Чунин гуфт пурмояи деҳқони пер

چنین گفت پرمایه دهقان پیر

Сухани ҳарч зу бишинавӣ ёдгир

سخن هرچ زو بشنوی یادگیر

Ки аз номдорон бо фар ва дод

که از نامداران با فر و داد

зи мардони ҷангӣ ба фари внжод

ز مردان جنگی به فر ونژاد

Чўхоқон чинӣ набӯд аз маон

چوخاقان چینی نبود از مهان

Гузаштаи з касрӣ бигард ҷаҳон

گذشته ز کسری بگرد جهان

Ҳамон то лаб равад Ҷайҳуни зи чин

همان تا لب رود جیحون ز چین

Бирав хондандӣ бидод офарин

برو خواندندی بداد آفرین

Сипаҳдор бо лашкару ганҷу тоҷ

سپهدار با لشکر و گنج و تاج

Бглзриўни бўдзон рӯй чоҷ

بگلزریون بودزان روی چاج

Суханҳои касрӣ ба гирди ҷаҳон

سخنهای کسری به گرد جهان

Пароганда шуд дармиёни маон

پراگنده شد درمیان مهان

Ба мардӣу доноӣу Фрҳӣ

به مردی و دانایی و فرهی

Бузургии воиини шоҳаншаҳӣ

بزرگی وآیین شاهنشهی

Хирадманд хоқон бидон рӯзгор

خردمند خاقان بدان روزگار

Ҳамеи дӯстии ҷуст бо шаҳриёр

همی دوستی جست با شهریار

Яке чанд бинишаст бо рои зан

یکی چند بنشست با رای‌زن

Ҳама номдорон шуданд анҷуман

همه نامداران شدند انجمن

Бидон дӯстиро ҳамеи ҷои ҷуст

بدان دوستی را همی جای جست

Ҳамон аз раду мӯбадони рои ҷуст

همان از رد و موبدان رای جست

Яке ҳадя орост пас бе шумор

یکی هدیه آراست پس بی‌شمار

Ҳама ёд кард аз дар шаҳриёр

همه یاد کرد از در شهریار

зи асбони чинӣу дебои чин

ز اسبان چینی و دیبای چین

зи тахти вази тоҷи вази теғу нигин

ز تخت وز تاج وز تیغ و نگین

ТроиФ ки бошад ба чини андарун

طرایف که باشد به چین اندرون

Биёрост аз ҳар дарии брҳиўн

بیاراست از هر دری برهیون

зи динори чинии зи баҳри нисор

ز دینار چینی ز بهر نثار

Ба ганҷур фармуд то сӣ ҳазор

به گنجور فرمود تا سی هزار

Биоварад ва бо ҳадяҳо ёр кард

بیاورد و با هدیه‌ها یار کرد

Дигарро ҳамаи бор динор кард

دگر را همه بار دینار کرد

Сухангӯӣ мардӣ биҷуст аз маон

سخنگوی مردی بجست از مهان

Хирадманд ва гардӣда гирди ҷаҳон

خردمند و گردیده گرد جهان

Бифармуд то пеши Ӯшади дабир

بفرمود تا پیش اوشد دبیر

зи хоқони яке номае брҳрир

ز خاقان یکی نامه‌ای برحریر

Нбштнд бирасон Аржанги чин

نبشتند برسان ارژنگ چین

Сӯии шоҳ бо сад ҳазор офарин

سوی شاه با صد هزار آفرین

Гузари мардро сӯии ҳитол буд

گذر مرد را سوی هیتال بود

Ҳамаи раҳи пар аз теғу купол буд

همه ره پر از تیغ و کوپال بود

зи суғди андарун то ба Ҷайҳуни сипоҳ

ز سغد اندرون تا به جیحون سپاه

Кашида радаи пеши ҳитоли шоҳ

کشیده رده پیش هیتال شاه

Гӯии ғотФри номи солорашон

گوی غاتفر نام سالارشان

Ба ҷанги андўрни номбурдорашон

به جنگ اندورن نامبردارشان

Чу огаҳ шуд аз кори хоқони чин

چو آگه شد از کار خاقان چین

Вазони ҳадяи шаҳриёри замин

وزان هدیهٔ شهریار زمین

зи лашкари ҷаҳондидаи гонро бихонад

ز لشکر جهاندیده گان را بخواند

Сухани сар ба сари пеш эшон баранд

سخن سر به سر پیش ایشان براند

Чунин гуфт босркшони ғотФр

چنین گفت باسرکشان غاتفر

Ки морои бдомди зи ахтар ба сар

که مارا بدآمد ز اختر به سر

Агар шоҳи Эрону хоқони чин

اگر شاه ایران و خاقان چین

Бисозанд ваз дил кунанд офарин

بسازند وز دل کنند آفرین

Ҳаросаст зини дӯстии баҳри мо

هراسست زین دوستی بهر ما

Барин рӯй вайрон шавад шҳрмо

برین روی ویران شود شهرما

Бибояд яке тохтани сохтан

بباید یکی تاختن ساختن

Ҷаҳон аз фиристодаи пардохтан

جهان از فرستاده پرداختن

Злшкри яке номвари баргузед

زلشکر یکی نامور برگزید

Сарафрози ҷангии чнончўни сзид

سرافراز جنگی چنانچون سزید

Бтороҷ дод он ҳамаи хоста

بتاراج داد آن همه خواسته

Ҳиўнони восбони ороста

هیونان واسبان آراسته

Фиристодаро сар буриданд паст

فرستاده را سر بریدند پست

зи таркони чинӣ саворӣ наҷуст

ز ترکان چینی سواری نجست

Чўогоҳӣ омад ба хоқони чин

چوآگاهی آمد به خاقان چین

Дилаши гашти пари дарду сари пари зи кин

دلش گشت پر درد و سر پر ز کین

Сипаҳро з қҷғорбошӣ баранд

سپه را ز قجغارباشی براند

Ба чини вхтн номадорӣ намонад

به چین وختن نامداری نماند

зи хуишони арҷосби воФросёб

ز خویشان ارجاسب وافراسیاب

Напардохт як тан ба орому хоб

نپرداخت یک تن به آرام و خواب

Бирафтанд яксар ба глзриўн

برفتند یکسر به گلزریون

Ҳамаи сари пар аз хашму дили пари зхўн

همه سر پر از خشم و دل پر زخون

Сипаҳдори хоқони чини санҷа буд

سپهدار خاقان چین سنجه بود

Ҳаме ба осмон бар зад аз хоки дӯд

همی به آسمان بر زد از خاک دود

зи ҷӯши саворон ба чочи андарун

ز جوش سواران به چاچ اندرون

Чу хӯн шуд ба ранги оби глзриўн

چو خون شد به رنگ آب گلزریون

Чу огоҳ шуд ғотФр зон сухан

چو آگاه شد غاتفر زان سخن

Ки хоқони чинӣ чаҳ афганд бен

که خاقان چینی چه افگند بن

Сипоҳии зи ҳитолёни баргузед

سپاهی ز هیتالیان برگزید

Ки гашти офтоби азҷҳони нопадид

که گشت آفتاب ازجهان ناپدید

Зблхи вази шгнону Омуӣу зам

زبلخ وز شگنان و آموی و زم

Силеҳи вспаҳи хосту ганҷи дирам

سلیح وسپه خواست و گنج درم

зи сӯмони вази Тирмизу висаи гирд

ز سومان وز ترمذ و ویسه گرد

Сипоҳии баромади зҳрсўии гирд

سپاهی برآمد زهرسوی گرد

зи кӯҳу биёбони вази регу шх

ز کوه و بیابان وز ریگ و شخ

Биҷӯшед лашкар чу мӯру малах

بجوشید لشکر چو مور و ملخ

Чу бигузашт хоқон баравад брк

چو بگذشت خاقان برود تَرَک

ТўгФтии ҳамеи теғи боради фалак

توگفتی همی تیغ بارد فلک

Сипоҳ анҷуман кард бар моиу мурғ

سپاه انجمن کرد بر مای و مرغ

Сияҳи гашти хуршед чун пари чрғ

سیه گشت خورشید چون پر چرغ

зи баси найзаи втиғҳои бунафш

ز بس نیزه وتیغهای بنفش

ДрФшидни гӯнаи гӯнаи дирафш

درفشیدن گونه گونه درفش

Бухорои пар аз гирди вкўпол буд

بخارا  پر از گرد وکوپال بود

Ки лшкргаҳи шоҳи ҳитол буд

که لشکرگه شاه هیتال بود

Бишуд ғотФр бо сипоҳӣ чу кӯҳ

بشد غاتفر با سپاهی چو کوه

зи ҳитоли гирди овардедаи гуруҳ

ز هیتال گرد آوریده گروه

Чу танги андромди з ҳар сӯи сипоҳ

چو تنگ اندرآمد ز هر سو سپاه

з танагӣ бибастанд бар боди роҳ

ز تنگی ببستند بر باد راه

Дарахшидан теғҳои сарон

درخشیدن تیغهای سران

Гроиидни гурзҳои гарон

گراییدن گُرزهای گران

ТўгФтӣ ки оҳан забон дорадӣ

توگفتی که آهن زبان داردی

Ҳавои гурзро тарҷумон дорадӣ

هوا گُرز را ترجمان داردی

Яке бод бархесту гардии сиёҳ

یکی باد برخاست و گردی سیاه

Бишуд равшанои зи хуршеду моҳ

بشد روشنایی ز خورشید و ماه

Кашоне всғдӣ шуданд анҷуман

کشانی وسغدی شدند انجمن

Пар аз оби рӯи кӯдаку марди вазн

پر از آب رو کودک و مرد وزن

Ки то чун буд корони размгоҳ

که تا چون بود کارآن رزمگاه

Крои бардаади гардиши ҳўри вмоаҳ

کرا بردهد گردش هور وماه

Яке ҳафтаи он лашкари ҷангҷӯӣ

یکی هفته آن لشکر جنگجوی

Биравӣ андар оварда буданд рӯй

بروی اندر آورده بودند روی

Ба ҳар ҷои бртўдаҳ эй кушта буд

به هر جای برتوده‌ای کشته بود

зи хӯни хоки вснк арғавон гашта буд

ز خون خاک وسنک ارغوان گشته بود

зи баси найзау гурзу куполу теғ

ز بس نیزه و گُرز و کوپال و تیغ

ТўгФтии ҳамеи санги боради зи меғ

توگفتی همی سنگ بارد ز میغ

Ниҳон шуд бигард андаруни офтоб

نهان شد بگرد اندرون آفتاب

Пар аз хок шуд чашми парони уқоб

پر از خاک شد چشم پران عقاب

Биҳиштами сӯии ғотФри гашти гирд

بهشتم سوی غاتفر گشت گرد

Сияҳ шуд ҷаҳони чўшби ложвард

سیه شد جهان چوشب لاژورد

Шикаст андар омад ба ҳитолён

شکست اندر آمد به هیتالیان

Шикастӣ ки бастанаш то солиён

شکستی که بستنش تا سالیان

Надиданд вҳркс казишон бимонад

ندیدند وهرکس کزیشان بماند

Ба дил дар ҳамеи ном яздон бихонад

به دل در همی نام یزدان بخواند

Пароганда бар ҳар сӯеи хаста буд

پراگنده بر هر سویی خسته بود

Ҳамаи марзи пари куштау баста буд

همه مرز پر کشته و بسته بود

Ҳаме ин бидон он бад-ӣн гуфт ҷанг

همی این بدان آن بدین گفت جنگ

Надидем ҳаргизи чунин бо диранг

ندیدیم هرگز چنین با درنگ

Ҳамоно на мардум баданд он сипоҳ

همانا نه مردم بُدند آن سپاه

Ншоист кардани бадишони нигоҳ

نشایست کردن بدیشان نگاه

Ба чеҳраи ҳама дев буданду дад

به چهره همه دیو بودند و دد

Ба дили даври зи андешаи неку бад

به دل دور ز اندیشه نیک و بد

зи жўпини вази найзау гурзу теғ

ز ژوپین وز نیزه و گُرز و تیغ

Ту гуфтӣ ндонанд роҳи гриғ

تو گفتی ندانند راه گریغ

Ҳамаи чеҳра аждаҳо доштанд

همه چهرهٔ اژدها داشتند

Ҳамаи найза бар абри бгзоштнд

همه نیزه بر ابر بگذاشتند

Ҳамаи чангҳоашон басони паланг

همه چنگ‌هاشان بسان پلنگ

Нашуд сайри дилашони ту гӯйии зи ҷанг

نشد سیر دلشان تو گویی ز جنگ

Яке зини з асбон набардоштанд

یکی زین ز اسبان نبرداشتند

Бихуфтанд ва бар барфи бгзоштнд

بخفتند و بر برف بگذاشتند

Хӯриши борагиро ҳамаи хор буд

خورش بارگی را همه خار بود

Саворӣ бихуфтӣ ду бедор буд

سواری بخفتی دو بیدار بود

Надорем мо тоби хоқони чин

نداریم ما تاب خاقان چین

Гузар кард бояд ба Эрони замин

گذر کرد باید به ایران‌زمین

Гар эй дун ки фармони баради ғотФр

گر ای دون که فرمان برد غاتفر

Бибандад ба фармони касрии камар

ببندد به فرمان کسری کمر

Сипорад бадви шаҳри ҳитол ро

سپارد بدو شهر هیتال را

Фромш кунад гурзу купол ро

فرامش کند گُرز و کوپال را

Вагарнаи худ аз тухмаи хўшнўоз

وگرنه خود از تخمهٔ خوشنواز

Гузинем ҷанговарии сарфароз

گزینیم جنگاوری سرفراز

Ки ӯ шод бошад банушин равон

که او شاد باشد بنوشین‌روان

Бадви давлат пер гардад ҷавон

بدو دولت پیر گردد جوان

Бигӯед бадви кори хоқони чин

بگوید بدو کار خاقان چین

Ҷаҳонӣ бирав бар кунанд офарин

جهانی برو بر کنند آفرین

Ки бо фару брзсту бахшу хирад

که با فر و برزست و بخش و خرد

Ҳамеи ростиро хиради пурвирд

همی راستی را خرد پرورد

Ниҳодаст бар қайсарони божу сов

نهادست بر قیصران باژ و ساو

Надоранд бо ӯ касе зӯру тов

ندارند با او کسی زور و تاو

зи ҳитолёни кӯдаку марди вазн

ز هیتالیان کودک و مرد وزن

Барин як сухани бршднди анҷуман

برین یک سخن برشدند انجمن

Чғонии гӯй буд фаррухи нажод

چغانی گوی بود فرخ‌نژاد

Ҷаҳонҷӯии пари донишу бахш ва дод

جهانجوی پر دانش و بخش و داد

Хирадманду номаши фиғоняш буд

خردمند و نامش فغانیش بود

Ки бо ганҷ ва бо лашкари хеш буд

که با گنج و با لشکر خویش بود

Бузургони ҳитоли вхоқони чин

بزرگان هیتال وخاقان چین

Ба шоҳӣ бирав хонданди офарин

به شاهی برو خواندند آفرین

Пас огоҳӣ омад ба шоҳи бузург

پس آگاهی آمد به شاه بزرگ

зи хоқон ки шуд номдори сутург

ز خاقان که شد نامدار سترگ

зи ҳитолу гардони он анҷуман

ز هیتال و گردان آن انجمن

Ки омад зи хоқон баришон шикан

که آمد ز خاقان بریشان شکن

зи шоҳи чғонӣ ки бо бахти нав

ز شاه چغانی که با بخت نو

Биёмад нишаст аз бар тахти нав

بیامد نشست از بر تخت نو

Пурандеша бинишаст шоҳи ҷаҳон

پراندیشه بنشست شاه جهان

зи гуфтори бедори корогҳон

ز گفتار بیدار کارآگهان

Ба айвон биёрост ҷой нишаст

به ایوان بیاراست جای نشست

Бирафтанд гардони хсрўпрст

برفتند گردان خسروپرست

Абои мӯбади мӯбадони Ардашер

ابا موبد موبدان اردشیر

Чўшопўри вчўни яздгирди дабир

چوشاپور وچون یزدگرد دبیر

Ҳамон бхрдони намояндаи роҳ

همان بخردان نماینده راه

Нишастанд як сар бар тахти шоҳ

نشستند یک سر بر تخت شاه

Чунин гуфт касрӣ ки эй бхрдон

چنین گفت کسری که ای بخردان

Ҷаҳон гаштау кори дидаи радон

جهان گشته و کار دیده ردان

Яке огаҳӣ ёфтам нописанд

یکی آگهی یافتم ناپسند

Суханҳои нохубу носӯдманд

سخنهای ناخوب و ناسودمند

зи ҳитоли вази тарки вхоқони чин

ز هیتال وز ترک وخاقان چین

Вазони марзбонони турони замин

وزان مرزبانان توران زمین

Беандоза лашкар шуданд анҷуман

بی اندازه لشکر شدند انجمن

зи чочи вази чини вази тарку хутан

ز چاچ وز چین وز ترک و ختن

Яке ҳафтаи ҳитол бо тарку чин

یکی هفته هیتال با ترک و چین

з асбон набардоштанд инчи зин

ز اسبان نبرداشتند ایچ زین

Ба фарҷоми ҳитол баргашта шуд

به فرجام هیتال برگشته شد

Ду баҳраи магари хаста ва кушта шуд

دو بهره مگر خسته و کشته شد

Бидон номадорӣ ки ҳитол буд

بدان نامداری که هیتال بود

Ҷаҳонии пар аз гурзи вкўпол буд

جهانی پر از گُرز وکوپال بود

Шигифтаст комд баришон шикаст

شگفتست کآمد بریشان شکست

Сипаҳбад мабод инч бо рои паст

سپهبد مباد ایچ با رای پست

Агар ғотФр доштӣ ному рой

اگر غاتفر داشتی نام و رای

Набардии сипеҳри он сипаҳро зи ҷой

نبردی سپهر آن سپه را ز جای

Чўшди марзи ҳитолёни пари зи шӯр

چوشد مرز هیتالیان پر ز شور

Биҷустанд аз тухми баҳроми гӯр

بجستند از تخم بهرام گور

Нави ойини яке шоҳи бншонднд

نو آیین یکی شاه بنشاندند

Ба шоҳӣ бирав офарини хонданд

به شاهی برو آفرین خواندند

Нишастаст хоқон бидон рӯй чоҷ

نشستست خاقان بدان روی چاج

Сарафроз бо лашгару ганҷи тоҷ

سرافراز با لشگر و گنج تاج

зи хуишони арҷосбу афросйоб

ز خویشان ارجاسب و افراسیاب

Ҷуз аз марз Эрон набенанд ба хоб

جز از مرز ایران نبینند به خواب

зи пирӯзии лашкари ғотФр

ز پیروزی لشکر غاتفر

Ҳамеи барфарозад ба хуршеди сар

همی‌برفرازد به خورشید سر

Сазад гар набошем ҳамдостон

سزد گر نباشیم همداستان

Ки хоқон нахонд чунин достон

که خاقان نخواند چنین داستان

Ки то он замин подшоҳӣ марост

که تا آن زمین پادشاهی مراست

Ки доранд азуи чинёни пушти рост

که دارند ازو چینیان پشت راست

Ҳамаи зердастон аз эшон ба ранҷ

همه زیردستان از ایشان به رنج

Супурдаи бадишони зану марду ганҷ

سپرده بدیشان زن و مرد و گنج

Чаҳ байнед яксар кунун андарин

چه بینید یکسر کنون اندرین

Чаҳ созем бо тарки вхоқони чин

چه سازیم با ترک وخاقان چین

Бузургони донандаи бархестанд

بزرگان داننده برخاستند

Ҳамаи посухашро биёростанд

همه پاسخش را بیاراستند

Гирифтанд як сар бирав офарин

گرفتند یک سر برو آفرین

Ки эй шоҳи неки ахтару покдин

که ای شاه نیک اختر و پاکدین

Ҳамаи марзи ҳитоли оҳрмннд

همه مرز هیتال آهرمنند

Дўрўинди воин марзро душмананд

دورویند واین مرز را دشمنند

Баришон сазад ҳарч ояд зи бад

بریشان سزد هرچ آید ز بد

Ҳам аз шоҳи гуфтор некӯ сазад

هم از شاه گفتار نیکو سزد

Азишон агар нестии кину дард

ازیشان اگر نیستی کین و درد

Ҷуз аз хӯни он шоҳи озодамард

جز از خون آن شاه آزادمرد

Бикуштанд пирӯзро ногаҳон

بکشتند پیروز را ناگهان

Чунон шаҳриёрии чароғи ҷаҳон

چنان شهریاری چراغ جهان

Мабодо ки бошанд як рӯзи шод

مبادا که باشند یک روز شاد

