Чунин гуфт шоҳуии бедордил

چنین گفت شاهوی بیداردل

Ки эй пери доноӣ ва бисёр дил

که ای پیر دانای و بسیار دل

Аё марди фарзонау тези вир

ایا مرد فرزانه و تیز ویر

зи шоҳуии пери ин сухани ёдгир

ز شاهوی پیر این سخن یادگیر

Ки дарраанд мардии сарафроз буд

که درهند مردی سرافراز بود

Ки бо лашкару хайл ва бо соз буд

که با لشکر و خیل و با ساز بود

Хнидаҳи баҳри ҷои ҷумҳӯри ном

خنیده بهر جای جمهور نام

Ба мардии баҳри ҷои густардаи гом

به مردی بهر جای گسترده گام

Чунон подшо гашта брҳндўон

چنان پادشا گشته برهندوان

Хирадманду бедору равшани равон

خردمند و بیدار و روشن‌روان

Варо буд Кашмӣр то марзи чин

ورا بود کشمیر تا مرز چین

Бирав хондандӣ ба дод офарин

برو خواندندی به داد آفرین

Ба мардии ҷаҳонии гирифтаи бадаст

به مردی جهانی گرفته بدست

Варои сндлӣ буд ҷой нишаст

ورا سندلی بود جای نشست

Ҳмидўни бадаши тоҷу ганҷу сипоҳ

همیدون بدش تاج و گنج و سپاه

Ҳмидўни нигини вҳмидўни кулоҳ

همیدون نگین وهمیدون کلاه

Ҳунарманди ҷумҳӯри фарҳанги ҷӯй

هنرمند جمهور فرهنگ جوی

Сарафроз бо донишу обрӯӣ

سرافراز با دانش و آبروی

Бадви шодмони зердастони ӯй

بدو شادمان زیردستان اوی

Чаҳ шаҳрӣ чаҳ аз дар прессатон ӯй

چه شهری چه از در پرستان اوی

Занӣ буд ҳам гавҳараши ҳӯшманд

زنی بود هم گوهرش هوشمند

Ҳунарманд ва бо дониш ва бе газанд

هنرمند و با دانش و بی‌گزند

Писари зод зон шоҳи некӯи яке

پسر زاد زان شاه نیکو یکی

Ки пайдо набӯд аз падари андакӣ

که پیدا نبود از پدر اندکی

Падар чун бидид он ҷаҳондори нав

پدر چون بدید آن جهاندار نو

Ҳам андари замон ном карданд гӯ

هم اندر زمان نام کردند گو

Барин барнаёмад басии рӯзгор

برین برنیامد بسی روزگار

Ки бемор шуд ногаҳони шаҳриёр

که بیمار شد ناگهان شهریار

Ба кадбону андарз кард ва ба мард

به کدبانو اندرز کرد و به مرد

Ҷаҳонии пар аз додгўро супурд

جهانی پر از دادگو را سپرد

зи хурдии ншоисти гӯи бахт ро

ز خردی نشایست گو بخت را

На тоҷу камар бастану тахт ро

نه تاج و کمر بستن و تخت را

Сарони роҳмаҳи сари пар аз гирд буд

سران راهمه سر پر از گرد بود

зи ҷумҳӯрашони дили пар аз дард буд

ز جمهورشان دل پر از درد بود

зи бахшӣдан ва хӯрдан ва дод ӯй

ز بخشیدن و خوردن و داد اوی

Ҷаҳон буд як сари пар аз ёди ӯй

جهان بود یک سر پر از یاد اوی

Сипоҳӣу шаҳрии ҳамаи анҷуман

سپاهی و شهری همه انجمن

Зану кӯдак ва мард шуд рои зан

زن و کودک و مرد شد رای زن

Ки ин хирад кӯдак надонад сипоҳ

که این خرد کودک نداند سپاه

На дод ва на хашм ва на тахту кулоҳ

نه داد و نه خشم و نه تخت و کلاه

Ҳама подшоҳӣ шавад пургазанд

همه پادشاهی شود پرگزند

Агар шаҳриёрӣ набошад баланд

اگر شهریاری نباشد بلند

Ба днбри бародари бади он шоҳ ро

به دنبر برادر بد آن شاه را

Хирадманди вшоистаҳи гоҳ ро

خردمند وشایستهٔ گاه را

Куҷои номи он номвари мои буд

کجا نام آن نامور مای بود

Ба днбр нишаста длороӣ буд

به دنبر نشسته دلارای بود

Ҷаҳондидагони як ба як шоҳи ҷӯй

جهاندیدگان یک به یک شاه‌جوی

зи сндл ба днбр ниҳоданд рӯй

ز سندل به دنبر نهادند روی

Бузургони Кашмӣр то марзи чин

بزرگان کشمیر تا مرز چین

Ба шоҳии бадви хонданди офарин

به شاهی بدو خواندند آفرین

з днбр биёмад сарафрози мои

ز دنبر بیامد سرافراز مای

Ба тахти каён андар оварад пой

به تخت کیان اندر آورد پای

Ҳамон тоҷи ҷумҳӯр бар сари ниҳод

همان تاج جمهور بر سر نهاد

Бидод ва бубахшаш дар андари кушод

بداد و ببخشش در اندر گشاد

Чу бо созишади моам гӯро бхўост

چو با سازشد مام گو را بخواست

Бпрўрд ва бо ҷон ҳаме дошт рост

بپرورد و با جان همی‌داشت راست

Парии чеҳра обистан омад зи мои

پری چهره آبستن آمد ز مای

Писари зоди азин номвари кадхудоӣ

پسر زاد ازین نامور کدخدای

Варои подшои ном тлхнд кард

ورا پادشا نام طلخند کرد

Равонро пар аз меҳр фарзанд кард

روان را پر از مهر فرزند کرد

Дусола шуд ин хираду гӯи ҳафт сол

دوساله شد این خرد و گو هفت سال

Диловари гӯй буд бо фару ёл

دلاور گوی بود با فر و یال

Пас аз чанд гуҳи мои бемор шуд

پس از چند گه مای بیمار شد

Дил зан бирав пари з тимор шуд

دل زن برو پر ز تیمار شد

ДўҳФтаҳи баромад ба зорӣ бамурд

دوهفته برآمد به زاری بمرد

Бирафт ваҷҳони дайгариро супурд

برفت وجهان دیگری را سپرد

Ҳамаи сндлии зор ва гирён шуданд

همه سندلی زار و گریان شدند

зи дарди дили мои бирён шуданд

ز درد دل مای بریان شدند

Нишастанд як моҳи босӯги шоҳ

نشستند یک ماه باسوگ شاه

Сармоаи як сар биёмад сипоҳ

سرماه یک سر بیامد سپاه

Ҳамаи номдорони вгрдони шаҳр

همه نامداران وگردان شهر

Ҳронкс ки ӯро хирад буд баҳр

هرآنکس که او را خرد بود بهر

Сухан рафт ҳаргуна бар анҷуман

سخن رفت هرگونه بر انجمن

Чунин гуфт фарзонае рои зан

چنین گفت فرزانه‌ای رای‌زن

Ки ин зан ки аз тухми ҷумҳӯр буд

که این زن که از تخم جمهور بود

Ҳамеша зи кирдори бади давр буд

همیشه ز کردار بد دور بود

Ҳамаи ростии хостӣ назд шӯй

همه راستی خواستی نزد شوی

Набӯд инчи тобўди ҷузи додҷўӣ

نبود ایچ تابود جز دادجوی

Нжодисти ин сохта дод ро

نژادیست این ساخته داد را

Ҳамаи ростироу бунёд ро

همه راستی را و بنیاد را

Ҳамон ба ки ин зан буд шаҳриёр

همان به که این زن بود شهریار

Ки ӯ монад зини меҳтарони ёдгор

که او ماند زین مهتران یادگار

ЗгФтор ӯ роми гашти анҷуман

زگفتار او رام گشت انجمن

Фиристода шуд назд он поки тан

فرستاده شد نزد آن پاک تن

Ки тахти ду фарзандро худ бигир

که تخت دو فرزند را خود بگیر

Физоянда корӣаст ин ногузир

فزاینده کاریست این ناگزیر

ЧўФрзнд гардад сазовори гоҳ

چوفرزند گردد سزاوار گاه

Бадви даҳ бузургӣу ганҷу сипоҳ

بدو ده بزرگی و گنج و سپاه

Азон пас ҳам омӯзгораш ту бош

ازان پس هم آموزگارش تو باش

Длорому дастуру райш ту бош

دلارام و دستور و رایش تو باش

Ба гуфтори эшон зани неки бахт

به گفتار ایشان زن نیک بخت

БиФрохти тоҷ ва биёрост тахт

بیفراخت تاج و بیاراست تخت

Фузӯнии вхўбии вФрҳнги вдод

فزونی وخوبی وفرهنگ وداد

Ҳамаи подшоҳии бадви гашти шод

همه پادشاهی بدو گشت شاد

Дўмўбд гузин кард покизаи рой

دوموبد گزین کرد پاکیزه‌رای

Ҳунарманду гетии супурда ба пой

هنرمند و گیتی سپرده به پای

Бадишони супурди он ду фарзанд ро

بدیشان سپرد آن دو فرزند را

Ду меҳтари нажоди хирадманд ро

دو مهتر نژاد خردمند را

Набуданди зи эшон ҷудои як замон

نبودند ز ایشان جدا یک زمان

Бадӣдори эшон шудаи шодмон

بدیدار ایشان شده شادمان

Чу неру гирифтанд ва доно шуданд

چو نیرو گرفتند و دانا شدند

Баҳри донишӣ бар тавоно шуданд

بهر دانشی بر توانا شدند

Замон то замони як зи дигари ҷудо

زمان تا زمان یک ز دیگر جدا

Шудандӣ брмодри порсо

شدندی برمادر پارسا

Ки азмокдомсти шоиста тар

که ازماکدامست شایسته‌تر

Ба дили бартар ва низ боиста тар

به دل برتر و نیز بایسته‌تر

Чунин гуфт модар ба ҳар ду писар

چنین گفت مادر به هر دو پسر

Ки то аз шумо боки ёбам ҳунар

که تا از شما باکه یابم هنر

Хирадмандии вароӣу парҳезу дайн

خردمندی ورای و پرهیز و دین

Забони чарбу гӯяндау боФрин

زبان چرب و گوینده و بآفرین

Чўдорид ҳар ду зи шоҳии нажод

چودارید هر دو ز شاهی نژاد

Хирад бояду шарму парҳези вдод

خرد باید و شرم و پرهیز وداد

Чўтнҳо шудӣ сӯии модари яке

چوتنها شدی سوی مادر یکی

Чунин ҳам сухан ронадӣ андакӣ

چنین هم سخن راندی اندکی

Ки аз мо ду фарзанди кишвари крост

که از ما دو فرزند کشور کراست

Ба шоҳӣ ва ин тахту аФсркрост

به شاهی و این تخت و افسرکراست

Бадв моам гуфтӣ ки тахти он тест

بدو مام گفتی که تخت آن تست

Ҳунармандӣу ройу бахти он тест

هنرمندی و رای و بخت آن تست

Ба дигари псрҳми азинсони сухан

به دیگر پسرهم ازینسان سخن

Ҳаме ронадӣ то сухан шуд куҳан

همی‌راندی تا سخن شد کهن

Дил ҳарад ваон шод кардӣ ба тахт

دل هرد وان شاد کردی به تخت

Ба ганҷи вспоаҳи вбном ва ба бахт

به گنج وسپاه وبنام و به بخت

Расиданд ҳар ду ба мардӣ ба ҷой

رسیدند هر دو به مردی به جای

Бдомўз шуд ҳар дуро раҳнамоӣ

بدآموز شد هر دو را رهنمای

Зиришки аўФтоднди ҳарду ба ранҷ

زرشک اوفتادند هردو به رنج

БрошўФтнди азпии тоҷи вгнҷ

برآشوفتند ازپی تاج وگنج

Ҳама шҳрзоишон бидӯнием гашт

همه شهرزایشان بدونیم گشت

Дили неки мардони прозбими гашт

دل نیک مردان پرازبیم گشت

ЗгФти бдомўз ҷӯшон шуданд

زگفت بدآموز جوشان شدند

Ба наздик модрхрўшон шуданд

به نزدیک مادرخروشان شدند

Бигуфтанд кзмокаҳи зиботрст

بگفتند کزماکه زیباترست

Ки брники вебади бршкиботрст

