Қоли аллоҳи таъолӣ : « въбоди арраҳмони аллазӣнаи имшўни алии алأрзи ҳўнои хотбҳми алҷоҳлўни қолўои сломо ( ۶۳/олФрқон ) . »

قال اللّه تعالی: «وَعِبَادُ الرَّحْمَٰنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْنًا وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا (۶۳/الفرقان).»

Ва қоли расӯли аллоҳ , слии аллоҳи алайҳу силам : « ман самъи савти аҳли алсўФ , Флои иؤмни алии дъоӣҳм кутуб ъанд аллоҳи ман алғоФлин . »

و قال رسول اللّه، صلی اللّه علیه و سلم: «مَنْ سَمِعَ صوتَ اهلِ الصّوفِ، فَلا یُؤَمِّنُ عَلی دعائِهِم کُتِبَ عندَ اللّهِ مِن الغافلین.»

Ва мардумони андари таҳқиқи ин исм бисёр сухан гуфтаанду кутуби сохта . Гуруҳе гуфтаанд ки : « сӯфиро аз он ҷиҳат сӯфӣ хонанд ки ҷома суф дорад . » ва гуруҳе гуфтаанд ки : « бидон сӯфӣ хонанд ки андари саф аввал бошанд . » ва гуруҳе гуфтаанд ки : « бидон сӯфӣ хонанд ки тавалло ба асҳоб сафа кунанд . » ва гуруҳе гуфтаанд ки : « ин исм аз сафо муштақаст . » аммо бар муқтазои луғат аз ин маъонӣ баъӣд мебошад . Пас сафо дар ҷумла Маҳмӯд бошад ,у зиди он кидир буду расӯл - слии аллоҳи алайҳу силам - гуфтааст : « зҳби сФўи алднёу бқии кидирҳо . »у номи латоифи ашё , сФўи он чиз бошаду номи ксоиФи ашё , кидири он чиз . Пас чун аҳли ин қиссаи ахлоқу муомилоти худро муҳаззаб карданд ва аз офоти табиати тброи ҷустанд , мари эшонро сӯфии хонданд ва ин исмӣаст мари ин гуруҳро аз асмои эълом ; аз он чаҳ хатари аҳли он , аҷал онаст ки муомилоти эшонро битавон пӯшед то исмашонро иштиқоқ бояд .

و مردمان اندر تحقیق این اسم بسیار سخن گفته‌اند و کتب ساخته. گروهی گفته‌اند که: «صوفی را از آن جهت صوفی خوانند که جامهٔ صوف دارد.» و گروهی گفته‌اند که: «بدان صوفی خوانند که اندر صف اول باشند.» و گروهی گفته‌اند که: «بدان صوفی خوانند که تَوَلّا به اصحاب صفه کنند.» و گروهی گفته‌اند که: «این اسم از صفا مشتق است.» اما بر مقتضای لغت از این معانی بعید می‌باشد. پس صفا در جمله محمود باشد، و ضد آن کدر بود و رسول -صلَّی اللّهُ علیه و سلّم- گفته است: «ذَهَبَ صَفُو الدُّنیا و بَقِيَ کَدَرُها.»و نام لطایف اشیا، صفو آن چیز باشد و نام کثایف اشیا، کدر آن چیز. پس چون اهل این قصّه اخلاق و معاملات خود را مهذّب کردند و از آفات طبیعت تَبَرّا جستند، مر ایشان را صوفی خواندند و این اسمی است مر این گروه را از اسمای اعلام؛ از آن‌چه خطر اهل آن، اجلِّ آن است که معاملات ایشان را بتوان پوشید تا اسمشان را اشتقاق باید.