Ки ҳаргиз нахезад з бедод дод

که هرگز نخیزد ز بیداد داد

Чунинаст бодоФраҳи додгар

چنینست بادافره دادگر

Ҳамон бдкншро бад ояд ба сар

همان بدکنش را بد آید به سر

зи хоқон агар шоҳ ронад сухан

ز خاقان اگر شاه راند سخن

Ки дорад ба дили кину дарди куҳан

که دارد به دل کین و درد کهن

Сазадгар зи хуишони афросйоб

سزد گر ز خویشان افراسیاب

Бдомўз дорад ду дидаи пуроб

بدآموز دارد دو دیده پرآب

Дигар онк пирӯз шуд дил гирифт

دگر آنک پیروز شد دل گرفت

Агар зу битарсӣ набошад шигифт

اگر زو بترسی نباشد شگفت

зи ҳитоли вази лашкари ғотФр

ز هیتال وز لشکر غاتفر

Макун ёди втимор эшон махӯр

مکن یاد وتیمار ایشان مخور

зи хуишони арҷосбу афросйоб

ز خویشان ارجاسب و افراسیاب

Зхоқон ки бинишаст азон рӯй об

زخاقان که بنشست ازان روی آب

Ба равшани равони кор эшон бисоз

به روشن روان کار ایشان بساز

Туе дараҷаони шоҳи гардани фароз

تویی درجهان شاه گردن فراز

Фурӯғ аз ту гирад равону хирад

فروغ از تو گیرد روان و خرد

Анӯша касе кӯи равони пурвирд

انوشه کسی کو روان پرورد

Ту донотрӣ аз бузурги анҷуман

تو داناتری از بزرگ انجمن

Набоядат фарзонау рои зан

نبایدت فرزانه و رای زن

Туро зебади андари ҷаҳони тоҷи втхт

تو را زیبد اندر جهان تاج وتخت

Ки бо фару брзӣ ва бо ройу бахт

که با فر و برزی و با رای و بخت

Агар шоҳи сӯй хуросон шавад

اگر شاه سوی خراسان شود

Азин подшоҳӣ ҳаросон шавад

ازین پادشاهی هراسان شود

Ҳрони гуҳ ки бенанд бе шоҳи бум

هرآن گه که بینند بی‌شاه بوم

Замон то замон лашкар ояд зи рӯм

زمان تا زمان لشکر آید ز روم

Аз эрониён боз хоҳанд кин

از ایرانیان باز خواهند کین

Намонад брўбўми Эрони замин

نماند بروبوم ایران زمین

На каси пои брхоки Эрони ниҳод

نه کس پای بر خاک ایران نهاد

На зини подшоҳӣ ббд кард ёд

نه زین پادشاهی ببد کرد یاد

Агар шоҳро рой кинаст вҷнг

اگر شاه را رای کینست وجنگ

Азу ром гардад ба дарёи наҳанг

ازو رام گردد به دریا نهنگ

Чу бишунид зи эрониёни шаҳриёр

چو بشنید ز ایرانیان شهریار

зи базми вази пархоши вази корзор

ز بزم وز پرخاش وز کارزار

Касеро набад гирди разми орзӯӣ

کسی را نبد گرد رزم آرزوی

Ба базм ва биноз андарун карда хуй

به بزم و بناز اندرون کرده خوی

Бидонаст шоҳи ҷаҳони кадхудоӣ

بدانست شاه جهان کدخدای

Ки андари дил бхрдон чист рой

که اندر دل بخردان چیست رای

Чунин дод посух ки яздони сипос

چنین داد پاسخ که یزدان سپاس

Казу дорам андари ду гетии ҳарос

کزو دارم اندر دو گیتی هراس

Ки эшон наҷустанд ҷузи хоби вхўрд

که ایشان نجستند جز خواب وخورد

Фаромӯш карданд гирди набард

فراموش کردند گرد نبرد

Шуморо бар осоишу базмгоҳ

شما را بر آسایش و بزمگاه

Гарон шуд чунинатон сар аз размгоҳ

گران شد چنینتان سر از رزمگاه

Тан осон шавад ҳрк ранҷ оварад

تن آسان شود هرک رنج آورد

зи ранҷи таниши боз ганҷ оварад

ز رنج تنش باز گنج آورد

Ба неруии яздони сармоа ро

به نیروی یزدان سرماه را

Басӣҷем як сари ҳамаи роҳ ро

بسیجیم یک سر همه راه را

Ба сӯии хуросони кашами лашкарӣ

به سوی خراسان کشم لشکری

Бихоҳам сипоҳии зи ҳркшўрӣ

بخواهم سپاهی ز هرکشوری

Ҷаҳон аз бидон пок бе хўкнм

جهان از بدان پاک بی‌خوکنم

Бидод вдҳши кишварӣ нав кунам

بداد ودهش کشوری نو کنم

Ҳамаи номдорон фурӯмонданад

همه نامداران فروماندند

Ба пӯзиш бирав офарини хонданд

به پوزش برو آفرین خواندند

Ки эй шоҳи пирӯз бо фар ва дод

که ای شاه پیروز با فر و داد

Замона ба дидори тўшоди бод

زمانه به دیدار توشاد باد

Ҳамаи номдорони туро банда ем

همه نامداران تو را بنده‌ایم

Ба фармону роят сроФгндаҳ ем

به فرمان و رایت سرافگنده‌ایم

Ҳронгаҳ ки фармон диҳад корзор

هرآنگه که فرمان دهد کارزار

Набинад зи мо коҳилии шаҳриёр

نبیند ز ما کاهلی شهریار

Азон пас чу бинишаст бо рои зан

ازان پس چو بنشست با رای‌زن

Бузургон вксрӣ шуданд анҷуман

بزرگان وکسری شدند انجمن

Ҳаме буд азин гӯна то моҳи нав

همی‌بود ازین گونه تا ماه نو

Баромад нишаст аз баргоҳ нав

برآمد نشست از برگاه نو

Ту гуфтӣ ки ҷомии зи ёқӯти зард

تو گفتی که جامی ز یاقوت زرد

Ниҳоданд бар чодари ложвард

نهادند بر چادر لاژورد

Бидиданд бар чеҳраи шоҳи моҳ

بدیدند بر چهرهٔ شاه ماه

Хурӯшии баромади зи даргоҳи шоҳ

خروشی برآمد ز درگاه شاه

Чу барзади сар аз кӯҳи рахшони чароғ

چو برزد سر از کوه رخشان چراغ

Замин шуд ба кирдори заррини ҷноғ

زمین شد به کردار زرین جناغ

Хурӯш омаду нолаи гови дам

خروش آمد و نالهٔ گاو دم

Бибастанд бар пели рўиинаҳи хам

ببستند بر پیل رویینه خم

Дамодам ба лашкар гуҳ омад сипоҳ

دمادم به لشکر گه آمد سپاه

Табира занон барграфтанд роҳ

تبیره زنان برگرفتند راه

Бадаргоҳ шуд яздгирди дабир

بدرگاه شد یزدگرد دبیر

Абои рои зани мӯбади Ардашер

ابا رای‌زن موبد اردشیر

Нбштнди нома ба ҳар кишварӣ

نبشتند نامه به هر کشوری

Баҳри номадорӣу ҳрмҳтрӣ

بهر نامداری و هرمهتری

Ки шуд шоҳ бо лашкар аз баҳри разм

که شد شاه با لشکر از بهر رزم

Шумо кеҳтариро мсозиди базм

شما کهتری را مسازید بزم

Бифармуд номаи бхоқони чин

بفرمود نامه بخاقان چین

Фиғоняши роҳами бикради офарин

فغانیش راهم بکرد آفرین

Яке лашкарӣ аз мдоин баранд

یکی لشکری از مداین براند

Ки рӯй замини ҷуз бдрё намонад

که روی زمین جز بدریا نماند

Замини кӯҳи токўаҳи як сари сипоҳ

زمین کوه تاکوه یک سر سپاه

Дирафши ҷаҳондор бар қалбгоҳ

درفش جهاندار بر قلبگاه

Яке лашкарии сӯй гиреҳгон кашид

یکی لشکری سوی گرگان کشید

Ки гашти офтоб аз ҷаҳони нопадид

که گشت آفتاب از جهان ناپدید

Биёсуд чанде зи баҳри шикор

بیاسود چندی ز بهر شکار

Ҳамеи гашти дркўаҳ ва дар марғзор

همی‌گشت درکوه و در مرغزار

Бсғди андарун буд хоқон ки шоҳ

بسغد اندرون بود خاقان که شاه

Ба гиреҳгони ҳаме рой зад бо сипоҳ

به گرگان همی رای زد با سپاه

зи хуишони арҷосбу афросйоб

ز خویشان ارجاسب و افراسیاب

Шудаи суғд яксар чу дарёии об

شده سغد یکسر چو دریای آب

Ҳаме гуфт хоқони сипоҳи маро

همی‌گفت خاقان سپاه مرا

Замин барнатобад кулоҳи маро

زمین برنتابد کلاه مرا

Аз эдар сипаҳи сӯии Эрони кашем

از ایدر سپه سوی ایران کشیم

Вази Эрон ба дашти далерони кашем

وز ایران به دشت دلیران کشیم

Ҳамаи хоки Эрон ба чини оварем

همه خاک ایران به چین آوریم

Ҳамон тозёнро бад-ӣни оварем

همان تازیان را بدین آوریم

Нмонм ки кас тоҷ дорад на тахт

نمانم که کس تاج دارد نه تخت

На авранги шоҳӣ на аз тахти бахт

نه اورنگ شاهی نه از تخت بخت

Ҳаме буд як чанд богуфт вгўӣ

همی‌بود یک چند باگفت وگوی

Ҷаҳонҷӯй бо лашкарии ҷангҷӯӣ

جهانجوی با لشکری جنگجوی

Чунин то биёмад зи шоҳи огаҳӣ

چنین تا بیامد ز شاه آگهی

Каз Эрон биҷунбед бо Фрҳӣ

کز ایران بجنبید با فرهی

Вазони бахти пирӯзӣу дастгоҳ

وزان بخت پیروزی و دستگاه

зи дарё ба дарё кашида сипоҳ

ز دریا به دریا کشیده سپاه

Бипечед хоқон чу огоҳ шуд

بپیچید خاقان چو آگاه شد

Ба разми андаруни роҳ кӯтоҳ шуд

به رزم اندرون راه کوتاه شد

Ба андеша бинишаст бо рои зан

به اندیشه بنشست با رای‌زن

Бузургон лашкар шуданд анҷуман

بزرگان لشکر شدند انجمن

Сипаҳдори хоқон ба дастур гуфт

سپهدار خاقان به دستور گفت

Ки ин огаҳӣ хор натавон наҳуфт

که این آگهی خوار نتوان نهفت

Шунидам ки касрӣ ба гиреҳгон расед

شنیدم که کسری به گرگان رسید

Ҳама рӯй кишвар сипаҳ густаред

همه روی کشور سپه گسترید

Надорад ҳамоно зи мо огоҳӣ

ندارد همانا ز ما آگهی

Вагар торак аз рой дорад тиҳӣ

وگر تارک از رای دارد تهی

зи чин то ба Ҷайҳун сипоҳ манаст

ز چین تا به جیحون سپاه منست

Ҷаҳони зери фар кулоҳ манаст

جهان زیر فر کلاه منست

Марои пеш ӯ рафт бояд ба ҷанг

مرا پیش او رفت باید به جنگ

Бипушади дирами оташи номи вннг

بپوشد درم آتش نام وننگ

Гуманд казу бигузарӣ роҳ нест

گماند کزو بگذری راه نیست

Вагар дар замонаи ҷуз ӯ шоҳ нест

و گر در زمانه جز او شاه نیست

Бёгоҳд акнӯн чўмни ҷангҷӯӣ

بیاگاهد اکنون چومن جنگجوی

Шавам бо саворони чини пеши ӯй

شوم با سواران چین پیش اوی

Хирадманди мардӣ ба хоқони чин

خردمند مردی به خاقان چین

Чунин гуфт к-эии шаҳриёри замин

چنین گفت کای شهریار زمین

Ту бо шоҳ Эрон макун разми ёд

تو با شاه ایران مکن رزم یاد

Мадаи подшоҳӣу лашкар ба бод

مده پادشاهی و لشکر به باد

з шоҳон наҷуед касе ҷои ӯй

ز شاهان نجوید کسی جای اوی

Магар тира бошад дилу рои ӯй

مگر تیره باشد دل و رای اوی

Ки бо фар ӯ тахтро шоҳ нест

که با فر او تخت را شاه نیست

Бадӣдор ӯ дар фалак моҳ нест

بدیدار او در فلک ماه نیست

Ҳаме бож хоҳад зи ҳинди вази рӯм

همی باژ خواهد ز هند وز روم

з ҷое ки ганҷасту ободи бум

ز جایی که گنجست و آباد بوم

Худованд тоҷасту зебои тахт

خداوند تاجست و زیبای تخت

Ҷаҳондору бедору пирӯзи бахт

جهاندار و بیدار و پیروز بخت

Чўбшниди хоқони зи мӯбади сухан

چوبشنید خاقان ز موبد سخن

Яке рой шоиста афганд бен

یکی رای شایسته افگند بن

Чунин гуфт бо кордони роҳи ҷӯй

چنین گفت با کاردان راه‌جوی

Ки инро чаҳ бинад хирадманд рӯй

که این را چه بیند خردمند روی

Дўкорсти пеши андаруни ногузир

دوکارست پیش اندرون ناگزیر

Ки хомаш нишоед бадани хираи хайр

که خامش نشاید بدن خیره خیر

Ки онро ба поёни ҷуз аз ранҷ нест

که آن را به پایان جز از رنج نیست

Ба аз бар прогндн ганҷ нест

به از بر پراگندن گنج نیست

зи динор пӯшиш наёяд на хӯрд

ز دینار پوشش نیاید نه خورد

На густурдании рӯзи нангу набард

نه گستردنی روز ننگ و نبرد

Бадви эминӣ бояду хӯрданӣ

بدو ایمنی باید و خوردنی

Ҳамон пӯшишу нағз густурданӣ

همان پوشش و نغز گستردنی

Ҳронкс ки аз бад ҳаросон шавад

هرآنکس که از بد هراسان شود

Дирам хор гирад тан осон шавад

درم خوار گیرد تن آسان شود

зи лашкари сухангӯии даҳ баргузед

ز لشکر سخنگوی ده برگزید

Ки донанд гуфтор доно шунид

که دانند گفتار دانا شنید

Яке номаи бнбшт бо офарин

یکی نامه بنبشت با آفرین

Схндони чинӣ чу ар танги чин

سخندان چینی چو ار تنگ چین

Бирафт он хирад ёфта даҳ савор

برفت آن خرد یافته ده سوار

Ниҳони пурсухан то дршҳрёр

نهان پرسخن تا درشهریار

Ба касрӣ чу бардоштанд огаҳӣ

به کسری چو برداشتند آگهی

Биёрост айвони шоҳаншаҳӣ

بیاراست ایوان شاهنشهی

Бифармуд то парда бардоштанд

بفرمود تا پرده برداشتند

зи даргоҳашони шоди бгзоштнд

ز درگاهشان شاد بگذاشتند

Бирафтанд ҳар даҳ бршҳрёр

برفتند هر ده برشهریار

Абои номау ҳадя ва бо нисор

ابا نامه و هدیه و با نثار

Ҷаҳондор чун дид бнўохтшон

جهاندار چون دید بنواختشان

з хоқон бипурседу бншохтшон

ز خاقان بپرسید و بنشاختشان

Ниҳоданд сари пеш ӯ бар замин

نهادند سر پیش او بر زمین

Бидоданд пайғоми хоқони чин

بدادند پیغام خاقان چین

Ба чинии яке номае брҳрир

به چینی یکی نامه‌ای برحریر

Фиристода биниҳод пеши дабир

فرستاده بنهاد پیش دبیر

Дабири он замони нома хондан гирифт

دبیر آن زمان نامه خواندن گرفت

Ҳама анҷуман монад андари шигифт

همه انجمن ماند اندر شگفت

Сари нома буд аз нахусти офарин

سر نامه بود از نخست آفرین

зи додар бар шаҳриёри замин

ز دادار بر شهریار زمین

Дигар сари фарозӣу ганҷу сипоҳ

دگر سر فرازی و گنج و سپاه

Силеҳи вбзргии намӯдан ба шоҳ

سلیح وبزرگی نمودن به شاه

Се дигари сухани онки фағфури чин

سه دیگر سخن آنک فغفور چین

Мрохўонди андари ҷаҳони офарин

مراخواند اندر جهان آفرین

Маро дод бе орзӯи духтараш

مرا داد بی‌آرزو دخترش

Наҷӯянд ҷузи рои ман лашкараш

نجویند جز رای من لشکرش

Вазони ҳадя каз пеши наздики шоҳ

وزان هدیه کز پیش نزدیک شاه

Фиристод вҳитоли бастади зи роҳ

فرستاد وهیتال بستد ز راه

Барон кӣна рафтам ман аз шаҳри чоҷ

بران کینه رفتم من از شهر چاج

Ки бустонам аз ғотФри ганҷи втоҷ

که بستانم از غاتفر گنج وتاج

Бидон гӯна рафтам зи глзриўн

بدان گونه رفتم ز گلزریون

Ки шуд лългўни оби Ҷайҳуни зи хӯн

که شد لعلگون آب جیحون ز خون

Чу огоҳӣ омад ба Мочӣну чин

چو آگاهی آمد به ماچین و چین

Бигӯянда брхўондими офарин

بگوینده برخواندیم آفرین

зи пирӯзии шоҳи вмрдонгӣ

ز پیروزی شاه ومردانگی

Хирадмандӣу шарму фарзонагӣ

خردمندی و شرم و فرزانگی

Ҳамаи дӯстӣ будӣ андрнҳон

همه دوستی بودی اندرنهان

Ки ҷӯйем бошаҳриёри ҷаҳон

که جوییم باشهریار جهان

Чу он нома бишуниду гуфтори ӯй

چو آن نامه بشنید و گفتار اوی

Бузургии вмрдии вбозори ӯй

بزرگی ومردی وبازار اوی

Фиристода роҷоигаҳ сохтанд

فرستاده راجایگه ساختند

Ситуданд бисёру бнўохтнд

ستودند بسیار و بنواختند

Чу хон вмӣ оростӣ мегусор

چو خوان ومی آراستی میگسار

Фиристодаи рохўостии шаҳриёр

فرستاده راخواستی شهریار

Ббўднди як моҳи наздики шоҳ

ببودند یک ماه نزدیک شاه

Ба айвони базм ва ба нахчиргоҳ

به ایوان بزم و به نخچیرگاه

Яке боргаҳи сохт рӯзӣ ба дашт

یکی بارگه ساخت روزی به دشت

зи грдсўорони ҳавои тираи гашт

ز گردسواران هوا تیره گشت

Ҳамаи марзбонони заррини камар

همه مرزبانان زرین کمر

Балӯчӣу гӣлӣ ба заррини сипар

بلوچی و گیلی به زرین سپر

Саросар бидон боргоҳ омаданд

سراسر بدان بارگاه آمدند

Парастандаи наздик шоҳ омаданд

پرستنده نزدیک شاه آمدند

Чўсисдзи пелони заррини стом

چوسیصدز پیلان زرین ستام

Ббрднди вшмшири заррини ниёам

ببردند وشمشیر زرین نیام

Дарахшидани теғу жўпини Вахшат

درخشیدن تیغ و ژوپین وخشت

Ту гӯйӣ ки зари андари оҳани сиришт

تو گویی که زر اندر آهن سرشت

Бдибо биёроста пушти пел

بدیبا بیاراسته پشت پیل

Бадви тахти пирӯзаи ҳам ранги нил

بدو تخت پیروزه هم رنگ نیل

Замини пурхурӯши вҳўои пари зи ҷӯш

زمین پرخروش وهوا پر ز جوش

Ҳаме кар шуд мардуми тизгўш

همی کر شده مردم تیزگوش

Фиристодаи брдъи ваҳнаду рӯм

فرستادهٔ بردع وهند و روم

з ҳар шаҳриёрии зи ободи бум

ز هر شهریاری ز آباد بوم

зи дашти саворони найзаи гузор

ز دشت سواران نیزه گزار

Бирафтанд як сари сӯии шаҳриёр

برفتند یک سر سوی شهریار

Ба чинӣ намӯд онки шоҳии крост

به چینی نمود آنک شاهی کراست

зи хуршед то пушти моҳии крост

ز خورشید تا پشت ماهی کراست

Ҳаво пар шуд аз ҷӯши гирди савор

هوا پر شد از جوش گرد سوار

Замин пуршуд аз олати кори зор

زمین پرشد از آلت کار زار

Ба дашт андар оварад гуҳ сохтанд

به دشت اندر آورد گه ساختند

Саворони ҷангӣ ҳаме тохтанд

سواران جنگی همی‌تاختند

Ба куполу теғу бтиру камон