که برنیک وبد برشکیباترست

Чунин посух оварад фарзонаи зан

چنین پاسخ آورد فرزانه زن

Ки бомӯбадии икдли варои зан

که باموبدی یکدل ورای زن

Шмороббоиди нишастани нахуст

شمارابباید نشستن نخست

Бором ва бо коми фарҷоми ҷуст

بآرام و با کام فرجام جست

Азон пас хнидаҳи бузургони шаҳр

ازان پس خنیده بزرگان شهر

Ҳронкс ки аўдорд аз рои баҳр

هرآنکس که اودارد از رای بهر

Якояки бигӯем бо раҳнамӯн

یکایک بگوییم با رهنمون

На хубаст гармӣ ба корондрўн

نه خوبست گرمی به کاراندرون

Касе кӯ биҷӯед ҳамеи тоҷ вагоҳ

کسی کو بجوید همی تاج وگاه

Хрдбоиди варои вгнҷи вспоаҳ

خردباید ورای وگنج وسپاه

Чу бидодгар подшоҳӣ кунад

چو بیدادگر پادشاهی کند

Ҷаҳони пари зи гарм втбоҳӣ кунад

جهان پر ز گرم وتباهی کند

Ба модар чунин гуфт пурмояи гӯ

به مادر چنین گفت پرمایه گو

Казин пурсиши андари замонаи Марв

کزین پرسش اندر زمانه مرو

Агар кишвар азмн нагирад фурӯғ

اگر کشور ازمن نگیرد فروغ

Ба кажӣ макун ҳеҷ рои дурӯғ

به کژی مکن هیچ رای دروغ

Ба тлхнд бисипор ганҷи вспоаҳ

به طلخند بسپار گنج وسپاه

Ман ӯро яке кеҳтарами никхўоаҳ

من او را یکی کهترم نیکخواه

Вагар ман ба соли вхрди меҳтарам

وگر من به سال وخرد مهترم

Ҳам аз пушти ҷумҳӯри кндоўрм

هم از پشت جمهور کنداورم

Бадви гӯй то аз паии тоҷу тахт

بدو گوی تا از پی تاج و تخت

Нагирад ба бе донишии корсхт

نگیرد به بی‌دانشی کارسخت

Бадв гуфт модар ки тундӣ макун

بدو گفت مادر که تندی مکن

Брондишаҳ бояд ки ронии сухан

براندیشه باید که رانی سخن

Ҳронкс ки бртхт шоҳӣ нишаст

هرآنکس که برتخت شاهی نشست

Миёни баста бояд кушодаи ду даст

میان بسته باید گشاده دو دست

Нигаҳи доштани ҷони пок аз бадӣ

نگه داشتن جان پاک از بدی

Бадонаши супурдани раҳи бхрдӣ

بدانش سپردن ره بخردی

Ҳам аз душмани ожир бӯдан ба ҷанг

هم از دشمن آژیر بودن به جنگ

Нигаҳи доштани баҳраи ному нанг

نگه داشتن بهرهٔ نام و ننگ

з доду зи бедоди шаҳру сипоҳ

ز داد و ز بیداد شهر و سپاه

Бипурсад худованди хуршеду моҳ

بپرسد خداوند خورشید و ماه

Агар пашша аз шоҳ ёбад ситам

اگر پشه از شاه یابد ستم

Рӯонаш ба дӯзах бимонад дижам

روانش به دوزخ بماند دژم

Ҷаҳон аз шаби тираи торик тар

جهان از شب تیره تاریک‌تر

Дилӣ бояд азмўии борӣк тар

دلی باید ازموی باریک‌تر

Ки аз бад кунад ҷону танро раҳо

که از بد کند جان و تن را رها

Бидонад ки кажӣ наёрад баҳо

بداند که کژی نیارد بها

Чу бар срнҳди тоҷ бар тахт дод

چو بر سرنهد تاج بر تخت داد

Ҷаҳонӣ азон дод бошанд шод

جهانی ازان داد باشند شاد

Саранҷоми бистар з хиштаст вхок

سرانجام بستر ز خشتست وخاک

Вагар сӯхта гардад андари муғок

وگر سوخته گردد اندر مغاک

Азин дудмони шоҳи ҷумҳӯр буд

ازین دودمان شاه جمهور بود

Ки райши зи кирдори бади давр буд

که رایش ز کردار بد دور بود

На ҳангоми бади мурдан ӯро бамурд

نه هنگام بد مردن او را بمرد

Ҷаҳонро ба кеҳтари бародари супурд

جهان را به کهتر برادر سپرد

з днбр биёмад сарафрози мои

ز دنبر بیامد سرافراز مای

Ҷавон буду бинои дили впоки рой

جوان بود و بینا دل وپاک رای

Ҳамаи сндлии пеши аўомднд

همه سندلی پیش اوآمدند

Пар аз хӯни дилу шоҳ ҷӯ омаданд

پر از خون دل و شاه جو آمدند

Биёмад ба тахт маӣ барнишаст

بیامد به تخت مهی برنشست

Миёни танги бастаи кушодаи ду даст

میان تنگ بسته گشاده دو دست

Марои хост анбоз гаштем вҷФт

مرا خواست انباز گشتیم وجفت

Бидон то намонад сухани дрнҳФт

بدان تا نماند سخن درنهفت

Агар зонк меҳтари бародари туе

اگر زانک مهتر برادر تویی

Ба ҳуши вхрд низ бартари туе

به هوش وخرد نیز برتر تویی

Ҳамон кун ки ҷонро надорӣ ба ранҷ

همان کن که جان را نداری به رنج

зи баҳри сарафрозӣу тоҷи вгнҷ

ز بهر سرافرازی و تاج وگنج

Яке азшмои гркнм ман гузин

یکی ازشما گرکنم من گزین

Дил дайгарӣ гардад аз ман бкин

دل دیگری گردد از من بکین

Марезед хӯн аз паии тоҷи вгнҷ

مریزید خون از پی تاج وگنج

Ки бркс намонад сарои сипанҷ

که برکس نماند سرای سپنج

зи модар чу бишунид тлхнди панд

ز مادر چو بشنید طلخند پند

Наомадаш гуфтор ӯ сӯдманд

نیامدش گفتار او سودمند

Ба модар чунин гуфт каз меҳтарӣ

به مادر چنین گفت کز مهتری

Ҳаме аз пай гӯ кунӣ доварӣ

همی از پی گو کنی داوری

Ба сол ар бародари з ман меҳтараст

به سال ار برادر ز من مهترست

На ҳаркас ки ӯ меҳтар ӯ беҳтараст

نه هرکس که او مهتر او بهترست

Бад-ӣни лашкари ман фурӯон касаст

بدین لشکر من فروان کسست

Ки ҳамсол ӯ ба осмон каркасаст

که همسال او به آسمان کرکسست

Ки ҳаргиз наҷӯянд гоҳи вспоаҳ

که هرگز نجویند گاه وسپاه

На тахт ва на афсар на ганҷу кулоҳ

نه تخت و نه افسر نه گنج و کلاه

Падаргар ба рӯз ҷавонӣ бамурд

پدر گر به روز جوانی بمرد

На тахти бузургӣ касе роспрд

نه تخت بزرگی کسی راسپرد

Дилати ҷуфти байнами ҳамеи сӯии гӯ

دلت جفت بینم همی سوی گو

Баронӣ ки ӯро кунӣ пешрав

برآنی که او را کنی پیشرو

Ман азгли барин гӯна мардум кунам

من ازگل برین گونه مردم کنم

Мабодо ки номи падар гум кунам

مبادا که نام پدر گم کنم

Яке модараши сахт савганд хӯрд

یکی مادرش سخت سوگند خورد

Ки безорам аз гунбади ложвард

که بیزارم از گنبد لاژورد

Агрҳргзи ин орзӯи хостам

اگرهرگز این آرزو خواستم

зи яздон вбрдл биёростам

ز یزدان وبردل بیاراستم

Мабар зини сухани ҷуз ба некии гумон

مبر زین سخن جز به نیکی گمان

Машав тези богардиши осмон

مشو تیز باگردش آسمان

Ки он рака хоҳад диҳад некӯӣ

که آن راکه خواهد دهد نیکوی

Нигари ҷуз ба яздон ба каси негроӣ

نگر جز به یزدان به کس نگروی

Ман андохтам ҳарч омад зи панд

من انداختم هرچ آمد ز پند

Агар нест панди миннати сӯдманд

اگر نیست پند منت سودمند

Нигари точаҳи беҳтари з корон кунед

نگر تاچه بهتر ز کارآن کنید

Вазин панди ман тӯша ҷон кунед

وزین پند من توشهٔ جان کنید

Вазони пас ҳамаи бхрдонро бихонад

وزان پس همه بخردان را بخواند

Ҳамаи пандҳо пеш эшон баранд

همه پندها پیش ایشان براند

Калиди дргнҷи ду подшо

کلید درگنج دو پادشا

Ки буданд бодонашу порсо

که بودند بادانش و پارسا

Биоварад вкрди ошкорои ниҳон

بیاورد وکرد آشکارا نهان

Ба пеши ҷаҳондидагони вмҳон

به پیش جهاندیدگان ومهان

Саросар бар эшон бубахшед рост

سراسر بر ایشان ببخشید راست

Ҳамаи коми он ҳар ду фарзанди хост

همه کام آن هر دو فرزند خواست

Чунин гуфт зон пас ба тлхнди гӯ

چنین گفت زان پس به طلخند گو

Ки эй неки дили номвари ёри нав

که ای نیک دل نامور یار نو

Шунидам ки ҷумҳӯр чанде зи мои

شنیدم که جمهور چندی ز مای

Сарафрозтар бад ба сол ва барои

سرافرازتر بد به سال و برای

Падарати он гиронмояи никхўӣ

پدرت آن گرانمایه نیکخوی

Накард инч азон пеши тахти орзӯӣ

نکرد ایچ ازان پیش تخت آرزوی

На нанг омадаш ҳаргиз аз кеҳтарӣ

نه ننگ آمدش هرگز از کهتری

Наҷуст инч бар меҳтарони меҳтарӣ

نجست ایچ بر مهتران مهتری

Нигар то писандади чунин додгар

نگر تا پسندد چنین دادگر

Ки ман пеш кеҳтар бабандам камар

که من پیش کهتر ببندم کمر

Нагуфтаст модари сухани ҷуз ба дод

نگفتست مادر سخن جز به داد

Туро дил чаро шуд зи бедоди шод

تو را دل چرا شد ز بیداد شاد

з лашкар бихонем чанде маон

ز لشکر بخوانیم چندی مهان

Хирадманду баргаштаи гирди ҷаҳон

خردمند و برگشته گرد جهان

зи фарзонагон чун сухан бишинавем

ز فرزانگان چون سخن بشنویم

Барои ва ба гуфторашони бгрўим

برای و به گفتارشان بگرویم

зи айвони модар бад-ӣн гуфт вгўӣ

ز ایوان مادر بدین گفت‌وگوی

Бирафтанд вдлшони пар аз ҷусти вҷўӣ

برفتند ودلشان پر از جست‌وجوی

Барин барниҳоданд ҳар ду ҷавон

برین برنهادند هر دو جوان

Казон пас зи гардони вази паҳлавон

کزان پس ز گردان وز پهلوان

зи донои впокон сухан бишинавем

ز دانا وپاکان سخن بشنویم

Барон сон ки бошад бидон бгрўим

بران سان که باشد بدان بگرویم

Каз эшон ҳаме дониш омухтем

کز ایشان همی دانش آموختیم

Ба фарҳанг дилҳо барафрӯхтем

به فرهنگ دلها برافروختیم

Биёмад ду фарзонаи раҳнамоӣ

بیامد دو فرزانه رهنمای

намеҳаме рафт ҳар гӯнаи рой

میانشان همی‌رفت هر گونه رای

Ҳамеи хости фарзонаи гӯ ки гӯ

همی‌خواست فرزانه گو که گو

Буд шоҳи дрсндлии пешрав

بود شاه درسندلی پیشرو

Ҳам онкас ки устоди тлхнд буд

هم آنکس که استاد طلخند بود

Ба фарзонагии ҳам хирадманд буд

به فرزانگی هم خردمند بود

Ҳаме ин барон бар зад вони барин

همی این بران بر زد وآن برین

Чунин то ду меҳтар гирифтанд кин

چنین تا دو مهتر گرفتند کین

Ниҳода баданд андари айвони ду тахт

نهاده بدند اندر ایوان دو تخت

Нишаста ба тахти он ду пирӯзи бахт

