Гуруҳе аз машойих , тариқи маломат супурдаанд ,у мари маломатро андари хулӯси муҳаббати таъсирӣ азимасту машрабии тамому аҳли ҳақ махсӯсанд ба маломати халқ аз ҷумлаи олам , хоссаи бузургони ин уммат - ксрҳми аллоҳ -у расӯл - алайҳи ассалом - ки муқтадоу эмоми аҳли ҳақ буду пешрави муҳибон , то бурҳони ҳақ бар вай пайдо наёмада буду ваҳии бадви напайваста , ба наздики ҳамаи никном буду бузург ; ва чун халъати дӯстӣ дар сар вай афканданд , халқи забони маломати бадв дароз карданд . Гуруҳе гуфтанд : « коҳинаст » , ва гуруҳе гуфтанд : « шоираст » , ва гуруҳе гуфтанд : « козибаст » , ва гуруҳе гуфтанд : « маҷнӯнаст » , ва монанди ин худоӣ - ъзу ҷл - сифат муъминон кард ва гуфт : « эшон аз маломати маломат кунандагон натарсанд » ; лқўлаҳ , таъолӣ : « влоихоФўни лўмаҳи лоӣми злки фазли аллоҳи иؤтиаҳи ман ишоءу аллоҳи восеъи алӣам ( ۵۴/олмоӣдаҳ ) . »

گروهی از مشایخ، طریق ملامت سپرده‌اند، و مر ملامت را اندر خلوص محبت تأثیری عظیم است و مشربی تمام و اهل حق مخصوص‌اند به ملامت خلق از جملهٔ عالم، خاصه بزرگان این امّت -کثّرهم اللّه- و رسول -علیه السّلام- که مقتدا و امام اهل حق بود و پیشرو محبّان، تا برهان حق بر وی پیدا نیامده بود و وحی بدو نپیوسته، به نزدیک همه نیکنام بود و بزرگ؛ و چون خلعت دوستی در سر وی افکندند، خلق زبان ملامت بدو دراز کردند. گروهی گفتند: «کاهن است»، و گروهی گفتند: «شاعر است»، و گروهی گفتند: «کاذب است»، و گروهی گفتند: «مجنون است»، و مانند این خدای -عزّ و جلّ- صفت مؤمنان کرد و گفت: «ایشان از ملامت ملامت کنندگان نترسند»؛ لقوله، تعالی: «ولایخافونَ لومةَ لائمٍ ذلک فَضْلُ اللّهِ یُؤْتیهِ مَنْ یَشاءُ و اللّه واسعٌ علیمٌ (۵۴/المائده).»

Ва суннати бори худои олами ҷли ҷалолаи ҳам чунин рафтааст ки ҳаркии ҳадис вай кунад оламро бҷмлаҳи маломаткунанда вай гирданду сари вайро аз машғӯли гаштан ба маломати эшон нигоҳ дорад ва ин ғайрат ҳақ бошад ки дӯстони худро аз мулоҳизаи ғайр нигоҳ дорад то чашми кас бар ҷамоли ҳол эшон науфтад ва аз руяти эшон мари эшонро низ нигоҳ дорад то ҷамол худ набенанд ва ба худ мъҷб нашаванд ва ба офати аҷабу такаббур андар науфтанд . Пас халқро бар эшон гумоштааст то забони маломат бар эшон дароз карданду нафаси ливомаро андари эшон мураккаби гардонида то мари эшонро бар ҳар чаҳ мекунанд маломат мекунад , агар бад кунанд ба бадӣ ва агар нек кунанд ба тақсир кардан ва ин аслӣ қавӣаст андари роҳи худои ъзу ҷл ки ҳеҷ офат ва ҳиҷоб нест андари ин тариқи саъбтар аз он ки касе ба худ мъҷб гардад .

و سنت بار خدای عالم جلّ جلالُه هم چنین رفته است که هرکه حدیث وی کند عالم را بجمله ملامت کنندهٔ وی گرداند و سر وی را از مشغول گشتن به ملامت ایشان نگاه دارد و این غیرت حق باشد که دوستان خود را از ملاحظهٔ غیر نگاه دارد تا چشم کس بر جمال حال ایشان نیفتد و از رؤیت ایشان مر ایشان را نیز نگاه دارد تا جمال خود نبینند و به خود معجب نشوند و به آفت عُجب و تکبر اندر نیفتند. پس خلق را بر ایشان گماشته است تا زبان ملامت بر ایشان دراز کردند و نفس لوامه را اندر ایشان مرکب گردانیده تا مر ایشان را بر هر چه می‌کنند ملامت می‌کند، اگر بد کنند به بدی و اگر نیک کنند به تقصیر کردن و این اصلی قوی است اندر راه خدای عزّ و جلّ که هیچ آفت و حجاب نیست اندر این طریق صعب تر از آن که کسی به خود مُعجب گردد.

