Биёмад бар қайсари номдор

بیامد بر قیصر نامدار

Бирав офарин кард ва нома бидод

برو آفرین کرد و نامه بداد

Ҳамон рой касрӣ бирав кард ёд

همان رای کسری برو کرد یاد

Схнҳош бишунид ва нома бихонад

سخنهاش بشنید و نامه بخواند

Бипечеду андар шигифтӣ бимонад

بپیچید و اندر شگفتی بماند

зи гуфтори касрии сроФзори мард

ز گفتار کسری سرافزار مرد

Бирав пари з чин карду рухсораи зард

برو پر ز چین کرد و رخساره زرد

Нависандаро хонд ва посух навишт

نویسنده را خواند و پاسخ نوشت

Падедор кард андрўи хубу зишт

پدیدار کرد اندرو خوب و زشت

Сари хома чун кард рангини бқор

سر خامه چون کرد رنگین بقار

Нахуст офарин кард бар кирдигор

نخست آفرین کرد بر کردگار

Нигоранда баркашида сипеҳр

نگارندهٔ برکشیده سپهر

Кзўисти пархошу орому меҳр

کزویست پرخاش و آرام و مهر

Ба гетии якеро кунад тоҷўр

به گیتی یکی را کند تاجور

Взў ба яке пеш ӯ бо камар

وزو به یکی پیش او با کمر

Агар худ сипеҳри равон зон тест

اگر خود سپهر روان زان تست

Сари муштарии зери фармони тест

سر مشتری زیر فرمان تست

Ба девон нигаҳ кун ки рӯмии нажод

به دیوان نگه کن که رومی‌نژاد

Ба тухми каёни божи ҳаргизи надод

به تخم کیان باژ هرگز نداد

Тугар шаҳриёрӣ на ман кеҳтарам

تو گر شهریاری نه من کهترم

Ҳамон бо сару афсару лашкарам

همان با سر و افسر و لشکرم

Чаҳ боист пзрФти чандини фусӯс

چه بایست پذرفت چندین فسوس

зи бими паии пелу овои кӯс

ز بیم پی پیل و آوای کوس

Бихоҳам кунун аз шумо божу сов

بخواهم کنون از شما باژ و ساو

Ки дорад ба пархош бо рӯми тов

که دارد به پرخاش با روم تاو

Ба тороҷи бурданди як чанд чиз

به تاراج بردند یک چند چیز

Гузашти он ситам брнагирем низ

گذشت آن ستم برنگیریم نیز

зи дашти саворони найзаи варон

ز دشت سواران نیزه‌وران

Барорем гирд аз карон то карон

برآریم گرد از کران تا کران

На хуршеди нӯшин равони офарид

نه خورشید نوشین‌روان آفرید

Вагар бастад аз чархи гардони калид

وگر بستد از چرخ گردان کلید

Ки касро нахонд ҳаме аз маон

که کس را نخواند همی از مهان

Ҳамаи ком ӯ ёбад андари ҷаҳон

همه کام او یابد اندر جهان

Фиристодаро ҳеҷ посухи надод

فرستاده را هیچ پاسخ نداد

Ба тундии з касрӣ наомадаш ёд

به تندی ز کسری نیامدش یاد

Чу меҳр аз бар нома биниҳод гуфт

چو مهر از بر نامه بنهاد گفت

Ки бо ту салиб ва Масеҳаст ҷуфт

که با تو صلیب و مسیحست جفت

Фиристода бо ӯ назд ҳеҷ дам

فرستاده با او نزد هیچ دم

Дижам дид посух биёмад дижам

دژم دید پاسخ بیامد دژم

Биёмад бар шаҳри Эрон чу гирд

بیامد بر شهر ایران چو گرد

Суханҳои қайсари ҳама ёд кард

سخنهای قیصر همه یاد کرد

Чу бархонад он номаро шаҳриёр

چو برخواند آن نامه را شهریار

Барошуфт бо гардиши рӯзгор

برآشفت با گردش روزگار

Ҳамаи мӯбадону радонро бихонад

همه موبدان و ردان را بخواند

Азон нома чанде суханҳо баранд

ازان نامه چندی سخنها براند

Се рӯзи андарон буд бо рои зан

سه روز اندران بود با رای‌زن

Чаҳ бо паҳлавонони лашкари шикан

چه با پهلوانان لشکر شکن

Чаҳорум барон рост шуд рои шоҳ

چهارم بران راست شد رای شاه

Ки ронад сӯии ҷанги қайсари сипоҳ

که راند سوی جنگ قیصر سپاه

Баромади з дар нолаи гоўдм

برآمد ز در نالهٔ گاودم

Хурӯшидан ноӣу рўиниаҳи хам

خروشیدن نای و روینیه خم

Ба ором андар набӯдаш диранг

به آرام اندر نبودش درنگ

Ҳаме аз паии ростии ҷусти ҷанг

همی از پی راستی جست جنگ

Сипаҳ барграфт ва буна барниҳод

سپه برگرفت و بنه برنهاد

зи яздони некӣ диҳиш кард ёд

ز یزدان نیکی دهش کرد یاد

Яке гирди буришад ки гуфтӣ сипеҳр

یکی گرد برشد که گفتی سپهر

Ба дарёии қӣри андарандӯд чеҳр

به دریای قیر اندر اندود چهر

Бапушед рӯй заминро ба наъл

بپوشید روی زمین را به نعل

Ҳавои як сар аз парниёни гашти лаъл

هوا یک سر از پرنیان گشت لعل

Набад бар замини пашшаро ҷойгоҳ

نبد بر زمین پشه را جایگاه

На андари ҳавои бодро монад роҳ

نه اندر هوا باد را ماند راه

зи ҷавшани саворони вази гирди пел

ز جوشن سواران وز گرد پیل

Замин шуд ба кирдори дарёии нил

زمین شد به کردار دریای نیل

Ҷаҳондор бо Ковиёнии дирафш