نشسته به تخت آن دو پیروز بخت

Диловари ду фарзона барадаст рост

دلاور دو فرزانه بر دست راست

Ҳамеи ҳарякии азҷҳони бҳрхўост

همی هریکی ازجهان بهر خواست

Гиронмоягонро ҳамаи хонданд

گرانمایگان را همه خواندند

Боиўони чапу рости бншонднд

بایوان چپ و راست بنشاندند

Забон баргушоданд фарзонагон

زبان برگشادند فرزانگان

Ки эй сарфарозони вмрдонгон

که ای سرفرازان ومردانگان

Азин номдорони фаррухи нажод

ازین نامداران فرخ‌نژاد

Ки доред расми падарашон ба ёд

که دارید رسم پدرشان به یاد

Ки хоҳед брхўиштни подшо

که خواهید برخویشتن پادشا

Ки донед зини дўҷўони порсо

که دانید زین دوجوان پارسا

Фурӯмонданади андарони мӯбадон

فروماندند اندران موبدان

Бузургону бедори дили бхрдон

بزرگان و بیدار دل بخردان

Нишаста ҳамеи дўҷўон бар ду тахт

نشسته همی دوجوان بر دو تخت

Бигуфт ду фарзонаи некбахт

بگفت دو فرزانه نیکبخت

Бидонаст шаҳрӣ ва ҳам лашкарӣ

بدانست شهری و هم لشکری

Казон корҷнг ояду доварӣ

کزان کارجنگ آید و داوری

Ҳама подшоҳӣ шавад бар ду ним

همه پادشاهی شود بر دو نیم

Хирадманд монад ба ранҷи вабаи бим

خردمند ماند به رنج وبه بیم

Яке зи анҷуман сар баровард рост

یکی ز انجمن سر برآورد راست

Ба ово сухан гуфт ва барпоӣ хост

به آوا سخن گفت و برپای خاست

Ки мо аз ду дастури ду шаҳриёр

که ما از دو دستور دو شهریار

Чаҳ ёрем гуфтан ки ояд ба кор

چه یاریم گفتن که آید به کار

Бисозем фардои яке анҷуман

بسازیم فردا یکی انجمن

Бигӯем бо икдгри тан ба тан

بگوییم با یکدگر تن به تن

Вазон пас фиристем як як паём

وزان پس فرستیم یک یک پیام

Магар шаҳриёрон биёбанд ком

مگر شهریاران بیابند کام

Бирафтанд зи айвони жкону дижам

برفتند ز ایوان ژکان و دژم

Лабони пари зи боду равони пари зи ғам

لبان پر ز باد و روان پر ز غم

Бигуфтанд кини кор бо ранҷи гашт

بگفتند کین کار با رنج گشت

зи дасти ҷаҳондидаи андари гузашт

ز دست جهاندیده اندر گذشت

Бародар надидем ҳаргизи ду шоҳ

برادر ندیدیم هرگز دو شاه

Ду дастури бадхоҳ дар пешгоҳ

دو دستور بدخواه در پیشگاه

Ббўднди як шаби пурожанги чеҳр

ببودند یک شب پرآژنگ چهر

Бдонгаҳ ки барзади сар аз кӯҳи меҳр

بدانگه که برزد سر از کوه مهر

Бирафтанд як сари бузургони шаҳр

برفتند یک سر بزرگان شهر

Ҳронкс ки шан буд зон кори баҳр

هرآنکس که شان بود زان کار بهر

Пар овоз шуд сндлии чори сӯй

پر آواز شد سندلی چار سوی

Сухан рафт ҳаргуна бе орзӯӣ

سخن رفت هرگونه بی‌آرزوی

Якеро з гардон бигӯ буд рой

یکی را ز گردان بگو بود رای

Яке сӯии тлхнди бади раҳнамоӣ

یکی سوی طلخند بد رهنمای

Забонҳо з гуфторашон шуд сутӯҳ

زبانها ز گفتارشان شد ستوه

Нагаштанд ҳамрой ва бо ҳам гуруҳ

نگشتند همرای و با هم گروه

Парогандаи гашти он бузурги анҷуман

پراگنده گشت آن بزرگ انجمن

Сипоҳии вшҳрии ҳамаи тан ба тан

سپاهی وشهری همه تن به تن

Яке сӯии тлхнд пайғом кард

یکی سوی طلخند پیغام کرد

Забонро згўи пари з дашном кард

زبان را زگو پر ز دشنام کرد

Дигар сӯй гӯ рафт бо гурзу теғ

دگر سوی گو رفت با گرز و تیغ

Ки аз шоҳи ҷонро надорам дареғ

که از شاه جان را ندارم دریغ

Пурошӯб шуд кишвари сндлӣ

پرآشوب شد کشور سندلی

Бидон никхўоҳӣ ва он як дилӣ

بدان نیکخواهی و آن یک دلی

Хирадманд гуяд ки дар як сарой

خردمند گوید که در یک سرای

ЧўФрмон дўгрдд намонад ба ҷой

چوفرمان دوگردد نماند به جای

Пас огоҳӣ омад ба тлхнду гӯ

پس آگاهی آمد به طلخند و گو

Ки ҳар барзании бояке пешрав

که هر برزنی بایکی پیشرو

Ҳамаи шаҳр вайрон кунанд аз ҳаво

همه شهر ویران کنند از هوا

Набояд ки доранд шоҳони раво

نباید که دارند شاهان روا

Ббўднд зон огаҳии пари ҳарос

ببودند زان آگهی پر هراس

Ҳаме доштандӣ шабу рӯзи пос

همی‌داشتندی شب و روز پاس

Чунон бад ки рӯзии ду шоҳи ҷавон

چنان بد که روزی دو شاه جوان

Бирафтанд белашкару паҳлавон

برفتند بی‌لشکر و پهلوان

Забон баргушоданд як бо дигар

زبان برگشادند یک با دگر

Пурожанг рӯй ва пураз ҷанги сар

پرآژنگ روی و پراز جنگ سر

Ба тлхнд гуфт эй бародар макун

به طلخند گفت ای برادر مکن

Каз андоза бигузашт моро сухан

کز اندازه بگذشت ما را سخن

Бета рӯй бар хираи чизеи мҷўӣ

بتا روی بر خیره چیزی مجوی

Ки фарзонагон он набенанд рӯй

که فرزانگان آن نبینند روی

Шунидӣ ки ҷумҳӯр то зинда буд

شنیدی که جمهور تا زنده بود

Бародари варо чун яке банда буд

برادر ورا چون یکی بنده بود

Бамурд ӯ ва ман мондам хору хирад

بمرد او و من ماندم خوار و خرد

Яке хирадро гоҳ натавон супурд

یکی خرد را گاه نتوان سپرد

Ҷаҳони пари зи хӯбии бад аз рои ӯй

جهان پر ز خوبی بد از رای اوی

Наёраст ҷустан касе ҷои ӯй

نیارست جستن کسی جای اوی

Бародари варои ҳамчуи ҷон буду тан

برادر ورا همچو جان بود و تن

Бшоҳии варои хонданди анҷуман

بشاهی ورا خواندند انجمن

Агар будамӣ ман сазовори гоҳ

اگر بودمی من سزاوار گاه

Накардӣ ба моии андаруни каси нигоҳ

نکردی به مای اندرون کس نگاه

Бар ойини шоҳон гетӣ рӯем

بر آیین شاهان گیتی رویم

зи фарзонагони нек ва бад бишинавем

ز فرزانگان نیک و بد بشنویم

Ман азтў ба соли вхрди меҳтарам

من ازتو به سال وخرد مهترم

Тогое ки ман кеҳтарами беҳтарам

توگویی که من کهترم بهترم

Макун носазои тахти шоҳии мҷўӣ

مکن ناسزا تخت شاهی مجوی

Макун рӯй кишвари пар аз гуфт вгўӣ

مکن روی کشور پر از گفت‌وگوی

Чунин посух оварад тлхнди пас

چنین پاسخ آورد طلخند پس

Ба афсуни бузургии нҷстсти кас

به افسون بزرگی نجستست کس

Ман ин тоҷу тахт аз падар ёфтам

من این تاج و تخت از پدر یافتم

зи тухмӣ ки ӯ кишти брёФтм

ز تخمی که او کشت بریافتم

Ҳамаи подшоҳӣу ганҷу сипоҳ

همه پادشاهی و گنج و سپاه

Азин пас ба шамшер дорам нигоҳ

ازین پس به شمشیر دارم نگاه

зи ҷумҳӯри вази мои чандин магӯӣ

ز جمهور وز مای چندین مگوی

Агар омнии тахтро разми ҷӯй

اگر آمنی تخت را رزم جوی

Саронишони пар аз ҷанг боз омаданд

سرانشان پر از جنگ باز آمدند

Ба шаҳри андарун рзмсоз омаданд

به شهر اندرون رزمساز آمدند

Сипоҳии вшҳрии ҳамаи ҷангҷӯӣ

سپاهی وشهری همه جنگجوی

Бадаргоҳ шоҳон ниҳоданд рӯй

بدرگاه شاهان نهادند روی

Гуруҳе ба тлхнд карданд рой

گروهی به طلخند کردند رای

Дигарро бигӯ буд дили раҳнамоӣ

دگر را بگو بود دل رهنمای

Баромади хурӯш аз дар ҳар ду шоҳ

برآمد خروش از در هر دو شاه

Якеро набӯд андари он шаҳри роҳ

یکی را نبود اندر آن شهر راه

Нахустин биёрост тлхнди ҷанг

نخستین بیاراست طلخند جنگ

Набӯдаш ба ҷанги далерони диранг

نبودش به جنگ دلیران درنگ

Сргнҷҳои падар бар кушод

سرگنجهای پدر بر گشاد

Сипаҳи роҳмаҳи трг вҷўшн бидод

سپه راهمه ترگ وجوشن بداد

Ҳамаи шаҳр яксар пар аз бим шуд

همه شهر یکسر پر از بیم شد

Дили марди бихаради бадв ним шуд

دل مرد بخرد بدو نیم شد

Ки то чун буд гардиши осмон

که تا چون بود گردش آسمان

Кро баркашад зини дўмҳтри замон

کرا برکشد زین دومهتر زمان

Ҳамаи кишвар огоҳ шуд зини ду шоҳ

همه کشور آگاه شد زین دو شاه

Дамодам биёмад заҳри сӯи сипоҳ

دمادم بیامد زهر سو سپاه

Бапушед тлхнди ҷавшани нахуст

بپوشید طلخند جوشن نخست

Ба хӯни рехтани чангҳоро бишуст

به خون ریختن چنگها را بشست

Биоварад гӯ низ хуфтон вхўд

بیاورد گو نیز خفتان وخود

Ҳаме дод ҷони падарро дуруд

همی‌داد جان پدر را درود

Бидон тундии азҷои бархестанд

بدان تندی ازجای برخاستند

Ҳамеи пушт пелон биёростанд

همی پشت پیلان بیاراستند

Ниҳоданд бркўҳаҳи пели зин

نهادند برکوهه پیل زین

ТўгФтии ҳаме роҳ ҷӯяд замин

توگفتی همی راه جوید زمین

Ҳамаи дашти пари занги вҳндӣ дароӣ

همه دشت پر زنگ وهندی درای

Ҳамаи гӯши пари нолаи курноӣ

همه گوش پر ناله کرنای

Ба лашкар гуҳ омад дўшоаҳи ҷавон

به لشکر گه آمد دوشاه جوان

Ҳамаи баҳри бешии ниҳодаи равон

همه بهر بیشی نهاده روان

Сипеҳри андарони рзмгаҳ хира шуд

سپهر اندران رزمگه خیره شد

зи гирди сипаҳи чашмҳо тира шуд

ز گرد سپه چشمها تیره شد

Бар омад хурӯшидани гови дам

بر آمد خروشیدن گاو دم

зи ду равияи овози рўиинаҳи хам

ز دو رویه آواز رویینه خم

Биёрост бо майманаи майсара

بیاراست با میمنه میسره

Ту гуфтӣ замин кӯҳ шуд яксара

تو گفتی زمین کوه شد یکسره

Дўлшкр кашиданд саф бар ду майл

دولشکر کشیدند صف بر دو میل

Ду шоҳи сарафроз бар пушти пел

دو شاه سرافراز بر پشت پیل

Дирафшии дирафшон ба сар бар ба пой

درفشی درفشان به سر بر به پای

Яке пайкараши бабру дигар ҳамЭй

یکی پیکرش ببر و دیگر همای

Пиёда ба пеши андаруни найзаи дор

پیاده به پیش اندرون نیزه‌دار