به کوپال و تیغ و بتیر و کمان

Бгштнди гарданкашони як замон

بگشتند گردنکشان یک زمان

Ҳамаи дашти жўпини зану найзаи дор

همه دشت ژوپین‌زن و نیزه‌دار

Ба як сӯи пиёда ба як сӯи савор

به یک سو پیاده به یک سو سوار

Фиристодаи гонро з ҳар кишварӣ

فرستادگان را ز هر کشوری

з ҳар номадорӣ ва ҳар меҳтарӣ

ز هر نامداری و هر مهتری

Шигифт омад аз лашкару сози ӯй

شگفت آمد از لشکر و ساز اوی

Ҳамон чеҳрау номи воўози ӯй

همان چهره و نام وآواز اوی

Фиристодагони як ба дигар ба роз

فرستادگان یک به دیگر به راز

Бигуфтанд кини шоҳи гардани фароз

بگفتند کین شاه گردن‌فراز

Ҳунар ҷӯяд вҳичи печади Аннан

هنر جوید وهیچ پیچد عنان

Ба кирдори пайкари намояди синон

به کردار پیکر نماید سنان

Ҳунар гар намӯдӣ ба мо шаҳриёр

هنر گر نمودی به ما شهریار

Азу доштӣ ҳар яке ёдгор

ازو داشتی هر یکی یادگار

Чу ҳаряк бирафтӣ бршоаҳи хеш

چو هریک برفتی برشاه خویش

Сухан доштӣ ёрҳмроаҳи хеш

سخن داشتی یارهمراه خویش

Бигуфтӣ ки чун шоҳи нӯшин равон

بگفتی که چون شاه نوشین‌روان

Бидида набенанд перу ҷавон

بدیده نبینند پیر و جوان

Сухан ҳарч гуфтанд андари ниҳон

سخن هرچ گفتند اندر نهان

Бигуфтанд бо шаҳриёри ҷаҳон

بگفتند با شهریار جهان

Ба ганҷур фармуд пас шаҳриёр

به گنجور فرمود پس شهریار

Ки орад ба дашти олати корзор

که آرد به دشت آلت کارزار

Биоварад хуфтон вхўду зира

بیاورد خفتان وخود و زره

Бифармуд то бргшоиди гиреҳ

بفرمود تا برگشاید گره

Кушода бурун кард зўрозмоӣ

گشاده برون کرد زورآزمای

Нбрдоштии ҷавшан ӯ зҷоӣ

نبرداشتی جوشن او زجای

Ҳамон худ ва хуфтону куполи ӯй

همان خود و خفتان و کوپال اوی

Нбрдоштии ҷуз бару ёли ӯй

نبرداشتی جز بر و یال اوی

Кмонкш набӯдӣ ба лашкари чунуӣ

کمانکش نبودی به لشکر چنوی

На азномдорони чунон ҷангҷӯӣ

نه ازنامداران چنان جنگجوی

Ба овардга рафт чун пели маст

به آوردگه رفت چون پیل مست

Яке гурзаи гови пайкар ба даст

یکی گُرزه گاو پیکر به دست

Ба зери андарун бо раҳи гомзн

به زیر اندرون با رهٔ گامزن

зи болой ӯ хира шуд анҷуман

ز بالای او خیره شد انجمن

Хурӯш омаду нолаи курноӣ

خروش آمد و ناله کرنای

Ҳам аз пушти пелони ҷаранг дароӣ

هم از پشت پیلان جرنگ درای

Табираи занони пеши бурданди санҷ

تبیره زنان پیش بردند سنج

Замин омад аз сами асбон ба ранҷ

زمین آمد از سم اسبان به رنج

Шаҳаншоҳ бо худу габру синон

شهنشاه با خود و گبر و سنان

Чапу рости гардону печони Аннан

چپ و راست گردان و پیچان عنان

Фиристодагони хонданди офарин

فرستادگان خواندند آفرین

Якояк ниҳоданд сар бар замин

یکایک نهادند سر بر زمین

Ба айвон шуд аз дашти шоҳи ҷаҳон

به ایوان شد از دشت شاه جهان

Якояк бирафтанд бо аўмҳон

یکایک برفتند با اومهان

Бифармуд то пеш ӯ шуд дабир

بفرمود تا پیش او شد دبیر

Абои мӯбади мӯбадони Ардашер

ابا موبد موبدان اردشیر

Ба қртоси барномаи хусравӣ

به قرطاس برنامهٔ خسروی

Нависанда бинвишт бар паҳлавӣ

نویسنده بنوشت بر پهلوی

Қалам чун ду рухро ба анбар бишуст

قلم چون دو رخ را به عنبر بشست

Срномаҳ кард офарин аз нахуст

سرنامه کرد آفرین از نخست

Барон додгари кўспҳри офарид

بران دادگر کوسپهر آفرید

Баландии втндӣу меҳри офарид

بلندی وتندی و مهر آفرید

Ҳама банда гонем ва ӯ подшост

همه بنده‌گانیم و او پادشاست

Хиради бртўоноиӣ ӯ гўост

خرد برتوانایی او گواست

Нафаси ҷуз ба фармони аўншмрд

نفس جز به فرمان اونشمرد

Паии мӯр бе ӯ замин насупурд

پی مور بی او زمین نسپرد

Азуи хостам то магари офарин

ازو خواستم تا مگر آفرین

Расонади зи мо сӯии хоқони чин

رساند ز ما سوی خاقان چین

Нахуст онк гуфтӣ зи ҳитолён

نخست آنک گفتی ز هیتالیان

Казон гӯнаи бастанди бадро миён

کزان گونه بستند بد را میان

Ба бедоди брхираҳ хӯн рехтанд

به بیداد بر خیره خون ریختند

Ба доми ниҳода худ овехтанд

به دام نهاده خود آویختند

Агар бади куниш зӯр дорад чу шер

اگر بد کنش زور دارد چو شیر

Набояд ки бошад ба яздони далер

نباید که باشد به یزدان دلیر

Чўоишон гирифтанд роҳи паланг

چوایشان گرفتند راه پلنگ

Ту пирӯзи гаштии барояшон ба ҷанг

تو پیروز گشتی برایشان به جنگ

Ва дигар ки гуфтӣ зи ганҷу сипоҳ

و دیگر که گفتی ز گنج و سپاه

зи неруии фағфуру тахту кулоҳ

ز نیروی فغفور و تخت و کلاه

Касе каз бузургӣ занад достон

کسی کز بزرگی زند داستان

Набошад хирадманди ҳамдостон

نباشد خردمند همداستان

Тўтхт бузургӣ надидӣ на тоҷ

توتخت بزرگی ندیدی نه تاج

Шигифт омадат лашкару марзи чоҷ

شگفت آمدت لشکر و مرز چاج

Чунин бокасе гуфт бояд ки ганҷ

چنین باکسی گفت باید که گنج

Набинад на лашкар на разм ва на ранҷ

نبیند نه لشکر نه رزم و نه رنج

Бузургони гетии маро дида анд

بزرگان گیتی مرا دیده‌اند

Касон кам надиданд бишнида анд

کسان کم ندیدند بشنیده‌اند

Ки дарёии чинро надорам ба об

که دریای چین را ندارم به آب

Шавад кӯҳ аз ороми ман дрштоб

شود کوه از آرام من درشتاب

Саросари замини зер ганҷ манаст

سراسر زمین زیر گنج منست

Куҷои оби вхокст ранҷ манаст

کجا آب وخاکست رنج منست

Се дигари куҷои дӯстии хостӣ

سه دیگر کجا دوستی خواستی

Ба пайванди мо дил биёростӣ

به پیوند ما دل بیاراستی

Ҳамеи базми ҷӯӣ маро нест разм

همی بزم جویی مرا نیست رزم

На хирад касе разми ҳаргиз ба базм

نه خرد کسی رزم هرگز به بزم

Ва дигар ки бо номбурдори мард

و دیگر که با نامبردار مرد

Наҷуед хирадманди ҳаргизи набард

نجوید خردمند هرگز نبرد

Бавижа ки худ карда бошад ба ҷанг

بویژه که خود کرده باشد به جنگ

Гуҳи разм ҷустан наҷуед диранг

گه رزم جستن نجوید درنگ

Басӣ дида бошад гуҳи корзор

بسی دیده باشد گه کارزار

Нахоҳад гуҳи разми омӯзгор

نخواهد گه رزم آموزگار

Дили хеш бояд ки дрҷнги сахт

دل خویش باید که درجنگ سخت

Чунон ром дорад ки бо тоҷу тахт

چنان رام دارد که با تاج و تخت

Туро ёри бодои ҷаҳони офарин

تو را یار بادا جهان آفرین

Бмоноди равшани кулоҳу нигин

بماناد روشن کلاه و نگین

Ниҳоданд барнома бар меҳри шоҳ

نهادند برنامه بر مهر شاه

Биёрост он хусравии тоҷу гоҳ

بیاراست آن خسروی تاج و گاه

Барисам каён халъат оростанд

برسم کیان خلعت آراستند

Фиристодаро пеши аўхўостнд

فرستاده را پیش اوخواستند

зи пайғоми ҳарчаш ба дил буд низ

ز پیغام هرچش به دل بود نیز

Ба гуфтор бар номаи бФзўд низ

به گفتار بر نامه بفزود نیز

Бахӯбӣ бирафтанд зи айвони шоҳ

بخوبی برفتند ز ایوان شاه

Ситоиш кунон барграфтанд роҳ

ستایش کنان برگرفتند راه

Расиданди пас пеши хоқони чин

رسیدند پس پیش خاقان چین

Саросари забонҳо пар аз офарин

سراسر زبانها پر از آفرین

Ҷаҳондидаи хоқони бпрдхти ҷой

جهاندیده خاقان بپردخت جای

Биёмад бртхт ӯ раҳнамоӣ

بیامد برتخت او رهنمای

Фиристодаи гони роҳмаҳ пеш хонд

فرستادگان را همه پیش خواند

зи касрии фаровон суханҳо баранд

ز کسری فراوان سخنها براند

Нахусти азҳшу донишу рои ӯй

نخست از هش و دانش و رای اوی

зи гуфтору дидору болой ӯ

ز گفتار و دیدار و بالای او

Дигар гуфт чандаст бо ӯ сипоҳ

دگر گفت چندست با او سپاه

Азишон ки дорад нигину кулоҳ

ازیشان که دارد نگین و کلاه

з дод вази бедоди вази кишвараш

ز داد وز بیداد وز کشورش

Ҳам аз лашкару ганҷи вази афсараш

هم از لشکر و گنج وز افسرش

Фиристода гуё забон баргушод

فرستاده گویا زبان برگشاد

Ҳамаи дидҳо пеш ӯ кард ёд

همه دیده ها پیش او کرد یاد

Ба хоқон чин гуфт к-эии шаҳриёр

به خاقان چین گفت کای شهریار

Туовро бад-ӣни зердастии мадор

تواو را بدین زیردستی مدار

Бад-ӣни рӯзгорӣ ки мо назд ӯй

بدین روزگاری که ما نزد اوی

Ббўдими шодони дилу тоза рӯй

ببودیم شادان دل و تازه روی

Ба айвони разм ва ба дашти шикор

به ایوان رزم و به دشت شکار

Надидем ҳаргизи чунуи шаҳриёр

ندیدیم هرگز چنو شهریار

Ба болой сарваст ва ҳам зӯри пел

به بالای سروست و هم زور پیل

Ба бахшандагии ҳамчуи дарёии нил

به بخشندگی همچو دریای نیل

Чу баргоҳ бошад сипеҳр вафост

چو برگاه باشد سپهر وفاست

Ба оварад гуҳи ҳам наҳанг балост

به آورد گه هم نهنگ بلاست

Агар тез гардад буғуррад чу абр

اگر تیز گردد بغرد چو ابر

Аз овоз ӯ ром гардад ҳужабр

از آواز او رام گردد هژبر

Вагар майгусорад ба овози нарм

وگر می‌گسارد به آواز نرم

Ҳаме дил сетанд ба гуфтори гарм

همی دل ستاند به گفتار گرم

Хуҷастаи сарви шаст бар гоҳу тахт

خجسته سروشست بر گاه و تخت

Яке борвари шохи зебои дарахт

یکی بارور شاخ زیبا درخت

Ҳамаи шаҳри Эрон сипоҳ вайанд

همه شهر ایران سپاه ویند

Парастандагон кулоҳ вайанд

پرستندگان کلاه ویند

Чўсозд ба дашти андаруни боргоҳ

چوسازد به دشت اندرون بارگاه

Нагунҷад ҳамеи дараҷаони он сипоҳ

نگنجد همی درجهان آن سپاه

Ҳамаи грздорон бо зеби вФр

همه گُرزداران با زیب وفر

Ҳамаи пешкорон ба заррини камар

همه پیشکاران به زرین کمر

зи пели вази боло ва аз тахти оҷ

ز پیل وز بالا و از تخت عاج

зи авранги вази ёрау тавқу тоҷ

ز اورنگ وز یاره و طوق و تاج

Каси ойин ӯ ронаданд шумор

کس آیین او را نداند شمار

Ба гетии ҷуз аз додгари шаҳриёр

به گیتی جز از دادگر شهریار

Агар душманаши кӯҳ оҳан шавад

اگر دشمنش کوه آهن شود

Брхшми аўчшм сӯзан шавад

بر خشم او چشم سوزن شود

Ҳронкс ки сайр ояд аз рӯзгор

هرآنکس که سیر آید از روزگار

Шавад тези вабо ӯ кунад корзор

شود تیز وبا او کند کارزار

Чўхоқони чини он суханҳо шунид

چوخاقان چین آن سخنها شنید

Бпжмрди вшд чун гули шнблид

بپژمرد وشد چون گل شنبلید

Дилаш зон суханҳо бадв ним шуд

دلش زان سخنها بدو نیم شد

Вази андешаи мағзаши пар аз бим шуд

وز اندیشه مغزش پر از بیم شد

Пурандеша бинишаст бо рои зан

پراندیشه بنشست با رای‌زن

Чунин гуфт бо номдори анҷуман

چنین گفت با نامدار انجمن

Ки эй бхрдон рӯй ин корчист

که ای بخردان روی این کارچیست

Пурандешаи вхстаҳи з озор кист

پراندیشه وخسته ز آزار کیست

Набояд ки пирӯз гашта ба ҷанг

نباید که پیروز گشته به جنگ

Ҳама номҳо бозгардад ба нанг

همه نامها بازگردد به ننگ

зи ҳаргуна мӯбадон хостанд

ز هرگونهٔ موبدان خواستند

Чап ва рост гуфтанд ва оростанд

چپ و راست گفتند و آراستند

Чунин гуфт хоқон ки инаст роҳ

چنین گفت خاقان که اینست راه

Ки мардум фиристем наздики шоҳ

که مردم فرستیم نزدیک شاه

Ба андеша дар кор пешӣ кунем

به اندیشه در کار پیشی کنیم

Бисозем бо шоҳ вхўишӣ кунем

بسازیم با شاه وخویشی کنیم

Пас пардаи мо басӣ духтараст

پس پرده ما بسی دخترست

Ки брторк бонувон афсараст

که برتارک بانوان افسرست

Якеро ба ном шҳншаҳ кунем

یکی را به نام شهنشه کنیم

зи кори ваии андеша кӯтаҳ кунем

ز کار وی اندیشه کوته کنیم

Чу пайванд созем бо ӯ ба хӯн

چو پیوند سازیم با او به خون

Набошад каси ӯро ба бади раҳнамӯн

نباشد کس اورا به بد رهنمون

Бадви нозаши всрФрозӣ буд

بدو نازش وسرفرازی بود

Взў бигузарӣ ҷангу бозӣ буд

وزو بگذری جنگ و بازی بود

Радонро писанд омад ин рои шоҳ

ردان را پسند آمد این رای‌شاه

Ба овоз гуфтанд кинаст роҳ

به آواز گفتند کاین است راه

зи лашкари се пурмояро баргузед

ز لشکر سه پرمایه را برگزید

Ки гӯйанд ва донанд посух шунид

که گویند و دانند پاسخ شنید

Дргнҷ динор бикшод ва гуфт

درگنج دینار بگشاد و گفت

Ки гавҳар чаро бояд андар наҳуфт

که گوهر چرا باید اندر نهفت

Агар номи робоиду нанг ро

اگر نام راباید و ننگ را

Вагар бахшишу разму оҳанг ро

وگر بخشش و رزم و آهنگ را

Яке ҳадя эй сохт кандар ҷаҳон

یکی هدیه‌ای ساخت کاندر جهان

Касе он надид аз кион вмҳон

کسی آن ندید از کهان ومهان

Дабири ҷаҳондидаро пеш хонд

دبیر جهاندیده را پیش خواند

Сухани ҳарч будаш ба дил дар баранд

سخن هرچ بودش به دل در براند

Нахуст офарин кард бркрдгор

نخست آفرین کرد برکردگار

Тавонои вдоноу парвардгор

توانا ودانا و پروردگار

Худованди кайвону хуршеди вмоаҳ

خداوند کیوان و خورشید وماه

Худованди пирӯзии вдстгоаҳ

خداوند پیروزی ودستگاه

з банда нахоҳад ҷуз аз ростӣ

ز بنده نخواهد جز از راستی

Наҷуед ба дод андаруни костӣ

نجوید به داد اندرون کاستی

Азуи боди бршоаҳи Эрони дуруд

ازو باد برشاه ایران درود

Худованди шамшеру купол ва худ

خداوند شمشیر و کوپال و خود

Худованди донои втоҷи втхт

خداوند دانایی وتاج وتخت

з пирӯзгар ёфта кому бахт

ز پیروزگر یافته کام و بخت

Бидонади ҷаҳондори хсрўнжод

بداند جهاندار خسرونژاد

Хирадманд бо сангу фарҳангу род

خردمند با سنگ و فرهنگ و راد

Ки мардум ба мардум буванд арҷманд

که مردم به مردم بوند ارجمند

Агар чанд бошад бузургу баланд

اگر چند باشد بزرگ و بلند

Фиристодагони хирадманди ман

فرستادگان خردمند من

Ки буданд наздики пайванди ман

که بودند نزدیک پیوند من

Азон боргаҳ чун бад-ӣни боргоҳ

ازان بارگه چون بدین بارگاه

Расиданд вагуфтанд чанде зи шоҳ

رسیدند وگفتند چندی ز شاه

з дод вхрдмндӣу бахти ӯй

ز داد وخردمندی و بخت اوی

зи тоҷу сарафрозӣу тахти ӯй

ز تاج و سرافرازی و تخت اوی

Чунон орзӯ хост каз фари ту

چنان آرزو خاست کز فر تو

Ббошим дар сояи пари ту

بباشیم در سایهٔ پر تو

Гиромитар аз хӯни дил чиз нест

گرامی‌ تر از خون دل چیز نیست

Ҳунарманди фарзанд бо дил якеаст

هنرمند فرزند با دل یکیست

Яке поки доман ки оҳиста тар

یکی پاک دامن که آهسته‌تر

Фузунтар бадӣдори вшоистаҳ тар

فزون‌تر بدیدار وشایسته‌تر

Бихоҳад зи мангар писанд оядаш

بخواهد ز من گر پسند آیدش

Ҳамоно ки ин сӯдманд оядаш

همانا که این سودمند آیدش

Набошад ҷудои марзи Эрони зи чин

نباشد جدا مرز ایران ز چین

Фазояд зи мо дараҷаони офарин

فزاید ز ما درجهان آفرین

Пас андари нбштнди чинии ҳарир

پس اندر نبشتند چینی حریر

Ббрднд бо меҳри пеши вазир

ببردند با مهر پیش وزیر

Се марди гиронмояи вчрби гӯй

سه مرد گرانمایه وچرب‌گوی

Гузин кард хоқони зи хуишони ӯй

گزین کرد خاقان ز خویشان اوی

Бирафтанд зон боргоҳи баланд

برفتند زان بارگاه بلند

Ба Эрон ба наздики шоҳи арҷманд

به ایران به نزدیک شاه ارجمند

Чу бишунид касрӣ биёрост тоҷ

چو بشنید کسری بیاراست تاج

Нишаст аз бар хусравии тахти оҷ

نشست از بر خسروی تخت عاج

Се марди гиронмояу ҳӯшманд

سه مرد گرانمایه و هوشمند

Расиданди наздики тахти баланд

رسیدند نزدیک تخت بلند

Се бадараи зи динор чун сӣ ҳазор

سه بدره ز دینار چون سی هزار

Ббрднд ва карданд пешаши нисор

ببردند و کردند پیشش نثار

зи заррину симину дебои чин