جهاندار با کاویانی درفش

Ҳаме рафт бо тоҷу зарринаи кафш

همی‌رفت با تاج و زرینه کفش

Ҳамеи буришади овозашон бар ду майл

همی برشد آوازشان بر دو میل

Ба пеши сипоҳи андаруни кӯсу пел

به پیش سپاه اندرون کوس و پیل

Пас пушту пеши андари озодагон

پس پشت و پیش اندر آزادگان

Ҳамеи рафта то озрободгон

همی‌رفته تا آذرابادگان

Чу чашмаши баромади бозргшсб

چو چشمش برآمد بآذرگشسب

Пиёда шуд аз давру бгзошти асб

پیاده شد از دور و بگذاشت اسب

зи дастур покиза барисам биҷуст

ز دستور پاکیزه برسم بجست

Ду рухро ба оби ду дида бишуст

دو رخ را به آب دو دیده بشست

Ба бож андар омад ба оташкада

به باژ اندر آمد به آتشکده

Ниҳода ба даргоҳи ҷашни сада

نهاده به درگاه جشن سده

Бифармуд то нома занад ва аст

بفرمود تا نامهٔ زند و است

Бўоз бархонад мӯбади дуруст

به آواز برخواند موبد درست

Раду ҳербади пеши ғалтон ба хок

رد و هیربد پیش غلتان به خاک

Ҳамаи доман қртҳо карда чок

همه دامن قرطها کرده چاک

Бузургон бирав гавҳар афшоданад

بزرگان برو گوهر افشاندند

Ба замзами ҳамеи офарини хонданд

به زمزم همی آفرین خواندند

Чу наздиктар шуд ниёйиш гирифт

چو نزدیکتر شد نیایش گرفت

Ҷаҳони офаринро ситоиш гирифт

جهان‌آفرین را ستایش گرفت

Азуи хости пирӯзӣу дастгоҳ

ازو خواست پیروزی و دستگاه

Намӯдани дилашро сӯй дод роҳ

نمودن دلش را سوی داد راه

Парастандагонро бубахшед чиз

پرستندگان را ببخشید چیز

Ба ҷое ки дарвеши диданд низ

به جایی که درویش دیدند نیز

Яке хайма зад пеши оташкада

یکی خیمه زد پیش آتشکده

Кашиданд лашкари з ҳар сӯи рада

کشیدند لشکر ز هر سو رده

Дабири хирадмандро пеш хонд

دبیر خردمند را پیش خواند

Суханҳои боиста бо ӯ баранд

سخنهای بایسته با او براند

Яке нома фармуд бо офарин

یکی نامه فرمود با آفرین

Сӯии марзбонони Эрони замин

سوی مرزبانان ایران زمین

Ки тарснда бошеду бедори бед

که ترسنده باشید و بیدار بید

Сипаҳро зи душмани нигаҳдори бед

سپه را ز دشمن نگهدار بید

Кнорнг бо паҳлавон ҳрк ҳаст

کنارنگ با پهلوان هرک هست

Ҳама дод ҷӯйед бо зердаст

همه داد جویید با زیردست

Бидоред чндонк бояд сипоҳ

بدارید چندانک باید سپاه

Бидон то наёбади бидонадяши роҳ

بدان تا نیابد بداندیش راه

Дирафши маро то набинад касе

درفش مرا تا نبیند کسی

Набояд ки эмини бхсбди басӣ

نباید که ایمن بخسبد بسی

Аз оташкада чун бишуд сӯии рӯм

از آتشکده چون بشد سوی روم

Пароганда шуд зу хабари гирди бум

پراگنده شد زو خبر گرد بوم

Ба пеш омад онкас ки фармон гузид

به پیش آمد آنکس که فرمان گزید

Дигар зон бар ва бум шуд нопадид

دگر زان بر و بوم شد ناپدید

Ҷаҳондида бо ҳадя ва бо нисор

جهاندیده با هدیه و با نثار

Фаровон биёмад бар шаҳриёр

فراوان بیامد بر شهریار

Ба ҳар бум ва бар кӯ фурӯд омадӣ

به هر بوم و بر کو فرود آمدی

з ҳар сӯи паём ва дуруд омадӣ

ز هر سو پیام و درود آمدی

зи гетӣ ба ҳар сӯ ки лашкар кашид

ز گیتی به هر سو که لشکر کشید

Ҷуз аз базм ва шодӣ наомад падед

جز از بزم و شادی نیامد پدید

Чунон бад ки ҳар шаби зи гардони ҳазор

چنان بد که هر شب ز گردان هزار

Ба базм омадандӣ бар шаҳриёр

به بزم آمدندی بر شهریار

Чу наздик шуд размро соз кард

چو نزدیک شد رزم را ساز کرد

Сипаҳро дирам додан оғоз кард

سپه را درم دادن آغاز کرد

Сипаҳдори ширўии баҳром буд

سپهدار شیروی بهرام بود

Ки дар ҷанг бо ройу ором буд

که در جنگ با رای و آرام بود

Чапи лашкарашро ба Фарҳод дод

چپ لشکرش را به فرهاد داد

Басии пандҳо бар бирав кард ёд

بسی پندها بر برو کرد یاد

Чу устоди пирӯз бар маймана

چو استاد پیروز بر میمنه

Гшсби ҷаҳонҷӯии пеши буна

گشسب جهانجوی پیش بنه

Ба қалби андари аўрнди Меҳрон ба пой

به قلب اندر اورند مهران به پای

Ки дар кӣна гуҳ доштӣ дил ба ҷой

که در کینه گه داشتی دل به جای

Тилоия ба ҳурмузад хрод дод

طلایه به هرمزد خراد داد

Басӣ гуфт бо ӯ зи бедод ва дод

بسی گفت با او ز بیداد و داد

Ба ҳар сӯии рафтанди корогҳон

به هر سوی رفتند کارآگهان

Бидон то намонад сухан дар ниҳон

بدان تا نماند سخن در نهان

зи лашкари ҷаҳондидагонро бихонад

ز لشکر جهاندیدگان را بخواند

