Қавлаи таъолии фии сафаи алълмоء : « анмои ихшии аллоҳи ман ибодаи алълмоء ( ۲۸/Фотр ) . »
قوله تعالی فی صفة العلماء: «انّما یَخْشَی اللّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ (۲۸/فاطر).»
Ва пайғамбар гуфт , слии аллоҳи алайҳу силам : « талаби алълми фаризаи алии кули мусаллам . » ва низ гуфт , алайҳи ассалом : « أтлбўои алълми валави болсин . »
و پیغمبر گفت، صلی اللّه علیه و سلّم: «طَلبُ الْعِلم فریضَةُ عَلی کُلِّ مسلمٍ.» و نیز گفت، علیه السّلام: «أُطْلُبُوا الْعِلْمَ وَلَوْ بالصّینِ.»
Ва бидон ки илм бисёрасту умри кӯтоҳ ,у омухтани ҷумлаи улӯм бар мардуми фариза на , чун илми нуҷуму тибу илми ҳисоб ва санъатҳои бадеъ ва он чаҳ бад-ӣн монад , ба ҷуз аз ин ҳар як бидон миқдор ки ба шариъат таъаллуқ дорад : нуҷуми мари шинохти вақтро андари шаб ,у тиби мари аҳтморо ,у ҳисоби мари фароизу муддати ъдтро , ва он чаҳ бад-ӣн монад . Пас фароизи илм чандонаст ки амал бидон дуруст ояду худои ъзу ҷл зм кард ононро ки улӯм беманфиат омӯзанд ; лқўлаҳ , таъолӣ : « витълмўни моизрҳми влоинФъҳм ( ۱۰۲/олбқраҳ . »у расӯли алайҳи ассалом зинҳор хост ва гуфт : « أъўзбки ман илми лоинФъ . »
و بدان که علم بسیار است و عمر کوتاه، و آموختن جملهٔ علوم بر مردم فریضه نه، چون علم نجوم و طب و علم حساب و صنعتهای بدیع و آن‌چه بدین ماند، به‌جز از این هر یک بدان مقدار که به شریعت تعلق دارد: نجوم مر شناخت وقت را اندر شب، و طب مر احتمارا، و حساب مر فرایض و مدت عدت را، و آن‌چه بدین ماند. پس فرایض علم چندان است که عمل بدان درست آید و خدای عزّ و جلّ ذَمّ کرد آنان را که علوم بی منفعت آموزند؛ لقوله، تعالی: «وَیَتَعَلَّمُونَ مایَضُرُّهُم ولایَنْفَعُهم (۱۰۲/البقره.» و رسول علیه السّلام زینهار خواست و گفت: «أعوذُبِکَ من علمٍ لایَنْفَعُ.»
Пас бидон ки аз илми андаки амал бисёр тавон гирифт , ва бояд ки илми мақрун амал бошад ; комаи қол , алайҳи ассалом : « алмтъбди блоФқаҳи колҳмори фии алтоҳўнаҳ . » мутааббидон бефиқҳро ба хари хрос монанд карда ки ҳарчанд мегардад бар пай нахустин бошад ва ҳеҷ роҳашон рафта нашавад .
پس بدان که از علم اندک عمل بسیار توان گرفت، و باید که علم مقرون عمل باشد؛ کما قال، علیه السّلام: «المُتَعبِّدُ بلافقهٍ کَالْحِمارِ فی الطّاحونة.» متعبدان بی فقه را به خر خرآس مانند کرده که هرچند می‌گردد بر پی نخستین باشد و هیچ راهشان رفته نشود.
Ва аз авом гуруҳе дидам ки илмро бар амал фазл ниҳоданд ,у гуруҳеи амалро бар илм ва ин ҳар ду ботиласт ; аз он ки амал беилм амал набошад . Амали онгоҳ амал гардад ки мавсул илм бошад то банда бидон мари савоби ҳақро мутаваҷҷеҳ гардад . Чун намоз ки то нахусти илми арқони таҳорату шинохти обу маърифати қиблау кайфияти нияту арқон намоз набӯд , намоз намоз набӯд . Пас чун амал ба айни илм амал гардад , чигуна ҷоҳили онро аз ин ҷудо гуяд ?у онон ки илмро бар амал фазл ниҳоданд ҳам маҳол бошад ; ки илм беамал илм набошад ; аз он ки омухтану ёддоштну ёдгрФтни ваии ҷумла амал бошад , аз онаст ки банда бидон мсобаст . Ва агар илми олам ба феълу касб вай набӯдӣ , вайро бидон ҳеҷ савоб набӯдӣ .