Ва андари ин замонаи бештарини халқро худованди ъзу ҷл аз ин қиссау аҳли ин маҳҷӯб гардонидаасту латифаи ин қисса бар дилҳои эшон бпўшонидаҳ ; то гуруҳе пиндоранд ки ин , брзши салоҳ зоҳираст муҷаррад бе мушоҳидоти ботин , ва гуруҳе пиндоранд ки ин , расмӣаст беҳақиқатӣу аслӣ ; то ҳаддӣ ки аҳли ҳазлу уламои зоҳири иртикоб инкорӣ кардаанд ва ба ҳиҷоби ин қисса хурсанд шуда то авоми бадишон тақлид карданду талаби сафои ботин аз дили бмҳоўидаҳ ,у мазҳаби салафу саҳобаро бар тоқи ниҳода . « إни алсФои сафаи алсдиқи إни أрдти сўФёи алии алтҳқиқ . » аз он чаҳ сафоро аслӣ ва фаръӣаст : аслаши инқитоъ диласт аз ағёр ,у фаръаши хлўи даст аз дунёии ғаддор , ва ин ҳар ду сифати садиқ Акбараст , Абубакри Абдуллоҳи бен абии қҳоФаҳ , - разии аллоҳи анҳу - ; аз он чаҳ эмоми аҳли ин тариқати вай буд . Пас инқитоъи дили вай аз ағёри он буд ки ҳамаи саҳоба ба рафтани пайғамбари алайҳи ассалом ба ҳазрати мълоу макони мусаффои шикаста дил гашта буданду умр - разии аллоҳи анҳу - шамшер баркашид ки : « ҳарки гуяд Муҳамад бамурд , сараши бабрам . » садиқи Акбар бурун омаду овози баланди бардошт ва гуфт :

و اندر این زمانه بیشترین خلق را خداوند عزّ و جلّ از این قصه و اهل این محجوب گردانیده است و لطیفهٔ این قصه بر دلهای ایشان بپوشانیده؛ تا گروهی پندارند که این، برزشِ صلاح ظاهر است مجرّد بی مشاهدات باطن، و گروهی پندارند که این، رسمی است بی حقیقتی و اصلی؛ تا حدی که اهل هزل و علمای ظاهر ارتکاب انکاری کرده‌اند و به حجاب این قصه خرسند شده تا عوام بدیشان تقلید کردند و طلب صفای باطن از دل بمحاویده، و مذهب سلف و صحابه را بر طاق نهاده. «إنّ الصّفا صِفةُ الصّدّیقِ إن أردتَ صوفیّاً عَلی التّحقیق.» از آن‌چه صفا را اصلی و فرعی است: اصلش انقطاع دل است از اغیار، و فرعش خلو دست از دنیای غدّار، و این هر دو صفت صدّیق اکبر است، ابوبکر عبداللّه بن ابی قحافه، -رَضِيَ اللّهُ عنه-؛ از آن‌چه امام اهل این طریقت وی بود. پس انقطاع دل وی از اغیار آن بود که همه صحابه به رفتن پیغمبر علیه السّلام به حضرت معلّا و مکان مصفّا شکسته دل گشته بودند و عمر -رَضِيَ اللّهُ عنه- شمشیر برکشید که: «هرکه گوید محمّد بمرد، سرش ببرم.» صدیق اکبر برون آمد و آواز بلند برداشت و گفت:

« أлои ман абди мҳмдои ?фони мҳмдои қадамот , ва ман абди раби Муҳамади ?фонаи ҳии лоямут . » онгоҳ бархонад : « вмои Муҳамади إлои расӯли қади хулати ман қиблаи алрсли أФإни моти أўи қатли анқлбтми алии أъқобкм ( ۱۴۴/оли умрон ) . »

«ألا مَنْ عَبَدَ محمّداً فَانّ مُحَمَّداً قدمات، و مَن عبَدَ ربَّ محمّدٍ فانَّه حیُّ لایموتُ.» آنگاه برخواند: «وما محمّدٌ إلّا رسولٌ قَدْ خَلَتْ من قَبْلِهِ الرُّسُلُ أفَإنْ ماتَ أوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُم عَلی أعقابِکُمْ (۱۴۴/آل عمران).»