Басии панду андарз некӯ баранд

بسی پند و اندرز نیکو براند

Чунин гуфт кини лашкар бе карон

چنین گفت کین لشکر بی‌کران

з бе моягони вази прмоигон

ز بی‌مایگان وز پرمایگان

Агар як тан аз роҳ ман бигузаранд

اگر یک تن از راه من بگذرند

Дами хеш бе рои ман бшмрнд

دم خویش بی‌رای من بشمرند

Бдрўиш мардум расонанд ранҷ

بدرویش مردم رسانند رنج

Вагар бар бузургон ки доранд ганҷ

وگر بر بزرگان که دارند گنج

Вагар кштмндӣ бикӯбад ба пой

وگر کشتمندی بکوبد به پای

Вагар пеш лашкар биҷунбад зи ҷой

وگر پیش لشکر بجنبد ز جای

Вари оҳанг бар мива дорӣ кунад

ور آهنگ بر میوه‌داری کند

Вагар нописандида корӣ кунад

وگر ناپسندیده کاری کند

Ба яздон ки ӯ дод дияему зӯр

به یزدان که او داد دیهیم و زور

Худованди кайвону баҳрому ҳўр

خداوند کیوان و بهرام و هور

Ки дар пай майонаш бабрам ба теғ

که در پی میانش ببرم به تیغ

Вагар достонро барояд ба меғ

وگر داستان را برآید به میغ

Ба пеши сипаҳ дар тилоияи манам

به پیش سپه در طلایه منم

Ҷаҳонҷӯй ва дар қалби мояи манам

جهانجوی و در قلب مایه منم

Нигаҳбони пелу сипоҳу буна

نگهبان پیل و سپاه و بنه

Гуҳӣ бар миёни гоҳи брмимнаҳ

گهی بر میان گاه برمیمنه

Ба хушкии рӯмгар бдрёии об

به خشکی روم گر بدریای آب

Наҷӯям брзми андари орому хоб

نجویم برزم اندر آرام و خواب

Мунодӣгарии ном ӯ ршнўод

منادیگری نام او رشنواد

Гирифт он суханҳои касрӣ ба ёд

گرفت آن سخنهای کسری به یاد

Биёмад давони гирди лашкари бгшт

بیامد دوان گرد لشکر بگشت

Ба ҳар хаймау харгаҳии бргзшт

به هر خیمه و خرگهی برگذشت

Хурӯшед к-эй бе каронаи сипоҳ

خروشید کای بی‌کرانه سپاه

Чунинаст фармони бедори шоҳ

چنینست فرمان بیدار شاه

Кигар ҷуз ба дод ва ба меҳру хирад

که گر جز به داد و به مهر و خرد

Касе сӯии хок сияҳ бингарад

کسی سوی خاک سیه بنگرد

Барон тира хокаш бирезанд хӯн

بران تیره خاکش بریزند خون

Чу ояд зи фармони яздони бурун

چو آید ز فرمان یزدان برون

Ба бонг мунодӣ нашуд шоҳи ром

به بانگ منادی نشد شاه رام

Ба рӯзи сипеду шаби тираи фом

به روز سپید و شب تیره‌فام

Ҳамеи гирди лашкари бгштӣ ба роҳ

همی گرد لشکر بگشتی به راه

Ҳаме доштӣ неку бадро нигоҳ

همی‌داشتی نیک و بد را نگاه

зи кори ҷаҳон огаҳӣ доштӣ

ز کار جهان آگهی داشتی

Баду некро хор нагузоштӣ

بد و نیک را خوار نگذاشتی

зи лашкар касе кӯ ба мардӣ ба роҳ

ز لشکر کسی کو به مردی به راه

Варо дахма кардӣ барон ҷойгоҳ

ورا دخمه کردی بران جایگاه

Агар бозмондии азуи симу зар

اگر بازماندی ازو سیم و زر

Кулоҳу камону каманду камар

کلاه و کمان و کمند و کمر

Баду нек бо мурда будӣ ба хок

بد و نیک با مرده بودی به خاک

Набӯдӣ ба аз мардуми андари муғок

نبودی به از مردم اندر مغاک

Ҷаҳонии бадви мондаи андари шигифт

جهانی بدو مانده اندر شگفت

Ки нӯшин равони он бузургӣ гирифт

که نوشین روان آن بزرگی گرفت

Ба ҳар ҷойгоҳӣ ки ҷанг омадӣ

به هر جایگاهی که جنگ آمدی

Вророӣу ҳуш ва диранг омадӣ

ورارای و هوش و درنگ آمدی

Фиристодае хостии ростгӯӣ

فرستاده‌ای خواستی راستگوی

Ки рафтӣ бар душмани чораи ҷӯй

که رفتی بر دشمن چاره‌جوی

Агар ёфтандӣ сӯй дод роҳ

اگر یافتندی سوی داد راه

Накардӣ ситами худ хирадманди шоҳ

نکردی ستم خود خردمند شاه

Агар ҷанги ҷустӣ ба ҷанг омадӣ

اگر جنگ جستی به جنگ آمدی

Ба хашми диловар наҳанг омадӣ

به خشم دلاور نهنگ آمدی

Ба тороҷ додӣ ҳамаи бум ва раст

به تاراج دادی همه بوم و رست

Ҷаҳонро ба дод ва ба шамшери ҷуст

جهان را به داد و به شمشیر جست

Ба кирдори хуршеди бади рои шоҳ

به کردار خورشید بد رای شاه

Ки бартар ва хушкӣ битобад ба роҳ

که بر تر و خشکی بتابد به راه

Надорад зи каси равшанои дареғ

ندارد ز کس روشنایی دریغ

Чу бигузорад аз чархи гардандаи меғ

چو بگذارد از چرخ گردنده میغ

Ҳамаш хок ва ҳам рег ва ҳам рангу буи

همش خاک و هم ریگ و هم رنگ و بوی

Ҳамаш дар хўшоб ва ҳам оби ҷӯй

همش در خوشاب و هم آب جوی

Фурӯғ ва баландӣ набӯдаш зи кас

فروغ و بلندی نبودش ز کس

ДлФрўз ва бахшанда ӯ буду бас

دلفروز و بخشنده او بود و بس

Шаҳаншоҳро мояи ин буду фар

