Манеҳам : ҷигарбанди Мустафоу райҳони дили Муртазо ,у қурраи айни Заҳро , АбуМуҳамади алҳсни бен алӣ , карами аллоҳи виҷҳа

منهم: جگربند مصطفی و ریحان دل مرتضی، و قرّة عین زهرا، ابومحمد الحسن بن علی، کرّم اللّه وجهه

Вайро андари ин тариқати назарии тамом буду андари дақоиқи ибороти ҳаззии вофир ; то ки гуфт андари ҳоли васият : « алайкуми бҳФзи алсроӣр ; ?фони аллоҳи таъолии матлаъи алии алзмоӣр . Бар шумо бодо ба ҳифзи асрор ; ки худованди таъолии донанда змоираст . »

وی را اندر این طریقت نظری تمام بود و اندر دقایق عبارات حظی وافر؛ تا که گفت اندر حال وصیت: «علیکم بِحِفْظِ السَّرائِرِ؛ فانَّ اللّهَ تعالی مُطَّلِعٌ عَلَی الضَّمائِرِ. بر شما بادا به حفظ اسرار؛ که خداوند تعالی دانندهٔ ضمایر است.»

Ва ҳақиқати ин он буд ки банда мухотабаст ба ҳифзи асрор , ҳамчунон ки ба ҳифзи изҳор . Пас ҳифзи асрор аз илтифот ба ағёр буду ҳифзи изҳор аз мухолифати ҷаббор .

و حقیقت این آن بود که بنده مخاطب است به حفظ اسرار، همچنان که به حفظ اظهار. پس حفظ اسرار از التفات به اغیار بود و حفظ اظهار از مخالفت جبار.

Ва меояд ки чун қадарён ғалаба гирифтанду мазҳаби аҳли эътизоли андари ҷаҳон пароканда шуд , ҳасани албсрӣ - разии аллоҳи анҳу - ба ҳасани бен алӣ - разии аллоҳи ънҳмо - номае набшат ва гуфт :

و می آید که چون قدریان غلبه گرفتند و مذهب اهل اعتزال اندر جهان پراکنده شد، حسن البصری -رَضِيَ اللّه عنه- به حسن بن علی -رَضِيَ اللّه عنهما- نامه‌ای نبشت و گفت:

Бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳим

بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

Ассаломи алейк ёбни расӯли аллоҳу қурраи айна ,у раҳмаи аллоҳу баракота .

السَّلامُ علیک یابنَ رَسُولِ اللّهِ و قُرَّةَ عَیْنِه، و رحمةُ اللّهِ وَ بَرَکاتُه.

Аммо баъд , Фإнкм , муошир банӣ ҳошим , колФлки алҷориаҳи фии аллҷҷ ,у масобиҳи алдҷӣ ,у أъломи алҳдӣу алأӣмаҳи алқодаҳ , аллазӣнаи ман табаъаам наҷо , ксФинаҳи Нӯҳи алмшҳўнаҳи алтии иؤли إлиҳои алмؤмнўну йенҷуи фӣҳо алмтмскўн . Фмои қўлк , ёбни расӯли аллоҳи слии аллоҳ алайҳ ъанд ҳиртнои фии алқдру ахтлоФнои фии алإсттоъаҳ ? лтълмшнои бмои тأкди алайҳи рأик , Фأнкм « зуррияи баъзҳо ман баъз » бълми аллоҳи ълмтм ,у ҳўи алшоҳди алайкуму أнтми шуҳадоъи аллоҳи алии аннос , вассалом .