Сипардору шоистаи кори зор

سپردار و شایستهٔ کار زار

Нигаҳ кард гӯи андарони дашти ҷанг

نگه کرد گو اندران دشت جنگ

Ҳаво дид чун пушти ҷангии паланг

هوا دید چون پشت جنگی پلنگ

Ҳамаи коми хоки ваҳмаи дашти хӯн

همه کام خاک وهمه دشت خون

Бигард андаруни найзаи бади раҳнамӯн

بگرد اندرون نیزه بد رهنمون

Ба тлхнд ҳарчанд ҷонаш бсухт

به طلخند هرچند جانش بسوخت

зи хашм ӯ ду чашми хиради робдўхт

ز خشم او دو چشم خرد رابدوخت

Гузин кард мардии сухангӯии гӯ

گزین کرد مردی سخنگوی گو

Казон меҳтарон ӯ бадии пешрав

کزان مهتران او بدی پیشرو

Ки рӯи пеши тлхнд ва ӯро бигӯӣ

که رو پیش طلخند و او را بگوی

Ки бедоди ҷанги бародари мҷўӣ

که بیداد جنگ برادر مجوی

Ки ҳар хӯн ки бошад барин рехта

که هر خون که باشد برین ریخته

Ту бошӣ бидон гетии овехта

تو باشی بدان گیتی آویخته

Яке гӯш бигушоӣ бар пндгў

یکی گوش بگشای بر پندگو

Ба гуфтори бдгўӣ ғарра машав

به گفتار بدگوی غره مشو

Набояд ки аз мо бад-ӣни корзор

نباید که از ما بدین کارزار

Накӯҳиш буд дар ҷаҳони ёдгор

نکوهش بود در جهان یادگار

Ки ин кишвари ҳинд вайрон шавад

که این کشور هند ویران شود

Кноми палангон ва шерон шавад

کنام پلنگان و شیران شود

Бипарҳез азин ҷанг ва овихтан

بپرهیز ازین جنگ و آویختن

Ба бедод бар хираи хӯни рехтан

به بیداد بر خیره خون ریختن

Дили ман бад-ӣни оштӣ шод кун

دل من بدین آشتی شاد کن

зи фоми хиради гардан озод кун

ز فام خرد گردن آزاد کن

Азин марз то пеши дарёии чин

ازین مرز تا پیش دریای چین

Ту рободи чндонки хоҳии замин

تو راباد چندانک خواهی زمین

Ҳамаи меҳр бо ҷон баробар кунем

همه مهر با جان برابر کنیم

Туро бар срхўиш афсар кунем

تو را بر سرخویش افسر کنیم

Бубахшем шоҳӣ ба кирдори ганҷ

ببخشیم شاهی به کردار گنج

Ки ин тахт ва афсар наярзад ба ранҷ

که این تخت و افسر نیرزد به رنج

Вагар чанд бедоди ҷӯии ҳама

وگر چند بیداد جویی همه

Прогндн гирд карда рама

پراگندن گرد کرده رمه

Бад-ӣни гетии андари накӯҳиш буд

بدین گیتی اندر نکوهش بود

Ҳамин робдони сари пажӯҳиш буд

همین رابدان سر پژوهش بود

Макун эй бародар ба бедоди рой

مکن ای برادر به بیداد رای

Ки бедодро нест бо дод пой

که بیداد را نیست با داد پای

Фиристода чун пеш тлхнд шуд

فرستاده چون پیش طلخند شد

Ба пайғоми шоҳ аз дар панд шуд

به پیغام شاه از در پند شد

Чунин дод посух ки ӯро бигӯӣ

چنین داد پاسخ که او را بگوی

Ки дрҷнги чандини баҳонаи мҷўӣ

که درجنگ چندین بهانه مجوی

Бародар нахонам туро ман на дӯст

برادر نخوانم تو را من نه دوست

На мағзи ту аз дӯдаи мо на пӯст

نه مغز تو از دودهٔ ما نه پوست

Ҳамаи подшоҳии ту вайрон кунӣ

همه پادشاهی تو ویران کنی

Чўоҳнги ҷанг далерон кунӣ

چوآهنگ جنگ دلیران کنی

Ҳамаи бадсиголон ба назд тавонад

همه بدسگالان به نزد تواند

Ба баҳроми рӯз аўрмзд тавонад

به بهرام روز اورمزد تواند

Гунаҳкори ҳам пеши яздони туе

گنهکار هم پیش یزدان تویی

Ки бади ному бади гавҳару бади хуӣ

که بد نام و بد گوهر و بد خویی

зи хӯнӣ ки резанд зини пас ба кин

ز خونی که ریزند زین پس به کین

Ту бошӣ ба нафрин ва ман ба офарин

تو باشی به نفرین و من به آفرین

Ва дигар ки гуфтӣ бубахшем тоҷ

و دیگر که گفتی ببخشیم تاج

Ҳам ин марзбонӣ ва ин тахти оҷ

هم این مرزبانی و این تخت عاج

Ҳар онгаҳ ки ту шаҳриёрӣ кунӣ

هر آنگه که تو شهریاری کنی

Марои марзи бахше ва ёрӣ кунӣ

مرا مرز بخشی و یاری کنی

Нахоҳам ки ҷон бошад андари танам

نخواهم که جان باشد اندر تنم

Вагар чашми бртоҷи шоҳи аФгнм

وگر چشم برتاج شاه افگنم

Кунун ҷангро бар кашидам рада

کنون جنگ را بر کشیدم رده

Ҳаво шуд чу дебо ба зари ождаҳ

هوا شد چو دیبا به زر آژده

зи тиру зи жўпину нӯки синон

ز تیر و ز ژوپین و نوک سنان

Надонад кунун гўркиби азънон

نداند کنون گورکیب ازعنان

Баровард гуҳ бар сроФшон кунам

برآورد گه بر سرافشان کنم

Ҳамаи лашкарашро хурушон кунам

همه لشکرش را خروشان کنم

Барон сони сипоҳи андари орм ба ҷанг

بران سان سپاه اندر آرم به جنگ

Ки сироиди азҷнги ҷангии паланг

که سیرآید ازجنگ جنگی پلنگ

Биоранди гӯро кунун бастаи даст

بیارند گو را کنون بسته دست

Сипоҳаши бибинанд ҳар сӯи шикаст

سپاهش ببینند هر سو شکست

Ки азбндгон низ бо шаҳриёр

که ازبندگان نیز با شهریار

Напушад касе ҷавшани корзор

نپوشد کسی جوشن کارزار

Чу посух шунид он хирадманди мард

چو پاسخ شنید آن خردمند مرد

Биёмад ҳамаи як ба як ёд кард

بیامد همه یک به یک یاد کرد

Ғамӣ шуд дили гўчў посух шунид

غمی شد دل گوچو پاسخ شنید

Ки тлхндро рой посух надид

که طلخند را رای پاسخ ندید

Пари андешаи фарзонаро пеш хонд

پر اندیشه فرزانه را پیش خواند

зи посухи фаровон суханҳо баранд

ز پاسخ فراوان سخنها براند

Бадв гуфт к-эии марди фарҳанги ҷӯй

بدو گفت کای مرد فرهنگ جوی

Яке чораи кор бо ман бигӯӣ

یکی چارهٔ کار با من بگوی

Ҳама дашт хӯнаст ва бетан сараст

همه دشت خونست و بی تن سرست

Равонро гузар бар ҷҳондоўрст

روان را گذر بر جهانداورست

Набояд казин ҷанги фарҷоми кор

نباید کزین جنگ فرجام کار

Ба мо бозмонди бади рӯзгор

به ما بازماند بد روزگار

Бадв гуфт фарзонаи к-эии шаҳриёр

بدو گفت فرزانه کای شهریار

Набояд туро пндомўзгор

نباید تو را پندآموزگار

Гар аз ман ҳамеи бозҷӯии сухан

گر از من همی بازجویی سخن

Ба ҷанги бародар дуруштӣ макун

به جنگ برادر درشتی مکن

Фиристодае тези наздики ӯй

فرستاده‌ای تیز نزدیک اوی

Сарафроз бо донишу нарми гӯй

سرافراز با دانش و نرم گوی

Бибояд фиристод ва додани паём

بباید فرستاد و دادن پیام

Бигардади магар ӯ азин ҷанги ром

بگردد مگر او ازین جنگ رام

Бадви даҳ ҳамаи ганҷи нобардаи ранҷ

بدو ده همه گنج نابرده رنج

Ту ҷон бародар гузин кун зи ганҷ

تو جان برادر گزین کن ز گنج

Чу бошад туро тоҷу ангуштарӣ

چو باشد تو را تاج و انگشتری

Ба динор бо ӯ макун доварӣ

به دینار با او مکن داوری

Нигаҳ кардам аз гардиши осмон

نگه کردم از گردش آسمان

Бад-ӣни зӯдӣ ӯро сроиди замон

بدین زودی او را سرآید زمان

зи гардандаи ҳафт ахтари андари сипеҳр

ز گردنده هفت اختر اندر سپهر

Якеро надидам бадви рои вмҳр

یکی را ندیدم بدو رای ومهر

Таба гардад ӯ ҳам бад-ӣни дашти ҷанг

تبه گردد او هم بدین دشت جنگ

Набояд гирифтан худ ин кори танг

نباید گرفتن خود این کار تنگ

Магари меҳри шоҳӣу тахту кулоҳ

مگر مهر شاهی و تخت و کلاه

Бидон тоти бад дил нахонд сипоҳ

بدان تات بد دل نخواند سپاه

Дигар ҳарч хоҳад зи асбу зи ганҷ

دگر هرچ خواهد ز اسب و ز گنج

Бидиҳ то набошад рӯонаш ба ранҷ

بده تا نباشد روانش به رنج

Тугар шаҳриёрӣу неки ахтарӣ

تو گر شهریاری و نیک‌اختری

Ба кори сипеҳрии тўонотрӣ

به کار سپهری تواناتری

з фарзона бишунид шоҳи ин сухан

ز فرزانه بشنید شاه این سخن

Дигар бораи рои нўоФгнди бен

دگر باره رای نوافگند بن

зи дарди бародари пар аз об рӯй

ز درد برادر پر از آب روی

Гузин кард неки ахтарии чарби гӯй

گزین کرد نیک اختری چرب‌گوی

БдўгФти гӯи пеши тлхнди шӯ

بدوگفت گو پیش طلخند شو

Бигӯяш ки пари дард ва ранҷаст гӯ

بگویش که پر درد و رنجست گو

Азин гардиши разм ва ин корзор

ازین گردش رزم و این کارزار

Ҳаме хоҳад аз довари кирдигор

همی‌خواهد از داور کردگار

Ки гирданд андари дилати ҳуши вмҳр

که گرداند اندر دلت هوش ومهر

Ба тобии зи ҷанги бародари тўчҳр

به تابی ز جنگ برادر توچهر

Ба фарзонае кӯ ба наздики тест

به فرزانه‌ای کو به نزدیک تست

Фурӯзандаи ҷони торики тест

فروزندهٔ جان تاریک تست

Бипурс аз шумори даҳ ва ду ва ҳафт

بپرس از شمار ده و دو و هفت

Ки чун хоҳад ин кор бедод рафт

که چون خواهد این کار بیداد رفت

Агар чанд тундӣу кндоўрӣ

اگر چند تندی و کنداوری

Ҳам аз гардиши чарх барнагзарӣ

هم از گردش چرخ برنگذری

Ҳамаи гирд бар гирд мо душманаст

همه گرد بر گرد ما دشمنست

Ҷаҳонии пар аз мардуми римнст

جهانی پر از مردم ریمنست

Ҳамон шоҳи Кашмӣри вФғФўри чин

همان شاه کشمیر وفغفور چین

Ки тангаст аз эшон ба мо бар замин

که تنگست از ایشان به ما بر زمین

Накӯҳида бошем азин ҳар ду рӯй

نکوهیده باشیم ازین هر دو روی

Ҳам аз номдорони прхошҷўӣ

هم از نامداران پرخاشجوی

Ки гӯйанд каз баҳри тахти вукалоа

که گویند کز بهر تخت وکلاه

Чаро сохт тлхнду гӯи размгоҳ

چرا ساخت طلخند و گو رزمگاه

Ба гавҳари магари ҳам нажода наянд

به گوهر مگر هم نژاده نیند

Ҳамон аз гуҳар покзодаҳ наянд

همان از گهر پاکزاده نیند

зи лашкаргар ое ба наздики ман

ز لشکر گر آیی به نزدیک من

Дирафшон кунӣ ҷони торики ман

درفشان کنی جان تاریک من