و از عوام گروهی دیدم که علم را بر عمل فضل نهادند، و گروهی عمل را بر علم و این هر دو باطل است؛ از آن که عمل بی علم عمل نباشد. عمل آنگاه عمل گردد که موصول علم باشد تا بنده بدان مر ثواب حق را متوجه گردد. چون نماز که تا نخست علم ارکان طهارت و شناخت آب و معرفت قبله و کیفیت نیت و ارکان نماز نبود، نماز نماز نبود. پس چون عمل به عین علم عمل گردد، چگونه جاهل آن را از این جدا گوید؟ و آنان که علم را بر عمل فضل نهادند هم محال باشد؛ که علم بی عمل علم نباشد؛ از آن که آموختن و یادداشتن و یادگرفتن وی جمله عمل باشد، از آن است که بنده بدان مثاب است. و اگر علم عالم به فعل و کسب وی نبودی، وی را بدان هیچ ثواب نبودی.
Ва ин схўни ду гуруҳаст : яке онон ки нисбат ба илм кунанд мари ҷоҳи халқроу тоқати мъомлт он надоранд ва ба таҳқиқ илм нарасида бошанд , амалро аз он ҷудо кунанд ; ки на илм донанд на амал , то ҷоҳилӣ гуяд : « қол набояд , ҳол бояд » , ва дайгарӣ гуяд : « илм бояд , амал набояд » .
و این سخون دو گروه است: یکی آنان که نسبت به علم کنند مر جاه خلق را و طاقت معاملت آن ندارند و به تحقیق علم نرسیده باشند، عمل را از آن جدا کنند؛ که نه علم دانند نه عمل، تا جاهلی گوید: «قال نباید، حال باید»، و دیگری گوید: «علم باید، عمل نباید».
Ва аз иброҳӣми адҳами рҳмҳоллаҳ алайҳ меояд ки : сангӣ дидам бар роҳи афканда , ва бар он санги набишта ки : « маро бигардон ва бихон . » гуфто : бгрдонидмш . Бар он набишта буд ки : « أнти лотъмли бмои тааллум , Киеви ттлби молотълм . Ту ба илми худ амал менаёрӣ , маҳол бошад ки нодониста талаб кунӣ . « яъне кори банд он бош ки доне то ба баракоти он нодониста низ бадоне .
و از ابراهیم ادهم رحمةاللّه علیه می‌آید که: سنگی دیدم بر راه افکنده، و بر آن سنگ نبشته که: «مرا بگردان و بخوان.» گفتا: بگردانیدمش. بر آن نبشته بود که: «أنتَ لاتعمَلُ بما تعلَمُ، کیفَ تَطْلُبُ مالاتعلَمُ. تو به علم خود عمل می‌نیاری، محال باشد که نادانسته طلب کنی. «یعنی کار بند آن باش که دانی تا به برکات آن نادانسته نیز بدانی.
Ва инси бен молик гуяд , разии аллоҳи анҳу : « ҳамаи алълмоءи алдроиаҳи ваҳмаи алсФҳоءи алрўоиаҳ » ; аз он чаҳ ахўоти ҷаҳл аз уламо манфӣ бошад . Он ки аз илм , ҷоҳу ъзи дунёи талабад на олам буд ; зеро ки талаби ҷоҳу ъз аз ахўоти ҷаҳл буд . Ва ҳеҷ дараҷа нест андари мартабаи илм ; ки чун он набошад ҳеҷ латифаи худовандро таъолӣ нашносад , ва чун он мавҷӯд бошад ҳамаи мақомоту шавоҳиду маротибро сазовор бошад .
و انس بن مالک گوید، رضی اللّه عنه: «هِمَّةُ العلماءِ الدّرایةُ وهمَّةُ السُّفهاء الرّوایةُ»؛ از آن‌چه اخوات جهل از علما منفی باشد. آن که از علم، جاه و عزّ دنیا طلبد نه عالم بود؛ زیرا که طلب جاه و عزّ از اخوات جهل بود. و هیچ درجه نیست اندر مرتبهٔ علم؛ که چون آن نباشد هیچ لطیفهٔ خداوند را تعالی نشناسد، و چون آن موجود باشد همه مقامات و شواهد و مراتب را سزاوار باشد.