شهنشاه را مایه این بود و فر

Ҷаҳонро ҳаме дошт дар зери пар

جهان را همی‌داشت در زیر پر

Варои ҷангу бахшиш чу бозии бадӣ

ورا جنگ و بخشش چو بازی بدی

Азирони чунон бе ниёзии бадӣ

ازیران چنان بی‌نیازی بدی

Агар шер ва пел омадандяш пеш

اگر شیر و پیل آمدندیش پیش

На бардоштии ҷанги як рӯз беш

نه برداشتی جنگ یک روز بیش

Сипоҳӣ ки бо худ ва хуфтон ҷанг

سپاهی که با خود و خفتان جنگ

Ба пеш сипоҳ омадӣ ба идрнг

به پیش سپاه آمدی بیدرنگ

Агар кушта будӣ вагар бастаи зор

اگر کشته بودی و گر بسته زار

Бзондони пирӯзгари шаҳриёр

بزندان پیروزگر شهریار

Чунин то биёмад барон шористон

چنین تا بیامد بران شارستان

Ки шўроби бади номи он корстон

که شوراب بد نام آن کارستان

Бароварда Эй дид сар бар ҳаво

برآورده‌ای دید سر بر هوا

Пар аз мардуму сози ҷангу наво

پر از مردم و ساز جنگ و نوا

зи хоро пай афганда дар қаъри об

ز خارا پی افگنده در قعر آب

Кашида сари бораи андари саҳоб

کشیده سر باره اندر سحاب

Бигард ҳисор андар омад сипоҳ

بگرد حصار اندر آمد سپاه

Надиданд ҷое ба даргоҳи роҳ

ندیدند جایی به درگاه راه

Бирав сохт аз чори сӯи манҷаниқ

برو ساخت از چار سو منجنیق

Ба пой омад он бораи ҷослиқ

به پای آمد آن بارهٔ جاثلیق

Баромади з ҳар сӯии дизи растхез

برآمد ز هر سوی دز رستخیز

Надиданд ҷое гузору гурез

ندیدند جایی گذار و گریز

Чу хуршеди тобони зи гунбади бгшт

چو خورشید تابان ز گنبد بگشت

Шуд он бораи диз ба кирдори дашт

شد آن بارهٔ دز به کردار دشت

Хурӯши саворону гирди сипоҳ

خروش سواران و گرد سپاه

Абои дӯду оташи баромад ба моҳ

ابا دود و آتش برآمد به ماه

Ҳамаи ҳсн бе тани сару пой буд

همه حصن بی‌تن سر و پای بود

Тан бесаронишон дигар ҷой буд

تن بی‌سرانشان دگر جای بود

Ғў зинҳорӣу ҷӯши занон

غو زینهاری و جوش زنان

Баромад чу захми табираи занон

برآمد چو زخم تبیره‌زنان

Аз эшон ҳар онкас ки пурмоя буд

از ایشان هر آنکس که پرمایه بود

Ба ганҷ ва ба мардии гронпоиаҳ буд

به گنج و به مردی گرانپایه بود

Бибастанд бар пел ва карданд бор

ببستند بر پیل و کردند بار

Хурӯш омаду нола зинҳор

خروش آمد و نالهٔ زینهار

Нбхшўд бар кас ба ҳангоми разм

نبخشود بر کس به هنگام رزم

На бар ганҷи динор баргоҳ базм

نه بر گنج دینار برگاه بزم

Вазони ҷойгоҳи лашкар андар кашид

وزان جایگاه لشکر اندر کشید

Барра бар дизӣ дигар омад падед

بره بر دزی دیگر آمد پدید

Ки дар банд ӯ ганҷи қайсари бадӣ

که در بند او گنج قیصر بدی

Нигаҳдори он дизи тавонгари бадӣ

نگهدار آن دز توانگر بدی

Ки ороиши рӯми бади номи ӯй

که آرایش روم بد نام اوی

зи касрии баромад ба фарҷоми ӯй

ز کسری برآمد به فرجام اوی

Бидон диз нигаҳ кард бедори шоҳ

بدان دز نگه کرد بیدار شاه

Ҳануз андрўи норасидаи сипоҳ

هنوز اندرو نارسیده سپاه

Бифармуд то тирборон кунанд

بفرمود تا تیرباران کنند

Ҳаво чун тагарг баҳорон кунанд

هوا چون تگرگ بهاران کنند

Яке тоҷўри худ ба лашкар намонад

یکی تاجور خود به لشکر نماند

Барон бум ва бар хор ва ховар бимонад

بران بوم و بر خار و خاور بماند

Ҳамаи ганҷи қайсар ба тороҷ дод

همه گنج قیصر به تاراج داد

Сипаҳро ҳамаи бадара ва тоҷ дод

سپه را همه بدره و تاج داد

Баровард зон шористони растхез

برآورد زان شارستان رستخیز

Ҳама барграфтанд роҳи гурез

همه برگرفتند راه گریز

Хурӯш омад аз кӯдаку марду зан

خروش آمد از کودک و مرد و زن

Ҳамаи пер ва бурно шуданд анҷуман

همه پیر و برنا شدند انجمن

Ба пеши гиронмоя шоҳ омаданд

به پیش گرانمایه شاه آمدند

Ғаривон ва Фрёдхўоаҳ омаданд

غریوان و فریادخواه آمدند

Ки дастуру фармону ганҷи он тест

که دستور و فرمان و گنج آن تست

Биравам андаруни разму ранҷи он тест

بروم اندرون رزم و رنج آن تست

Ба ҷони вижаи зинҳори хоҳи тўоим

به جان ویژه زنهار خواه توایم

Парастори фари кулоҳи тўоим

پرستار فر کلاه توایم

Бифармуд пас то нкштнд низ

بفرمود پس تا نکشتند نیز

Барояшони ббхшўд бисёр чиз

برایشان ببخشود بسیار چیز

Вазони ҷойгаҳи лашкар андар кашид

وزان جایگه لشکر اندر کشید

Аз ороиши рӯм бартар кашид

از آرایش روم برتر کشید