зи динору дебо ва аз асбу ганҷ

ز دینار و دیبا و از اسب و گنج

Бубахшам нмонм ки Монӣ ба ранҷ

ببخشم نمانم که مانی به رنج

Ҳам аз дасти ман кишвару меҳру тоҷ

هم از دست من کشور و مهر و تاج

Биёбӣ ҳамон ёрау тахти оҷ

بیابی همان یاره و تخت عاج

Змҳри бародари туро нанг нест

زمهر برادر تو را ننگ نیست

Магари орзӯяти ҷуз аз ҷанг нест

مگر آرزویت جز از جنگ نیست

Агар панди ман сар ба сар нашнавӣ

اگر پند من سر به سر نشنوی

Ба фарҷоми зини бади пушаймони шӯй

به فرجام زین بد پشیمان شوی

Фиристода омад чу боди дмон

فرستاده آمد چو باد دمان

Ба наздики тлхнди тираи равон

به نزدیک طلخند تیره روان

Бигуфт онч бишуниду бФзўд низ

بگفت آنچ بشنید و بفزود نیز

зи шоҳӣу зи ганҷу динору чиз

ز شاهی و ز گنج و دینار و چیز

Чу бишунид тлхнди гуфтори ӯй

چو بشنید طلخند گفتار اوی

Хирадмандӣу ройу дидори ӯй

خردمندی و رای و دیدار اوی

Азон космонро дигар буд роз

ازان کآسمان را دگر بود راز

Бигуфт бародар наомад фароз

بگفت برادر نیامد فراز

Чунин дод посух ки гӯи робгўӣ

چنین داد پاسخ که گو رابگوی

Ки ҳаргизи мабодии ҷазои зи чораи ҷӯй

که هرگز مبادی جز از چاره جوی

Бурӣдаи зўонти бшмшири бад

بریده زوانت بشمشیر بد

Танати сӯхтаи зи оташи ҳербад

تنت سوخته ز آتش هیربد

Шунидам ҳамаи хоми гуфтори ту

شنیدم همه خام گفتار تو

Набинам ҷазои зи чораи бозори ту

نبینم جز از چاره بازار تو

Чигуна диҳии ганҷу шоҳии бмн

چگونه دهی گنج و شاهی بمن

Тўхўд кистӣ зини бузурги анҷуман

توخود کیستی زین بزرگ انجمن

Тавоноӣу ганҷ ва шоҳӣ марост

توانایی و گنج و شاهی مراست

зи хуршед то об ва моҳӣ марост

ز خورشید تا آب و ماهی مراست

Ҳамоно замонат фароз омадаст

همانا زمانت فراز آمدست

Кати андешаҳои дароз омадаст

کت اندیشه‌های دراز آمدست

Сипоҳи истодаи чунин бар дўмил

سپاه ایستاده چنین بر دومیل

з оварад мардону пайкори пел

ز آورد مردان و پیکار پیل

Бёрои лашкари фарози ори ҷанг

بیارای لشکر فراز آر جنگ

Ба разм омадӣ чист рои диранг

به رزم آمدی چیست رای درنگ

Чунон бинӣ акнӯн зи ман дастбурд

چنان بینی اکنون ز من دستبرد

Ки рӯзати ситора бибояд шимурд

که روزت ستاره بباید شمرد

Ндонӣ ҷузи афсуну банду фиреб

ندانی جز افسون و بند و فریب

Чўдидӣ ки омад бпишти нишеб

چودیدی که آمد بپیشت نشیب

Азондишаҳ эй давру зи тоҷу тахт

ازاندیشه‌ای دور و ز تاج و تخت

Нахонд туро донишии некбахт

نخواند تو را دانشی نیکبخت

Фиристода омад сиррии пари зи бод

فرستاده آمد سری پر ز باد

Ҳамаи посух подшо кард ёд

همه پاسخ پادشا کرد یاد

Чунин то шаб тира бинмуд рӯй

چنین تا شب تیره بنمود روی

Фиристода омад ҳамеи зини бадавӣ

فرستاده آمد همی زین بدوی

Фурӯд омаданд андарони размгоҳ

فرود آمدند اندران رزمگاه

Яке канда канданд пеши сипоҳ

یکی کنده کندند پیش سپاه

Тилоияи ҳамеи гашт бар гирди дашт

طلایه همی‌گشت بر گرد دشت

Бад-ӣни гӯнаи торомши андари гузашт

بدین گونه تارامش اندر گذشت

Чўбрзди сар аз бурҷи широФтоб

چوبرزد سر از برج شیرآفتاب

Замин шуд бикрдори дарёии об

زمین شد بکردار دریای آب

Яке чодар оварад хуршеди зард

یکی چادر آورد خورشید زرد

Бгстрди бркшўри ложвард

بگسترد برکشور لاژورد

Баромад хурӯшидани курноӣ

برآمد خروشیدن کرنای

Ҳам овози кӯс аз ду пардаи сарой

هم آواز کوس از دو پرده سرای

Дирафши ду шоҳи нўомд ба дид

درفش دو شاه نوآمد به دید

Сипаҳи маймана майсара баркашид

سپه میمنه میسره برکشید

Ду шоҳи сарафроз дар қалбгоҳ

دو شاه سرافراز در قلبگاه

Ду дастури фарзонаи дарпеши шоҳ

دو دستور فرزانه درپیش شاه

Ба фарзона хеш фармуд гӯ

به فرزانهٔ خویش فرمود گو

Ки гуяд ба овоз бо пешрав

که گوید به آواز با پیشرو

Ки бар пой доред яксар дирафш

که بر پای دارید یکسر درفش

Кашида ҳамаи теғҳои бунафш

کشیده همه تیغهای بنفش

Яке азилон пеш манеҳед пой

یکی ازیلان پیش منهید پای

Набояд ки ҷунбад пиёдаи зи ҷой

نباید که جنبد پیاده ز جای

Ки ҳаркас тундӣ кунад рӯзи ҷанг

که هرکس تندی کند روز جنگ

Набошад хирадманд ё марди санг

نباشد خردمند یا مرد سنگ

Бубинам ки тлхнд бо ин сипоҳ

ببینم که طلخند با این سپاه

Чигуна хиромад ба овардгоҳ

چگونه خرامد به آوردگاه

Набошад ҷуз аз рои яздони пок

نباشد جز از رای یزدان پاک

зи рухшандаи хуршед то тираи хок

ز رخشنده خورشید تا تیره خاک

з панд озмудем вази меҳр чанд

ز پند آزمودیم وز مهر چند

Набӯд инчи азин пандҳо сӯдманд

نبود ایچ ازین پندها سودمند

Гар айдун ки пирӯз гардад сипоҳ

گر ایدون که پیروز گردد سپاه

Марои бардаади гардиши ҳўру моҳ

مرا بردهد گردش هور و ماه

Марезед хӯн аз паии хоста

مریزید خون از پی خواسته

Ки ёбед худ ганҷи ороста

که یابید خود گنج آراسته

Вагар номадорӣ буд зини сипоҳ

وگر نامداری بود زین سپاه

Ки асб афганд тези брқлбгоаҳ

که اسب افگند تیز برقلبگاه

Чу тлхндро ёбад андари набард

چو طلخند را یابد اندر نبرد

Набояд ки бар вай фишонанд гирд

نباید که بر وی فشانند گرد

Ниёйиши кунони пеши пели жён

نیایش کنان پیش پیل ژیان

Бибояд шудани танги бастаи миён

بباید شدن تنگ بسته میان

Хурӯшии баромад ки фармон кунем

خروشی برآمد که فرمان کنیم

зи рои тўороиш ҷон кунем

ز رای تو آرایش جان کنیم

Вазон рӯй тлхнди пеши сипоҳ

وزان روی طلخند پیش سپاه

Чунин гуфт бо посбонони гоҳ

چنین گفت با پاسبانان گاه

Гар айдун ки бошем пирӯзгар

گر ایدون که باشیم پیروزگر

Диҳад гардиши ахтари нек бар

دهد گردش اختر نیک بر

Ҳамаи теғҳо кӣнаи робри кашем

همه تیغها کینه رابر کشیم

Ба яздон паноҳему дам дар кашем

به یزدان پناهیم و دم در کشیم

Чу ёбед гӯро набоядаш кишт

چو یابید گو را نبایدش کشت

На бо аўсхн низ гуфтани дурушт

نه با اوسخن نیز گفتن درشت

Бигирӣдаш аз пушти он пели маст

بگیریدش از پشت آن پیل مست

Ба пеш ман оред бастаи ду даст

به پیش من آرید بسته دو دست

Ҳмонгаҳ хурӯшидани курноӣ

همانگه خروشیدن کرنای

Баромади здҳлизи пардаи сарой

برآمد زدهلیز پرده‌سرای

Ҳамаи кӯҳу дарёи пари овози гашт

همه کوه و دریا پر آواز گشت

ТўгФтии сипеҳри равони бозгашт

توگفتی سپهر روان بازگشت

зи баси наърау чоки чоки табар

ز بس نعره و چاک چاک تبر

Надонист каси пои гетии зи сар

ندانست کس پای گیتی ز سر

зи рухшандаи пайкону пари уқоб

ز رخشنده پیکان و پر عقاب

Ҳамеи доман андар кашид офтоб

همی دامن اندر کشید آفتاب

Замин шуд ба кирдори дарёии хӯн

زمین شد به کردار دریای خون

Дар вдшти бади зирхўни андарун

در ودشت بد زیرخون اندرون

Ду пели жёни шоҳзодаи ду шоҳ

دو پیل ژیان شاهزاده دو شاه

Бронднд ҳар ду зи қалби сипоҳ

براندند هر دو ز قلب سپاه

Баромади хурӯшии зи тлхнди вгў

برآمد خروشی ز طلخند وگو

Ки аз боди жўпини ман даври шӯ

که از باد ژوپین من دور شو

Ба ҷанг бародар макун дасти пеш

به جنگ برادر مکن دست پیش

Нигаҳи дори зи овози ман ҷои хеш

نگه دار ز آواز من جای خویش

Ҳаме ин бидон гуфт вони ҳам бад-ӣн

همی این بدان گفت وآن هم بدین

Чўдрёӣ хӯн шуд саросари замин

چودریای خون شد سراسر زمین

Ялоне ки буданд ханҷари гузор

یلانی که بودند خنجر گزار

Бгштнди пиромни корзор

بگشتند پیرامن کارزار

зи захми дўшоаҳи он ду прхошҷўӣ

ز زخم دوشاه آن دو پرخاشجوی

Ҳамеи хӯну мағз андар омад ба ҷӯй

همی خون و مغز اندر آمد به جوی

Барин гӯна то хури зи гунбади бгшт

برین گونه تا خور ز گنبد بگشت

Вази андозаи овезаши андргзшт

وز اندازه آویزش اندرگذشت

Хурӯш омад аз дашту овози гӯ

خروش آمد از دشت و آواز گو

Ки эй ҷнгсозону гардони нав

که ای جنگسازان و گردان نو

Ҳронкс ки хоҳад змо зинҳор

هرآنکس که خواهد زما زینهار

Мадоред азуи кӣна дар корздор

مدارید ازو کینه در کارزدار

Бидон то бародар битарсад зи ҷанг

بدان تا برادر بترسد ز جنگ

Чўтнҳо бимонад насозад диранг

چوتنها بماند نسازد درنگ

Басӣ хостанд аз ялон зинҳор

بسی خواستند از یلان زینهار

Басӣ кушта шуд дар дами кори зор

بسی کشته شد در دم کار زار

Чу тлхнд бар пел танҳо бимонад

چو طلخند بر پیل تنها بماند

Гӯ ӯро ба овоз чанде бихонад

گو او را به آواز چندی بخواند

Ки рӯ эй бародар ба айвони хеш

که رو ای برادر به ایوان خویش

Нигаҳ кун ба айвону девони хеш

نگه کن به ایوان و دیوان خویش

Наёбӣ ҳамоно басии зиндаи тан

نیابی همانا بسی زنده تن

Аз он тиғзни номдори анҷуман

از آن تیغزن نامدار انجمن

Ҳамаи хуби кории зи яздони шинос

همه خوب کاری ز یزدان شناس

Взўи дор то зинда бошӣ сипос

وزو دار تا زنده باشی سپاس

Ки зинда бирафтӣ тўозпиши ҷанг

که زنده برفتی تو از پیش جنگ