Ва асли аҷаб аз ду чизи хезад : яке аз ҷоҳи халқу мадҳи эшон ва он ки кирдори бандаи халқро писанд уфтад бар вай мадҳ кунанд , вай бидон мъҷб шаваду дигари кирдор касе мари он касро писанд уфтад ва худро шоиста донад , бидон мъҷб шавад .

و اصل عُجب از دو چیز خیزد: یکی از جاه خلق و مدح ایشان و آن که کردار بنده خلق را پسند افتد بر وی مدح کنند، وی بدان معجب شود و دیگر کردار کسی مر آن کس را پسند افتد و خود را شایسته داند، بدان معجب شود.

Худованди таъолӣ ба фазли худ ин роҳ бар дӯстон худ барбаст то мъомлтшон агарчӣ нек буд халқи нпсндиднд ; аз он чаҳ ба ҳақиқат надиданду муҷоҳидаташон агарчӣ бисёр буд эшон аз ҳавлу қӯт худ надиданду мари худро нпсндиднд то аз аҷаб маҳфӯз буданд . Пас он ки писандидаи ҳақ буд халқ варо напасанданд , ва он ки гузидаи тани худ буд ҳақ варо нагузинад ; чунон ки Иблисро халқи бпсндиднду малоикаи вайро бпсндиднду ваии худро бипасандед , чун писандида ҳақ набӯд писанди эшон мар ӯро лаънат бор овараду одамро салавоти аллоҳи алайҳи малоикаи нпсндиднд ва гуфтанд : « أтҷъли фӣҳо ман иФсди фӣҳоу исФки алдмоء ( ۳۰/олбқраҳ ) » ,у ваии худро напасандед ва гуфт : « рбнои злмнои أнФсно ( ۲۳/олأъроФ ) » , ва чун писандидаи ҳақ буд , ҳақ гуфт : « фансӣ велам наҷад ?лаи ъзмо ( ۱۱۵/таҳ ) . » нописанди халқу нописанди худ мар ӯро раҳмат бор оварад то халқ олам бидонанд ки мақбули мо маҳҷӯр халқ бошаду мақбули халқи маҳҷӯри мо . То лоҷарами маломати халқи ғизои дӯстон ҳақаст ; аз он чаҳ андари он осор қабуласт ,у машраби авлиёии вай ; ки он аломат қурбаст ва ҳамчунон ки ҳамаи халқ ба қабули халқ хуррам бошанд , эшон ба ради халқ хуррам бошанду андари ахбор аз Сайиди мухтор омадааст алайҳи ассалом аз Ҷабраили алайҳи ассалом аз худои ъзу ҷл ки гуфт : « аўлёӣии таҳти қбобии лоиърФҳм ғайриӣ алои аўлёӣӣ . »

خداوند تعالی به فضل خود این راه بر دوستان خود بربست تا معاملتشان اگرچه نیک بود خلق نپسندیدند؛ از آن‌چه به‌حقیقت ندیدند و مجاهدتشان اگرچه بسیار بود ایشان از حول و قوت خود ندیدند و مر خود را نپسندیدند تا از عجب محفوظ بودند. پس آن که پسندیدهٔ حق بود خلق ورا نپسندند، و آن که گزیدهٔ تن خود بود حق ورا نگزیند؛ چنان‌که ابلیس را خلق بپسندیدند و ملائکه وی را بپسندیدند و وی خود را بپسندید، چون پسندیدهٔ حق نبود پسند ایشان مر او را لعنت بار آورد و آدم را صلوات اللّه علیه ملائکه نپسندیدند و گفتند: «أَتجعلُ فیها من یُفْسِدُ فیها و یَسْفِکُ الدِّماءَ (۳۰/البقره)»، و وی خود را نپسندید و گفت: «ربَّنا ظَلَمنا أنْفُسَنا (۲۳/الأعراف)»، و چون پسندیدهٔ حق بود، حق گفت: «فَنَسِیَ وَلَمْ نَجِدْ لهُ عَزْماً (۱۱۵/طه).» ناپسند خلق و ناپسند خود مر او را رحمت بار آورد تا خلق عالم بدانند که مقبول ما مهجور خلق باشد و مقبول خلق مهجور ما. تا لاجرم ملامت خلق غذای دوستان حق است؛ از آن‌چه اندر آن آثار قبول است، و مشرب اولیای وی؛ که آن علامت قرب است و همچنان که همه خلق به قبول خلق خرم باشند، ایشان به رد خلق خرم باشند و اندر اخبار از سید مختار آمده است علیه السّلام از جبرئیل علیه السّلام از خدای عزّ و جلّ که گفت: «اولیائی تحتَ قِبابی لایَعْرِفهُم غیری الا اولیائی.»