امِا بَعْدُ، فَإنَّکُم، مَعاشرَ بنی هاشم، کَالفُلْکِ الجاریةِ فی اللُّجَج، و مَصابیح الدّجی، و أعلامِ الهُدی و الأئمَّةُ القادَةُ، الّذینَ مَنْ تبَعَهُم نجا، کَسَفینَةِ نُوحٍ المَشْحُونَةِ الَّتی یَؤُلُ إلیها المُؤمِنونَ وَ یَنْجُو فیها المُتَمَسِّکونَ. فَما قولُک، یابنَ رَسولِ اللّه صلّی اللّه علیه عِندَ حَیرتِنا فی القَدَرِ و اختلافِنا فی الإستطاعةِ؟ لِتُعَلِّمشنا بِما تأکَّدَ علیه رَأیُکَ، فأنّکُمْ «ذُریّةٌ بَعضُها مِنْ بعضٍ» بعلم اللّهِ عُلِّمْتُم، و هُوَ الشّاهدُ عَلَیکم و أنتم شُهَداءُ اللّه عَلَی النّاسِ، والسّلام.

Маънии ин , он буд ки : саломи худоӣ бар ту бод , эй писари пайғамбари худоӣу равшанои чашм ӯ , раҳмати худоӣ бар шумо боду баракот ӯ . Шумо ҷумлагӣ банӣ ҳошим чун киштӣҳои равонед андари дарёҳоу ситорагон тобандаеду ъломоти ҳидояту имомони дайн . Ҳар ки мтобъи шумо буд наҷот ёбад , чун мтобъони киштии Нӯҳ ки бидон наҷот ёфтанд муъминон . Ту чаҳ май гӯйӣ , ё писари пайғомбар - слии аллоҳи алайҳ - андари таҳайюри мо андари қадару ихтилофи мо андари иститоат ? то мо бидонем ки равиш ту чист андари он ва шумо зуррия пайғомбаред - алайҳи ассалом -у ҳаргиз мунқатиъ нахоҳед гашт . Илматон ба таълим худоӣаст - ъзу ҷл - ва ӯ нигоҳи доранда ва ҳофиз шумост ва шумо аз он халқ .

معنی این، آن بود که: سلام خدای بر تو باد، ای پسر پیغمبر خدای و روشنایی چشم او، رحمت خدای بر شما باد و برکات او. شما جملگی بنی هاشم چون کشتیهای روانید اندر دریاها و ستارگان تابنده اید و علامات هدایت و امامان دین. هر که متابع شما بود نجات یابد، چون متابعان کشتی نوح که بدان نجات یافتند مؤمنان. تو چه می‌گویی، یا پسر پیغامبر -صَلَّی اللّه علیه- اندر تحیّر ما اندر قدر و اختلاف ما اندر استطاعت؟ تا ما بدانیم که روش تو چیست اندر آن و شما ذریّهٔ پیغامبرید -علیه السّلام- و هرگز منقطع نخواهید گشت. علمتان به تعلیم خدای است -عزّ و جلّ- و او نگاه دارنده و حافظ شماست و شما از آنِ خلق.

Чун нома бадв расед , ҷавоби набшат :

چون نامه بدو رسید، جواب نبشت:

Бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳим

بسم اللّه الرّحمنِ الرّحیمِ

أмои баъд , Фқди антҳии إлӣ ктобк ъанд ҳиртку ҳираҳи ман зғмти ман أмтно ,у алзии алайҳи раъйии أни ман лами иؤмни болқдр , хирау шара , Фқди куфр , ва ман ҳамли алмъосии алии аллоҳи Фқди Фҷшр . إни аллоҳи лоитоъи бокроаҳу лоиъсии бғлбаҳи влоиҳмли алъбоди ман алмалика , локинаи алмолки лмои малакааму алқодри алии мо ғалабаи қдртҳми Фإни аӣтмрўои болтоъаҳи лами икни ?лаами содои влолҳми анҳо мсбто , Фإни атўои болмъсиаҳу шоءи أни Ямани алайҳими Фиҳўли бинҳм ва байнҳо феълу ани лами иФъли Флиси ҳўи ҳамлаами алайҳои аҷборои влои أлзмҳми Аёҳо إкроҳои болҳтҷоҷаҳи алайҳими أни арафааму мкнҳму ҷаъли ?лаами алсбили إлии أхзи мо дъоҳми إлиаҳу тарки мо нҳиҳми анҳу , « вллаҳи алҳҷаҳи алболғаҳ . ( ۱۴۹/олأнъом ) » . Вассалом .