Он ки маъбуди ваии Муҳамад буд , Муҳамад бирафт ва он ки худои Муҳамадро мепарастед вай зиндааст ҳаргиз намирад . Он ки дил дар фонии бандади фонӣ фано шаваду ранҷи ваии ҷумла ҳбо гардад ва он ки ҷон ба ҳазрат боқӣ фиристад , чун нафас фано шавад , ваии қоим ба бақо шавад . Пас он ки андари Муҳамад ба чашм одамият нагирист , чун вай аз дунё бишуд , таъзими убудийят аз дили ин бо вай бишуд . Ва ҳар ки андари вай ба чашм ҳақиқат нагирист , рафтану буданаш ҳар ду мар ӯро яксон намӯд ; азиро ки андари ҳоли бақо , бақоашро ба ҳақ диду андари ҳоли фано , фаноаш аз ҳақ дид . Аз муҳаввал эъроз кард ба муҳаввал иқбол кард . Қиёми муҳаввал ба муҳаввал дид ; ба миқдори икроми ҳақ , вайро таъзим кард . Сувидои дили андар кас набасту саводи айн бар халқ накушод ; аз он чаҳ гуфтаанд : « ман назари إлии алхлқи ҳлк ва ман рҷъи إлӣ алҳақ малик . » ки назар ба халқи нишони ҳлк буду руҷӯъ ба ҳақи аломати малик .

آن که معبود وی محمّد بود، محمّد برفت و آن که خدای محمّد را می‌پرستید وی زنده است هرگز نمیرد. آن که دل در فانی بندد فانی فنا شود و رنج وی جمله هبا گردد و آن که جان به حضرت باقی فرستد، چون نفس فنا شود، وی قائم به بقا شود. پس آن که اندر محمّد به چشم آدمیت نگریست، چون وی از دنیا بشد، تعظیم عبودیت از دل این با وی بشد. و هر که اندر وی به چشم حقیقت نگریست، رفتن و بودنش هر دو مر او را یکسان نمود؛ ازیرا که اندر حال بقا، بقاش را به حق دید و اندر حال فنا، فناش از حق دید. از محوَّل اعراض کرد به محوِّل اقبال کرد. قیام محوَّل به محوِّل دید؛ به مقدار اکرام حق، وی را تعظیم کرد. سویدای دل اندر کس نبست و سواد عین بر خلق نگشاد؛ از آن‌چه گفته‌اند: «مَنْ نَظَرَ إلَی الخَلْقِ هَلَکَ و مَنْ رجعَ إلی الحقِّ مَلَکَ.» که نظر به خلق نشان هُلک بود و رجوع به حق علامت ملک.

Аммо хлўи даст аз дунёии ғаддори он буд ки ҳарчӣ дошт аз молу манолу мол ҷумла бидод ва гилӣмӣ дарушед ва ба наздики пайғамбар - алайҳи ассалом - омад . Пайғамбар - алайҳи ассалом - вайро гуфт : « мо халафати лъёлк ? » Фқол : « аллоҳу расӯла » .

اما خُلُوّ دست از دنیای غدّار آن بود که هرچه داشت از مال و منال و مآل جمله بداد و گلیمی درپوشید و به نزدیک پیغمبر -علیه السّلام- آمد. پیغمبر -علیه السّلام- وی را گفت: «ما خَلَّفْتَ لِعِیالک؟» فقال: «اللّهَ و رسولَه».

: « мари аёлони худро чаҳ боз гузоштӣ аз моли худ ? » гуфт : « ду хазина бениҳоят ва ду ганҷ беғоят . » гуфто : « чаҳ чиз ? » гуфт : « яке муҳаббати худои таъолӣу дигари мтобъти расӯлаш . » чун дил аз таъаллуқи сФўи дунёи озоди гашт , даст аз кидири он холӣ гардонид ва ин ҷумлаи сифати сӯфии содиқ буду инкори ин , ҷумлаи инкори ҳақу мкобраҳи аён буд .

:«مر عیالان خود را چه باز گذاشتی از مال خود؟» گفت: «دو خزینهٔ بی نهایت و دو گنج بی غایت.» گفتا: «چه چیز؟» گفت: «یکی محبت خدای تعالی و دیگر متابعت رسولش.» چون دل از تعلق صفو دنیا آزاد گشت، دست از کدر آن خالی گردانید و این جمله صفت صوفی صادق بود و انکار این، جمله انکار حق و مکابرهٔ عیان بود.