ز زرین و سیمین و دیبای چین

Дирафшонтар азосмон бар замин

درفشان‌تر ازآسمان بر زمین

Фиристодагонро чу бншохтнд

فرستادگان را چو بنشاختند

Ба чинии забон офарин сохтанд

به چینی زبان آفرین ساختند

Сазовори эшон яке ҷойгоҳ

سزاوار ایشان یکی جایگاه

Ҳмонгаҳ биёрост дастури шоҳ

همانگه بیاراست دستور شاه

Бгшти андарин низ як шаби сипеҳр

بگشت اندرین نیز یک شب سپهر

Чу барзади сар аз кӯҳи тобандаи меҳр

چو برزد سر از کوه تابنده مهر

Нишаст аз бртхти пирӯзи шоҳ

نشست از برتخت پیروز شاه

з ёқӯт биниҳод бар сари кулоҳ

ز یاقوت بنهاد بر سر کلاه

Бифармуд томўбду рои зан

بفرمود تاموبد و رای‌زن

Бирафтанд бо номдори анҷуман

برفتند با نامدار انجمن

Чунин гуфт кони номаи брҳрир

چنین گفت کان نامهٔ برحریر

Биоранд ва бунаанд пеши дабир

بیارند و بنهند پیش دبیر

Ҳама номдорон нишастанд гирд

همه نامداران نشستند گرد

Хиромон бар шоҳ шуд яздгирд

خرامان بر شاه شد یزدگرد

Чу он нома бар шоҳ Эрон бихонад

چو آن نامه بر شاه ایران بخواند

Ҳамаи анҷуман дар шигифтӣ бимонад

همه انجمن در شگفتی بماند

зи баси хӯбӣу пӯзиши воФрин

ز بس خوبی و پوزش وآفرین

Ки пайдои бад аз гуфт хоқони чин

که پیدا بد از گفت خاقان چین

Ҳамаи сарфарозони прҳизкор

همه سرفرازان پرهیزکار

Ситоиш гирифтанд бршҳрёр

ستایش گرفتند برشهریار

Ки яздони сипос ва бадвем паноҳ

که یزدان سپاس و بدویم پناه

Ки нанишаст як шоҳ бар пешгоҳ

که ننشست یک شاه بر پیشگاه

Ба пирӯзӣу фурӯи аўрнди шоҳ

به پیروزی و فرو اورند شاه

Бахӯбии внрмӣу пайванди шоҳ

بخوبی ونرمی و پیوند شاه

Ҳамаи душманони пеши ту банда анд

همه دشمنان پیش تو بنده‌اند

Вагар кеҳтарӣ росроФгндаҳ анд

وگر کهتری راسرافگنده‌اند

Ҳамаи бим зон лашкари чоҷ буд

همه بیم زان لشکر چاج بود

зи хоқон ки бо ганҷ ва бо тоҷ буд

ز خاقان که با گنج و با تاج بود

Ба фар шаҳаншоҳ шуд неки хоҳ

به فر شهنشاه شد نیک‌خواه

Ҳаме роҳ ҷӯяд ба наздики шоҳ

همی راه جوید به نزدیک شاه

Ҳронкс ки дорад зи гардони хирад

هرآنکس که دارد ز گردان خرد

Тани осонӣу ростии пурвирд

تن آسانی و راستی پرورد

Чўдонсти хоқон ки ӯ тови шоҳ

چودانست خاقان که او تاو شاه

Надорад ба пайванд ӯ ҷусти роҳ

ندارد به پیوند او جست راه

Набояд бад-ӣни кор кардани диранг

نباید بدین کار کردن درنگ

Ки касро зи пайванди аўнисти нанг

که کس را ز پیوند اونیست ننگ

зи чин то Бухоро сипоҳ вайанд

ز چین تا بخارا سپاه ویند

Ҳамаи меҳтарони нек хоҳ вайанд

همه مهتران نیک خواه ویند

Чу бишунид гуфтори он бхрдон

چو بشنید گفتار آن بخردان

Бузургону бедордили мӯбадон

بزرگان و بیداردل موبدان

зи бегона айвон бипардохтанд

ز بیگانه ایوان بپرداختند

Фиристодаро пеши бншохтнд

فرستاده را پیش بنشاختند

Шаҳаншоҳ бисёр бнўохтшон

شهنشاه بسیار بنواختشان

Ба наздикии тахти бншохтшон

به نزدیکی تخت بنشاختشان

Паёми ҷаҳондори бгзорднд

پیام جهاندار بگزاردند

Бросби сухан пой бифишораданд

براسب سخن پای بفشاردند

Чу бишунид шоҳи он суханҳои гарм

چو بشنید شاه آن سخنهای گرم

зи гардони чинӣ ба овози нарм

ز گردان چینی به آواز نرم

Чунин дод посух ки хоқони чин

چنین داد پاسخ که خاقان چین

Бузургаст ва бо дониши воФрин

بزرگست و با دانش وآفرین

Ба фарзанд пайванд ҷӯяд ҳаме

به فرزند پیوند جوید همی

Рухи дӯстиро бишӯяд ҳаме

رخ دوستی را بشوید همی

Ҳронкс ки дорад рӯонаши хирад

هرآنکس که دارد روانش خرد

Ба чашми хирад корҳо бингарад

به چشم خرد کارها بنگرد

Бисозем ва ин рой фаррух наҳем

بسازیم و این رای فرخ نهیم

Сухан ҳарч гуфтаст посухи диҳем

سخن هرچ گفته‌ست پاسخ دهیم

Чунон бояд акнӯн ки хоқони чин

چنان باید اکنون که خاقان چین

Дили мокнди шод бар ба гузин

دل ماکند شاد بر به گزین

Касеро фиристам ки дорад хирад

کسی را فرستم که دارد خرد

Шабистон ӯ сар ба сар бингарад

شبستان او سر به سر بنگرد

Яке баргузинад ки номӣ тараст

یکی برگزیند که نامی ترست

Ба хоқони чин бргромӣ тараст

به خاقان چین برگرامی ترست

Бибинад ки то чун буд модараш

ببیند که تا چون بود مادرش

Буд аз нажоди каёни гавҳараш

بود از نژاد کیان گوهرش

Чўоин карда бошад ки кардем ёд

چواین کرده باشد که کردیم یاد

Суханро ба пайвастагӣ дод дод

سخن را به پیوستگی داد داد

Фиристодагони хонданди офарин

فرستادگان خواندند آفرین

Ки аз шоҳ шодаст хоқони чин

که از شاه شادست خاقان چین

Ки дар пардаи пӯшидаи рӯйони ӯй

که در پرده پوشیده رویان اوی

зи дидор онкас напушанд рӯй

ز دیدار آنکس نپوشند روی

Шаҳаншоҳ бишунид зи эшон сухан

شهنشاه بشنید ز ایشان سخن

Бирав тоза шуд рӯзгори куҳан

برو تازه شد روزگار کهن

Нависандаи номаро пеш хонд

نویسندهٔ نامه را پیش خواند

зи хоқони фаровон суханҳо баранд

ز خاقان فراوان سخنها براند

Бифармуд то номаи посухи набшат

بفرمود تا نامه پاسخ نبشت

Гузидаи суханҳои фаррухи набшат

گزیده سخنهای فرخ نبشت

Нахуст офарин кард бар кирдигор

نخست آفرین کرد بر کردگار

Ҷаҳондори пирӯзу парвардгор

جهاندار پیروز و پروردگار

Ба фармон ӯйаст гетӣ ба пой

به فرمان اویست گیتی به پای

Ҳмўист бар неку бади раҳнамоӣ

همویست بر نیک و بد رهنمای

Касе рака хоҳад кунад арҷманд

کسی راکه خواهد کند ارجمند

зи пастии برارد ба чархи баланд

ز پستی برآرد به چرخ بلند

Дигар мондаи андари бади рӯзгор

دگر مانده اندر بد روزگار

Чу некӣ нахоҳад бадви кирдигор

چو نیکی نخواهد بدو کردگار

Бҳрникӣ аз вай шиносам сипос

بهرنیکی از وی شناسم سپاس

Вагар бад кунам зу дили андари ҳарос

وگر بد کنم زو دل اندر هراس

Набояд ки ҷон бошад андари танам

نباید که جان باشد اندر تنم

Агар биму умед азу бркнм

اگر بیم و امید از و برکنم

Расед ин фиристода ба офарин

رسید این فرستادهٔ به آفرین

Абои гарми гуфтори хоқони чин

ابا گرم گفتار خاقان چین

Шунидам зи пайвастагӣ ҳарч гуфт

شنیدم ز پیوستگی هرچ گفت

зи покон ки ӯ дорад андар наҳуфт

ز پاکان که او دارد اندر نهفت

Маро шод шуд дили зпиўнди ту

مرا شاد شد دل زپیوند تو

Бавижа зи пӯшидаи фарзанди ту

بویژه ز پوشیده فرزند تو

Фиристодам инак яке ҳӯшманд

فرستادم اینک یکی هوشمند

Ки дорад хиради ҷон ӯро бабанд

که دارد خرد جان او را ببند

Бияёд бигӯед ҳамаи рози ман

بیاید بگوید همه راز من

зи фарҷоми пайванду оғози ман

ز فرجام پیوند و آغاز من

Ҳамеша тану ҷонати пуршарми бод

همیشه تن و جانت پرشرم باد

Дилати шоду пуштат ба мо гарми бод

دلت شاد و پشتت به ما گرم باد

Нависанда чун хомаи бекори гашт

نویسنده چون خامه بیکار گشت

Биёрост қртос вондр навишт

بیاراست قرطاس واندر نوشت

Ҳамон чун сиришк қалам кард хушк

همان چون سرشک قلم کرد خشک

Ниҳоданд Меҳрии брўбри зи машк

نهادند مهری بروبر ز مشک

Барояшони яке халъат афганд шоҳ

برایشان یکی خلعت افگند شاه

Казон монад андари шигифтии сипоҳ

کزان ماند اندر شگفتی سپاه

Гузин кард касрии хирадманду род

گزین کرد کسری خردمند و راد

Куҷои ном ӯ буд Меҳрони ситод

کجا نام او بود مهران ستاد

зи эрониёни номвари сад савор

ز ایرانیان نامور صد سوار

Сухангӯӣу шоистау номдор

سخنگوی و شایسته و نامدار

Чунин гуфт касрӣ ба Меҳрони ситод

چنین گفت کسری به مهران ستاد

Ки рӯи шоду пирӯз бо меҳр ва дод

که رو شاد و پیروز با مهر و داد

Забони вгмон боядат чарби гӯй

زبان وگمان بایدت چرب‌گوی

Хиради раҳнамои вдли озри мҷўӣ

خرد رهنمای ودل آزر مجوی

Шабистон ӯро нигаҳ кун нахуст

شبستان او را نگه کن نخست

Баду неки боидкаҳи донеи дуруст

بد و نیک بایدکه دانی درست

Ба ороиши чеҳрау фару зеб

به آرایش چهره و فر و زیب

Набояд ки гирндти андари фиреб

نباید که گیرندت اندر فریب

Пас парда ӯ басии дрхтрст

پس پردهٔ او بسی درخترست

Ки бо фару боло ва бо афсараст

که با فر و بالا و با افسرست

Парастор зода наёяд ба кор

پرستار زاده نیاید به کار

Агар чанд бошад падари шаҳриёр

اگر چند باشد پدر شهریار

Нигар то кадомаст бо шарм ва дод

نگر تا کدامست با شرم و داد

Ба модар ки дорад зи хотуни нажод

به مادر که دارد ز خاتون نژاد

Набераи ҷаҳондори фағфури чин

نبیره جهاندار فغفور چین

зи пушти сипаҳдори хоқони чин

ز پشت سپهدار خاقان چین

Агар гўҳртн буд бо нажод

اگر گوهرتن بود با نژاد

Ҷаҳон зу шавад шод ӯ низ шод

جهان زو شود شاد او نیز شاد

Чўбшниди Меҳрони ситоди ин зи шоҳ

چوبشنید مهران ستاد این ز شاه

Басӣ офарин кард бар тоҷу гоҳ

بسی آفرین کرد بر تاج و گاه

Бирафт аз бар гоҳ гетӣ фурӯз

برفت از بر گاه گیتی‌فروز

Ба фархундаи фолу бхрдоди рӯз

به فرخنده فال و بخرداد روز

Ба хоқони чин огаҳӣ шуд ки шоҳ

به خاقان چین آگهی شد که شاه

Фиристодаи Меҳрони ситоду сипоҳ

فرستاده مهران ستاد و سپاه

Чўомд ба наздики хоқони чин

چوآمد به نزدیک خاقان چین

Заминро бабўсед ва кард офарин

زمین را ببوسید و کرد آفرین

Ҷаҳонҷӯй чун дид бнўохтш

جهانجوی چون دید بنواختش

Яке номвари ҷойгаҳи сохташ

یکی نامور جایگه ساختش

Азон корхоқони пурандешаи гашт

ازان کارخاقان پراندیشه گشت

Ба сӯии шабистони хотуни гузашт

به سوی شبستان خاتون گذشت

Суханҳои нӯшин равон баргушод

سخنهای نوشین‌روان برگشاد

зи ганҷи вази лашкар басӣ кард ёд

ز گنج وز لشکر بسی کرد یاد

Бадв гуфт кини шоҳи нӯшин равон

بدو گفت کین شاه نوشین‌روان

Ҷавонасту бедору давлати ҷавон

جوانست و بیدار و دولت جوان

Яке духтарӣ дод бояд бадавӣ

یکی دختری داد باید بدوی

Ки моро фазояд бадви обрӯӣ

که ما را فزاید بدو آبروی

Туро дар пас парда як духтараст

تو را در پس پرده یک دخترست

Куҷо бар сар бонувон афсараст

کجا بر سر بانوان افسرست

Марои орзўист аз меҳри ӯй

مرا آرزویست از مهر اوی

Ки дидаи нбрдорм аз чеҳри ӯй

که دیده نبردارم از چهر اوی

Чаҳораст низ аз парастандагон

چهارست نیز از پرستندگان

Парастору бедордили бандагон

پرستار و بیداردل بندگان

Аз эшон якеро сипорам бадавӣ

از ایشان یکی را سپارم بدوی

Бросоим аз ҷанг ваз гуфту гӯй

برآسایم از جنگ وز گفت و گوی

Бадв гуфт хотун ки бо рои ту

بدو گفت خاتون که با رای تو

Нагирад каси андари ҷаҳони ҷои ту

نگیرد کس اندر جهان جای تو

Барин гӯнаи як шаби бпимўди хоб

برین گونه یک شب بپیمود خواب

Чунин то баромади зи кӯҳи офтоб

چنین تا برآمد ز کوه آفتاب

Биёмад бадари гоҳи Меҳрони ситод

بیامد بدر گاه مهران ستاد

Бртхт ӯ рафт ва нома бидод

برتخت او رفت و نامه بداد

Чўон нома бархонад хоқони чин

چوآن نامه برخواند خاقان چین

з паймон бихандед ваз ба гузин

ز پیمان بخندید وز به گزین

Калиди шабистон бадв дод ва гуфт

کلید شبستان بدو داد و گفت

Бирав то крои бинӣ андар наҳуфт

برو تا کرا بینی اندر نهفت

Парастор бо ӯ биёмад чаҳор

پرستار با او بیامد چهار

Ки хоқони бадишони бадии устувор

که خاقان بدیشان بدی استوار

Чўмҳрони ситоди он суханҳо шунид

چومهران ستاد آن سخنها شنید

Биоварад бо устуворони калид

بیاورد با استواران کلید

Дрҳҷраҳ бикшод ва андар шуданд

درحجره بگشاد و اندر شدند

Парастандагон достонҳо заданд

پرستندگان داستانها زدند

Ки он рака акнӯн ту бинӣ бидод

که آن راکه اکنون تو بینی بداد

Ситора надидасту хуршеду бод

ستاره ندیدست و خورشید و باد

Шабистон биҳиштӣ шуд ороста

شبستان بهشتی شد آراسته

Пар аз моҳу хуршеду пурхоста

پر از ماه و خورشید و پرخواسته

Парии чеҳра бар гоҳ бинишаст панҷ

پری چهره بر گاه بنشست پنج

Ҳамаи барсарони тоҷ ва дар зери ганҷ

همه برسران تاج و در زیر گنج

Магари духти хотун ки афсар надошт

مگر دخت خاتون که افسر نداشت

Ҳамон ёраи втўқи вгўҳрндошт

همان یاره وطوق وگوهرنداشت

Яке ҷомаи куҳнаи бад бар буриш

یکی جامهٔ کهنه بد بر برش

Кулоҳии змшки эзадӣ бар сараш

کلاهی زمشک ایزدی بر سرش

з карда брх бар нигориш набӯд

ز  کرده به رخ بر نگارش نبود

Ҷузи ороиш кирдигораш набӯд

جز آرایش کردگارش نبود

Яке сарви бад бар сараши моҳи нав

یکی سرو بد بر سرش ماه نو

Фурӯзони зи дидор ӯ гоҳи нав

فروزان ز دیدار او گاه نو

Чўмҳрони ситод андрў бингаред

چومهران ستاد اندرو بنگرید

Якеро бадӣдор чун ӯ надид

یکی را بدیدار چون او ندید

Бидонаст бинодли рои род

بدانست بینادل رای راد

Ки давранд хоқони вхотўн з дод

که دورند خاقان وخاتون ز داد

Ба дастори вдстони ҳамеи чашми ӯй

به دستار ودستان همی چشم اوی

Бапушед вазон тоза шуд хашми ӯй

بپوشید وزان تازه شد خشم اوی

Парастандаро гуфт наздики шоҳ

پرستنده را گفت نزدیک شاه

Фаровон буд ёрау тоҷу гоҳ

فراوان بود یاره و تاج و گاه

Ман инро ки бетоҷ ва ороишаст

من این را که بی‌تاج و آرایشست

Гузидам ки ин андар афзоишаст

گزیدم که این اندر افزایشست

Ба ранҷ аз пай ба гузин омадам

به رنج از پی به گزین آمدم

На аз баҳри дебои чини омадам

نه از بهر دیبای چین آمدم

Бадв гуфт хотун ки эй марди пер

بدو گفت خاتون که ای مرد پیر

Нагӯйӣ ҳамеи як сухани дилпазир

نگویی همی یک سخن دلپذیر

Ту онро ки бо фар ва зебасту рой

تو آن را که با فر و زیبست و رای

Дил фурӯз гашта расида ба ҷой

دل فروز گشته رسیده به جای

Ба болои сарву брх чун баҳор

به بالای سرو و به رخ چون بهار

Бидонад парастидани шаҳриёр

بداند پرستیدن شهریار

Ҳамеи кӯдакии норасида ба ҷой

همی کودکی نارسیده به جای

Бирав баргузинӣ нае покроӣ

برو برگزینی نه ای پاکرای

Чунин посух оварад Меҳрони ситод

چنین پاسخ آورد مهران ستاد

Ки хоқон агар сар бипечад з дод

که خاقان اگر سر بپیچد ز داد

Бидонад ки шоҳи ҷаҳони кадхудоӣ

بداند که شاه جهان کدخدای

Бихонад маро низ нопоки рой

بخواند مرا نیز ناپاک رای

Ман инро писандам ки бе тахти оҷ

من این را پسندم که بی‌تخت عاج

Надорад зи бен ёраи втўқи втоҷ

ندارد ز بن یاره وطوق وتاج

Агар меҳтарон ин набенанд рой

اگر مهتران این نبینند رای

Чу фармон буд бози гирдам ба ҷой

چو فرمان بود باز گردم به جای

Нигаҳ кард хоқон ба гуфтори ӯй

نگه کرد خاقان به گفتار اوی

Шигифт омадаш рои вкрдори ӯй

شگفت آمدش رای وکردار اوی

Бидонаст кони пери покизаи мағз

بدانست کان پیر پاکیزه مغز

Бузургасту шоистаи кори нағз

بزرگست و شایسته کار نغز

Хирадманд бинишаст бо рои зан

خردمند بنشست با رای‌زن

Бполўди зоиўони шоҳи анҷуман

بپالود زایوان شاه انجمن

Чу прдхтаҳ шуд ҷойгоҳ нишаст

چو پردخته شد جایگاه نشست

Бирафтанд бо зиҷи рӯмии бадаст

برفتند با زیج رومی بدست

Ситораи шиносону кндоўрон

ستاره شناسان و کندآوران