На ҳангом ройасту рӯзи диранг

نه هنگام رایست و روز درنگ

Чўбшниди тлхнди овози ӯй

چوبشنید طلخند آواز اوی

Шуд аз нанги печону пари об рӯй

شد از ننگ پیچان و پر آب روی

Ба мурғ омад аз дашти овардгоҳ

به مرغ آمد از دشت آوردگاه

Фароз омадандаш заҳри сӯи сипоҳ

فراز آمدندش زهر سو سپاه

Дар ганҷ бикшод ва рӯзӣ бидод

در گنج بگشاد و روزی بداد

Сипоҳаш шуд обод ва бо коми вшод

سپاهش شد آباد و با کام وشاد

Сазовори халъат ҳар онкас ки дид

سزاوار خلعت هر آنکس که دید

Биёрост ӯро чнончўни сзид

بیاراست او را چنانچون سزید

Ба динор чун лашкари ободи гашт

به دینار چون لشکر آباد گشت

Дили ҷангҷӯӣ аз ғами озодгшт

دل جنگجوی از غم آزادگشت

Паёмӣ фиристод наздики гӯ

پیامی فرستاد نزدیک گو

Ки эй тахтро чун бполизи ху

که ای تخت را چون بپالیز خو

Баронӣ ки аз ман шудӣ бе газанд

برآنی که از من شدی بی‌گزند

Дилатро ба зуннор афсун мабанд

دلت را به زنار افسون مبند

Ба оташи шӯии ногаҳони сӯхта

به آتش شوی ناگهان سوخته

Равони ождаҳи чашмҳо дӯхта

روان آژده چشمها دوخته

Чу бишунид гӯи он паёми дурушт

چو بشنید گو آن پیام درشت

Дилаши рози меҳр бародар бишуст

دلش راز مهر برادر بشست

Дилаш зон сухани гашти андӯҳгин

دلش زان سخن گشت اندوهگین

Ба фарзона гуфт ин шигифтӣ бибин

به فرزانه گفت این شگفتی ببین

БдўгФти фарзонаи к-эии шаҳриёр

بدوگفت فرزانه کای شهریار

Туе аз падари тахтро ёдгор

تویی از پدر تخت را یادگار

зи донишпажӯҳон ту донотрӣ

ز دانش پژوهان تو داناتری

Ҳам аз тоҷдорони тўонотрӣ

هم از تاجداران تواناتری

Маро ин дурустаст ва гуфтам бшоаҳ

مرا این درستست و گفتم بشاه

зи гардандаи хуршеду тобандаи моҳ

ز گردنده خورشید و تابنده ماه

Ки ин номвар то нагардад ҳалок

که این نامور تا نگردد هلاک

Бигардад чу мори андарин тираи хок

بگردد چو مار اندرین تیره خاک

Ба посухи ту бо ӯ дуруштӣ магӯӣ

به پاسخ تو با او درشتی مگوی

Бипайванду озарм ӯро биҷавӣ

بپیوند و آزرم او را بجوی

Агар ҷанг созад бисозем ҷанг

اگر جنگ سازد بسازیم جنگ

Ки ӯ бо шитобаст ва мо бо диранг

که او با شتابست و ما با درنگ

Сипаҳбади фиристодаро пеш хонд

سپهبد فرستاده را پیش خواند

Ба хӯбии фаровон суханҳо баранд

به خوبی فراوان سخنها براند

БдўгФти рӯ бо бародар бигӯӣ

بدوگفت رو با برادر بگوی

Ки чандини дуруштӣу тундии мҷўӣ

که چندین درشتی و تندی مجوی

Дуруштӣ на зебост бо шаҳриёр

درشتی نه زیباست با شهریار

Пдрномўр буд ва ту номдор

پدرنامور بود و تو نامدار

Маро ин дурустаст каз панди ман

مرا این درستست کز پند من

Ту даврӣ наҷӯӣ зи пайванди ман

تو دوری نجویی ز پیوند من

Валикини марои з онк ҳаст орзӯӣ

ولیکن مرا ز آنک هست آرزوی

Ки ту номвар бошӣу номҷўӣ

که تو نامور باشی و نامجوی

Бигӯям ҳамаи онч андар диласт

بگویم همه آنچ اندر دلست

Суханҳо ки ҷонам бирав моиласт

سخنها که جانم برو مایلست

Туро сар бипечад зи дастури бад

تو را سر بپیچد ز دستور بد

Зосонӣу рои вароаи хирад

زآسانی و رای وراه خرد

магӯӣ эй бародари сухан ҷуз бидод

مگوی ای برادر سخن جز بداد

Ки гетӣ саросар фусунасту бод

که گیتی سراسر فسونست و باد

Сӯии ростии ёз то ҳарч ҳаст

سوی راستی یاز تا هرچ هست

зи ганҷу зи мардони хсрўпрст

ز گنج و ز مردان خسروپرست

Фиристам ҳамаи сар ба сари пеши ту

فرستم همه سر به سر پیش تو

Бибинад равони бидонадяши ту

ببیند روان بداندیش تو

Ки андари дили ман ҷуз аз дод нест

که اندر دل من جز از داد نیست

Мабод онк аз ҷони ту шод нест

مباد آنک از جان تو شاد نیست

Бринст роем ки додам паём

برینست رایم که دادم پیام

Агар башнавад меҳтари хеши ком

اگر بشنود مهتر خویش کام

Вар айдун ки рояти ҷуз аз ҷанг нест

ور ایدون که رایت جز از جنگ نیست

Ба хӯбӣу пайвандат оҳанг нест

به خوبی و پیوندت آهنگ نیست

Бисозам кунун ҷангро лашкарӣ

بسازم کنون جنگ را لشکری

Ки бояд сипоҳи марои кишварӣ

که باید سپاه مرا کشوری

Азин марзи обод мо бигузарем

ازین مرز آباد ما بگذریم

Сипаҳро ҳамаи пеш дарё барем

سپه را همه پیش دریا بریم

Яке канда созем гирди сипоҳ

یکی کنده سازیم گرد سپاه

Барин ҷангҷуён бабандем роҳ

برین جنگجویان ببندیم راه

зи дарёи бикунада дар оби аФгним

ز دریا بکنده در آب افگنیم

Саросари сари андари шитоби аФгним

سراسر سر اندر شتاب افگنیم

Бидон то ҳронкс ки бинад шикаст

بدان تا هرآنکس که بیند شکست

з канда набошад варои роҳи ҷуст

ز کنده نباشد ورا راه جست

зи моҳрк пирӯз гардад ба ҷанг

ز ماهرک پیروز گردد به جنگ

Бирезем хӯни андарин ҷои танг

بریزیم خون اندرین جای تنگ

Сипаҳро ҳамаи дастгири оварем

سپه را همه دستگیر آوریم

Мабодо ки шамшеру тири оварем

مبادا که شمشیر و تیر آوریم

Фиристодаи баргашт ва омад чу бод

فرستاده برگشت و آمد چو باد

Брўбри суханҳои гӯ кард ёд

بروبر سخنهای گو کرد یاد

Чўтлхнд бишунид гуфтори гӯ

چوطلخند بشنید گفتار گو

зи лашкари ҳронкс ки бади пешрав

ز لشکر هرآنکس که بد پیشرو

Бифармуд то пеш ӯ хонданд

بفرمود تا پیش او خواندند

Сазовор ҳар ҷои бншонднд

سزاوار هر جای بنشاندند

Ҳамаи посухи гӯ бадишон бигуфт

همه پاسخ گو بدیشان بگفت

Ҳама розҳо баргушод аз наҳуфт

همه رازها برگشاد از نهفت

Ба лашкар чунин гуфт кини ҷанги нав

به لشکر چنین گفت کین جنگ نو

Ба дарё ки андеша кардаст гӯ

به دریا که اندیشه کردست گو

Чаҳ байнед воинро чаҳ рои оварем

چه بینید واین را چه رای آوریم

Ки андеша ӯ ба ҷои оварем

که اندیشه او به جای آوریم

Агар буд хоҳед бо ман яке

اگر بود خواهید با من یکی

Напечед сарро з дод андакӣ

نپیچید سر را ز داد اندکی

Агар ҷанг ҷӯям чаҳ дарё чаҳ кӯҳ

اگر جنگ جویم چه دریا چه کوه

Чу дар ҷанги лашкар буд ҳам гуруҳ

چو در جنگ لشکر بود هم گروه

Агар ёр бошед бо ман ба ҷанг

اگر یار باشید با من به جنگ

Аз овоз рӯбаҳ натарсад паланг

از آواز روبه نترسد پلنگ

Ҳар онкас ки ҷӯянди номи бузург

هر آنکس که جویند نام بزرگ

з гетӣ биёбанд коми бузург

ز گیتی بیابند کام بزرگ

Ҷаҳонҷӯй агар кушта гардад ба ном

جهانجوی اگر کشته گردد به نام

Ба аз зиндаи душмани бадви шодком

به از زنده دشمن بدو شادکام

Ҳар онкас ки дрҷнг тундӣ кунад

هر آنکس که درجنگ تندی کند

Ҳаме аз пай сӯдмандӣ кунад

همی از پی سودمندی کند

Биёбед чандон зи ман хоста

بیابید چندان ز من خواسته

Парастандау асби ороста

پرستنده و اسب آراسته

зи Кашмӣр то пеши дарёии чин

ز کشمیر تا پیش دریای چین

Ба ҳар шаҳри брмокннди офарин

به هر شهر برماکنند آفرین

Бубахшам ҳамаи шаҳрҳо бар сипоҳ

ببخشم همه شهرها بر سپاه

ЧўФрмон маро гардаду тоҷу гоҳ

چوفرمان مرا گردد و تاج و گاه

Бпосхи ҳамаи меҳтарони пеши ӯй

بپاسخ همه مهتران پیش اوی

Якояк ниҳоданд брхок рӯй

یکایک نهادند برخاک روی

Ки мо ном ҷӯйем ва ту шаҳриёр

که ما نام جوییم و تو شهریار

Бибинӣ кунун гардиши рӯзгор

ببینی کنون گردش روزگار

зи даргоҳи тлхнди буришади хурӯш

ز درگاه طلخند برشد خروش

зи лашкари ҳама кишвар омад Биҷӯш

ز لشکر همه کشور آمد بجوش

Сипаҳро ҳамаи сӯй дарё кашид

سپه را همه سوی دریا کشید

Вазони пас сипоҳи гўомди падед

وزان پس سپاه گوآمد پدید

Баробар фурӯд омаданд он ду шоҳ

برابر فرود آمدند آن دو شاه

Ки буданд бо икдгри кӣнаи хоҳ

که بودند با یکدگر کینه خواه

Бигард андаруни канда Эй сохтанд

بگرد اندرون کنده‌ای ساختند

Чўшди жарфи об андар андохтанд

چوشد ژرف آب اندر انداختند

Ду лашкар баробар кашиданд саф

دو لشکر برابر کشیدند صف

Саворони ҳама бар лаб оварда каф

سواران همه بر لب آورده کف

Биёрост бо майсараи маймана

بیاراست با میسره میمنه

Кашиданд наздики дарёи буна

کشیدند نزدیک دریا بنه

Ду шоҳи гиронмояи пари дарду кин

دو شاه گرانمایه پر درد و کین

Ниҳоданд брпшти пелони ду зин

نهادند برپشت پیلان دو زین

Ба қалби андаруни сохтаи ҷои хеш

به قلب اندرون ساخته جای خویش

Шуда ҳар яке лашкари орои хеш

شده هر یکی لشکر آرای خویش

Замин қор шуд осмон шуд бунафш

زمین قار شد آسمان شد بنفش

зи баси найзау парниёнии дирафш

ز بس نیزه و پرنیانی درفش

Ҳаво шуд зи гирди сипоҳи обнӯс

هوا شد ز گرد سپاه آبنوس

з нолидани буқи воўои кӯс

ز نالیدن بوق وآوای کوس

Ту гуфтӣ ки дарё баҷушад ҳаме

تو گفتی که دریا بجوشد همی

Наҳанги андрўи хӯни хурӯшади ҳаме

نهنگ اندرو خون خروشد همی

зи захми тбрзину гўполу теғ

ز زخم تبرزین و گوپال و تیغ

зи дарёи баромади яке тираи меғ

ز دریا برآمد یکی تیره میغ

Чу бар чархи хуршед доман кашид

چو بر چرخ خورشید دامن کشید

Чунон шуд ки кас низ касро надид

چنان شد که کس نیز کس را ندید

