Он чаҳ гуфтаанд дар муомилот :

آن‌چه گفته‌اند در معاملات:

АбўҳФси ҳаддод нисобўрӣ гуяд , раҳмаи аллоҳи алайҳ : « алтсўФи кулҳо одоб . Лкли вақти адабу лкли мақоми адабу лкли ҳоли адаб . Фмни лзми одоби алоўқоти блғи маблағи алрҷол ва ман зиъи алодоби Фҳўи баъӣди ман ҳайси изни алқрби вмрдўди ман ҳайси изни алқбўл . »

ابوحفص حداد نیسابوری گوید، رحمة اللّه علیه: «اَلتصوّف کُلُّها آدابٌ. لِکُلِّ وقتٍ ادبٌ و لِکُلِّ مقامٍ ادبٌ و لِکُلِّ حالٍ ادبٌ. فَمَنْ لَزِمَ آدابَ الاوقاتِ بَلَغَ مَبْلَغَ الرِّجالِ و مَنْ ضَیَّعَ الآدابَ فَهُوَ بَعیدٌ مِنْ حَیْثُ یَظُنُّ الْقُرْبَ وَمَردودٌ مِنْ حَیْثُ یظنُّ القَبولَ.»

Тасаввуфи бҷмлаҳ одобаст ; ки ҳар вақтеу мақомӣу ҳолеро адабӣ буд , ки ҳар ки мулозимати одоб авқот кунад ба дарҷат мардон расаду ҳаркии одоб зойеъ кунад ӯ давр бошад аз пиндор ба наздикӣ ва мардӯд бошад аз гумони бурдан ба қабули ҳақ .

تصوّف بجمله آداب است؛ که هر وقتی و مقامی و حالی را ادبی بود، که هر که ملازمت آداب اوقات کند به درجت مردان رسد و هرکه آداب ضایع کند او دور باشد از پندار به نزدیکی و مردود باشد از گمان بردن به قبول حق.

Ва бад-ӣни маънӣ қарибаст Абулҳасани нурии раҳмаи аллоҳи алайҳ ки гуяд : « лӣси алтсўФи рсўмои влоълўмои влкнаҳи ахлоқ . »

و بدین معنی قریب است ابوالحسن نوری رحمة اللّه علیه که گوید: «لَیْسَ التصوّف رسوماً ولاعلوماً ولکنَّه اَخلاقٌ.»

Тасаввуфи русум ва улӯм нест валикин ахлоқаст ; яъне агар русум будӣ ба муҷоҳидат ҳосил шудӣ ва агар улӯм будӣ ба тааллум ба даст омадӣ ; лекин ахлоқаст , то ҳукми он аз худ андар нахоҳӣу мъомлти он бо худ дуруст накунӣу инсофи он аз худ надиҳӣ ҳосил нагардад . Ва фарқи миёни русуму ахлоқ онаст ки русуми феълӣ буд ба такаллуфу асбоб ; чунон ки зоҳир ба хилофи ботин буд , феълӣ аз маънии холӣу ахлоқи феълӣ буд Маҳмӯд бетакаллуфу асбоб , зоҳири мувофиқи ботин аз даъвии холӣ .

تصوّف رسوم و علوم نیست ولیکن اخلاق است؛ یعنی اگر رسوم بودی به مجاهدت حاصل شدی و اگر علوم بودی به تعلم به دست آمدی؛ لیکن اخلاق است، تا حکم آن از خود اندر نخواهی و معاملت آن با خود درست نکنی و انصاف آن از خود ندهی حاصل نگردد. و فرق میان رسوم و اخلاق آن است که رسوم فعلی بود به تکلف و اسباب؛ چنان‌که ظاهر به خلاف باطن بود، فعلی از معنی خالی و اخلاق فعلی بود محمود بی تکلف و اسباب، ظاهر موافق باطن از دعوی خالی.

Муртаиши раҳмаи аллоҳ алайҳ гуяд : « алтсўФи ҳасани алхлқ . »

مرتعش رحمة اللّه علیه گوید: «اَلتصوّف حُسْنُ الْخُلْقِ.»