Аммо маломат бар се ваҷҳаст : яке рост рафтан ,у дигари қасд кардану сдигри тарк кардан .

اما ملامت بر سه وجه است: یکی راست رفتن، و دیگر قصد کردن و سدیگر ترک کردن.

Сӯрати маломати рост рафтан , он буд ки яке кор худ мекунаду дайнро май барзаду мъомлтро муроот мекунад халқ ӯро андари он маломат мекунанд ва ин роҳ халқ бошад андари вай ,у вай аз ҷумлаи фориғ .

صورت ملامت راست رفتن، آن بود که یکی کار خود می‌کند و دین را می‌برزد و معاملت را مراعات می‌کند خلق او را اندر آن ملامت می‌کنند و این راه خلق باشد اندر وی، و وی از جمله فارغ.

Ва сӯрати маломати қасд кардан , он буд ки якеро ҷоҳ бисёр аз халқ пайдо ояду андари миёнаи эшон нишона гардаду дилаш ба ҷоҳ майл кунаду табъаши андари эшон овезад хоҳад то дили худро аз эшон фориғ кунад ва ба ҳақ машғӯл гардад , бтклФи роҳи маломати халқ бар даст гирад андари чизе ки андари шаръ зиён надораду халқ аз ваии нафрати оранд ва ин роҳ ӯ буд дар халқ ,у халқ аз ваии фориғ .

و صورت ملامت قصد کردن، آن بود که یکی را جاه بسیار از خلق پیدا آید و اندر میانهٔ ایشان نشانه گردد و دلش به جاه میل کند و طبعش اندر ایشان آویزد خواهد تا دل خود را از ایشان فارغ کند و به حق مشغول گردد، بتکلف راه ملامت خلق بر دست گیرد اندر چیزی که اندر شرع زیان ندارد و خلق از وی نفرت آرند و این راه او بود در خلق، و خلق از وی فارغ.

Ва сӯрати маломати тарк кардан , он буд ки якеро куфру залолати табъӣ гиребонгир шавад то ба тарки шариъату мтобът он бигӯед ва гуяд : « ин маломатӣаст ки ман мекунам . » ва ин роҳ ӯ буд андар ӯ .

و صورت ملامت ترک کردن، آن بود که یکی را کفر و ضلالت طبعی گریبانگیر شود تا به ترک شریعت و متابعت آن بگوید و گوید: «این ملامتی است که من می‌کنم.» و این راه او بود اندر او.

Аммо он ки тариқи ваии рост рафтан буду нобрзидни нифоқу дасти бдоштни риё , вайро аз маломати халқ бок набошаду андари ҳамаи аҳвол бар сари ришта худ бошад , ба ҳар ном ки хўонндш , варо яке бошад .

اما آن که طریق وی راست رفتن بود و نابرزیدن نفاق و دست بداشتن ریا، وی را از ملامت خلق باک نباشد و اندر همه احوال بر سر رشتهٔ خود باشد، به هر نام که خوانندش، ورا یکی باشد.

Ва андар ҳикоёт ёфтам ки шайхи Абутоҳири ҳарамии разии аллоҳи анҳу рӯзӣ бар харӣ нишаста буду мурӣдӣ аз он ваии Аннани хари ваии гирифта буд , андари бозор ҳаме рафт . Яке овоз дод ки : « он пер зиндиқ омад . » он мурӣд чун он сухан бишунид аз ғайрати иродати худ рҷми он мард кард ,у аҳли бозор низ ҷумлаи бшўриднд . Шайх гуфт мари мурӣдро : « агар хомӯш бошӣ ман туро чизе омӯзам ки аз ин мҳни бозиреҳӣ . » мурӣди хомӯш буд . Чун ба хонақоҳи худ бози рафтанд , ин мурӣдро гуфт : « он сандӯқ биор . » чун биоварад , дарзаҳои нома берун гирифту пеши ваии афканд . Гуфт : « нигоҳ кун , аз ҳама касе ба ман номаҳост ки фиристодаанд . Яке мухотабаи шайх эмом кардааст ва яке шайхи зкӣ , ва яке шайхи зоҳид ва яке шайхи алҳрмин ва монанди ин ва ин ҳама алқобаст на исм , ва ман ин ҳама нестам . Ҳар кас бар ҳасби эътиқоди худ суханӣ гуфтаанду марои лақабӣ ниҳодаанд . Агар он бечора низ бар ҳасби ъқидти худ суханӣ гуфту марои лақабии ниҳод , ин ҳамаи хусумат чаро ангехтӣ ? »