ТўгФтии ҳавои теғи боради ҳаме

توگفتی هوا تیغ بارد همی

Бхоки андаруни лолаи корди ҳаме

بخاک اندرون لاله کارد همی

з афганда гетӣ барон гӯнаи гашт

ز افگنده گیتی بران گونه گشت

Ки каркас наёраст брсргзшт

که کرکس نیارست برسرگذشت

Гуруҳеи бикунадаи даруни пари зи хӯн

گروهی بکنده درون پر ز خون

Дигар сари бурӣдаи Фгндаҳи нигун

دگر سر بریده فگنده نگون

зи дарё ҳаме хост аз боди мавҷ

ز دریا همی‌خاست از باد موج

Сипоҳ андар омад ҳамеи фавҷи фавҷ

سپاه اندر آمد همی فوج فوج

Ҳамаи дашти мағзу ҷигар буду дил

همه دشت مغز و جگر بود و دل

Ҳамаи наъли асбони зи хӯни пари зи гул

همه نعل اسبان ز خون پر ز گل

Нигаҳ кард тлхнд аз пушти пел

نگه کرد طلخند از پشت پیل

Замин дид бирасон дарёии нил

زمین دید برسان دریای نیل

Ҳамаи бод бар сӯии тлхнди гашт

همه باد بر سوی طلخند گشت

Ба роҳ ва ба оби орзӯманди гашт

به راه و به آب آرزومند گشت

зи боду зи хуршеду шамшери тез

ز باد و ز خورشید و شمشیر تیز

На ором дид ва на роҳи гурез

نه آرام دید و نه راه گریز

Барон зин заррин бихуфт ва бамурд

بران زین زرین بخفت و بمرد

Ҳамаи кишвари ҳинди гӯи роспрд

همه کشور هند گو راسپرد

Ббишӣ ниҳодаст мардуми ду чашм

ببیشی نهادست مردم دو چشم

зи камӣ буд дили пар аз дарди Вахшам

ز کمی بود دل پر از درد وخشم

На он монад эй марди доно на ин

نه آن ماند ای مرد دانا نه این

зи гетии ҳама шодмонӣ гузин

ز گیتی همه شادمانی گزین

Агар чанд бФзоид аз ранҷи ганҷ

اگر چند بفزاید از رنج گنج

Ҳамон ганҷ гетӣ наярзад ба ранҷ

همان گنج گیتی نیرزد به رنج

Зқлби сипаҳ чун нигаҳ кард гӯ

زقلب سپه چون نگه کرد گو

Надид он дирафши сипаҳдори нав

ندید آن درفش سپهدار نو

Саворӣ фиристод то пушти пел

سواری فرستاد تا پشت پیل

Бигардад биҷӯед ҳамаи майли майл

بگردد بجوید همه میل میل

Бибинад ки он лаъли рахшони дирафш

ببیند که آن لعل رخشان درفش

Казу буд рӯй саворони бунафш

کزو بود روی سواران بنفش

Кҷошд ки бинишаст ҷӯши набард

کجاشد که بنشست جوش نبرد

Магари чашми ман тира гаван шуд зи гирд

مگر چشم من تیره گون شد ز گرد

Савор омаду сар ба сар бингаред

سوار آمد و سر به سر بنگرید

Дирафш срномдорон надид

درفش سرنامداران ندید

Ҳамаи қалб гуҳ дид пар гуфту гӯй

همه قلب گه دید پر گفت و گوی

Саворони кишвари ҳамаи шоҳи ҷӯй

سواران کشور همه شاه جوی

Фиристодаи баргашт ва омад чу бод

فرستاده برگشت و آمد چو باد

Суханҳо ҳамаи пеш ӯ кард ёд

سخنها همه پیش او کرد یاد

Сипаҳбад фурӯд омад аз пушти пел

سپهبد فرود آمد از پشت پیل

Пиёда ҳаме рафт гирёни ду майл

پیاده همی‌رفت گریان دو میل

Биёмад чўтлхндро мурда дид

بیامد چوطلخند را مرده دید

Дили лашкар аз дард пажмурда дид

دل لشکر از درد پژمرده دید

Саропоӣ ӯ сар ба сар бингаред

سراپای او سر به سر بنگرید

Ба ҷое бирав пӯст хаста надид

به جایی برو پوست خسته ندید

Хурушони ҳамаи гӯшти бозуи бикунад

خروشان همه گوشت بازو بکند

Нишаст аз буриши сӯгвору нижанд

نشست از برش سوگوار و نژند

Ҳаме гуфт зор Эй набарда ҷавон

همی‌گفت زار ای نبرده جوان

Бирафтӣ пар аз дарду хастаи равон

برفتی پر از درد و خسته روان

Ту рогрдши ахтар бад бикушт

تو راگردش اختر بد بکشت

Вагарна назд бар ту бодии дурушт

وگرنه نزد بر تو بادی درشت

Бипечед зи омӯзгорони сарат

بپیچید ز آموزگاران سرت

Ту рафтӣ вмскини дили модарат

تو رفتی ومسکین دل مادرت

Бахӯбӣ басӣ ронадам бо ту панд

بخوبی بسی راندم با تو پند

Наомад туро панди ман сӯдманд

نیامد تو را پند من سودمند

Чу фарзонаи гӯи бад онҷо расед

چو فرزانه گو بد آنجا رسید

Ҷаҳони ҷӯии тлхндро мурда дид

جهان جوی طلخند را مرده دید

Бародараши гирёну пари дарди гашт

برادرش گریان و پر درد گشت

Хурӯш саворон барон паҳни дашт

خروش سواران بران پهن دشت

Хурушони бғлтид дар пеши гӯ

خروشان بغلتید در پیش گو

Ҳаме гуфт зор эй ҷаҳони дори нав

همی‌گفت زار ای جهان‌دار نو

Азон пас биёрост фарзонаи панд

ازان پس بیاراست فرزانه پند

Бигӯ гуфт к-эии шаҳриёри баланд

بدو گفت کای شهریار بلند

Азин зорӣу сӯгворӣ чаҳ суд

ازین زاری و سوگواری چه سود

Чунин рафт ва ин бӯдании кор буд

چنین رفت و این بودنی کار بود

Сипос аз ҷаҳон офаринат якеаст

سپاس از جهان آفرینت یکیست

Ки тлхнд бар дасти ту кушта нест

که طلخند بر دست تو کشته نیست

Ҳама бӯданӣ гуфта будам ба шоҳ

همه بودنی گفته بودم به شاه

зи кайвону баҳрому хуршеду моҳ

ز کیوان و بهرام و خورشید و ماه

Ки чандон ба печиди брзми ин ҷавон

که چندان به پیچید برزم این جوان

Ки брхўиштн бар сари оради замон

که برخویشتن بر سر آرد زمان

Кунун кори тлхнд чун бодгшт

کنون کار طلخند چون بادگشت

Бнодонӣу тезии андари гузашт

بنادانی و تیزی اندر گذشت

Сипоҳаст чандон пар аз дарду хашм

سپاهست چندان پر از درد و خشم

Саросари ҳама бртў доранд чашм

سراسر همه برتو دارند چشم

Бёром ва моро ту ороми даҳ

بیارام و ما را تو آرام ده

Хирадро ба ороми дили коми даҳ

خرد را به آرام دل کام ده

Ки чун подшоро бибинад сипоҳ

که چون پادشا را ببیند سپاه

Пар аз дарду гирёни пиёда ба роҳ

پر از درد و گریان پیاده به راه

Бакоҳадаш назд сипоҳи обрӯӣ

بکاهدش نزد سپاه آبروی

Фурӯмоя густох гардад биравӣ

فرومایه گستاخ گردد بروی

Ба кирдор ҷом гулобаст шоҳ

به کردار جام گلابست شاه

Ки аз гирд якбора гардад табоҳ

که از گرد یکباره گردد تباه

зи доно хирадманд бишунид панд

ز دانا خردمند بشنید پند

Хурӯшии зи лашкари баромади баланд

خروشی ز لشکر برآمد بلند

Ки он лашкар акнӯн ҷудо нест зин

که آن لشکر اکنون جدا نیست زین

Ҳамаи офарини бод бар он ва ин

همه آفرین باد بر آن و این

Ҳамаи пок дар зинҳор манед

همه پاک در زینهار منید

Вазин бар маниш ёдгор манед

وزین برمنش یادگار منید

Азон пас чу донандагонро бихонад

ازان پس چو دانندگان را بخواند

Ба мижгони басии хӯни дили брФшонд

به مژگان بسی خون دل برفشاند

зи панди ончи тлхндро дода буд

ز پند آنچ طلخند را داده بود

Бадишон бигуфт онч зу ҳам шунӯд

بدیشان بگفت آنچ زو هم شنود

Яке тахт тобут кардаш зи оҷ

یکی تخت تابوت کردش ز عاج

зи зару зи пирӯзау хуби соҷ

ز زر و ز پیروزه و خوب ساج

Бапушед рӯйиш ба чинӣ паранд

بپوشید رویش به چینی پرند

Шуд он номвари номбурдори ҳинд

شد آن نامور نامبردار هند

Бдбқу бқиру бкоФўру машк

بدبق و بقیر و بکافور و مشک

Сртнг тобут карданд хушк

سرتنگ تابوت کردند خشک

Вазони ҷойгаҳи тез лашкар баранд

وزان جایگه تیز لشکر براند

Ба роҳ ва ба манзил фаровон намонад

به راه و به منزل فراوان نماند

Чу шоҳон гузиданд ҷои набард

چو شاهان گزیدند جای نبرد

Бишуд модар аз хобу ором ва хӯрд

بشد مادر از خواب و آرام و خورد

Ҳамеша барра дидбон доштӣ

همیشه بره دیدبان داشتی

Ба талхии ҳамеи рӯзи бгзоштӣ

به تلخی همی روز بگذاشتی

Чўозроаҳ бархест гирди сипоҳ

چو از راه برخاست گرد سپاه

Нигаҳ кард бинодл аз дидаи гоҳ

نگه کرد بینادل از دیده‌گاه

Ҳамеи дида бон бингаред аз ду майл

همی دیده‌بان بنگرید از دو میل

Ки бинад магари тоҷи тлхнду пел

که بیند مگر تاج طلخند و پیل

зи болои дирафш гӯ омад падед

ز بالا درفش گو آمد پدید

Ҳама рӯй кишвар сипаҳ густаред

همه روی کشور سپه گسترید

Наомад падед аз миёни сипоҳ

نیامد پدید از میان سپاه

Савории броФгнд аз дидаи гоҳ

سواری برافگند از دیده‌گاه

Ки лашкар гузар кард зин рӯй кӯҳ

که لشکر گذر کرد زین روی کوه

Гӯ вҳрк буданд бо ӯ гуруҳ

گو وهرک بودند با او گروه

На тлхнди пайдо на пелу дирафш

نه طلخند پیدا نه پیل و درفش

На он номдорони зарринаи кафш

نه آن نامداران زرینه کفش

з мижгон фурӯрихт хӯни модараш

ز مژگان فروریخت خون مادرش

Фаровон ба девор бар зад сараш

فراوان به دیوار بر زد سرش

Азон пас чўомд ба моам огаҳӣ

ازان پس چوآمد به مام آگهی

Ки тира шуд он фари шоҳаншаҳӣ

که تیره شد آن فر شاهنشهی

Ҷаҳондори тлхнд бар зин бамурд

جهاندار طلخند بر زین بمرد

Саргоҳ шоҳӣ бигӯ дар супурд

سرگاه شاهی بگو در سپرد

Ҳаме ҷома зад чоку рухро бикунад

همی جامه زد چاک و رخ را بکند

Ба ганҷури ганҷи оташи андари Фгнд

به گنجور گنج آتش اندر فگند

Ба айвон ӯ шуд дмони модараш

به ایوان او شد دمان مادرش

Ба хӯни андарун ғарқа гашта сараш

به خون اندرون غرقه گشته سرش

Ҳамаи кохи втоҷ бузургӣ бсухт

همه کاخ وتاج بزرگی بسوخت

Азон пас баланд оташӣ барфурӯхт

ازان پس بلند آتشی برفروخت

Ки сӯзади тани хеш ба ойини ҳинд

که سوزد تن خویش به آیین هند

Азон сӯги пидокнди дайни ҳинд

ازان سوگ پیداکند دین هند

Чу аз модар огоҳӣ омад бигӯ