Тасаввуф халқ некӯаст ; ва ин бар се гӯна бошад : яке бо ҳақ , ба гузордан овомири ҳақ бериёу дигар бо халқ ба ҳифзи ҳурмати меҳтарону шафқат бар кеҳтарону инсофи ҳамҷинсон ва аз ҷумлаи инсофу иваз ноталабидану сдигр бо худ , ба мтобъти ҳўӣу шайтон нокардан . Ҳаркии андари ин се маънии худро дуруст кунад аз никхўён бошад , ва ин ки ёд кардем мувофиқаст бо он ки аз Оишаи сидиқаи разии аллоҳ анҳо пурседанд ки : « моро хбрдаҳ аз халқи пайғамбар , алайҳи ассалом . » гуфт : « аз қуръон бархон комаи қоли аллоҳ , таъолӣ : хзи алъФўи вأмри болърФи воързи ани алҷоҳлин ( ۱۹۹/олأъроФ ) . »

تصوّف خلق نیکوست؛ و این بر سه گونه باشد: یکی با حق، به گزاردن اوامر حق بی ریا و دیگر با خلق به حفظ حرمت مهتران و شفقت بر کهتران و انصاف همجنسان و از جمله انصاف و عوض ناطلبیدن و سدیگر با خود، به متابعت هوی و شیطان ناکردن. هرکه اندر این سه معنی خود را درست کند از نیکخویان باشد، و این که یاد کردیم موافق است با آن که از عایشهٔ صدیقه رضی اللّه عنها پرسیدند که: «ما را خبرده از خلق پیغمبر، علیه السّلام.» گفت: «از قرآن برخوان کما قال اللّه، تعالی: خُذِ العَفْوَ وأمُر بِالعُرفِ وَاَعْرِضْ عَنِ الجاهلین (۱۹۹/الأعراف).»

Ва ҳам муртаиши раҳмаи аллоҳ алайҳ гуяд : « ҳозои мазҳаби каллаи ҷад , Флотхлтўаҳи бшءи ман алҳзл . »

و هم مرتعش رحمة اللّه علیه گوید: «هذا مَذْهَبٌ کُلُّهُ جِدٌّ، فَلاتُخَلِّطُوهُ بِشَءٍ مِن الْهَزْلِ.»

Ин мазҳаби тасаввуфи ҳама ҷадаст мари онро ба ҳазли мёмизиду андар мъомлт матарсмон мёўизид ва аз аҳл тақлид бидон бигурезед .

این مذهب تصوّف همه جد است مر آن را به هزل میامیزید و اندر معاملت مترسمان میاویزید و از اهل تقلید بدان بگریزید.

Ва чун авоми андари аҳл замона нагиристанд ва мар матарсмон мутасаввифаро бидиданд ва бар пой кӯфтану сурӯди гуфтан ва ба даргоҳи султонён рафтан ва аз барои луқмау хирқаи хсўмот кардан эшон мушарраф шуданд , эътиқоди бҷмлаҳ бад карданд ва гуфтанд ки : асли ин тариқ ҳаминаст ,у мақдамони ҳам бар ин рафтаанд ; ва маълум нагардонидаанд ки замона фатратасту рӯзгори бало , ломҳолаҳ чун ҳирси мари султонро ба ҷаври афканду тамаъи мари оламро ба фисқу риёи мари зоҳидро ба нифоқ ҳар ина ҳўӣ низ мари сӯфиро ба пой кӯфтану сурӯди гуфтани афканд . Бидон ки аҳли тариқатҳо табоҳ шаванд аммо асли тариқатҳо табоҳ нашавад ва бидон ки гуруҳе аз аҳли ҳазл ки ҳазли худро андари ҷади аҳрор пинҳон кунанд , ҷади эшон ҳазл нашавад .

و چون عوام اندر اهل زمانه نگریستند و مر مترسمان متصوّفه را بدیدند و بر پای کوفتن و سرود گفتن و به درگاه سلطانیان رفتن و از برای لقمه و خرقه خصومات کردن ایشان مشرف شدند، اعتقاد بجمله بد کردند و گفتند که: اصل این طریق همین است، و مقدمان هم بر این رفتهاند؛ و معلوم نگردانیده‌اند که زمانهٔ فترت است و روزگار بلا، لامحاله چون حرص مر سلطان را به جور افکند و طمع مر عالم را به فسق و ریا مر زاهد را به نفاق هر اینه هوی نیز مر صوفی را به پای کوفتن و سرود گفتن افکند. بدان که اهل طریقت‌ها تباه شوند اما اصل طریقت‌ها تباه نشود و بدان که گروهی از اهل هزل که هزل خود را اندر جد احرار پنهان کنند، جد ایشان هزل نشود.

Ва Абӯали қрмиснӣ гуяд , рҳмҳоллаҳи алайҳ : « алтсўФи алохлоқи алрзиаҳ . »

و ابوعلی قرمیسنی گوید، رحمةاللّه علیه: «اَلتصوّف الاخلاقُ الرّضیّةُ.»