Ва гуфтам ки сафои зиди кидир буду кидир аз сифоти башар буд ва ба ҳақиқати сӯфӣ буд он ки ӯро аз кидири гузар буд ; чунон ки андари ҳоли астғроқи мшоҳдти Юсуф - алайҳи ассалом -у латоифи ҷамоли вай , занони Мисрро башарият ғолиб шуд ва он ғалаба ба акси бозгашт . Чун ба ғоят расед , ба ниҳоят расед ва чун ба ниҳоят расед , эшонро бар он гузар афтод ва ба фанои башарияташон назар афтод . Гуфтанд : « мо ҳозои бшро ( ۳۱/иўсФ ) . » нишонаи вайро карданд , иборат аз ҳол худ карданд ва аз он буд ки машойихи ин тариқат - рҳмҳми аллоҳ - гуфтаанд : « лӣси алсФои ман сифоти албшри лأни албшри ман мдри лоихлўи ман кидир . » сафо аз сифот башар нест ; зеро ки мадори мдри ҷуз бар кидир нест ,у мари башарро аз кидир гузар нест .

و گفتم که صفا ضد کدر بود و کدر از صفات بشر بود و به‌حقیقت صوفی بود آن که او را از کدر گذر بود؛ چنان‌که اندر حال استغراق مشاهدت یوسف -علیه السّلام- و لطایف جمال وی، زنان مصر را بشریت غالب شد و آن غلبه به عکس بازگشت. چون به غایت رسید، به نهایت رسید و چون به نهایت رسید، ایشان را بر آن گذر افتاد و به فنای بشریتشان نظر افتاد. گفتند: «ما هذا بشراً (۳۱/یوسف).» نشانه وی را کردند، عبارت از حال خود کردند و از آن بود که مشایخ این طریقت -رَحِمَهُمُ اللّهُ- گفته‌اند: «لَیْسَ الصّفا مِنْ صِفاتِ البَشَر لِأَنَّ البَشَرَ مِنْ مَدَرٍ لایَخْلُو مِنْ کَدَرٍ.» صفا از صفات بشر نیست؛ زیرا که مدار مدر جز بر کدر نیست، و مر بشر را از کدر گذر نیست.

Пас маноли сафо ба афъол набошад ва аз рӯй муҷоҳидати мари башариятро завол набошаду сифати сафоро нисбат ба афъол ва аҳвол набошаду исми онро таъаллуқ ба асомӣу алқоб на . « алсФои сафаи алأҳбоби ваҳми шмўси балои саҳоб » ; аз он ки сафои сифат дӯстонаст , ва он ки аз сифати худ фонӣ ва ба сифати дӯсти боқӣ буд , дӯст онасту аҳволи эшон ба наздики арбоби маъонӣ чун офтоб аёнаст ; чунон ки ҳабиби худованд , Муҳамади Мустафоро - салавоти аллоҳи алайҳ - пурседанд аз ҳоли ҳориса . Гуфт : « абди нури аллоҳи қалбаи болإимон . » ӯ банда Эйаст ки дилаш аз сидқи имон мунаввараст , то рӯйиш аз таъсири он мқмраст ва ӯ ба нури раббонӣ мусаввираст ; чунон ки гуфтаанд : « зиёи алшмсу алқмри إзои аштркои أнмўзҷи ман сФоءи алҳбу алтўҳиди إзои аштбко . » ҷамъи нури офтобу моҳ , чун ба як дигар мақрун шавад , мисоли сафои муҳаббат ва тавҳид бошад ки бо як дигар маъҷун шавад ва худ нури моҳу офтобро чаҳ миқдор буд , он ҷо ки нури муҳаббату тавҳид , то инро бидон азоФт кунанд ? аммо андари дунёи ҳеҷ нурӣ нест зоҳиртар аз он ду нур ; ки нури дидаи андари султони офтобу моҳи осмонро бибинад ,у дил ба нури тавҳиду муҳаббати мари аршро бибинад ва бар уқбо матлаъ шавад андари дунё .