Нўндии зи гуфтори корогҳон

نوندی ز گفتار کارآگهان

Биёмад ба наздики шоҳи ҷаҳон

بیامد به نزدیک شاه جهان

Ки қайсар сипоҳӣ фиристод пеш

که قیصر سپاهی فرستاد پیش

Азон номдорону гардони хеш

ازان نامداران و گردان خویش

Ба пеши андаруни паҳливонии сутург

به پیش اندرون پهلوانی سترگ

Ба ҷанги андарун ҳар яке ҳамчуи гург

به جنگ اندرون هر یکی همچو گرگ

Ба рӯмяш хонанд ФрФўриўс

به رومیش خوانند فرفوریوس

Савории сарафроз бо буқу кӯс

سواری سرافراز با بوق و کوس

Чу ин гуфта шуд пеши бедори шоҳ

چو این گفته شد پیش بیدار شاه

Падед омад аз даври гирди сипоҳ

پدید آمد از دور گرد سپاه

Бихандед зон шаҳриёри ҷаҳон

بخندید زان شهریار جهان

Бадв гуфт кин нест аз мо ниҳон

بدو گفت کین نیست از ما نهان

Куҷои ҷангро пеш азин сохтем

کجا جنگ را پیش ازین ساختیم

зи андеша ҳаргуна пардохтем

ز اندیشه هرگونه پرداختیم

Кӣ тоҷўр бар лаб оварад каф

کی تاجور بر لب آورد کف

Бифармуд то баркашиданд саф

بفرمود تا برکشیدند صف

Сипоҳӣ биёмад ба пеши сипоҳ

سپاهی بیامد به پیش سپاه

Бишуд баста бар гирд ва бар боди роҳ

بشد بسته بر گرد و بر باد راه

Шуда , номвари лашкарии анҷуман

شده، نامور لشکری انجمن

Ялони сарафрози шамшерзан

یلان سرافراز شمشیرزن

Ҳамаи ҷангро танги бастаи миён

همه جنگ را تنگ بسته میان

Бузургону фарзонагону каён

بزرگان و فرزانگان و کیان

Ба хӯн об дода ҳамаи теғ ро

به خون آب داده همه تیغ را

Бидон теғи барандаи мари меғ ро

بدان تیغ برنده مر میغ را

Сипаҳро набад бештар зон диранг

سپه را نبد بیشتر زان درنگ

Ки нахчир гирад зи болои паланг

که نخچیر گیرد ز بالا پلنگ

Ба ҳар сӯи зи рӯмии телии кушта буд

به هر سو ز رومی تلی کشته بود

Дигар хаста аз ҷанги баргашта буд

دگر خسته از جنگ برگشته بود

Бишуд хаста аз ҷанги ФрФўриўс

بشد خسته از جنگ فرفوریوس

Даридаи дирафшу нигунсори кӯс

دریده درفش و نگونسار کوس

Саворони Эрони басони паланг

سواران ایران بسان پلنگ

Ба ҳомӯни куҷо Ғармаш ояд бчнг

به هامون کجا غرمش آید بچنگ

Пас рӯмён дар ҳаме тохтанд

پس رومیان در همی‌تاختند

Дару дашт азишон бипардохтанд

در و دشت ازیشان بپرداختند

Чунон ҳам ҳаме рафт бо сози ҷанг

چنان هم همی‌رفت با ساز جنگ

Ҳамаи найзау гурзу ханҷар ба чанг

همه نیزه و گُرز و خنجر به چنگ

Сипаҳро бҳомўнӣ андар кашид

سپه را بهامونی اندر کشید

Бароварда дигар омад падед

برآوردهٔ دیگر آمد پدید

Дизӣ буд бо лашкару буқу кӯс

دزی بود با لشکر و بوق و کوس

Куҷои хондандяши қолиниўс

کجا خواندندیش قالینیوس

Сари бораи бартари зи пари уқоб

سر باره برتر ز پر عقاب

Яке кандае гардиши андари пари об

یکی کنده‌ای گردش اندر پر آب

Яке шористони гардиши андари фарох

یکی شارستان گردش اندر فراخ

Пари айвону полезу майдону кох

پر ایوان و پالیز و میدان و کاخ

зи рӯмии сипоҳии бузурги андрўӣ

ز رومی سپاهی بزرگ اندروی

Ҳамаи номдорони прхошҷўӣ

همه نامداران پرخاشجوی

Ду фарсанги пеши андарун буд шоҳ

دو فرسنگ پیش اندرون بود شاه

Сияҳи гашти гетии зи гирди сипоҳ

سیه گشت گیتی ز گرد سپاه

Хурӯшии баромади зи қолиниўс

خروشی برآمد ز قالینیوس

Казон наъра андак шуд овози кӯс

کزان نعره اندک شد آواز کوس

Бидон шористон дар нигаҳ кард шоҳ

بدان شارستان در نگه کرد شاه

Ҳаме ҳар замонӣ фузун шуд сипоҳ

همی هر زمانی فزون شد سپاه

зи дарвозҳо ҷанг барсохтанд

ز دروازها جنگ برساختند

Ҳамаи тир ва қорўраҳ андохтанд

همه تیر و قاروره انداختند

Чу хуршеди тобандаи баргашти зард

چو خورشید تابنده برگشت زرد

зи гардандаи як баҳра шуд ложвард

ز گردنده یک بهره شد لاژورد

Азон бора диз намонад андакӣ

ازان بارهٔ دز نماند اندکی

Ҳамаи шористон бо замӣ шуд яке

همه شارستان با زمی شد یکی

Хурӯшии баромади зи даргоҳи шоҳ

خروشی برآمد ز درگاه شاه

Ки эй номдорони Эрони сипоҳ

که ای نامداران ایران سپاه

Ҳамаи поки зини шаҳр берун шавед

همه پاک زین شهر بیرون شوید

Ба торикии андар ба ҳомӯн шавед

به تاریکی اندر به هامون شوید

Агар ҳеҷ бонги зану марди пер

اگر هیچ بانگ زن و مرد پیر

Вагар ғорату шӯришу доругир

وگر غارت و شورش و داروگیر