Ҳронкс ки буданд зи эшон сарон

هرآنکس که بودند ز ایشان سران

Бифармуд то ҳар кро буд меҳр

بفرمود تا هر کرا بود مهر

Биҷустанд як сари шумори сипеҳр

بجستند یک سر شمار سپهر

Ҳаме кард мӯбад ба ахтари нигоҳ

همی‌کرد موبد به اختر نگاه

Зкрдори хоқону пайванди шоҳ

زکردار خاقان و پیوند شاه

Чунин гуфт фарҷоми к-эии шаҳриёр

چنین گفت فرجام کای شهریار

Дилатро ббди ҳеҷ ранҷаи мадор

دلت را ببد هیچ رنجه مدار

Ки ин кори ҷуз бар баӣ нагзарад

که این کار جز بر بهی نگذرد

Ббди рои душман ҷаҳон насупурд

ببد رای دشمن جهان نسپرد

Чунинаст рози сипеҳри баланд

چنینست راز سپهر بلند

Ҳамон гардиши ахтари сӯдманд

همان گردش اختر سودمند

Казин духти хоқони вази пушти шоҳ

کزین دخت خاقان وز پشت شاه

Бияёд яке шоҳи зебои гоҳ

بیاید یکی شاه زیبای گاه

Бирав шаҳриёрон кунанд офарин

برو شهریاران کنند آفرین

Ҳамон пурҳунари сарфарозони чин

همان پرهنر سرفرازان چین

Чу бишунид хоқони дилаши гашти хуш

چو بشنید خاقان دلش گشت خوش

Бихандед хотуни хўршидФш

بخندید خاتون خورشیدفش

Чу аз чора дилҳо бипардохтанд

چو از چاره دلها بپرداختند

Фиристодаро пеши бншохтнд

فرستاده را پیش بنشاختند

Бигуфтанд чизе ки боист гуфт

بگفتند چیزی که بایست گفت

зи фарзанди хотун ки бад дар наҳуфт

ز فرزند خاتون که بد در نهفت

БпзрФти Меҳрони ситод аз падар

بپذرفت مهران ستاد از پدر

Ба номи шаҳаншоҳи пирӯзгар

به نام شهنشاه پیروزگر

Миёнҷии бпзрФти хоқон ба дод

میانجی بپذرفت خاقان به داد

Ҳамон рака дорад зи хотуни нажод

همان راکه دارد ز خاتون نژاد

Парастандагон бо нисор омаданд

پرستندگان با نثار آمدند

Ба шодӣ бар шаҳриёр омаданд

به شادی بر شهریار آمدند

Вазони пас яке ганҷи ороста

وزان پس یکی گنج آراسته

Бадв дар з ҳар гӯнае хоста

بدو در ز هر گونه‌ای خواسته

зи динору зи гавҳару тавқу тоҷ

ز دینار و ز گوهر و طوق و تاج

Ҳамон меҳри пирӯзау тахти оҷ

همان مهر پیروزه و تخت عاج

Яке дигари азъўди ҳиндӣ ба зар

یکی دیگر ازعود هندی به زر

Бирав бофта чанд гӯнаи гуҳар

برو بافته چند گونه گهر

Або ҳар яке афсарии шоҳвор

ابا هر یکی افسری شاهوار

Сад асб ва сад астар ба зин ва ба бор

صد اسب و صد استر به زین و به بار

Шутури боркрдаҳи зи дебои чин

شتر بارکرده ز دیبای چین

Биёроста пушти асбон ба зин

بیاراسته پشت اسبان به زین

Чиҳилро зи дебои зарбафти гаван

چهل را ز دیبای زربفت گون

Кашида зибри ҷад ба зари андарун

کشیده زبر جد به زر اندرون

Сад уштури з густурданӣ бор кард

صد اشتر ز گستردنی بار کرد

Парастандаи сесад падедор кард

پرستنده سیصد پدیدار کرد

Ҳаме буд тоҳрксӣ барнишаст

همی‌بود تاهرکسی برنشست

Броиини чин бо дирафшии бадаст

برآیین چین با درفشی بدست

Бифармуд хоқони пирўзбхт

بفرمود خاقان پیروزبخت

Ки бунаанд бркўҳаҳи пели тахт

که بنهند برکوههٔ پیل تخت

Бирав бофтаи шӯшаи симу зар

برو بافته شوشهٔ سیم و زر

Ба шӯшаи дарун чанд гӯнаи гуҳар

به شوشه درون چند گونه گهر

Дирафшии дирафшон ба дебои чин

درفشی درفشان به دیبای چین

Ки пайдо набӯдӣ зи дебои замин

که پیدا نبودی ز دیبا زمین

Ба сад мардаш аз ҷой бардоштанд

به صد مردش از جای برداشتند

зи ҳомӯн ба гардун барафроштанд

ز هامون به گردون برافراشتند

з дебо биёрост Меҳдӣ ба зар

ز دیبا بیاراست مهدی به زر

Ба маҳди андаруни нобсўдаҳи гуҳар

به مهد اندرون نابسوده گهر

Чу сесад парастор бо моҳрӯӣ

چو سیصد پرستار با ماهروی

Бирафтанд шодони дилу роҳи ҷӯй

برفتند شادان‌دل و راه‌جوی

Фиристод фарзандро назд шоҳ

فرستاد فرزند را نزد شاه

Сипоҳӣ ҳаме рафт бо ӯ ба роҳ

سپاهی همی‌رفت با او به راه

Парастандаи панҷоҳу ходими чиҳил

پرستنده پنجاه و خادم چهل

Бирав бргзштнди шодон ба дил

برو برگذشتند شادان به دل

Чўпрдхтаҳ шуд зон биёмад дабир

چوپردخته شد زان بیامد دبیر

Биоварад машку гулоби вҳрир

بیاورد مشک و گلاب وحریر

Яке нома бинвишт ар танги вор

یکی نامه بنوشت ارتنگ‌ وار

Пари ороишу буиу ранг ва нигор

پر آرایش و بوی و رنگ و نگار

Нахустин ситуд офаринанда ро

نخستین ستود آفریننده را

Ҷаҳондору бедору бинанда ро

جهاندار و بیدار و بیننده را

Ки ҳарчиз кӯ созад андари Буш

که هرچیز کو سازد اندر بوش

Барон сӯ буд бандагонро равиш

بران سو بود بندگان را روش

Шаҳаншоҳи Эрон маро афсараст

شهنشاه ایران مرا افسرست

На пайванд ӯ аз пай духтараст

نه پیوند او از پی دخترست

Ки томни шнидстм аз бхрдон

که تامن شنیدستم از بخردان

Бузургону бедори дили мӯбадон

بزرگان و بیدار دل موبدان

зи фару бузургӣу аўрнди шоҳ

ز فر و بزرگی و اورند شاه

Биҷустам ҳамеи ройу пайванди шоҳ

بجستم همی رای و پیوند شاه

Ки андари ҷаҳони сар ба сари додгар

که اندر جهان سر به سر دادگر

Ҷаҳондор чун ӯ набандад камар

جهاندار چون او نبندد کمر

Ба мардӣу пирӯзӣу дастгоҳ

به مردی و پیروزی و دستگاه

Ба фару бнирўу тахту кулоҳ

به فر و بنیرو و تخت و کلاه

Ба родӣу дониш ба рои вхрд

به رادی و دانش به رای وخرد

Варои дайни яздони ҳамеи пурвирд

ورا دین یزدان همی‌پرورد

Фиристодам инак ҷаҳони байни хеш

فرستادم اینک جهان بین خویش

Сӯии шоҳи касрӣ ба ойини хеш

سوی شاه کسری به آیین خویش

Бифармудаам то буд бандаи вор

بفرموده‌ام تا بود بنده‌وار

Чўшоиди пас пардаи шаҳриёр

چوشاید پس پردهٔ شهریار

Хирад гирад аз фару фарҳанги ӯй

خرد گیرد از فر و فرهنگ اوی

Биомузади ойину оҳанги ӯй

بیاموزد آیین و آهنگ اوی

Ки бахти вхрди раҳнамӯни ту бод

که بخت وخرد رهنمون تو باد

Бузургии вдонши сутуни ту бод

بزرگی ودانش ستون تو باد

Ниҳоданд меҳр аз бар машки чин

نهادند مهر از بر مشک چین

Фиристодаро дод ва кард офарин

فرستاده را داد و کرد آفرین

Яке халъат аз баҳри Меҳрони ситод

یکی خلعت از بهر مهران ستاد

Биёрост кон кас надорад ба ёд

بیاراست کان کس ندارد به یاد

Ки додӣ касе аз маони ҷаҳон

که دادی کسی از مهان جهان

Фиристодаро ошкори внҳон

فرستاده را آشکار ونهان

Ҳамон низ ёронашро ҳадя дод

همان نیز یارانش را هدیه داد

зи динори ваз машкашон кард шод

ز دینار وز مشکشان کرد شاد

Ҳаме рафт бо духтари вхўостаҳ

همی‌رفت با دختر وخواسته

Саворону пелони ороста

سواران و پیلان آراسته

Чунин то лаб равад Ҷайҳун кашид

چنین تا لب رود جیحون کشید

Ба мижгони ҳаме аз дилаш хӯн кашид

به مژگان همی از دلش خون کشید

Ҳаме буд то равад бгзоштнд

همی‌بود تا رود بگذاشتند

з хушкӣ барон рӯй бардоштанд

ز خشکی بران روی برداشتند

зи Ҷайҳуни дилии пари зхўни бозгашт

ز جیحون دلی پر زخون بازگشت

зи фарзанд бо дарди анбози гашт

ز فرزند با درد انباز گشت

Ҷӯ огоҳӣ омад зи Меҳрони ситод

جو آگاهی آمد ز مهران ستاد

Ҳаме ҳар каси он муждаро ҳадя дод

همی هر کس آن مژده را هدیه داد

Якояки ҳамеи хонданди офарин

یکایک همی‌خواندند آفرین

Абршоаҳи Эрони всолори чин

ابرشاه ایران وسالار چین

Дилии шод бо ҳадя ва бо нисор

دلی شاد با هدیه و با نثار

Ҳамаи меҳрбону ҳамаи дўстор

همه مهربان و همه دوستار

Бибастанд озин ба шаҳр ва ба роҳ

ببستند آذین به شهر و به راه

Дирам рехтанд аз бар тахти шоҳ

درم ریختند از بر تخت شاه

Ба Омуӣу роҳи биёбони Марв

به آموی و راه بیابان مرو

Замин буд як сар чу пари тзрў

زمین بود یک سر چو پر تذرو

Чунин то ба бастом вгргон расед

چنین تا به بسطام وگرگان رسید

Ту гуфтӣ замини осмонро надид

تو گفتی زمین آسمان را ندید

Зоиин ки бастанд бар шаҳру дашт

زآیین که بستند بر شهر و دشت

Броҳӣ ки лашкари ҳамеи бргзшт

براهی که لشکر همی‌برگذشت

Вази Эрони ҳамаи кӯдаку марду зан

وز ایران همه کودک و مرد و زن

Ба роҳи бут чин шуданд анҷуман

به راه بت چین شدند انجمن

зи боло бар эшон гуҳар рехтанд

ز بالا بر ایشان گهر ریختند

Ба паии заъфарону дирам бехтанад

به پی زعفران و درم بیختند

Бромихтаҳи таштҳои хлўқ

برآمیخته طشتهای خلوق

Ҷаҳон пуршуд аз нолаи кӯсу буқ

جهان پرشد از نالهٔ کوس و بوق

Ҳамаи ёли асбони пар аз машки вмӣ

همه یال اسبان پر از مشک ومی

Шукр бо дирами рехтаи зери пай

شکر با درم ریخته زیر پی

зи баси нола ноӣу чангу рубоб

ز بس نالهٔ نای و چنگ و رباب

Набад бар замини ҷои ороми вхўоб

نبد بر زمین جای آرام وخواب

Чўомди бути андари шабистони шоҳ

چوآمد بت اندر شبستان شاه

Ба маҳд андарун кард касрии нигоҳ

به مهد اندرون کرد کسری نگاه

Яке сарви дайн аз буриши гирди моҳ

یکی سرو بن از برش گرد ماه

Ниҳода ба ма бар зи анбари кулоҳ

نهاده به مه بر ز عنبر کلاه

Кулоҳӣ ба кирдори мишкӣни зира

کلاهی به کردار مشکین زره

з гавҳар кашида гиреҳи брграҳ

ز گوهر کشیده گره برگره

Гиреҳи баста аз тор ва бартофта

گره بسته از تار و برتافته

Ба афсуни як андар дигар бофта

به افسون یک اندر دگر بافته

Чу аз ғолияи бргли ангуштарӣ

چو از غالیه برگل انگشتری

Ҳамаи зери ангуштарии муштарӣ

همه زیر انگشتری مشتری

Дарави шоҳи нӯшин равон хира монад

درو شاه نوشین‌روان خیره ماند

Бирав номи яздон фаровон бихонад

برو نام یزدان فراوان بخواند

Сазовор ӯ ҷой багазед шоҳ

سزاوار او جای بگزید شاه

Биёростанд аз паии моҳи гоҳ

بیاراستند از پی ماه گاه

Чу огоҳӣ омад ба хоқони чин

چو آگاهی آمد به خاقان چین

зи Эрону зи шоҳи Эрони замин

ز ایران و ز شاه ایران زمین

Вазони шодмонӣ ба фарзанди ӯй

وزان شادمانی به فرزند اوی

Шудани шоди вхрм ба пайванди ӯй

شدن شاد وخرم به پیوند اوی

Бпрдхти суғди всмрқнди вчоҷ

بپردخت سغد وسمرقند وچاج

Ба қҷғор бошӣ фиристод тоҷ

به قجغار باشی فرستاد تاج

Азин шаҳрҳо чун бирафт он сипоҳ

ازین شهرها چون برفت آن سپاه

Ҳаме марзбонон фиристод шоҳ

همی مرزبانان فرستاد شاه

Ҷаҳон шуд пар аз дод нӯшин равон

جهان شد پر از داد نوشین‌روان

Бихуфтанд брдшти перу ҷавон

بخفتند بردشت پیر و جوان

Якояки ҳамеи хонданди офарин

یکایک همی‌خواندند آفرین

з ҳар ҷои бршҳрёри замин

ز هر جای برشهریار زمین

Ҳама даст бардошта ба осмон

همه دست برداشته به آسمان

Ки эй кирдигори макону замон

که ای کردگار مکان و زمان

Ту ин дод бар шоҳ касрӣ бидор

تو این داد بر شاه کسری بدار

Бигардон зи ҷонаши бади рӯзгор

بگردان ز جانش بد روزگار

Ки аз фару аўрнд ӯ дар ҷаҳон

که از فر و اورند او در جهان

Бадии даври гашти ошкору ниҳон

بدی دور گشت آشکار و نهان

Ба нахҷӣр чун ӯ ба гиреҳгон расед

به نخجیر چون او به گرگان رسید

Кушода касе рӯй хоқон надид

گشاده کسی روی خاقان ندید

Бишуд хоби вхўрд аз саворони чин

بشد خواب وخورد از سواران چین

Саворӣ набардошт аз асби зин

سواری نبرداشت از اسب زین

Пароганда шуд тарки сесад ҳазор

پراگنده شد ترک سیصد هزار

Ба ҷое набад кӯшиши корзор

به جایی نبد کوشش کارزار

Камоне набоист кардан ба зиҳ

کمانی نبایست کردن به زه

На ки бад аз эдар на чинӣ на ма

نه که بد از ایدر نه چینی نه مه

Бад-ӣни сон буд фару брзи каён

بدین سان بود فر و برز کیان

Ба нахчири оҳанги шери жён

به نخچیر آهنگ شیر ژیان

Ки номи вайу ахтари шоҳ буд

که نام وی و اختر شاه بود

Ки ҳам тахт ва ҳам бахти ҳамроҳ буд

که هم تخت و هم بخت همراه بود

Вазони пас бузургон шуданд анҷуман

وزان پس بزرگان شدند انجمن

Аз Омуӣ то шаҳри чочу хутан

از آموی تا شهر چاچ و ختن

Бигуфтанд кин шаҳрҳои фарох

بگفتند کاین شهرهای فراخ

Пар аз боғу майдону айвону кох

پر از باغ و میدان و ایوان و کاخ

зи чочу брк то Самарқанду суғд

ز چاچ و تَرَک تا سمرقند و سغد

Басӣ буд вайрону ороми ҷғд

بسی بود ویران و آرام جغد

Чғонии всўмони вхтлону Балх

چغانی وسومان وختلان و بلخ

Шудаи рӯз бар ҳар касе тору талх

شده روز بر هر کسی تار و تلخ

Бухорои вхўорзми вомўӣу зам

بخارا وخوارزم وآموی و زم

Басӣ ёд дорамӣ бо дарду ғам

بسی دارمی یاد با درد و غم

зи бедоди вази ранҷи афросйоб

ز بیداد وز رنج افراسیاب

Касеро набад ҷои ороми вхўоб

کسی را نبد جای آرام وخواب

Чўкихсрў омад брстим аз ӯй

چوکیخسرو آمد برستیم از اوی

Ҷаҳонии бросўд аз гуфт вгўӣ

جهانی برآسود از گفت وگوی

Азон пас чу арҷосб шуд зӯрманд

ازان پس چو ارجاسب شد زورمند

Шуд ин марзҳо пари зи дарди вгзнд

شد این مرزها پر ز درد وگزند

Аз Эрон чу гуштосб омад ба ҷанг

از ایران چو گشتاسب آمد به جنگ

Надид инчи арҷосби ҷои диранг

ندید ایچ ارجاسب جای درنگ

Бросўди гетии зи кирдори ӯй

برآسود گیتی ز کردار اوی

Ки ҳаргизи мабодои фалаки ёроўӣ

که هرگز مبادا فلک یاراوی

Азон пас чўнрсӣ сипаҳдор шуд

ازان پس چونرسی سپهدار شد

Ҳамаи шаҳрҳо пари з тимор шуд

همه شهرها پر ز تیمار شد

Чўшопўр армзд бигирифт ҷой

چوشاپور ارمزد بگرفت جای

Надонист нарисӣ сарашро зи пой

ندانست نرسی سرش را ز پای

Ҷаҳон сӯй дод омаду эминӣ

جهان سوی داد آمد و ایمنی

зи бад баста шуд дасти оҳрмнӣ

ز بد بسته شد دست آهرمنی

Чўхоқони ҷаҳони бастад аз яздгирд

چوخاقان جهان بستد از یزدگرد

Ббд тиздстӣ баровард гирд

ببد تیزدستی برآورد گرد

Биёмад ҷаҳондори баҳроми гӯр

بیامد جهاندار بهرام گور

Азуи гашти хоқони пар аз дарду шӯр

ازو گشت خاقان پر از درد و شور

Шуд аз дод ӯ шаҳрҳо чун биҳишт

شد از داد او شهرها چون بهشت

Пароганда шуд кори нохубу зишт

پراگنده شد کار ناخوب و زشت

Ба ҳангоми пирӯз чун хўшнўоз

به هنگام پیروز چون خوشنواز

Ҷаҳон кард пари дарду гарму гудоз

جهان کرد پر درد و گرم و گداز

Мабодои фиғоняши фарзанди ӯй

مبادا فغانیش فرزند اوی

Маи хуишони маи тахти вмаҳи аўрнди ӯй

مه خویشان مه تخت ومه اورند اوی

Ҷаҳондори касрӣ кунун марзи мо

جهاندار کسری کنون مرز ما

БпзрФт ва пурмоя шуд арзи мо

بپذرفت و پرمایه شد ارز ما

Бмонод то ҷовдони ин бар ӯй

بماناد تا جاودان این بر اوی

Ҷаҳони сар ба сар чун тан ва чун сари ӯй

جهان سر به سر چون تن و چون سر اوی

Ки аз вай замин дод бинад кунун

که از وی زمین داد بیند کنون

Набинем ранҷ вена резем хӯн

نبینیم رنج ونه ریزیم خون

Азон пас зи ҳитоли втрки вхтн

ازان پس ز هیتال وترک وختن

Ба глзриўни бршднди анҷуман

به گلزریون برشدند انجمن

Ба ҳар сӯ ки бади мӯбадии кордон

به هر سو که بد موبدی کاردان

Радии поки вҳшёру бсёрдон

ردی پاک وهشیار و بسیاردان

зи перони ҳронкс ки бади рои зан

ز پیران هرآنکس که بد رای‌زن

Брўбри з таркон шуданд анҷуман

بروبر ز ترکان شدند انجمن

Чунон рои диданди як сари сипоҳ

چنان رای دیدند یک سر سپاه

Ки оянд бо ҳадяи наздики шоҳ

که آیند با هدیه نزدیک شاه

Чу наздики нӯшин равон омаданд

چو نزدیک نوشین‌روان آمدند