پس مَنال صفا به افعال نباشد و از روی مجاهدت مر بشریت را زوال نباشد و صفت صفا را نسبت به افعال و احوال نباشد و اسم آن را تعلّق به اسامی و القاب نه. «الصّفا صِفةُ الأحبابِ وهُمْ شُموسٌ بِلا سحابٍ»؛ از آن که صفا صفت دوستان است، و آن که از صفت خود فانی و به صفت دوست باقی بود، دوست آن است و احوال ایشان به نزدیک ارباب معانی چون آفتاب عیان است؛ چنان‌که حبیب خداوند، محمّد مصطفی را -صلوات اللّه علیه- پرسیدند از حال حارثه. گفت: «عَبْدٌ نَوَّرَ اللّهُ قَلْبَهُ بِالإیمان.» او بنده‌ای است که دلش از صدق ایمان منور است، تا رویش از تأثیر آن مقمر است و او به نور ربّانی مصوّر است؛ چنان‌که گفته‌اند: «ضیاءُ الشّمسِ و القَمَرِ إذَا اشْتَرَکا أُنموذجٌ من صفاءِ الحُبِّ و التّوحیدِ إذا اشْتَبَکا.» جمع نور آفتاب و ماه، چون به یک‌دیگر مقرون شود، مثال صفای محبّت و توحید باشد که با یک‌دیگر معجون شود و خود نور ماه و آفتاب را چه مقدار بود، آن‌جا که نور محبّت و توحید، تا این را بدان اضافت کنند؟ اما اندر دنیا هیچ نوری نیست ظاهرتر از آن دو نور؛ که نور دیده اندر سلطان آفتاب و ماه آسمان را ببیند، و دل به نور توحید و محبّت مر عرش را ببیند و بر عقبی مطّلع شود اندر دنیا.

Ва андари ин , ҷумлаи машойихи ин тариқат - рҳмҳми аллоҳ - муҷтамаъанд бар он ки чун банда аз банди мақомот руста шавад ва аз кидири аҳвол холӣ гардад ва аз маҳали тлўину тағйир озод шавад , ва ба ҳамаи аҳволи Маҳмӯд сифат гардаду вай аз ҷумлаи авсофи ҷудо ; яъне андари банди ҳеҷ сифати ҳамд худ нагардаду мари онро набинад ва бидон мъҷб нагардад , ҳолаш аз идроки уқули ғоибу рӯзгораш аз тасарруфи знўн муназзаҳ гардад то ҳузурашро зҳоб набошаду вуҷӯдашро асбоб на ; « лأни алсФои ҳузури балои зҳобу вуҷӯди балои أсбоб . » ҳозирӣ буд беғайбату воҷидӣ буд бесабабу иллат ; зеро ки он ки ғайбат бар ӯ сӯрат гирад , ӯ ҳозир набошад ва он ки сабаби иллати ваҷд вай шавад , ӯ воҷид набӯд ва чун бад-ӣн дараҷа бирасад , андари дунёу уқбо фонӣ гардаду андари ҷавшани инсонияти раббонӣ . Зару кулӯх ба наздики вай яксон шавад ва он чаҳ бар халқи душвортар буд аз ҳифзи аҳкоми таклиф , бар ӯ осон гардад ; чунон ки ҳориса ба наздики пайғомбар - алайҳи ассалом - омад . Расӯли вайро гуфт - алайҳи ассалом - : « Киеви أсбҳт , ё ҳориса ? » қол : « أсбҳти мؤмнои ҳқо » . Фқол - алайҳи ассалом - : « أнзри мо тқўл ё ҳориса . إни лкли ҳақи ҳқиқаҳ . Фмои ҳқиқаҳи إимонк ? » Фқол : « азлати нафасии ани алднё , Фостўии ъндии ҳаҷарҳоу зҳбҳоу Фзтҳоу мдрҳо . Фأсҳрти Лайлӣу أзмأти нҳорӣ ҳатто срти кأнии أнзри إлии арши рабии борзоу кأнии أнзри إлии أҳли алҷнаҳи итзоўрўни фӣҳоу кأнии أнзри إлии أҳли алнори итғоўрўни фӣҳо (у фии рўоиаҳ : итғомзўни фӣҳо ) . » : « бомдоди пагоҳ чигуна кардӣ , ё ҳориса ? » гуфт : « бомдод кардам , ва ман муъминӣам ҳқо . » пайғомбар гуфт - алайҳи ассалом - : « нек нигоҳ кун , ё ҳориса то чаҳ май гӯйӣ ки ҳар ҳақиро ҳақиқатӣу бурҳонӣ буд . Бурҳони ин гуфтор ту чист ? » гуфт : « он ки танро аз дунёи бигусастаму нишони ин , онаст ки зару сангу симу кулӯхи он ба наздики ман яксон шуд . Ва чун аз дунё гусаста шудам , ба уқбо пайваста шудам то биҳиштро май байнаму дӯзаху аршро . » гуфт : « урфати Фолзм . Шинохтӣ ё ҳориса , мулозимат кун бар ин ; ки ҷуз ин нест . »у сӯфӣ номӣаст мари комилони вилоятро ,у муҳаққиқони авлиёро бад-ӣни ном хондаанд . Ва яке аз машойих гуяд - раҳмаи аллоҳи алайҳ - : « ман соФоаҳи алҳби Фҳўи соф , ва ман соФоаҳи алҳбиби Фҳўи сӯфӣ . »