Ба гӯш ман ояд бторики шаб

به گوش من آید بتاریک شب

Ки бигушоед аз ранҷи як мрдлб

که بگشاید از رنج یک مردلب

Ҳам андари замони онк фарёд азуаст

هم اندر زمان آنک فریاد ازوست

Пар аз коҳи бенанди огндаҳи пӯст

پر از کاه بینند آگنده پوست

Чу барзади зи харчанги теғи офтоб

چو برزد ز خرچنگ تیغ آفتاب

БФрсўди ранҷу бполўди хоб

بفرسود رنج و بپالود خواب

Табираи баромади зи даргоҳи шоҳ

تبیره برآمد ز درگاه شاه

Гиронмоягон барграфтанд роҳ

گرانمایگان برگرفتند راه

Азон диз ва он шористони марду зан

ازان دز و آن شارستان مرد و زن

Ба даргоҳ касрӣ шуданд анҷуман

به درگاه کسری شدند انجمن

Ки эдар зи ҷангӣ саворӣ намонад

که ایدر ز جنگی سواری نماند

Бад-ӣни шористон номадорӣ намонад

بدین شارستان نامداری نماند

Ҳамаи кушта ва хаста шуд бе гуноҳ

همه کشته و خسته شد بی‌گناه

Гуҳ омад ки бахшоиш ояд зи шоҳ

گه آمد که بخشایش آید ز شاه

Зану кӯдаки хираду бурноу пер

زن و کودک خرد و برنا و پیر

На хуб ояд аз дод яздони асир

نه خوب آید از داد یزدان اسیر

Чунон шуд дизу борау шористон

چنان شد دز و باره و شارستان

Казон пас надиданд ҷузи хорстон

کزان پس ندیدند جز خارستان

Чу қайсар гунаҳкор шуд мо ки ем

چو قیصر گنهکار شد ما که‌ایم

Бқолиниўси андарун бар чаҳ ем

بقالینیوس اندرون بر چه‌ایم

Барон рӯмён бар ббхшўди шоҳ

بران رومیان بر ببخشود شاه

Гунаҳкор шуд рустау бигноаҳ

گنهکار شد رسته و بیگناه

Басии хостаи пеш эшон бимонад

بسی خواسته پیش ایشان بماند

Вазони ҷойгаҳ низ лашкар баранд

وزان جایگه نیز لشکر براند

Ҳарон кас ки буд аз дар корзор

هران کس که بود از در کارزار

Бибастанд бар пел ва карданд бор

ببستند بر پیل و کردند بار

Ба антокиаҳ дар хабар шуд зи шоҳ

به انطاکیه در خبر شد ز شاه

Ки бо пел ва лашкар биёмад ба роҳ

که با پیل و لشکر بیامد به راه

Сипоҳӣ барон шаҳр шуд бе карон

سپاهی بران شهر شد بی‌کران

Далерони рӯмӣу кндоўрон

دلیران رومی و کنداوران

Се рӯзи андарони шоҳро шуд диранг

سه روز اندران شاه را شد درنگ

Бидон то набошад ба бедоди ҷанг

بدان تا نباشد به بیداد جنگ

Чаҳоруми сипоҳ андар омад чу кӯҳ

چهارم سپاه اندر آمد چو کوه

Далерони Эрони гаравҳо гуруҳ

دلیران ایران گروها گروه

Бирафтанд як сари саворони рӯм

برفتند یک سر سواران روم

зи баҳри зану кӯдаку ганҷу бум

ز بهر زن و کودک و گنج و بوم

Ба шаҳр андар омад саросари сипоҳ

به شهر اندر آمد سراسر سپاه

Перо набад бар замин низ роҳ

پیی را نبد بر زمین نیز راه

Се ҷанг гарон карда шуд дар се рӯз

سه جنگ گران کرده شد در سه روز

Чаҳорум чу бФрўхт гетӣ фурӯз

چهارم چو بفروخت گیتی‌فروز

Кушода шуд он марзи ободи бум

گشاده شد آن مرز آباد بوم

Саворӣ надиданд ҷангӣ биравам

سواری ندیدند جنگی بروم

Бузургон ки бо тахт ва афсар баданд

بزرگان که با تخت و افسر بدند

Ҳам онкас ки ганҷур қайсар баданд

هم آنکس که گنجور قیصر بدند

Ба шоҳ ҷаҳондор доданд ганҷ

به شاه جهاندار دادند گنج

Ба чанг омадаш ганҷ чун дид ранҷ

به چنگ آمدش گنج چون دید رنج

Асирон ва он ганҷи қайсар ба роҳ

اسیران و آن گنج قیصر به راه

Ба сӯй мдоин фиристод шоҳ

به سوی مداین فرستاد شاه

Вазишон ҳарон кас ки ҷангӣ баданд

وزیشان هران کس که جنگی بدند

Ниҳоданд бар пушт пелон бабанд

نهادند بر پشت پیلان ببند

Замин дид рахшонтар аз чархи моҳ

زمین دید رخشان‌تر از چرخ ماه

Бигардед бар гирди он шаҳри шоҳ

بگردید بر گرد آن شهر شاه

зи баси боғу майдону оби равон

ز بس باغ و میدان و آب روان

Ҳаме тоза шуд пер гашта ҷаҳон

همی تازه شد پیر گشته جهان

Чунин гуфт бо мӯбадони шаҳриёр

چنین گفت با موبدان شهریار

Ки антокиаҳаст ин агар навбаҳор

که انطاکیه است این اگر نوبهار

Касе кӯ надидаст хуррами биҳишт

کسی کو ندیدست خرم بهشت

зи машки андрўи хоки вази зари хишт

ز مشک اندرو خاک وز زر خشت

Дарахташи зи ёқӯту обаши гулоб

درختش ز یاقوت و آبش گلاب

Заминаши сипеҳри осмони офтоб

زمینش سپهر آسمان آفتاب

Нигаҳ кард бояд бад-ӣни тозаи бум

نگه کرد باید بدین تازه بوم

Ки ободи бодои ҳамаи марзи рӯм

که آباد بادا همه مرز روم

Яке шаҳр фармуд нӯшин равон