Тасаввуфи ахлоқ разӣасту кирдори писандидаи он буд ки бандаи андари ҳамаи ҳоли басанда кор бошад , ки разии розӣ буд .

تصوّف اخلاق رضی است و کردار پسندیده آن بود که بنده اندر همه حال بسنده کار باشد، که رضی راضی بود.

Абулҳасани нурии раҳмаи аллоҳ алайҳ гуяд : « алтсўФи ҳўи алҳриаҳу алФтўаҳу тарки алтклФу алсхоء . »

ابوالحسن نوری رحمة اللّه علیه گوید: «اَلتصوّف هُوَ الحرّیّةُ و الفتوّةُ و ترکُ التّکَلُّفِ و السَّخاءُ.»

Тасаввуфи озоде буд ки банда аз банди ҳўӣ озод гардаду футуввати он буд ки аз дид футувват муҷаррад шавад ,у тарки такаллуфи он буд ки андари мутаъаллиқоту насиб накӯ шуду сахои он ки дунёро ба аҳли дунёи бигузорад .

تصوّف آزادیی بود که بنده از بند هوی آزاد گردد و فتوت آن بود که از دید فتوت مجرد شود، و ترک تکلف آن بود که اندر متعلقات و نصیب نکو شد و سخا آن که دنیا را به اهل دنیا بگذارد.

Абулҳасани Фўшнҷаҳи рҳмҳоллаҳ алайҳ гуяд : « алтсўФи алиўми إсми балои ҳқиқаҳ ,у қади кони ман қабл ҳқиқаҳи балои إсм . »

ابوالحسن فوشَنجه رحمةاللّه علیه گوید: «اَلتصوّف الْیَوْمَ إسْمٌ بلا حقیقةٍ، و قد کانَ مِنْ قَبلُ حقیقةً بلا إسمٍ.»

Тасаввуфи имрӯз номӣаст беҳақиқату пеш аз ин ҳақиқатӣ буд беисм ; яъне андари вақти саҳобау салафи ин исм набӯду маънии андар ҳар касе мавҷӯд буд ва акнӯн исм ҳасту маънии не ; яъне мъомлти маърӯф буду даъвии маҷҳӯл , акнӯн даъвӣ маърӯф шуду мъомлти маҷҳӯл .

تصوّف امروز نامی است بی حقیقت و پیش از این حقیقتی بود بی اسم؛ یعنی اندر وقت صحابه و سلف این اسم نبود و معنی اندر هر کسی موجود بود و اکنون اسم هست و معنی نی؛ یعنی معاملت معروف بود و دعوی مجهول، اکنون دعوی معروف شد و معاملت مجهول.

Акнӯн ин миқдор аз таҳқиқу мақолоти машойихи рҳмҳми аллоҳи андари ин китоб биоварадам андари ин боби тасаввуф то бар ту асъдки аллоҳи тариқи ин кушода гардаду мари мункиронро гӯйӣ ки : « муродатон ба инкор тасаввуф чист ? » агар исми муҷаррадро инкор кунанд , бок нест ; ки маъонии андари ҳақи тсмёт бегона бошад . Ва агар айни ин маъониро инкор кунанд , инкори кули шариъати пайғамбари алайҳи ассалому хисол сутӯда карда бошанд ва ман туро васият кунам то ҳақи инро муроот кунӣу инсофи бидиҳӣ то даъвӣ кӯтоҳ кунӣ ва ба аҳли ин некӯ эътиқод бошӣ ,у биллоҳи алтўФиқ ,у алайҳи алтўклу алтсдиқ .

اکنون این مقدار از تحقیق و مقالات مشایخ رحمهم اللّه اندر این کتاب بیاوردم اندر این باب تصوّف تا بر تو اسعدک اللّه طریق این گشاده گردد و مر منکران را گویی که: «مرادتان به انکار تصوّف چیست؟» اگر اسم مجرد را انکار کنند، باک نیست؛ که معانی اندر حق تسمیات بیگانه باشد. و اگر عین این معانی را انکار کنند، انکار کل شریعت پیغمبر علیه السّلام و خصال ستوده کرده باشند و من تو را وصیت کنم تا حق این را مراعات کنی و انصاف بدهی تا دعوی کوتاه کنی و به اهل این نیکو اعتقاد باشی، و باللّه التوفیق، و علیه التوکل و التصدیق.