و اندر این، جملهٔ مشایخ این طریقت -رَحِمَهُمُ اللّهُ- مجتمع‌اند بر آن که چون بنده از بند مقامات رسته شود و از کدر احوال خالی گردد و از محلّ تلوین و تغییر آزاد شود، و به همه احوال محمود صفت گردد و وی از جملهٔ اوصاف جدا؛ یعنی اندر بند هیچ صفت حمد خود نگردد و مر آن را نبیند و بدان معجب نگردد، حالش از ادراک عقول غایب و روزگارش از تصرّف ظنون منزّه گردد تا حضورش را ذهاب نباشد و وجودش را اسباب نه؛ «لِأَنَّ الصَّفا حضورٌ بِلا ذهابٍ و وجودٌ بلا أسبابٍ.» حاضری بود بی غیبت و واجدی بود بی سبب و علّت؛ زیرا که آن که غیبت بر او صورت گیرد، او حاضر نباشد و آن که سبب علّت وجد وی شود، او واجد نبود و چون بدین درجه برسد، اندر دنیا و عقبی فانی گردد و اندر جوشن انسانیت ربّانی. زر و کلوخ به نزدیک وی یکسان شود و آن‌چه بر خلق دشوارتر بود از حفظ احکام تکلیف، بر او آسان گردد؛ چنان‌که حارثه به نزدیک پیغامبر -علیه السّلام- آمد. رسول وی را گفت -علیه السّلام-: «کَیْفَ أصبَحْتَ، یا حارِثَةُ؟» قالَ: «أصبحتُ مؤمناً حقّاً». فقالَ -علیه السّلام-: «أُنظُرْ ما تقولُ یا حارثةُ. إنَّ لِکلِّ حقٍّ حقیقةٌ. فما حقیقةُ إِیمانِک؟» فقال: «عَزَلْتُ نَفْسي عَنِ الدّنیا، فاسْتَوَی عندي حَجَرُها و ذَهَبُها و فَضَّتُها و مَدَرُها. فَأَسْهَرْتُ لَیلِي و أَظمَأْتُ نهاري حتّی صِرتُ کَأَنّي أَنظُرُ إلی عرش ربّی بارزاً و کَأَنّي أَنظُرُ إلی أَهلِ الجَنّةِ یَتَزاوَرونَ فیها و کَأَنّي أَنظُرُ إلی أهلِ النّارِ یَتَغاورونَ فیها (و فی روایةٍ: یتغامزُونَ فیها).»: «بامداد پگاه چگونه کردی، یا حارثه؟» گفت: «بامداد کردم، و من مؤمنی‌‌ام حقّا.» پیغامبر گفت -علیه السّلام-: «نیک نگاه کن، یا حارثه تا چه می‌گویی که هر حقّی را حقیقتی و برهانی بود. برهان این گفتار تو چیست؟» گفت: «آن که تن را از دنیا بگسستم و نشان این، آن است که زر و سنگ و سیم و کلوخ آن به نزدیک من یکسان شد. و چون از دنیا گسسته شدم، به عقبی پیوسته شدم تا بهشت را می‌بینم و دوزخ و عرش را.» گفت:«عَرَفْتَ فالْزَم. شناختی یا حارثه، ملازمت کن بر این؛ که جز این نیست.» و صوفی نامی است مر کاملان ولایت را، و محقّقان اولیا را بدین نام خوانده‌اند. و یکی از مشایخ گوید -رحمة اللّه علیه-: «مَنْ صافاهُ الحبُّ فهو صافٍ، و منْ صافاهُ الحبیبُ فهو صوفیّ.»