و اندر حکایات یافتم که شیخ ابوطاهر حرمی رضی اللّه عنه روزی بر خری نشسته بود و مریدی از آنِ وی عنان خر وی گرفته بود، اندر بازار همی‌رفت. یکی آواز داد که: «آن پیر زندیق آمد.» آن مرید چون آن سخن بشنید از غیرت ارادت خود رجم آن مرد کرد، و اهل بازار نیز جمله بشوریدند. شیخ گفت مر مرید را: «اگر خاموش باشی من تو را چیزی آموزم که از این محن بازرهی.» مرید خاموش بود. چون به خانقاه خود باز رفتند، این مرید را گفت: «آن صندوق بیار.» چون بیاورد، درزه‌های نامه بیرون گرفت و پیش وی افکند. گفت: «نگاه کن، از همه کسی به من نامه‌هاست که فرستاده‌اند. یکی مخاطبه شیخ امام کرده است و یکی شیخ زکی، و یکی شیخ زاهد و یکی شیخ الحرمین و مانند این و این همه القاب است نه اسم، و من این همه نیستم. هر کس بر حسب اعتقاد خود سخنی گفته‌اند و مرا لقبی نهاده‌اند. اگر آن بیچاره نیز بر حسب عقیدت خود سخنی گفت و مرا لقبی نهاد، این همه خصومت چرا انگیختی؟»

Ва аммо он ки тариқаш қасд бошад андари маломату тарки ҷоҳу раёсату дасти бдоштни машғӯлии халқ , чунон буд ки ривояти оранд аз амири алмؤмнини Усмон - разии аллоҳи анҳу - ки рӯзӣ аз хрмостонӣ аз он худ меомад андари ҳоли хилофат , ҳзмаҳ эй ҳизум бар сари гирифтау ваии чаҳорсад ғулом дошт . Гуфтанд : « ё амири алмؤмнин , чаҳ ҳолатаст ? » гуфт : « أриди أни аҷрби нафасӣ . Маро ғуломон ҳастанд ки ин кори бикунанд , вале ман май хостам то нафаси худро таҷриба кунам то ҷоҳи халқи варо аз ҳеҷ корӣ боз дорад ? »

و امّا آن که طریقش قصد باشد اندر ملامت و ترک جاه و ریاست و دست بداشتن مشغولی خلق، چنان بود که روایت آرند از امیر المؤمنین عثمان -رَضِيَ اللّه عنه- که روزی از خرماستانی از آن خود می‌آمد اندر حال خلافت، حُزمه‌ای هیزم بر سر گرفته و وی چهارصد غلام داشت. گفتند: «یا امیر المؤمنین، چه حالت است؟» گفت: «أُریدُ أَنْ اُجَرِّبَ نفسی. مرا غلامان هستند که این کار بکنند، ولی من می‌خواستم تا نفس خود را تجربه کنم تا جاه خلق ورا از هیچ کاری باز دارد؟»

Ва ин ҳикоят сариҳаст бар исботи маломату андари ин маънӣ ҳикоятаст аз эмоми Абӯҳанифаи разии аллоҳи анҳу он ҷо ки зикр вай ояд , бияёд андари ин китоб .

و این حکایت صریح است بر اثبات ملامت و اندر این معنی حکایت است از امام ابوحنیفه رضی اللّه عنه آن‌جا که ذکر وی آید، بیاید اندر این کتاب.

Ва низ аз Абуязид меояд разии аллоҳи анҳу ки : аз ҳиҷоз меомад . Андари шаҳри бонги дарафтод ки : « боязид омад . » мардумони шаҳри ҷумлаи пеши ваии бози рафтанд ва ба икроми вайро ба шаҳр дароварданд . Чун ба мурооти эшон машғӯл шуд аз ҳақи бозмонду парокандаи гашт . Чун ба бозор даромад , қурсӣ аз остин берун гирифт ва хӯрдан гирифт . Ҷумла аз ваии баргаштанду вайро танҳо бгзоштнд , ва ин андари моҳи рамазон буд . То мурӣдӣ ки бо вай буд мари мурӣдро гуфт : « надидӣ ки як масъала аз шариъати кори бастами ҳамаи халқи маро рад карданд ? »