یکی شهر فرمود نوشین روان

Бадви андаруни обҳои равон

بدو اندرون آبهای روان

Ба кирдори антокиаҳ чун чароғ

به کردار انطاکیه چون چراغ

Пар аз гулшану коху майдону боғ

پر از گلشن و کاخ و میدان و باغ

Бузургони равшани дилу шодком

بزرگان روشن‌دل و شادکام

Варои зеб хусрав ниҳоданд ном

ورا زیب خسرو نهادند نام

Шуд он зеби хусрав чу хуррами баҳор

شد آن زیب خسرو چو خرم بهار

Биҳиштии пар аз рангу буи ва нигор

بهشتی پر از رنگ و بوی و نگار

Асирон казон шаҳрҳо баста буд

اسیران کزان شهرها بسته بود

Бабанд гарони дасту пои хаста буд

ببند گران دست و پا خسته بود

Бифармуд то банд бардоштанд

بفرمود تا بند برداشتند

Бидон шаҳрҳо хори бгзоштнд

بدان شهرها خوار بگذاشتند

Чунин гуфт кин навбар оварда ҷой

چنین گفت کاین نوبر آورده جای

Ҳамаш гулшану бӯстону сарой

همش گلشن و بوستان و سرای

Бкрдим то ҳар касеро ба ком

بکردیم تا هر کسی را به کام

Яке ҷой бошад сазовори ном

یکی جای باشد سزاوار نام

Бубахшед бар ҳар касе хоста

ببخشید بر هر کسی خواسته

Замин чун биҳиштӣ шуд ороста

زمین چون بهشتی شد آراسته

зи бас бар зану кӯйу бозоргоҳ

ز بس برزن و کوی و بازارگاه

Ту гуфтӣ намондаст бар хоки роҳ

تو گفتی نماندست بر خاک راه

Биёмад яке пурсухани кафшгар

بیامد یکی پرسخن کفشگر

Чунин гуфт к-эии шоҳи бидодгар

چنین گفت کای شاه بیدادگر

Бқолиниўси андаруни хони ман

بقالینیوس اندرون خان من

Яке туад бади пеши болони ман

یکی تود بد پیش بالان من

Азин зеби хусрави маро суд нест

ازین زیب خسرو مرا سود نیست

Ки бар пеши даргоҳи ман туад нест

که بر پیش درگاه من تود نیست

Бифармуд то бар дар шӯрбахт

بفرمود تا بر در شوربخت

Бикуштанд шодоб чанде дарахт

بکشتند شاداب چندی درخت

Яке мард тарсо гузин кард шоҳ

یکی مرد ترسا گزین کرد شاه

Бадв дод фармону ганҷу кулоҳ

بدو داد فرمان و گنج و کلاه

Бадв гуфт кин зеби хусрави ту рост

بدو گفت کاین زیب خسرو تو راست

Ғарибон ва ин хонаи нави ту рост

غریبان و این خانه نو تو راست

Ба сони дарахт барӯманд бош

به سان درخت برومند باش

Падар бош гоҳе чу фарзанд бош

پدر باش گاهی چو فرزند باش

Бубахшаш бёроӣ ва зафтӣ макун

ببخشش بیارای و زفتی مکن

Бар андоза бояд з ҳар дар сухан

بر اندازه باید ز هر در سخن

зи антокиаҳи шоҳ лашкар баранд

ز انطاکیه شاه لشکر براند

Ҷаҳондидаи тарсои нигаҳбони нишонд

جهاندیده ترسا نگهبان نشاند

Пас огоҳӣ омад зи ФрФўриўс

پس آگاهی آمد ز فرفوریوس

Бигуфт онч омад бқолиниўс

بگفت آنچ آمد بقالینیوس

Ба қайсар чунин гуфт комди сипоҳ

به قیصر چنین گفت کآمد سپاه

Ҷаҳондори касрии абои пелу гоҳ

جهاندار کسری ابا پیل و گاه

Сипоҳаст чндонки дарёу кӯҳ

سپاهست چندانک دریا و کوه

Ҳаме гардад аз гирди асбони сутӯҳ

همی‌گردد از گرد اسبان ستوه

Бигардед қайсари зи гуфтори хеш

بگردید قیصر ز گفتار خویش

Бузургони фарзонаро хонд пеш

بزرگان فرزانه را خواند پیش

зи нӯшин равон шуд дилаши пари ҳарос

ز نوشین‌روان شد دلش پر هراس

Ҳаме рой зад рӯзу шаб дар се пос

همی رای زد روز و شب در سه‌پاس

Бадв гуфт мӯбад ки ин рой нест

بدو گفت موبد که این رای نیست

Ки бо разми касрии туро пой нест

که با رزم کسری تو را پای نیست

Бароранд азин марзи ободи хок

برآرند ازین مرز آباد خاک

Шавад карда қайсари андари муғок

شود کردهٔ قیصر اندر مغاک

Зуон сарояндау рои суст

زوان سراینده و رای سست

Ҷуз аз ранҷ бар подшоҳӣ наҷуст

جز از رنج بر پادشاهی نجست

Чу бишунид қайсари дилаши хираи гашт

چو بشنید قیصر دلش خیره گشت

зи нӯшин равони рой ӯ тираи гашт

ز نوشین‌روان رای او تیره گشت

Гузин кард зон файласуфони рӯм

گزین کرد زان فیلسوفان روم

Сухани гӯй бо донишу поки бум

سخن‌گوی با دانش و پاک بوم

Ба ҷой омад аз мӯбадони шасти мард

به جای آمد از موبدان شست مرد

Ба касрӣ шудани номзадашони бикрад

به کسری شدن نامزدشان بکرد

Паёмӣ фиристод наздики шоҳ

پیامی فرستاد نزدیک شاه

Гиронмоягон барграфтанд роҳ

گرانمایگان برگرفتند راه

Чу мҳроси донандаи шани пеши рӯ

چو مهراس داننده‌شان پیش رو

Гӯй дар хиради перу солори нав

گوی در خرد پیر و سالار نو