چو از مادر آگاهی آمد بگو

Барангехти он бораи тезрав

برانگیخت آن بارهٔ تیزرو

Биёмад варои танг дар бар гирифт

بیامد ورا تنگ در بر گرفت

Пар аз хӯни мижаи хоҳиш андар гирифт

پر از خون مژه خواهش اندر گرفت

Бадв гуфт к-эии меҳрбони гӯши дор

بدو گفت کای مهربان گوش دار

Ки мо бигноҳими зини корзор

که ما بیگناهیم زین کارزار

На ман киштам ӯро на ёрони ман

نه من کشتم او را نه یاران من

На гардии гумони баради зини анҷуман

نه گردی گمان برد زین انجمن

Ки худ пеш ӯ дам тавон зад дурушт

که خود پیش او دم توان زد درشت

Варои гардиши ахтар бад бикушт

ورا گردش اختر بد بکشت

Бадв гуфт модар ки эй бдкнш

بدو گفت مادر که ای بدکنش

зи чарх баланд оядат сарзаниш

ز چرخ بلند آیدت سرزنش

Бародари кашӣ аз паии тоҷу тахт

برادر کشی از پی تاج و تخت

Нахонд туро никдли некбахт

نخواند تو را نیکدل نیکبخت

Чунин дод посух ки эй меҳрбон

چنین داد پاسخ که ای مهربان

Нишоед ки брмни шӯии бадгумон

نشاید که برمن شوی بدگمان

Бёром то гардиши размгоҳ

بیارام تا گردش رزمگاه

Намоями туро кори шоҳу сипоҳ

نمایم تو را کار شاه و سپاه

Ки ёраст шуд пеш ӯ размҷуӣ

که یارست شد پیش او رزمجوی

Кро буд дар сари худ ин гуфт вгўӣ

کرا بود در سر خود این گفت وگوی

Ба додар кӯ дод вмҳри офарид

به دادار کو داد ومهر آفرید

Шабу рӯзу гардони сипеҳри офарид

شب و روز و گردان سپهر آفرید

Казин пас набинад марои меҳру гоҳ

کزین پس نبیند مرا مهر و گاه

На асб ва на гурз ва на тахту кулоҳ

نه اسب و نه گرز و نه تخت و کلاه

Магари кини сухан ошкоро кунам

مگر کین سخن آشکارا کنم

зи тундии дилати прмдорокнм

ز تندی دلت پر مدارا کنم

Ки ӯро бадаст касе бади замон

که او را بدست کسی بد زمان

Ки мардуми раҳои наёбад азон

که مردم رهایی نیابد ازان

Ки ёбад ба гетии раҳои зи марг

که یابد به گیتی رهایی ز مرگ

Вагар ҷони бипушад ба пӯлоди трг

وگر جان بپوشد به پولاد ترگ

Чунон шамъи рахшони фурӯи пжмрд

چنان شمع رخشان فرو پژمرد

Ба гетӣ касе як нафас нашимурд

به گیتی کسی یک نفس نشمرد

Вагар чун намоям нагардӣ ту ром

وگر چون نمایم نگردی تو رام

Ба додари дорандаи кўрости ком

به دادار دارنده کو راست کام

Ки пешат ба оташ бар хеш ро

که پیشت به آتش بر خویش را

Бисӯзам зи баҳри бидонадяш ро

بسوزم ز بهر بداندیش را

Чу бишунид модари суханҳои гӯ

چو بشنید مادر سخنهای گو

Дареғ омадаш брзу болои гӯ

دریغ آمدش برز و بالای گو

Бадв гуфт модар ки бинмоӣ роҳ

بدو گفت مادر که بنمای راه

Ки чун мард бар пели тлхнди шоҳ

که چون مرد بر پیل طلخند شاه

Магар бар ман ин ошкоро шавад

مگر بر من این آشکارا شود

Пари оташи дилам пурмудоро шавад

پر آتش دلم پرمدارا شود

Пар аз дар шуд гӯи боиўони хеш

پر از درد شد گو بایوان خویش

Ҷаҳондидаи фарзонаро хонд пеш

جهاندیده فرزانه را خواند پیش

Бигуфт онч бо модараши рафта буд

بگفت آنچ با مادرش رفته بود

зи модар ки бротши ошуфта буд

ز مادر که برآتش آشفته بود

Нишастанд ҳар ду баҳами рои зан

نشستند هر دو بهم رای زن

Гӯу марди фарзона бе анҷуман

گو و مرد فرزانه بی‌انجمن

Бадв гуфт фарзонаи к-эии никхўӣ

بدو گفت فرزانه کای نیکخوی

Нагардад бмои рости ин орзӯӣ

نگردد بما راست این آرزوی

з ҳар сӯ бихонем бурноу пер

ز هر سو بخوانیم برنا و پیر

Куҷои номадорӣ буд тизўир

کجا نامداری بود تیزویر

зи Кашмӣри вази днбру мурғу мои

ز کشمیر وز دنبر و مرغ و مای

Вазони тизўирони ҷӯяндаи рой

وزان تیزویران جوینده رای

зи дарё ва аз кандаи взрмгоаҳ

ز دریا و از کنده ورزمگاه

Бигӯем бо марди ҷӯяндаи роҳ

بگوییم با مرد جوینده راه

Саворони баҳр сӯ прагаанд гӯ

سواران بهر سو پراگند گو

Баҷое ки бади мӯбадии пешрав

بجایی که بد موبدی پیشرو

Саросари бадаргоҳ шоҳ омаданд

سراسر بدرگاه شاه آمدند

Бидон номвар боргоҳ омаданд

بدان نامور بارگاه آمدند

Ҷаҳондор бинишаст бо мӯбадон

جهاندار بنشست با موبدان

Бузургони донодлу бхрдон

بزرگان دانادل و بخردان

Сифат кард фарзонаи он размгоҳ

صفت کرد فرزانه آن رزمگاه

Ки чун рафт пайкори ҷанги вспоаҳ

که چون رفت پیکار جنگ وسپاه

зи дарё ва аз кандау обгир

ز دریا و از کنده و آبگیر

Якояк бигуфтанд бо тизўир

یکایک بگفتند با تیزویر

НхФтнди зоишони яке тираи шаб

نخفتند زایشان یکی تیره شب

На бар икдгр баргушоданд лаб

نه بر یکدگر برگشادند لب

зи майдон чу бархест овози кӯс

ز میدان چو برخاست آواز کوس

Ҷаҳондидагон хостанд обнӯс

جهاندیدگان خواستند آبنوس

Яке тахт карданд аз чорсўӣ

یکی تخت کردند از چارسوی

Дўмрди гиронмояу никхўӣ

دومرد گرانمایه و نیکخوی

Ҳамонанди он кандау размгоҳ

همانند آن کنده و رزمگاه

Биравӣ андар оварда рӯй сипоҳ

بروی اندر آورده روی سپاه

Барон тахт сдхонаҳ карда нигор

بران تخت صدخانه کرده نگار

Сафӣ кард ӯ лашкари корзор

صفی کرد او لشکر کارزار

Пас онгаҳ дўлшкри зсоҷу зъоҷ

پس آنگه دولشکر زساج و زعاج

Ду шоҳи сарафроз бо пели втоҷ

دو شاه سرافراز با پیل وتاج

Пиёда бидид андрў бо савор

پیاده بدید اندرو با سوار

Ҳама карда ороиши корзор

همه کرده آرایش کارزار

зи асбону пелону дастури шоҳ

ز اسبان و پیلان و دستور شاه

Мубориз ки асб афганд бар сипоҳ

مبارز که اسب افگند بر سپاه

Ҳама карда пайкар ба ойини ҷанг

همه کرده پیکر به آیین جنگ

Як тези вҷнбони яке бо диранг

یک تیز وجنبان یکی با درنگ

Биёроста шоҳи қалби сипоҳ

بیاراسته شاه قلب سپاه

зи як дасти фарзонаи неки хоҳ

ز یک دست فرزانهٔ نیک‌خواه

Абри дасти шоҳ аз ду равияи ду пел

ابر دست شاه از دو رویه دو پیل

зи пелон шудаи гирди ҳамранги нил

ز پیلان شده گرد همرنگ نیل

Ду уштур бар пел карда ба пой

دو اشتر بر پیل کرده به پای

Нишондаи барояшони ду покизаи рой

نشانده برایشان دو پاکیزه رای

Ба зери шутур дар ду асб ва ду мард

به زیر شتر در دو اسب و دو مرد

Ки пархоши ҷӯянди рӯзи набард

که پرخاش جویند روز نبرد

Муборизи ду рух бар ду рӯй дўсФ

مبارز دو رخ بر دو روی دوصف

зи хӯни ҷигар бар лаб оварда каф

ز خون جگر بر لب آورده کف

Пиёда бирафтӣ зи пешу зи пас

پیاده برفتی ز پیش و ز پس

Куҷо буд дар ҷанги фарёдрас

کجا بود در جنگ فریادرس

Чу бгзоштӣ то сари овардгоҳ

چو بگذاشتی تا سر آوردگاه

Нишастӣ чу фарзона бар дасти шоҳ

نشستی چو فرزانه بر دست شاه

Ҳамон низ фарзонаи як хона беш

همان نیز فرزانه یک خانه بیش

Нарафтӣ набӯдӣ азин шоҳи пеш

نرفتی نبودی ازین شاه پیش

Се хона бирафтӣ сарафрози пел

سه خانه برفتی سرافراز پیل

Бидидӣ ҳамаи разми гуҳ аз ду майл

بدیدی همه رزم گه از دو میل

Се хона бирафтӣ шутур ҳамчунон

سه خانه برفتی شتر همچنان

Баровард гуҳ бар дмону ?данон

برآورد گه بر دمان و دنان

Нарафтӣ касе пеши рухи кӣнаи хоҳ

نرفتی کسی پیش رخ کینه‌خواه

Ҳамеи тохтӣ ӯ ҳамаи размгоҳ

همی‌تاختی او همه رزمگاه

Ҳаме ронад ҳар як ба майдони хеш

همی‌راند هر یک به میدان خویش

БрФтн накардӣ касе кам ва беш

برفتن نکردی کسی کم و بیش

Чу дидӣ касе шоҳро дар набард

چو دیدی کسی شاه را در نبرد

Ба овоз гуфтӣ ки шоҳо бигард

به آواز گفتی که شاها بگرد

Азон пас бибастанд бар шоҳи роҳ

ازان پس ببستند بر شاه راه

Руху асбу фарзину пелу сипоҳ

رخ و اسب و فرزین و پیل و سپاه

Нигаҳ кард шоҳи андарони чорсўӣ

نگه کرد شاه اندران چارسوی

Сипаҳ дид афганда чин дар биравӣ

سپه دید افگنده چین در بروی

зи асбу зи канда бару бастаи роҳ

ز اسب و ز کنده برو بسته راه

Чапу росту пеш ва пас андари сипоҳ

چپ و راست و پیش و پس اندر سپاه

Шуд аз ранҷи вази тишнагии шоҳи мот

شد از رنج وز تشنگی شاه مات

Чунин ёфт аз чархи гардони барот

چنین یافت از چرخ گردان برات

зи шатранҷи тлхнди бади орзӯӣ

ز شطرنج طلخند بد آرزوی

Гўони шоҳи озодау никхўӣ

گوآن شاه آزاده و نیکخوی

Ҳаме кард модар бибозӣ нигоҳ

همی‌کرد مادر ببازی نگاه

Пар аз хӯни дил аз баҳри тлхнди шоҳ

پر از خون دل از بهر طلخند شاه

Нишаста шабу рӯзи пари дарди Вахшам

نشسته شب و روز پر درد وخشم

Бибозӣ шатранҷ дода ду чашм

ببازی شطرنج داده دو چشم

Ҳамаи кому райш ба шатранҷ буд

همه کام و رایش به شطرنج بود

зи тлхнди ҷонаши пар аз ранҷ буд

ز طلخند جانش پر از رنج بود

Ҳамеша ҳамеи рехти хунини сиришк

همیشه همی‌ریخت خونین سرشک

Барон дарди шатранҷ будаш пизишк

بران درد شطرنج بودش پزشک

Бад-ӣни гӯнаи бад то чмону чарон

بدین گونه بد تا چمان و چران

Чунин то сар омад брўбри замон

چنین تا سر آمد بروبر زمان

Саромад кунун брмни ин достон

سرآمد کنون برمن این داستان

Чунон ҳам ки бишунидам азбостон

چنان هم که بشنیدم ازباستان