Ҳамаи як дил ва як забон омаданд

همه یک دل و یک زبان آمدند

Чунон гашти зи анбӯҳи даргоҳи шоҳ

چنان گشت ز انبوه درگاه شاه

Ки бастанди брмўр ва бар пашшаи роҳ

که بستند برمور و بر پشه راه

Ҳама барниҳоданд сари брзмин

همه برنهادند سر برزمین

Ҳамаи шоҳи рохўонднди офарин

همه شاه راخواندند آفرین

Бигуфтанд к-эии шоҳи мо банда ем

بگفتند کای شاه ما بنده‌ایم

Ба фармони ту дар ҷаҳон зинда ем

به فرمان تو در جهان زنده‌ایم

Ҳама сарфарозем бо сози ҷанг

همه سرفرازیم با ساز جنگ

Ба ҳомӯн бадарем чарми паланг

به هامون بدریم چرم پلنگ

Шаҳаншоҳи пзрФти зи эшон нисор

شهنشاه پذرفت ز ایشان نثار

Брстнди пок аз бади рӯзгор

برستند پاک از بد روزگار

Аз эшон фиғоняши бади пешрав

از ایشان فغانیش بد پیشرو

Сипоҳии пасаш ҷанги созони нав

سپاهی پسش جنگ سازان نو

зи гардон чу хушнӯд шуд шаҳриёр

ز گردان چو خشنود شد شهریار

Биёмад ба даргоҳи солори бор

بیامد به درگاه سالار بار

Бипурсед бисёру бнўохтшон

بپرسید بسیار و بنواختشان

Баҳри барзании ҷойгаҳи сохташон

بهر برزنی جایگه ساختشان

Вазони пас шаҳаншоҳи яздони параст

وزان پس شهنشاه یزدان‌پرست

Ба хок омад аз ҷойгоҳ нишаст

به خاک آمد از جایگاه نشست

Ситоиш ҳаме кард бркрдгор

ستایش همی‌کرد برکردگار

Ки эй бартар аз гардиши рӯзгор

که ای برتر از گردش روزگار

Ту додӣ марои фару фарҳангу рой

تو دادی مرا فر و فرهنگ و رای

Ту бошӣ баҳри некӣ эй раҳнамоӣ

تو باشی بهر نیکی‌ای رهنمای

Ҳар онкас ки ёбад зи ман огаҳӣ

هر آنکس که یابد ز من آگهی

Азин пас наҷуед кулоҳи маӣ

ازین پس نجوید کلاه مهی

Ҳамаи кеҳтариро бисозанд кор

همه کهتری را بسازند کار

Надорад касе Зуҳраи корзор

ندارد کسی زهرهٔ کارزار

Ба кӯҳи андаруни мурғу моҳӣ бар об

به کوه اندرون مرغ و ماهی بر آب

Чу ман хуфта бошам наҷӯянд хоб

چو من خفته باشم نجویند خواب

Ҳамаи доми вдд посбон мананд

همه دام ودد پاسبان منند

Маони ҷаҳон кеҳтарон мананд

مهان جهان کهتران منند

Кро баргузинӣ ту ӯ хор нест

کرا برگزینی تو او خوار نیست

Ҷаҳонро ҷуз аз ту ҷаҳондор нест

جهان را جز از تو جهاندار نیست

Ту неруи диҳӣ то магар дар ҷаҳон

تو نیرو دهی تا مگر در جهان

Нхсбди зи ман мӯри хастаи равон

نخسبد ز من مور خسته روان

Чунин пеши яздон фаровон гирист

چنین پیش یزدان فراوان گریست

Нигар то чунин дараҷаон шоҳ кист

نگر تا چنین درجهان شاه کیست

Ба тахт омад аз ҷойгаҳи намоз

به تخت آمد از جایگاه نماز

зи гиреҳгон брФтн гирифтанд соз

ز گرگان برفتن گرفتند ساز

Баромад хурӯшидани гоўдм

برآمد خروشیدن گاودم

зи даргоҳи овози рўиинаҳи хам

ز درگاه آواز رویینه خم

Сипаҳ барнишаст ва буна барниҳод

سپه برنشست و بنه برنهاد

зи яздони некӣ диҳиш кард ёд

ز یزدان نیکی دهش کرد یاد

зи динору дебоу тоҷу камар

ز دینار و دیبا و تاج و کمر

зи ганҷи дирами ҳам з дару гуҳар

ز گنج درم هم ز در و گهر

зи асбону пӯшидаи рӯйону тоҷ

ز اسبان و پوشیده رویان و تاج

Дигар маҳди пирӯзау тахти оҷ

دگر مهد پیروزه و تخت عاج

Нишастанд бар зини парастандагон

نشستند بر زین پرستندگان

Бути орои вҳргўнаҳ эй бандагон

بت آرای وهرگونه‌ای بندگان

Фиристод яксар сӯии тисФўн

فرستاد یکسر سوی طیسفون

Шабистони чинӣ ба пеши андарун

شبستان چینی به پیش اندرون

Ба фархундаи фол ва ба рӯзи осмон

به فرخنده فال و به روز آسمان

Бирафтанд гирди андараши ходимон

برفتند گرد اندرش خادمان

Срмўбдон буд Меҳрони ситод

سرموبدان بود مهران ستاد

Бишуд бо шабистони хоқони нажод

بشد با شبستان خاقان نژاد

Сӯй тисФўн рафт ганҷу буна

سوی طیسفون رفت گنج و بنه

Сипоҳӣ намонад аз ялони як тана

سپاهی نماند از یلان یک تنه

Ҳамаи вижаи гардони оздогон

همه ویژه گردان آزداگان

Биёмад сӯии озрободгон

بیامد سوی آذرآبادگان

Сипоҳӣ биёмад з ҳар кишварӣ

سپاهی بیامد ز هر کشوری

зи Гелону зи Дайламони лашкарӣ

ز گیلان و ز دیلمان لشکری

зи кӯҳи блўҷу зи дашти срўч

ز کوه بلوچ و ز دشت سروچ

Гурозон бирафтанд гардони кӯч

گرازان برفتند گردان کوچ

Ҳамаи пок бо ҳадя ва бо нисор

همه پاک با هدیه و با نثار

Ба пеши саропардаи шаҳриёр

به پیش سراپردهٔ شهریار

Бидон шҳршди шаҳриёри бузург

بدان شهرشد شهریار بزرگ

Ки азмиш кӯтаҳ кунад чанги гург

که ازمیش کوته کند چنگ گرگ

Ба фари ҷаҳондори касрии сипеҳр

به فر جهاندار کسری سپهر

Дигаргуна тар шуд ба кин ва ба меҳр

دگرگونه‌تر شد به کین و به مهر

Ба шаҳрии куҷои бргзштии сипоҳ

به شهری کجا برگذشتی سپاه

Ниёзорад зон кштмндӣ ба роҳ

نیازارد زان کشتمندی به راه

Нҷстӣ касе азксии нони воб

نجستی کسی ازکسی نان وآب

Барра бар биёростӣ ҷои хоб

بره‌بر بیاراستی جای خواب

Бринсони ҳамеи гирди гетии бгшт

برینسان همی گرد گیتی بگشت

Нигаҳ кард ҳарҷоӣ ҳомӯну дашт

نگه کرد هرجای هامون و دشت

Ҷаҳон дид як сари пар аз киштманд

جهان دید یک سر پر از کشتمند

Дару дашти пургову пургӯсфанд

در و دشت پرگاو و پرگوسفند

Заминӣ ки обод ҳаргиз набӯд

زمینی که آباد هرگز نبود

Брўбр надиданд кишту дуруд

بروبر ندیدند کشت و درود

Нигаҳ кард касрӣ барӯманд ёфт

نگه کرد کسری برومند یافت

Бҳрхонаҳ эй чанд фарзанд ёфт

بهرخانه‌ای چند فرزند یافت

Хамидаи сар аз бори шохи дарахт

خمیده سر از بار شاخ درخت

Ба фари ҷаҳондори бидорбхт

به فر جهاندار بیداربخت

Ба манзили расиданди наздики шоҳ

به منزل رسیدند نزدیک شاه

Фиристода қайсар омад ба роҳ

فرستادهٔ قیصر آمد به راه

Абои ҳадяу ҷомау симу зар

ابا هدیه و جامه و سیم و زر

зи дебои рӯмӣу чинии камар

ز دیبای رومی و چینی کمر

Нисорӣ ки пӯшида шуд рӯй бум

نثاری که پوشیده شد روی بوم

Чунон бож ҳаргиз наомад зи рӯм

چنان باژ هرگز نیامد ز روم

зи динор пар карда даҳ чарми гов

ز دینار پر کرده ده چرم گاو

Се сола фиристода шуд божу сов

سه ساله فرستاده شد باژ و ساو

зи қайсари яке номае бо нисор

ز قیصر یکی نامه‌ای با نثار

набиштаи сӯии номвари шаҳриёр

نبشته سوی نامور شهریار

Фиристодаро пеши бншонднд

فرستاده را پیش بنشاندند

Нигаҳ кард ва нома бирав хонданд

نگه کرد و نامه برو خواندند

Басии нарм пайғомҳо дода буд

بسی نرم پیغامها داده بود

зи чизе ки пешаши фиристода буд

ز چیزی که پیشش فرستاده بود

Казин пас фузун тар фиристем чиз

کزین پس فزون‌تر فرستیم چیز

Ки ин сови бад бож боист низ

که این ساو بد باژ بایست نیز

БпзрФти шоҳи онк ӯ дид ранҷ

بپذرفت شاه آنک او دید رنج

Фиристод яксар ҳамаи сӯии ганҷ

فرستاد یکسر همه سوی گنج

Вазони тахти шоҳ андар омад ба асб

وزان تخت شاه اندر آمد به اسب

Ҳаме ронад то хони озргшсб

همی‌راند تا خان آذرگشسب

Чу аз даври ҷой парастиш бидид

چو از دور جای پرستش بدید

Шуд аз оби дидаи Рахши нопадид

شد از آب دیده رخش ناپدید

Фурӯд омад аз асб барисам бадаст

فرود آمد از اسب برسم بدست

Ба замзам ҳаме гуфт влбро бибаст

به زمزم همی‌گفت ولب را ببست

Ҳамон пеши оташ ситоиш гирифт

همان پیش آتش ستایش گرفت

Ҷаҳони офаринро ниёйиш гирифт

جهان آفرین را نیایش گرفت

Ҳамаи зару гавҳари фузӯнӣ ки барад

همه زر و گوهر فزونی که برد

Саросар ба ганҷури оташи супурд

سراسر به گنجور آتش سپرد

Прагаанд бар мӯбадони симу зар

پراگند بر موبدان سیم و زر

Ҳама ҷома бахшедашон бо гуҳар

همه جامه بخشیدشان با گهر

Ҳамаи мӯбадон зу тавонгар шуданд

همه موبدان زو توانگر شدند

Ниёйиши кунони пеш озар шуданд

نیایش کنان پیش آذر شدند

Ба замзами ҳамеи хонданди офарин

به زمزم همی‌خواندند آفرین

Барон додгари шаҳриёри замин

بران دادگر شهریار زمین

Ва зонҷо биёмад сӯии тисФўн

و زانجا بیامد سوی طیسفون

Замин шуд зи лашкар ки бесутун

زمین شد ز لشکر که بیستون

зи баси хостаи кон пароганда шуд

ز بس خواسته کان پراگنده شد

зи зару дирами кишвар огндаҳ шуд

ز زر و درم کشور آگنده شد

Вазони шаҳри сӯй мдоин кашид

وزان شهر سوی مداین کشید

Ки онҷои бадии ганҷҳоро калид

که آنجا بدی گنجها را کلید

Гулистони чин бо чиҳил Авестоад

گلستان چین با چهل اوستاد

Ҳаме ронад дар пеши Меҳрони ситод

همی‌راند در پیش مهران ستاد

Чу касрӣ биёмад бртхти хеш

چو کسری بیامد برتخت خویش

Гурозону анбоз бо бахти хеш

گرازان و انباز با بخت خویش

Ҷаҳон чун биҳиштӣ шуд ороста

جهان چون بهشتی شد آراسته

з доду зи хӯбии пар аз хоста

ز داد و ز خوبی پر از خواسته

Нишастанд шоҳони з овихтан

نشستند شاهان ز آویختن

Ба ҳар ҷои бедоду хӯни рехтан

به هر جای بیداد و خون ریختن

Ҷаҳон пар шуд аз фараи эзадӣ

جهان پر شد از فره ایزدی

Бибастанд гуфтӣ ду даст аз бадӣ

ببستند گفتی دو دست از بدی

Надонист каси ғорат ва тохтан

ندانست کس غارت و تاختن

Дигар дасти сӯии бадии охтн

دگر دست سوی بدی آختن

Ҷаҳонӣ ба фармон шоҳ омаданд

جهانی به فرمان شاه آمدند

зи кажӣу торӣ ба роҳ омаданд

ز کژی و تاری به راه آمدند

Касе кӯи барра бар дирами рехтӣ

کسی کو بره بر درم ریختی

Азон хоста дузд бигурехтӣ

ازان خواسته دزد بگریختی

зи дебоу динор бар хушку об

ز دیبا و دینار بر خشک و آب

Брхшндаҳи рӯз ва ба ҳангоми хоб

به رخشنده روز و به هنگام خواب

Бпиўсти нома ба ҳар кишварӣ

بپیوست نامه به هر کشوری

Ба ҳрномдорӣ ва ҳар меҳтарӣ

به هرنامداری و هر مهتری

зи бозоргонони тарку зи чин

ز بازارگانان ترک و ز چین

зи сақлоби вҳркшўрӣ ҳамчунин

ز سقلاب وهرکشوری همچنین

зи баси нофаи машк ва чинӣ паранд

ز بس نافهٔ مشک و چینی پرند

Аз ороиши рӯми вази буии ҳинд

از آرایش روم وز بوی هند

Шуд Эрон ба кирдори хуррами биҳишт

شد ایران به کردار خرم بهشت

Ҳамаи хок анбар шуду зари хишт

همه خاک عنبر شد و زر خشت

Ҷаҳонӣ ба Эрон ниҳоданд рӯй

جهانی به ایران نهادند روی

Бар осӯда аз ранҷ ваз гуфт вгўӣ

بر آسوده از رنج وز گفت وگوی

Гулобаст гӯйии ҳаворо сиришк

گلابست گویی هوا را سرشک

Бар осӯда аз ранҷи марду пизишк

بر آسوده از رنج مرد و پزشک

Баборед бргл ба ҳангоми нам

ببارید برگل به هنگام نم

Набад кштўрзии зи борони дижам

نبد کشتورزی ز باران دژم

Ҷаҳони гашти пурсабзаи вчорпоӣ

جهان گشت پرسبزه وچارپای

Дару дашти гул буду боми сарой

در و دشت گل بود و بام سرای

Ҳамаи равадҳо ҳамчуи дарё шуда

همه رودها همچو دریا شده

Ба полези гулбуни сурайё шуда

به پالیز گلبن ثریا شده

Ба Эрон забонҳо биёмухтанд

به ایران زبانها بیاموختند

Равонҳо бадонаш барафрӯхтанд

روانها بدانش برافروختند

зи бозоргонон ҳар марзу бум

ز بازارگانان هر مرز و بوم

зи тарку зи чину зи сақлобу рӯм

ز ترک و ز چین و ز سقلاب و روم

Ситоиш гирифтанд бар раҳнамоӣ

ستایش گرفتند بر رهنمای

Физоиш гирифт аз гёи чорпоӣ

فزایش گرفت از گیا چارپای

Ҳронкс ки аз дониши огоҳ буд

هرآنکس که از دانش آگاه بود

зи гӯяндагон бар дар шоҳ буд

ز گویندگان بر در شاه بود

Ради вмўбду бхрдони арҷманд

رد وموبد و بخردان ارجمند

Бидонадяши тарсони зи бими газанд

بداندیش ترسان ز بیم گزند

Чўхўршид гетӣ биёростӣ

چوخورشید گیتی بیاراستی

Хурӯшии з даргоҳ бархестӣ

خروشی ز درگاه برخاستی

Ки эй зердастони шоҳи ҷаҳон

که ای زیردستان شاه جهان

Мадоред як тани бади андари ниҳон

مدارید یک تن بد اندر نهان

Ҳронкс ки аз кори дидаи сети ранҷ

هرآنکس که از کار دیده‌ست رنج

Наёбад ба андозаи ранҷи ганҷ

نیابد به اندازهٔ رنج گنج

Бигӯянд яксар ба солори бор

بگویند یکسر به سالار بار

Каз онкас кунад музд ӯ хостор

کز آنکس کند مزد او خواستار

Вагар фом хоҳӣ бияёд зи роҳ

وگر فام خواهی بیاید ز راه

Дирам хоҳад аз мард бе дастгоҳ

درم خواهد از مرد بی‌دستگاه

Набояд ки ёбад туҳидасти ранҷ

نباید که یابد تهیدست رنج

Ки ганҷури фомаши бтўзди зи ганҷ

که گنجور فامش بتوزد ز گنج

Касе кӯ кунад дар зани каси нигоҳ

کسی کو کند در زن کس نگاه

Чўхсмш бияёд ба даргоҳи шоҳ

چوخصمش بیاید به درگاه شاه

Набинад магари чоҳи вадори баланд

نبیند مگر چاه ودار بلند

Ки бо дор тираст ва бо чоҳи банд

که با دار تیرست و با چاه بند

Вагар асб ёбанд ҷое яла

وگر اسب یابند جایی یله

Ки деҳқони бадар бар кунад зон гила

که دهقان بدر بر کند زان گله

Бирезанд хунаш барон киштманд

بریزند خونش بران کشتمند

Баради гӯшти онкас ки ёбад газанд

برد گوشت آنکس که یابد گزند

Пиёда бимонад савораши зи асб

پیاده بماند سوارش ز اسب

Ба пӯзиш равад назд озргшсб

به پوزش رود نزد آذرگشسب

Арзи бистаради номи девони ӯй

عرض بسترد نام دیوان اوی

Ба пои андари оранди айвони ӯй

به پای اندر آرند ایوان اوی

Гуноҳӣ набошад кам ва беш азин

گناهی نباشد کم و بیش ازین

зи пастар буд онки бади пеши азин

ز پستر بود آنک بد پیش ازین

Набошад барон шоҳи ҳамдостон

نباشد بران شاه همداستان

Бадар бар нахоҳад ҷуз аз расатон

بدر بر نخواهد جز از راستان

Ҳронкс ки напасандад ин роҳи мо

هرآنکس که نپسندد این راه ما

Мабодо ки бошад ба даргоҳи мо

مبادا که باشد به درگاه ما

Ҷаҳондори як рӯз бинишаст шод

جهاندار یک روز بنشست شاد

Бузургони донандаро бор дод

بزرگان داننده را بار داد

Сухан гуфт хандон ва бикшод чеҳр

سخن گفت خندان و بگشاد چهر

Бар тахт бинишаст бўзрҷмҳр

بر تخت بنشست بوزرجمهر

Яке офарин кард бар кирдигор

یکی آفرین کرد بر کردگار

Худованди пирӯзу парвардгор

خداوند پیروز و پروردگار

Чунин гуфт к-эии довари тоза рӯй

چنین گفت کای داور تازه‌روی

Ки бар ту наёбади сухани зишти гӯй

که بر تو نیابد سخن زشت‌گوی

Хуҷастаи шаҳаншоҳи пирӯзгар

خجسته شهنشاه پیروزگر

Ҷаҳондор бо дониш ва бо гуҳар

جهاندار با دانش و با گهر

Нбштми сухан чанд бар паҳлавӣ

نبشتم سخن چند بر پهلوی

Абри дафтару коғази хусравӣ

ابر دفتر و کاغذ خسروی

Супурдам ба ганҷур то рӯзгор

سپردم به گنجور تا روزگار

Барояд бихонад магари шаҳриёр

برآید بخواند مگر شهریار

Бидидам ки ин гунбади дирсоз

بدیدم که این گنبد دیرساز

Нахоҳад ҳамеи лаби кушодан ба роз

نخواهد همی لب گشادن به راز

Агар мард бархезад аз тахти базм

اگر مرد برخیزد از تخت بزم

Наад бар кафи хеши ҷонро брзм

نهد بر کف خویش جان را برزم

Заминро бипардозад аз душманон

زمین را بپردازد از دشمنان

Шавад эмин аз ранҷи оҳрмнон

شود ایمن از رنج آهرمنان

Шавад подшо бар ҷаҳони сар ба сар

شود پادشا بر جهان سر‌به‌سر

Биёбад суханҳо ҳамаи дрбдр

بیابد سخنها همه دربدر

Шавад дастгоҳаш чу хоҳад фарох

شود دستگاهش چو خواهد فراخ

Кунад гулшану боғу майдону кох

کند گلشن و باغ و میدان و کاخ