Он ки ба муҳаббат мусаффо шавад , софӣ буд ва он ки мустағриқ дӯст шавад ва аз ғайри дӯст барӣ шавад , сӯфӣ буд .

آن که به محبّت مصفّا شود، صافی بود و آن که مستغرق دوست شود و از غیر دوست بَری شود، صوفی بود.

Ва бар муқтазои луғати иштиқоқи ин исм дуруст нагардад аз ҳеҷ маънӣ ; аз он ки ин маънии муаззамтар аз онаст ки инро ҷинсӣ буд то аз он ҷои муштақ буд ; ки иштиқоқи шийъ аз шийъ мҷонст хоҳанд ва ҳарчӣ ҳаст зид сафост , иштиқоқи шийъ аз зид накунанд . Пас ин маънии أшҳри ман алшмс аст ъанд أҳлаҳ ,у ҳоҷатманд иборат нашавад ; « лони алсўФии мамнӯъи ани алъбораҳу алإшораҳ . » чун сӯфӣ аз кули иборот мамнӯъ бошад , олами бҷмлаҳи маъбарон вай бошанд , агар донанд ва ё на . Мари исмро чаҳ хатар бошад андари ҳоли ҳусӯли маънӣ ? пас аҳли камоли эшонро сӯфӣ хонанду мутаъаллиқону толибони эшонро мутасаввиф хонанду тасаввуфи тФъл буду такаллуф , ва ин фаръ аслӣ бошаду фарқи ин аз ҳукми луғату маънӣ зоҳираст .

و بر مقتضای لغت اشتقاق این اسم درست نگردد از هیچ معنی؛ از آن که این معنی معظم تر از آن است که این را جنسی بود تا از آن‌جا مشتق بود؛ که اشتقاق شیء از شیء مجانست خواهند و هرچه هست ضد صفاست، اشتقاق شیء از ضد نکنند. پس این معنی أشهرُ منَ الشّمس است عندَ أهله، و حاجتمند عبارت نشود؛ «لانّ الصّوفیّ ممنوعٌ عَنِ العبارةِ و الإشارةِ.» چون صوفی از کل عبارات ممنوع باشد، عالم بجمله معبّران وی باشند، اگر دانند و یا نه. مر اسم را چه خطر باشد اندر حال حصول معنی؟ پس اهل کمال ایشان را صوفی خوانند و متعلّقان و طالبان ایشان را متصوّف خوانند و تصوّف تفعّل بود و تکلّف، و این فرع اصلی باشد و فرق این از حکم لغت و معنی ظاهر است.

« алсФоءи влоиаҳи лҳои ояу рўоиаҳ ,у алтсўФи ҳикояи ллсФоءи балои шкоиаҳ . » пас сафои маънӣ эй мтлأлӣасту зоҳиру тасаввуфи ҳикоят аз он маънӣу аҳли он андари ин дараҷа бар се қисмаст : яке сӯфӣу дигари мутасаввифу сдигри мстсўФ .