з ҳар чизи ганҷӣ ба пеши андарун

ز هر چیز گنجی به پیش اندرون

Шумориш гузар карда бар чанд ва чун

شمارش گذر کرده بر چند و چون

Басии лобау панду некӯи сухан

بسی لابه و پند و نیکو سخن

Пушаймони зи гуфторҳои куҳан

پشیمان ز گفتارهای کهن

Фиристод бо божу сови гарон

فرستاد با باژ و ساو گران

Гаравгони зи хуишону кндоўрон

گروگان ز خویشان و کنداوران

Чу мҳроси гуфтор қайсар шунид

چو مهراس گفتار قیصر شنید

Падед омад он банди бадро калид

پدید آمد آن بند بد را کلید

Расиданди наздики нӯшин равон

رسیدند نزدیک نوشین‌روان

Чу алмос карда забон бо равон

چو الماس کرده زبان با روان

Чу мҳроси наздик касрӣ расед

چو مهراس نزدیک کسری رسید

Брўмии яке офарин густаред

برومی یکی آفرین گسترید

Ту гуфтӣ зи тезии вази ростӣ

تو گفتی ز تیزی وز راستی

Ситораи براردи ҳамеи зостӣ

ستاره برآرد همی زآستی

Ба касрӣ чунин гуфт к-эии шаҳриёр

به کسری چنین گفت کای شهریار

Ҷаҳонро бад-ӣни арҷмандии мадор

جهان را بدین ارجمندی مدار

Брўмии ту акнӯн ва Эрон тиҳӣаст

برومی تو اکنون و ایران تهیست

Ҳамаи марз беарз ва бе Фрҳист

همه مرز بی‌ارز و بی‌فرهیست

Ҳарон гуҳ ки қайсар набошад биравам

هران گه که قیصر نباشد بروم

Насинҷид ба як пашшаи ин марзу бум

نسنجد به یک پشه این مرز و بوم

Ҳамаи сӯдмандии зи мардум буд

همه سودمندی ز مردم بود

Чу ӯ гум шавад мардумии гум буд

چو او گم شود مردمی گم بود

Гар ин растхез аз пай хостаст

گر این رستخیز از پی خواستست

Ки озарму дониш бадв костаст

که آزرم و دانش بدو کاستست

Биоварадам акнӯн ҳамаи ганҷи рӯм

بیاوردم اکنون همه گنج روم

Ки равшани равони беҳтар аз ганҷу бум

که روشن‌روان بهتر از گنج و بوم

Чу бишунид зу ин сухани шаҳриёр

چو بشنید زو این سخن شهریار

Дилаши гашти хуррам чу боғи баҳор

دلش گشت خرم چو باغ بهار

Пазируфт зу ҳарч оварда буд

پذیرفت زو هرچ آورده بود

Агар бадараи зар вагар барда буд

اگر بدرهٔ زر و گر برده بود

Фиристодагонро ситоиш гирифт

فرستادگان را ستایش گرفت

Барон никўиҳо физоиш гирифт

بران نیکویها فزایش گرفت

Бадв гуфт к-эии марди равшани хирад

بدو گفت کای مرد روشن خرد

Набарда касе кӯи хиради пурвирд

نبرده کسی کو خرد پرورد

Агар зар гардад ҳамаи хоки рӯм

اگر زر گردد همه خاک روم

Ту сангитарӣ зон сроФзори бум

تو سنگی‌تری زان سرافزار بوم

Ниҳоданд бар рӯм бар божу сов

نهادند بر روم بر باژ و ساو

Парогандаи динори даҳ чарми гов

پراگنده دینار ده چرم گاو

Вазони ҷойгаҳи нолаи гоўдм

وزان جایگه نالهٔ گاودم

Шуниданду овози рўиинаҳи хам

شنیدند و آواز رویینه خم

Ҷаҳондори бедор лашкар баранд

جهاندار بیدار لشکر براند

Ба шом омад ва рӯзгорӣ бимонад

به شام آمد و روزگاری بماند

Биоварад чандон силеҳу сипоҳ

بیاورد چندان سلیح و سپاه

Ҳамон бардау бадарау тоҷу гоҳ

همان برده و بدره و تاج و گاه

Ки пушти замиро ҳаме дод хам

که پشت زمی را همی‌داد خم

зи пелони вази ганҷҳои дирам

ز پیلان وز گنجهای درم

Азон марз чун рафтан омадаш рой

ازان مرز چون رفتن آمدش رای

Ба ширўӣ баҳром биспурад ҷой

به شیروی بهرام بسپرد جای

Бадв гуфт кин бож қайсар бихоҳ

بدو گفت کاین باژ قیصر بخواه

Макун ҳеҷ сустӣ ба рӯз ва ба моҳ

مکن هیچ سستی به روز و به ماه

Бабўсед ширўӣ рӯй замин

ببوسید شیروی روی زمین

Ҳаме хонд бар шаҳриёри офарин

همی‌خواند بر شهریار آفرین

Ки бедор дил бошу пирўзбхт

که بیدار دل باش و پیروزبخت

Магар дод зарди ин киёнии дарахт

مگر داد زرد این کیانی درخت

Табираи баромади зи даргоҳи шоҳ

تبیره برآمد ز درگاه شاه

Сӯй Урдун омад дирафши сипоҳ

سوی اردن آمد درفش سپاه

Ҷаҳондори касрӣ чу хуршед буд

جهاندار کسری چو خورشید بود

Ҷаҳонро азуи биму умед буд

جهان را ازو بیم و امید بود

Барин сон равад офтоби сипеҳр

برین سان رود آفتاب سپهر

Ба як дасти шамшер ва як дасти меҳр

به یک دست شمشیر و یک دست مهر

На бахшоиши орад ба ҳангоми хашм

نه بخشایش آرد به هنگام خشم

На хашм оядаш рӯзи бахшиш ба чашм

نه خشم آیدش روز بخشش به چشم

Чунин буд он шоҳи хсрўнжод

چنین بود آن شاه خسرونژاد

Биёроста бади ҷаҳонро бидод

بیاراسته بد جهان را بداد