Наад ганҷу фарзанд гирд оварад

نهد گنج و فرزند گرد آورد

Басии рӯз брорзў башмурд

بسی روز برآرزو بشمرد

Фароз оварад лашкару хоста

فراز آورد لشکر و خواسته

Шавад коху айвонаши ороста

شود کاخ و ایوانش آراسته

Гар эй дун ки дарвеш бошад ба ранҷ

گر ای دون که درویش‌باشد به رنج

Фарози орад аз ҳар сӯеи ному ганҷ

فراز آرد از هر سویی نام و گنج

з рӯй риёи ҳарч гирд оварад

ز روی ریا هرچ گرد آورد

зи сад соли буданаш барнагзарад

ز صد سال بودنش برنگذرد

Шавад хоки вебӣ бар шавад ранҷи ӯй

شود خاک وبی‌بر شود رنج اوی

Ба душман бимонад ҳамаи ганҷи ӯй

به دشمن بماند همه گنج اوی

На фарзанд монад на тахту кулоҳ

نه فرزند ماند نه تخت و کلاه

На айвони шоҳӣ на ганҷу сипоҳ

نه ایوان شاهی نه گنج و سپاه

Чу бишунид он ҷустану боди ӯй

چو بشنید آن جستن و باد اوی

з гетӣ нагирад касе ёди ӯй

ز گیتی نگیرد کسی‌یاد اوی

Бад-ӣни кор чун бугзарад рӯзгор

بدین کار چون بگذرد روزگار

Азуи номи некӣ буд ёдгор

ازو نام نیکی بود یادگار

зи гетии дўчизисти ҷовиди бас

ز گیتی دوچیزیست جاوید بس

Дигар ҳарч бошад намонад ба кас

دگر هرچ‌باشد نماند به کس

Сухани гуфтани нағзу кирдори нек

سخن گفتن نغز و کردار نیک

Нагардад куҳан то ҷаҳонаст рик

نگردد کهن تا جهان هست ایک

Бад-ӣни сон буд гардиши рӯзгор

بدین سان بود گردش روزگار

Хунаки мард бо шарму парҳезгор

خنک مرد با شرم و پرهیزگار

Макун шаҳрёрои гунаҳ то тавон

مکن شهریارا گنه تا توان

Бавижа казу шарм дорад равон

بویژه کزو شرم دارد روان

Беозорӣ ва сӯдмандӣ гузин

بی‌آزاری و سودمندی گزین

Ки инаст фарҳанги ойину дайн

که اینست فرهنگ آیین و دین

з ман ёдгораст чанде сухан

ز من یادگارست چندی سخن

Гумонам ки ҳаргиз нагардад куҳан

گمانم که هرگز نگردد کهن

Чу бикшод равшани дили шаҳриёр

چو بگشاد روشن دل شهریار

Фурӯон сухан кард зу хостор

فراوان سخن کرد زو خواستار

Бадв гуфт фаррух кадомаст мард

بدو گفت فرخ کدامست مرد

Ки дорад дилии шод бе боди сард

که دارد دلی شاد بی‌باد سرد

Чунин гуфт конкў буд бигноаҳ

چنین گفت کانکو بود بیگناه

Набардаст оҳрмн ӯро зи роҳ

نبردست آهرمن او را ز راه

Бпрсидш аз кажӣу роҳи дев

بپرسیدش از کژی و راه دیو

зи роҳи ҷаҳондори кайҳони хдиў

ز راه جهاندار کیهان خدیو

Бадв гуфт фармони яздони бҳист

بدو گفت فرمان یزدان بهیست

Ки андари дўгитии азуи Фрҳист

که اندر دوگیتی ازو فرهیست

Дрбртрии роҳи оҳрмнст

دربرتری راه آهرمنست

Ки марди парастандаро душманаст

که مرد پرستنده را دشمنست

Хунаки дараҷаони марди паймони маниш

خنک درجهان مرد پیمان منش

Ки покии вшрмсти пиромнш

که پاکی وشرمست پیرامنش

Чўҷонши танишро нигаҳбон буд

چوجانش تنش را نگهبان بود

Ҳамаи зндгониши осон буд

همه زندگانیش آسان بود

Бимонад бадви родӣу ростӣ

بماند بدو رادی و راستی

Нкўбди дркжии вкостӣ

نکوبد درکژی وکاستی

Ҳарон чизи кони баҳраи тан буд

هران چیز کان بهره تن بود

Рӯонаши пас аз марги равшан буд

روانش پس از مرگ روشن بود

Азин ҳар ду чизе надорад дареғ

ازین هر دو چیزی ندارد دریغ

Ки баҳри нёмстгар баҳри теғ

که بهر نیامست گر بهر تیغ

Касе кӯ буд брхрди подшо

کسی کو بود بر خرد پادشا

Равонро надорад ба роҳи ҳаво

روان را ندارد به راه هوا

Сухан нашнав азмрди афзӯни маниш

سخن نشنو ازمرد افزون منش

Ки бо ҷони равшан буд бдкнш

که با جان روشن بود بدکنش

Чўхстў бияёд ба дигари сарой

چوخستو بیاید به دیگر سرای

Ҳам эдар пар аз дард монад ба ҷой

هم ایدر پر از درد ماند به جای

Казин бигузарӣ сифлаи онро шинос

کزین بگذری سفله آن را شناس

Ки аз пок яздон надорад сипос

که از پاک یزدان ندارد سپاس

Дареғ оядаш баҳраи тани зи тан

دریغ آیدش بهرهٔ تن ز تن

Шавад зи орзӯҳо бибандади даҳан

شود ز آرزوها ببندد دهن

Ҳамон баҳри ҷонаш ки дониш буд

همان بهر جانش که دانش بود

Надонад на аз донишӣ башнавад

نداند نه از دانشی بشنود

Бипурсед касрӣ ки аз кеҳтарон

بپرسید کسری که از کهتران

Кро бошад андешаи меҳтарон

کرا باشد اندیشهٔ مهتران

Чунин гуфт кони кас ки донотрст

چنین گفت کان کس که داناترست

Баҳри орзӯ бар тўонотрст

بهر آرزو بر تواناترست

Кадомаст доно бдўшоаҳ гуфт

کدامست دانا بدوشاه گفت

Ки дониш буд мардро дрнҳФт

که دانش بود مرد را درنهفت

Чунин гуфт кони кӯ ба фармони дев

چنین گفت کان کو به فرمان دیو

Напардозад аз роҳи кайҳони хдиў

نپردازد از راه کیهان خدیو

Даҳанд аҳримани ҳам ба неруии шер

ده‌اند اهرمن هم به نیروی شیر

Ки оранди ҷони вхрдро ба зер

که آرند جان وخرد را به زیر

Бадв гуфт касрӣ ки даҳ дев чист

بدو گفت کسری که ده دیو چیست

Казишон хирадро бибояд гирист

کزیشان خرد را بباید گریست

Чунин дод посух ки озу ниёз

چنین داد پاسخ که آز و نیاز

Ду деванд бо зӯру гардани фароз

دو دیوند با زور و گردن فراز

Дигар хашм ва рашкаст ва нангасту кин

دگر خشم و رشک است و ننگ است و کین

Чу намоаму дурӯӣу нопоки дайн

چو نمام و دوروی و ناپاک دین

Даҳуми онк аз кас надорад сипос

دهم آنک از کس ندارد سپاس

Ба некӣ ваҳм нест яздони шинос

به نیکی وهم نیست یزدان شناس

Бадв гуфт азин шавам даҳ богазанд

بدو گفت ازین شوم ده باگزند

Кадомаст оҳрмни зӯрманд

کدامست آهرمن زورمند

Чунин дод посух ба касрӣ ки оз

چنین داد پاسخ به کسری که آز

Ситамкораи девӣ буд дирсоз

ستمکاره دیوی بود دیرساز

Ки ӯро набенанд хушнӯди инч

که او را نبینند خشنود ایچ

Ҳама дрФзўниш бошад бсич

همه درفزونیش باشد بسیچ

Ниёзи онк ӯро зи андӯҳу дард

نیاز آنک او را ز اندوه و درد

Ҳамеи кӯри бенанду рухсораи зард

همی کور بینند و رخساره زرد

Казин бигузарӣ хсрўои деви рашк

کزین بگذری خسروا دیو رشک

Яке дардмандӣ буд бе пизишк

یکی دردمندی بود بی‌پزشک

Агар дар замона касе бе газанд

اگر در زمانه کسی بی‌گزند

Ба тундӣ шавад ҷон ӯ дардманд

به تندی شود جان او دردمند

Дигар нанги девӣ буд бо ситез

دگر ننگ دیوی بود با ستیز

Ҳамеша ббд карда чанголи тез

همیشه ببد کرده چنگال تیز

Дигар дев кинаст пурхашми вҷўш

دگر دیو کینست پرخشم وجوش

з мардум битобад гуҳи хашми ҳуш

ز مردم بتابد گه خشم هوش

На бахшоиши оради брўбр на меҳр

نه بخشایش آرد بروبر نه مهر

Джогоаҳи девии пурожанги чеҳр

دژآگاه دیوی پرآژنگ چهر

Дигар деви намоами кӯи ҷузи дурӯғ

دگر دیو نمام کو جز دروغ

Надонад наронад сухан бо фурӯғ

نداند نراند سخن با فروغ

Бимонад сухани чини вдўрўии дев

بماند سخن چین ودوروی دیو

Бурӣдаи дил аз бими кайҳони хдиў

بریده دل از بیم کیهان خدیو

Миёни дутани кин вҷнг оварад

میان دوتن کین وجنگ آورد

Бакӯшад ки пайвастагии бшкрд

بکوشد که پیوستگی بشکرد

Дигар дев бе дониши вноспос

دگر دیو بی‌دانش وناسپاس

Набошад хирадманду некии шинос

نباشد خردمند و نیکی شناس

Ба наздик ӯ рой ва шарм андакӣаст

به نزدیک او رای و شرم اندکیست

Ба чашмаши бадви нек ҳарду якеаст

به چشمش بدو نیک هردو یکیست

з доно бипурсед пас шаҳриёр

ز دانا بپرسید پس شهریار

Ки чун дев бо дил кунад корзор

که چون دیو با دل کند کارزار

Бабанда чаҳ додаст кайҳони хдиў

ببنده چه دادست کیهان خدیو

Ки аз кор кӯтаҳ кунад дасти дев

که از کار کوته کند دست دیو

Чунин дод посух ки дасти хирад

چنین داد پاسخ که دست خرد

зи кирдор оҳрмнон бугзарад

ز کردار آهرمنان بگذرد

Хиради боди ҷони туро раҳнамӯн

خرد باد جان تو را رهنمون

Ки роҳӣ дарозаст пеши андарун

که راهی درازست پیش اندرون

зи шамшери девон хирад ҷавшанаст

ز شمشیر دیوان خرد جوشنست

Дили вҷони донанда зу равшанаст

دل وجان داننده زو روشنست

Гузаштаи сухан ёд дорад хирад

گذشته سخن یاد دارد خرد

Ба дониши равонро ҳамеи пурвирд

به دانش روان را همی‌پرورد

Вагар худ буд онк хонем хем

وگر خود بود آنک خوانیم خیم

Ки бо ӯ надорад дил аз деви бим

که با او ندارد دل از دیو بیم

Ҷаҳони хуш буд брдли неки хуй

جهان خوش بود بردل نیک‌خوی

Нагардад бигард дар орзӯӣ

نگردد بگرد در آرزوی

Суханҳои боиндаҳ гӯям кунун

سخنهای باینده گویم کنون

Ки длро ба шодӣ буд раҳнамӯн

که دلرا به شادی بود رهنمون

Ҳамеша хирадманду умедвор

همیشه خردمند و امیدوار

Набинад ҷуз аз шодии рӯзгор

نبیند جز از شادی روزگار

Наяндешад аз кори бади як замон

نیندیشد از کار بد یک زمان

Раҳ рост гирад нагирад камон

ره راست گیرد نگیرد کمان

Дигар ҳар ки хушнӯд бошад ба ганҷ

دگر هر که خشنود باشد به گنج

Ниёзад наёрад танишро ба ранҷ

نیازد نیارد تنش را به رنج

Касе кӯ ба ганҷ ва дирам нанигарад

کسی کو به گنج و درم ننگرد

Ҳамаи рӯз ӯ брхўшӣ бугзарад

همه روز او بر خوشی بگذرد

Дигар дайн яздон парастасту бас

دگر دین یزدان پرستست و بس

Ба ранҷ ва ба ганҷ ва ба озарми кас

به رنج و به گنج و به آزرم کس

зи фармон яздон нагардад сараш

ز فرمان یزدان نگردد سرش

Сиришт бадӣ нест ҳам гавҳараш

سرشت بدی نیست هم گوهرش

Барин ҳмншонсти парҳез низ

برین همنشانست پرهیز نیز

Ки нафурӯшад ӯ роҳи яздон ба чиз

که نفروشد او راه یزدان به چیز

Бадв гуфт зин даҳ кадомаст шоҳ

بدو گفت زین ده کدامست شاه

Сӯии никўиҳои намояндаи роҳ

سوی نیکویها نماینده راه

Чунин дод посух ки роҳи хирад

چنین داد پاسخ که راه خرد

з ҳар донишӣ бегумон бугзарад

ز هر دانشی بی‌گمان بگذرد

Ҳамон хуии никўкаҳи мардуми бадавӣ

همان خوی نیکوکه مردم بدوی

Бимонад ҳамаи сола бо об рӯй

بماند همه ساله با آب روی

Вазин гавҳарони гавҳари устувор

وزین گوهران گوهر استوار

Тан хшндӣ дидам аз рӯзгор

تن خشندی دیدم از روزگار

Вазишон умедаст оҳиста тар

وزیشان امیدست آهسته‌تر

Бросўдаҳ аз ранҷу шоиста тар

برآسوده از رنج و شایسته‌تر

Вазин гавҳарон оз дидам ба ранҷ

وزین گوهران آز دیدم به رنج

Ки ҳамвора сирии наёбади зи ганҷ

که همواره سیری نیابد ز گنج

Бадв гуфт шоҳ аз ҳунарҳо чаҳ ба

بدو گفت شاه از هنرها چه به

Ки гардад бадви марди ҷӯяндаи ма

که گردد بدو مرد جوینده مه

Чунин дод посух ки ҳар кӯи зи роҳ

چنین داد پاسخ که هر کو ز راه

Нагардад буд бо тании бигноаҳ

نگردد بود با تنی بیگناه

Биёбад зи гетии ҳамаи коми вном

بیابد ز گیتی همه کام ونام

Аз анҷоми фарҷому орому ком

از انجام فرجام و آرام و کام

Бипурсед азуи номбурдори гӯ

بپرسید ازو نامبردار گو

Казин даҳ кадомин буд пешрав

کزین ده کدامین بود پیشرو

Чунин дод посух ба овози нарм

چنین داد پاسخ به آواز نرم

Суханҳои дониш ба гуфтори гарм

سخنهای دانش به گفتار گرم

Фузӯнӣ наҷуед барин бар хирад

فزونی نجوید برین بر خرد

Хирад бегумон брҳнр бугзарад

خرد بی‌گمان برهنر بگذرد

Вазони пас з доно бипурсед ма

وزان پس ز دانا بپرسید مه

Ки фарҳанг мардум кадомаст ба

که فرهنگ مردم کدامست به

Чунин дод посух ки дониш бааст

چنین داد پاسخ که دانش بهست

Хирадманди худ брҷҳон Бирмааст

خردمند خود برجهان برمهست

Ки донои баландии ниёзад ба ганҷ

که دانا بلندی نیازد به گنج

Тани хешро давр дорад зи ранҷ

تن خویش را دور دارد ز رنج

зи неруӣ хасмаш бипурсед шоҳ

ز نیروی خصمش بپرسید شاه

Ки чун ҷусти хоҳии ҳамеи дастгоҳ

که چون جست خواهی همی دستگاه

Чунин дод посух ки кирдори бад

چنین داد پاسخ که کردار بد

Буд хасми равшани равону хирад

بود خصم روشن‌روان و خرد

з доно бипурсед пас додгар

ز دانا بپرسید پس دادگر

Ки фарҳанги беҳтар будгар гуҳар

که فرهنگ بهتر بوَد گر گهر

Чунин дод посухи бадви раҳнамӯн

چنین داد پاسخ بدو رهنمون

Ки фарҳанг бошад зи гавҳари фузун

که فرهنگ باشد ز گوهر فزون

Гуҳар бе ҳунари зор ва хорасту суст

گهر بی هنر زار و خوارست و سست

Ба фарҳанг бошад равон тундараст

به فرهنگ باشد روان تندرست

Бадв гуфт ҷонро зудудани бчист

بدو گفت جان را زدودن بچیست

Ҳунарҳои танро сутудани бчист

هنرهای تن را ستودن بچیست

Бигӯям кунун гуфтҳо сар ба сар

بگویم کنون گفت‌ها سر‌به‌سر

Агар ёдгирии ҳамаи дрбдр

اگر یادگیری همه دربدر

Хиради мардро халъати аиздист

خرد مرد را خلعت ایزدیست

з андеша даврасту давр аз бадӣаст

ز اندیشه دورست و دور از بدیست

Ҳунарманд каз хештан дар шигифт

هنرمند کز خویشتن در شگفت

Бимонад ҳунар зу набояд гирифт

بماند هنر زو نباید گرفت

Ҳамон хуши маниши мардуми хеши дор

همان خوش‌منش مردم خویش‌دار

Набошад ба чашми хирадманди хор

نباشد به چشم خردمند خوار

Агар бахшишу донишу расм ва дод

اگر بخشش و دانش و رسم و داد

Хирадманд гирд оварад бо нажод

خردمند گِرد آورد با نژاد

Бузургӣу афзӯнӣу ростӣ

بزرگی و افزونی و راستی

Ҳаме гирад аз хуии бдкостӣ

همی‌گیرد از خوی بدکاستی

Азон пас бипурсед касрии азуӣ

ازان پس بپرسید کسری ازوی

Ки эй номвари марди фарҳанги ҷӯй

که ای نامور مرد فرهنگ‌جوی

Бузургӣ ба кӯшиш будгар ба бахт

بزرگی به کوشش بوَد گر به بخت

Ки ёбад ҷаҳондори азуи тоҷу тахт

که یابد جهاندار ازو تاج و تخت

Чунин дод посух ки бахту ҳунар

چنین داد پاسخ که بخت و هنر

Чунонанд чун ҷуфт бо якдигар

چنانند چون جفت با یکدیگر

Чунон чун тану ҷон ки ёранду ҷуфт

چنان چون تن و جان که یارند و جفت

Тануманди пайдоу ҷон дар наҳуфт

تنومند پیدا و جان در نهفت

Ҳамон колбуди мардро пӯшишаст

همان کالبد مرد را پوششست

Агар бахти бедор дар кӯшишаст

اگر بخت بیدار در کوششست

Ба кӯшиш наёяд бузургӣ ба ҷой

به کوشش نیاید بزرگی به جای

Магари бахти некаш буд раҳнамоӣ

مگر بخت نیکش بود رهنمای

Ва дигар ки гетии фасонаи сету бод

و دیگر که گیتی فسانه‌ست و باد

Чу хобӣ ки бинанда дорад ба ёд

چو خوابی که بیننده دارد به یاد

Чу бедор гардад набинад ба чашм

چو بیدار گردد نبیند به چشم

Агар некуӣ дид агар дарду хашм

اگر نیکویی دید اگر درد و خشم

Дигар пурсишӣ баргушод аз наҳуфт

دگر پرسشی برگشاد از نهفت

Бдоно сутӯда кадомаст гуфт

بدانا ستوده کدامست گفت

Чунин дод посух ки шоҳӣ ки тахт

چنین داد پاسخ که شاهی که تخت

Биорояд ва зӯр ёбад зи бахт

بیاراید و زور یابد ز بخت

Агар додгар бошаду неки ном

اگر دادگر باشد و نیک‌نام

Биёбад зи гуфтору кирдори ком

بیابد ز گفتار و کردار کام

Бадв гуфт кандар ҷаҳони мустаманд

بدو گفت کاندر جهان مستمند

Кадомаст бади рӯзу носӯдманд

کدامست بد روز و ناسودمند

Чунин дод посух ки дарвеши зишт

چنین داد پاسخ که درویش زشت

Ки на ком ёбад на хуррами биҳишт

که نه کام یابد نه خرم بهشت

Бипурседу гуфто ки бадбахт кист

بپرسید و گفتا که بدبخت کیست

Ки ҳамвора аз дард бояд гирист

که همواره از درد باید گریست