«الصّفاءُ وِلایةٌ لها آیةٌ و روایةٌ، و التصوّف حکایةٌ لِلصَّفاءِ بلا شِکایة.» پس صفا معنی ای متلألئ است و ظاهر و تصوّف حکایت از آن معنی و اهل آن اندر این درجه بر سه قسم است: یکی صوفی و دیگر متصوّف و سدیگر مستصوِف.

Пас сӯфии он буд ки аз худ фонӣ буд ва ба ҳақи боқӣ , аз қабзаи табоиъи руста ва ба ҳақиқати ҳақоиқи пайваста . Ва мутасаввифи он ки ба муҷоҳидати ин дараҷаро май талабаду андари талаби худро бар мъомлти эшон дуруст ҳаме кунад . Ва мстсўФи он ки аз барои манолу ҷоҳу ҳаззи дунёи худро монанди эшон карда бошад ва аз ин ҳар ду ва аз ҳеҷ маънӣ хабар надорад ; то ҳаддӣ ки гуфтаанд : « алмстсўФ ъанд алсўФиаҳи колзбоб ва ъанд ғайриҳам колзӣоб . » мстсўФ ба наздики сӯфӣ аз ҳақирӣ чун магас буд ва он чаҳ ин кунад ба наздики ваии ҳавас буд ва ба наздики дигарон чун гурги пурфасод ки ҳамаи ҳимматаш даридану лухтии мурдор хӯрдан бошад .

پس صوفی آن بود که از خود فانی بود و به حق باقی، از قبضهٔ طبایع رسته و به حقیقت حقایق پیوسته. و متصوّف آن که به مجاهدت این درجه را می‌طلبد و اندر طلب خود را بر معاملت ایشان درست همی‌کند. و مستصوِف آن که از برای مَنال و جاه و حظّ دنیا خود را مانند ایشان کرده باشد و از این هر دو و از هیچ معنی خبر ندارد؛ تا حدّی که گفته‌اند: «المُستصوِفُ عندَ الصّوفیّةِ کَالذُّبابِ و عندَ غیرهِم کالذِّئابِ.» مستصوِف به نزدیک صوفی از حقیری چون مگس بود و آن‌چه این کند به نزدیک وی هوس بود و به نزدیک دیگران چون گرگ پرفساد که همه همّتش دریدن و لختی مردار خوردن باشد.

Пас сӯфии соҳиби вусӯл буду мутасаввифи соҳиби усӯлу мстсўФи соҳиби фусӯл . Онро ки насиб , васл омад ба ёфтан мақсӯд ва расӣдан ба мурод аз мурод бемурод шавад ва аз мақсӯд бемақсӯд ва онро ки насиб асл омад , бар аҳволи тариқат мутамаккин шуду андари латоифи он сокину мустаҳками гашт , ва онро ки насиб фасл омад , аз ҷумлаи бозмонд ва бар даргоҳи расми фурӯнишаст ва ба расм аз маънӣ маҳҷӯб шуд ва ба ҳиҷоб аз васлу асли бозмонд .

پس صوفی صاحب وصول بود و متصوّف صاحب اصول و مستصوِف صاحب فصول. آن را که نصیب، وصل آمد به یافتن مقصود و رسیدن به مراد از مراد بی مراد شود و از مقصود بی مقصود و آن را که نصیب اصل آمد، بر احوال طریقت متمکّن شد و اندر لطایف آن ساکن و مستحکم گشت، و آن را که نصیب فصل آمد، از جمله بازماند و بر درگاه رسم فرونشست و به رسم از معنی محجوب شد و به حجاب از وصل و اصل بازماند.

Ва машойихро андари ин қиссаи румуз бисёраст то ҳаддӣ ки куллияти онро аҳсо натавон кард ; аммо баъзе аз румузи эшон андари ин китоб биорам то фоидаи тамом тар шавад , ани шоءи аллоҳи ъзу ҷл .

و مشایخ را اندر این قصه رموز بسیار است تا حدی که کلیت آن را احصا نتوان کرد؛ اما بعضی از رموز ایشان اندر این کتاب بیارم تا فایده تمام تر شود، ان شاء اللّه عزّ و جلّ.