و نیز از ابویزید می‌آید رضی اللّه عنه که: از حجاز می‌آمد. اندر شهر بانگ درافتاد که: «بایزید آمد.» مردمان شهر جمله پیش وی باز رفتند و به اکرام وی را به شهر درآوردند. چون به مراعات ایشان مشغول شد از حق بازماند و پراکنده گشت. چون به بازار درآمد، قرصی از آستین بیرون گرفت و خوردن گرفت. جمله از وی برگشتند و وی را تنها بگذاشتند، و این اندر ماه رمضان بود. تا مریدی که با وی بود مر مرید را گفت: «ندیدی که یک مسأله از شریعت کار بستم همه خلق مرا رد کردند؟»

Ва ман ки алии бен Усмон алҷлобӣам вФқнӣ аллоҳ мегӯям ки андари он замонаи мари маломатро феълӣ мебоист мстнкр ,у падед омадан ба чизе ба хилофи одат . Акнӯн агар касе хоҳад ки мар ӯро маломат кунанд , гӯ : « ду ракаат намоз кун дарозтар . » ё « дайнро бтмомии ббрз . » ҳамаи халқи бикбори варои мунофиқ ва марое хонанд .

و من که علی بن عثمان الجلابی‌‌ام وفقنی اللّه می‌گویم که اندر آن زمانه مر ملامت را فعلی می‌بایست مستنکر، و پدید آمدن به چیزی به خلاف عادت. اکنون اگر کسی خواهد که مر او را ملامت کنند، گو: «دو رکعت نماز کن درازتر.» یا «دین را بتمامی ببرز.» همه خلق بیکبار ورا منافق و مُرایی خوانند.

Аммо он ки тариқаши тарк буд ва ба хилофи шариъати чизе бар даст гирад ва гуяд ки : « тариқи маломат май брзм . » он залолатии возеҳ буд воФтии зоҳиру ҳавасии содиқ ; чунон ки андари ин замона бисёр ҳастанд ,у мақсӯди эшон аз ради халқи қабул эшонаст ; аз он чаҳ нахуст бояд ки касе мақбул бошад то қасди рад эшон кунад ва ба феълӣ падедор ояд ки эшон варо рад кунанд . Қабули нокардаро такаллуфи рад кардан баҳона бошад .

اما آن که طریقش ترک بود و به خلاف شریعت چیزی بر دست گیرد و گوید که: «طریق ملامت می‌برزم.» آن ضلالتی واضح بود وآفتی ظاهر و هوسی صادق؛ چنان‌که اندر این زمانه بسیار هستند، و مقصود ایشان از رد خلق قبول ایشان است؛ از آن‌چه نخست باید که کسی مقبول باشد تا قصد رد ایشان کند و به فعلی پدیدار آید که ایشان ورا رد کنند. قبول ناکرده را تکلف رد کردن بهانه باشد.

Ва вақте маро бо яке аз ин муддаӣони мбтл суҳбат афтод . Рӯзии вай ба мъомлтии хароб падед омаду узри он , маломат оварад . Яке мар ӯро гуфт : « ин ҳеҷ чиз нест . » вайро дидам ки нафасӣ баровард . Гуфтам : « эй ҳозо ! агар май тариқ маломат кунӣу андари ин дурустӣ , инкори ин ҷавонмарди мари феъли туро таъкӣд мазҳаб туаст ва чун вай бо ту андари роҳи ту мувофиқат мекунад , ин хусумат чаҳ чизаст ва ин хашм чаро ? ин қиссаи ту , ба даъват монандаитар аз маломатаст . Ва ҳар ки халқро даъват кунад , ба амр мекунад аз ҳақу мари онро бурҳонӣ бояд ,у бурҳони он ҳифзи суннат буд . Чун аз ту тарки фариза май байнам ва ту халқро даъват мекунӣ , ин кор аз доираи ислом берун бошад . »

و وقتی مرا با یکی از این مدعیان مبطل صحبت افتاد. روزی وی به معاملتی خراب پدید آمد و عذر آن، ملامت آورد. یکی مر او را گفت: «این هیچ چیز نیست.» وی را دیدم که نَفَسی برآورد. گفتم: «ای هذا! اگر می طریق ملامت کنی و اندر این درستی، انکار این جوانمرد مر فعل تو را تأکید مذهب توست و چون وی با تو اندر راه تو موافقت می‌کند، این خصومت چه چیز است و این خشم چرا؟ این قصّهٔ تو، به دعوت ماننده‌تر از ملامت است. و هر که خلق را دعوت کند، به امر می‌کند از حق و مر آن را برهانی باید، و برهان آن حفظ سنّت بود. چون از تو ترک فریضه می‌بینم و تو خلق را دعوت می‌کنی، این کار از دایرهٔ اسلام بیرون باشد.»