Чунин дод посух ки донандаи мард

چنین داد پاسخ که داننده مرد

Ки дорад зи кирдори бад рӯй зард

که دارد ز کردار بد روی زرد

Бипурсед азу гуфт хурсанд кист

بپرسید ازو گفت خرسند کیست

Ба бешии зи чиз орзӯманд кист

به بیشی ز چیز آرزومند کیست

Чунин дод посух ки онкас ки меҳр

چنین داد پاسخ که آنکس که مهر

Надорад барин гирди гардони сипеҳр

ندارد برین گرد گردان سپهر

Бадв гуфт моро чаҳ шоиста тар

بدو گفت ما را چه شایسته‌تر

Чунин гуфт кони кас ки оҳиста тар

چنین گفت کان کس که آهسته‌تر

Бипурсед азу гуфт оҳиста кист

بپرسید ازو گفت آهسته کیست

Ки бар тези мардум бибояд гирист

که بر تیز مردم بباید گریست

Чунин дод посух ки аз айби ҷӯй

چنین داد پاسخ که از عیب‌جوی

Нигар то ки печади сар аз гуфтугӯӣ

نگر تا که پیچد سر از گفتگوی

Ба наздик ӯ шарму оҳистагӣ

به نزدیک او شرم و آهستگی

Ҳунармандӣу ройу шойистагӣ

هنرمندی و رای و شایستگی

Бипурсед азуи номвари шаҳриёр

بپرسید ازو نامور شهریار

Ки аз мардумон кист умедвор

که از مردمان کیست امیدوار

Чунин гуфт кони кас ки кўшотрст

چنین گفت کان کس که کوشاترست

Ду гӯшаши бадонаши ниўшотрст

دو گوشش بدانش نیوشاترست

Бипурсед азуи шаҳриёри ҷаҳон

بپرسید ازو شهریار جهان

Аз огоҳии неку бад дар ниҳон

از آگاهی نیک و بد در نهان

Чунин дод посух ки аз огаҳӣ

چنین داد پاسخ که از آگهی

Фаровон буд кажу мағзаши тиҳӣ

فراوان بود کژ و مغزش تهی

Магар онк гуфтанд хокаст ҷой

مگر آنک گفتند خاکست جای

Надонам чаҳ гӯям зи дигари сарой

ندانم چه گویم ز دیگر سرای

Бадв гуфт касрӣ ки ободи шаҳр

بدو گفت کسری که آباد شهر

Кадомаст ва мо зу чаҳ дорем баҳр

کدامست و ما زو چه داریم بهر

Чунин дод посух ки ободҷоӣ

چنین داد پاسخ که آبادجای

з дод ҷаҳондор бошад ба пой

ز داد جهاندار باشد به پای

Бипурсед касрӣ ки бедортар

بپرسید کسری که بیدارتر

Писандидатар мард ва ҳушёртар

پسندیده‌تر مرد و هشیارتر

Ба гетӣ кадомаст бо ман бигӯӣ

به گیتی کدامست با من بگوی

Ки бФзоид аз донишаши обрӯӣ

که بفزاید از دانشش آبروی

Чунин дод посух ки донои пер

چنین داد پاسخ که دانای پیر

Ки бо озмоиш буд ёдгир

که با آزمایش بود یادگیر

Бадв гуфт касрӣ ки ромиши крост

بدو گفت کسری که رامش کراست

Ки дорад ба шодии ҳамеи пушти рост

که دارد به شادی همی پشت راست

Чунин дод посух ки ҳар кӯи зи бим

چنین داد پاسخ که هر کو ز بیم

Буд эмин ва бошадаш зару сим

بوَد ایمن و باشدش زر و سیم

Бадв гуфт моро ситоиш ба чист

بدو گفت ما را ستایش به چیست

Ба наздики ҳаркас писандида кист

به نزدیک هرکس پسندیده کیست

Чунин дод посух ки ӯро ниёз

چنین داد پاسخ که او را نیاز

Бипушади ҳамеи рашк бо нангу оз

بپوشد همی رشک با ننگ و آز

Ҳамон рашк ва кинаш набошад ниҳон

همان رشک و کینش نباشد نهان

Писандида ӯ бошад андари ҷаҳон

پسندیده او باشد اندر جهان

зи мард шикеб бипурсед шоҳ

ز مرد شکیبا بپرسید شاه

Ки аз сабр дорад ба сар бар кулоҳ

که از صبر دارد به سر بر کلاه

Чунин гуфт кони кас ки навмеди гашт

چنین گفت کان کس که نومید گشت

Дили тираи райш чу хуршеди гашт

دل تیره‌رایش چو خورشید گشت

Дигар онки рӯзаш бибояд шимурд

دگر آنک روزش بباید شمرد

Ба кори бузурги андаруни дасти барад

به کار بزرگ اندرون دست برد

Бадв гуфт ғам дар дил кист беш

بدو گفت غم در دل کیست بیش

Каз андӯҳ сайр ояд аз ҷони хеш

کز اندوه سیر آید از جان خویش

Чунин дод посух ки онкўи зи тахт

چنین داد پاسخ که آنکو ز تخت

БиФтод ва навмед гардад зи бахт

بیفتاد و نومید گردد ز بخت

Бипурсед азуи шаҳриёри баланд

بپرسید ازو شهریار بلند

Ки аз мо ки дорад дилии дардманд

که از ما که دارد دلی دردمند

Чунин гуфт кони кӯ хирадманд нест

چنین گفت کان کو خردمند نیست

Тавонгари каш аз бахт фарзанд нест

توانگر کش از بخت فرزند نیست

Бипурсед шоҳ аз дили мустаманд

بپرسید شاه از دل مستمند

Нишаста ба гарми андарун бе газанд

نشسته به گرم اندرون بی‌گزند

Бадв гуфт бо донишии порсо

بدو گفت با دانشی پارسا

Ки гардад бирав аблаҳии подшо

که گردد برو ابلهی پادشا

Бипурсед навмедтар каси кадом

بپرسید نومیدتر کس کدام

Ки дорад тавоноӣу неки ном

که دارد توانایی و نیک‌نام

Чунин гуфт кони кӯи зи кори бузург

چنین گفت کان کو ز کار بزرگ

Биафтад бимонад нижанду сутург

بیفتد بماند نژند و سترگ

Бипурсед азуи шоҳи нӯшин равон

بپرسید ازو شاه نوشین‌روان

Ки эй марди доноу равшани равон

که ای مرد دانا و روشن‌روان

Ки доне ки беном ва ороишаст

که دانی که بی‌نام و آرایشست

Ки ӯ аз дар меҳр ва бахшоишаст

که او از در مهر و بخشایشست

Бадв гуфт марди фаровони гуноҳ

بدو گفت مرد فراوان گناه

Гунаҳкори дарвеш ва бе дастгоҳ

گنهکار درویش و بی‌دستگاه

Бипурсед ва гуфташ ки баргӯӣ рост

بپرسید و گفتش که برگوی راست

Ки то аз гузаштаи пушаймони крост

که تا از گذشته پشیمان کراست

Чунин дод посух ки он тираи трг

چنین داد پاسخ که آن تیره ترگ

Ки бар сар наад подшои рӯзи марг

که بر سر نهد پادشا روز مرگ

Пушаймон шавад дил кунад пурҳарос

پشیمان شود دل کند پرهراس

Ки ҷонаш ба яздон буд носипос

که جانش به یزدان بود ناسپاس

Ва дигар ки кирдор дорад басӣ

و دیگر که کردار دارد بسی

Ба наздики он носипосон касе

به نزدیک آن ناسپاسان کسی

Бипурсед ва гуфт эй хирад ёфта

بپرسید و گفت ای خرد یافته

Ҳунарҳо як андар дигар бофта

هنرها یک اندر دگر بافته

Чаҳ доне казу тан буд сӯдманд

چه دانی کزو تن بود سودمند

Ҳамон бар дил ҳар касе арҷманд

همان بر دل هر کسی ارجمند

Чунин дод посух ки нотндрст

چنین داد پاسخ که ناتندرست

Ки дилро ҷуз аз шодмонӣ наҷуст

که دل را جز از شادمانی نجست

Чу аз дарди рӯзии бсстӣ буд

چو از درد روزی بسستی بود

Ҳамаи орзӯи тандурустӣ буд

همه آرزو تندرستی بود

Бипурсед ва гуфташ ки аз орзӯӣ

بپرسید و گفتش که از آرزوی

Чаҳ бешаст пайдо кун эй неки хуй

چه بیشست پیدا کن ای نیک‌خوی

Бадв гуфт чун сарфарозӣ буд

بدو گفت چون سرفرازی بود

Ҳамаи орзӯ бениёзӣ буд

همه آرزو بی‌نیازی بود

Чу азбии ниёзӣ буд тундараст

چو ازبی‌نیازی بود تندرست

Набояд ҷуз аз коми дили чизи ҷуст

نباید جز از کام دل چیز جست

Азон пас чунин гуфт бо раҳнамӯн

ازان پس چنین گفت با رهنمون

Ки брдл чаҳ андеша ояд фузун

که بردل چه اندیشه آید فزون

Чунин дод посух ки эйро се рӯй

چنین داد پاسخ که ای را سه روی

Бисозад хирадманд бо роҳи ҷӯй

بسازد خردمند با راه‌جوی

Яке онки андешад аз рӯзи бад

یکی آنک اندیشد از روز بد

Магар бегунаҳ бар таниш бад расад

مگر بی‌گنه بر تنش بد رسد

Битарсад зи кори фарибандаи дӯст

بترسد ز کار فریبنده دوست

Ки бо мағз ҷон хоҳаду хӯну пӯст

که با مغز جان خواهد و خون و پوست

Се дигари зи бидодгари шаҳриёр

سه دیگر ز بیدادگر شهریار

Ки бигор бастанд аз марди кор

که بیگار بستاند از مرد کار

Чаҳ некӯ буд гардиши рӯзгор

چه نیکو بود گردش روزگار

ХрдёФтаҳи марди омӯзгор

خردیافته مرد آموزگار

Ҷаҳони равшану подшои додгар

جهان روشن و پادشا دادگر

з гардун наёбӣ фузуни зини ҳунар

ز گردون نیابی فزون زین هنر

Бпрсидш аз дайн ва аз ростӣ

بپرسیدش از دین و از راستی

Казу давр бошад бадви костӣ

کزو دور باشد بدو کاستی

Бадв гуфт шоҳои бад-ӣнии гароӣ

بدو گفت شاها بدینی گرای

Казу нгслд ёд кард худоӣ

کزو نگسلد یاد‌‌کرد خدای

Ҳамон даврӣ аз кажӣу роҳи дев

همان دوری از کژی و راه دیو

Битарс аз ҷҳонбону кайҳони хдиў

بترس از جهانبان و کیهان خدیو

Ба фармони яздони ниҳодаи ду гӯш

به فرمان یزدان نهاده دو گوش

Вазишон набошад касе бо хурӯш

وزیشان نباشد کسی با خروش

Азон пас бпрсидш аз подшо

ازان پس بپرسیدش از پادشا

Ки Фрморўонст бар порсо

که فرماروانست بر پارسا

Каз эшон кадомаст пирўзбхт

کز ایشان کدامست پیروزبخت

Ки бошад ба гетии сазовори тахт

که باشد به گیتی سزاوار تخت

Чунин гуфт кони кӯ буд додгар

چنین گفت کان کو بود دادگر

Хирад дораду ройу шарму ҳунар

خرد دارد و رای و شرم و هنر

Бпрсидш аз дӯстони куҳан

بپرسیدش از دوستان کهن

Ки бошанд ҳам кӯша ва як сухан

که باشند هم کوشه و یک‌سخن

Чунин дод посух ки аз марди дӯст

چنین داد پاسخ که از مرد دوست

Ҷавонмардӣ ва дод додан накӯаст

جوانمردی و داد دادن نکوست

Нахоҳад ба ту бад ба озарми кас

نخواهد به تو بد به آزرم کس

Ба сахтӣ буд ёру фарёдрас

به سختی بود یار و فریادرس

Бадв гуфт касрии кро беш дӯст

بدو گفت کسری کرا بیش دوست

Ки бо ӯ яке буд аз мағзу пӯст

که با او یکی بود از مغز و پوست

Чунин дод посух ки аз неки дил

چنین داد پاسخ که از نیک‌دل

Ҷудоӣ нахоҳад ҷуз аз дили гусал

جدایی نخواهد جز از دل‌گسل

Дигар он касе кӯи навозанда тар

دگر آن کسی کو نوازنده‌تر

Накӯтар ба кирдору созанда тар

نکوتر به کردار و سازنده‌تر

Бипурсед душмани крои бештар

بپرسید دشمن کرا بیشتر

Ки бошад бадв бар бидонадяш тар

که باشد بدو بر بداندیش‌تر

Чунин дод посух ки бртрмнш

چنین داد پاسخ که برترمنش

Ки бошад фаровони бадви сарзаниш

که باشد فراوان بدو سرزنش

Ҳамон низ ков оз дорад дурушт

همان نیز کاو آز دارد درشت

Пурожанги рухсорау бастаи мушт

پرآژنگ رخساره و بسته مشت

Бипурсед то ҷовдон дӯст кист

بپرسید تا جاودان دوست کیست

зи дарди ҷудоӣ ки хоҳад гирист

ز درد جدایی که خواهد گریست

Чунин дод посух ки кирдори нек

چنین داد پاسخ که کردار نیک

Нахоҳад ҷудо бӯдан аз ёри нек

نخواهد جدا بودن از یار نیک

Чаҳ монад бадв гуфт ҷовиди чиз

چه ماند بدو گفت جاوید چیز

Ки он чиз камӣ нагирад ба низ

که آن چیز کمی نگیرد بنیز

Чунин дод посух ки анбози мард

چنین داد پاسخ که انباز مرد

На коҳад на сӯзад на тарсади зи дард

نه کاهد نه سوزد نه ترسد ز درد

Чунин гуфт кини ҷони доно буд

چنین گفت کین جان دانا بود

Ки бар орзӯҳо тавоно буд

که بر آرزوها توانا بود

Бадв гуфт шоҳ эй худованди меҳр

بدو گفت شاه ای خداوند مهر

Чаҳ бошад ба паҳнои фузун аз сипеҳр

چه باشد به پهنا فزون از سپهر

Чунин гуфт кон шоҳ бахшанда даст

چنین گفت کان شاه بخشنده دست

Ва дигари дили марди яздони параст

و دیگر دل مرد یزدان‌پرست

Бипурседу гуфто чаҳ бо зеб тар

بپرسید و گفتا چه با زیب‌تر

Казон барфарозади хирадманди сар

کزان برفرازد خردمند سر

Чунин дод посух ки эй подшо

چنین داد پاسخ که ای پادشا

Мадаи ганҷи ҳаргизи бнопорсо

مده گنج هرگز بناپارسا

Чу кирдор бо носипосон кунӣ

چو کردار با ناسپاسان کنی

Ҳамеи хишти хушки андари оби аФгнӣ

همی خشت خشک اندر آب افگنی

Бадв гуфт андар чаҳ чизаст ранҷ

بدو گفت اندر چه چیزست رنج

Казу кам шавад мардро ози ганҷ

کزو کم شود مرد را آز گنج

Бадв дод посух ки эй шаҳриёр

بدو داد پاسخ که ای شهریار

Ҳамеша дилати бод чун навбаҳор

همیشه دلت باد چون نوبهار

Парастандаи шоҳи бдхўи зи ранҷ

پرستندهٔ شاه بدخو ز رنج

Нахоҳад тану зиндагонӣу ганҷ

نخواهد تن و زندگانی و گنج

Бипурсед ва гуфташ чаҳ дидӣ шигифт

بپرسید و گفتش چه دیدی شگفت

Казон бартар андоза натавон гирифт

کزان برتر اندازه نتوان گرفت

Чунин гуфт бо шоҳи бўзрҷмҳр

چنین گفت با شاه بوزرجمهر

Ки як сар шигифтаст кори сипеҳр

که یک سر شگفتست کار سپهر

Яке мард байнем бо дастгоҳ

یکی مرد بینیم با دستگاه

Кулоҳаши расидаи бобири сиёҳ

کلاهش رسیده بابر سیاه

Ки ӯ дасти чапро надонад зи рост

که او دست چپ را نداند ز راست

зи бахшиш фузӯнӣ надонад на кост

ز بخشش فزونی نداند نه کاست

Яке гардиши осмони баланд

یکی گردش آسمان بلند

Ситора бигӯед ки чунаст ва чанд

ستاره بگوید که چونست و چند

Фалаки раҳнамӯнаш ба сахтӣ буд

فلک رهنمونش به سختی بود

Ҳамаи баҳр ӯ шӯрбахтӣ буд

همه بهر او شوربختی بود

Гаронтар чаҳ доне бадв гуфт шоҳ

گران‌تر چه دانی بدو گفت شاه

Чунин дод посух ки санги гуноҳ

چنین داد پاسخ که سنگ گناه

Бипурсед каз бартарии корҳо

بپرسید کز بتری کارها

зи гуфторҳо ҳам зи кирдорҳо

ز گفتارها هم ز کردارها

Кадомаст бо нанг ва бо сарзаниш

کدامست با ننگ و با سرزنش

Ки бошад варо ҳар касе бдкнш

که باشد ورا هر کسی بدکنش

Чунин дод посух ки зафтии зи шоҳ

چنین داد پاسخ که زفتی ز شاه

Стиҳидни мардум бе гуноҳ

ستیهیدن مردم بی‌گناه

Тавонгар ки танагӣ кунад дар хӯриш

توانگر که تنگی کند در خورش

Дареғ оядаш пӯшишу парвариш

دریغ آیدش پوشش و پرورش

Заноне ки эшон надоранд шарм

زنانی که ایشان ندارند شرم

БгФтн надоранд овози нарм

بگفتن ندارند آواز نرم

Ҳамон неки мардон ки тундӣ кунанд

همان نیک‌مردان که تندی کنند

Вагар танги дастон баландӣ кунанд

وگر تنگ‌دستان بلندی کنند

Дурӯғи онк беранг ва зиштасту хор

دروغ آنک بی‌رنگ و زشتست و خوار

Чаҳ бар нобакор ва чаҳ бар шаҳриёр

چه بر نابکار و چه بر شهریار

Ба гетии зи некӣ чаҳ чизаст гуфт

به گیتی ز نیکی چه چیزست گفت

Ки ҳам ошкораст ва ҳам дар наҳуфт

که هم آشکارست و هم در نهفت

Казу марди донанда ҷавшан кунад

کزو مرد داننده جوشن کند

Равонро бидон чиз равшан кунад

روان را بدان چیز روشن کند

Чунин дод посух ки кӯашони бад-ӣн

چنین داد پاسخ که کوشان بدین

Ба гетии наёбади ҷуз аз офарин

به گیتی نیابد جز از آفرین

Дигар онк дорад зи яздони сипос

دگر آنک دارد ز یزدان سپاس

Буд донишии марди некии шинос

بود دانشی مرد نیکی‌شناس

Бадв гуфт касрӣ ки карда чаҳ ба

بدو گفت کسری که کرده چه به

Чаҳ нокарда аз шоҳи вази марди ма

چه ناکرده از شاه وز مرد مه

Чаҳ беҳтар казу боз дорем чанг

چه بهتر کزو باز داریم چنگ

Гирифта чаҳ беҳтари зи баҳри диранг

گرفته چه بهتر ز بهر درنگ

Чаҳ беҳтари з фармудану доштан

چه بهتر ز فرمودن و داشتن

Вагар мардро хори бгзоштн

وگر مرد را خوار بگذاشتن

Ба посухи нигаҳ доштан гуфт хашм

به پاسخ نگه داشتن گفت خشم

Ки аз бигноҳон бихобанд чашм

که از بیگناهان بخوابند چشم

Дигар онки бедори дории равон

دگر آنک بیدار داری روان

Бакӯшӣ ту дар корҳо то тавон

بکوشی تو در کارها تا توان

Фрўҳштаҳи кини баргирифтаи умед

فروهشته کین برگرفته امید

Битобад равон зу ба кирдор шед

بتابد روان زو به کردار شید

зи кори буза чанд ёбии маза

ز کار بزه چند یابی مزه

БиФгни маза давр бош аз буза

بیفگن مزه دور باش از بزه

Сипос аз худованди хуршеду моҳ

سپاس از خداوند خورشید و ماه

Ки рустами зи бўзрҷмҳру зи шоҳ

که رَستم ز بوزرجمهر و ز شاه

Чу ин кор дилгират омад ббн

چو این کار دلگیرت آمد ببن

зи шатранҷ бояд ки ронии сухан

ز شطرنج باید که رانی سخن