أمّا بعدُ، فَقَد انْتَهی إلیَّ کتابُک عندَ حَیرَتِک و حیرَةِ مَنْ زغمتَ مِنْ أمَّتنا، و الّذی علیه رأیی أنّ مَنْ لم یؤمِنْ بِالقَدَرِ، خَیْرِه و شرِّه، فقد کَفَر، و مَنْ حَمَلَ المَعاصی عَلَی اللّهِ فقد فَجشرَ. إنّ اللّهَ لایُطاعُ بِاکراهٍ و لایُعْصی بغَلَبَةٍ ولایهْمِلُ العبادَ مِنَ المُلکة، لکنّه المالکُ لما ملّکَهُم و القادرُ عَلی ما غَلَبَه قُدْرَتُهم فَإنِ ائْتُمِرُوا بالطّاعةِ لم یکنْ لَهُمْ صادّاً ولالَهُم عَنْها مُثَبِّطاً، فَإن اتوا بالمعصیةِ و شاء أن یَمُنَّ علیهم فیحولُ بینَهم و بینَها فعلٌ و انْ لَمْ یَفْعَلْ فَلَیْسَ هُوَ حَمَلَهم علیها اجباراً وَلا أَلزَمَهُم ایّاها إکراهاً بالحْتِجاجه علیهم أنْ عرّفهم و مکّنهم و جعل لهم السّبیل إلی أخذِ ما دَعاهُم إلیه و ترکِ ما نَهیهُم عنه، «وللّهِ الحجّةُ البالغةُ. (۱۴۹/الأنعام)». والسلام.

Маънии ин он буд ки : он чаҳ набишта будӣ аз ҳайрати худ ва он ки май гӯйӣ аз уммати мо , андари қадар , ва он чаҳ рой мо бидон мустақӣмаст онаст ки ҳар ки ба қадари хайру шар аз худоӣ , имон наёрад кофараст ва ҳар ки маосии бадв ҳавола кунад фоҷир ; яъне инкори тақдири мазҳаби қадар буду ҳўолти маосӣ ба худои мазҳаби ҷабр . Пас банда мухтораст андари касби худ ба миқдори иститоаташ аз худоӣ - ъзу ҷл -у дайни миёни ҷабр ва қадараст .

معنی این آن بود که: آن‌چه نبشته بودی از حیرت خود و آن که می‌گویی از امت ما، اندر قدر، و آن‌چه رای ما بدان مستقیم است آن است که هر که به قدر خیر و شر از خدای، ایمان نیارد کافر است و هر که معاصی بدو حواله کند فاجر؛ یعنی انکار تقدیر مذهب قدر بود و حوالت معاصی به خدای مذهب جبر. پس بنده مختار است اندر کسب خود به مقدار استطاعتش از خدای -عزّ و جلّ- و دین میان جبر و قدر است.

Ва муроди ман аз ин нома беш аз ин калима набӯд , аммо ҷумла биоварадам ; ки сахти фасеҳу некӯ буд ва ин ҷумла бидон оварадам ки ваии разии аллоҳи анҳу андари илми ҳақоиқу усӯл ба дрҷтӣ бӯдааст ки ишорати ҳасани басарӣ , бо мболғтши андари илм , бадв бӯдааст . Ва андар ҳикоёт ёфтам ки аъробе аз бодия даромад ва ӯ бар дар сарой худ нишаста буд андари Кӯфа . Аъробии вайро дашном доду модару падарашро . Вай бархест ва гуфт : « ё аъробӣ , агар гуруснае то нонети оранд ва ё ташнае то обати оранд , ё туро чаҳ расидааст ? » ва вай мегуфт : « ту чунин ,у модару падарати чунин ва чунин . » ҳасани разии аллоҳ анҳу фармуд ғуломро то як бадараи динор берун оварад ва бадв дод ва гуфт : « ё аъробӣ , маъзӯри дор ки андари хонаи мо беш аз ин намондааст воло аз ту дареғ надоремӣ . » чун аъробии ин сухан бишунид , гуфт : « ашҳади анки ибни расӯли аллоҳ , слии аллоҳи алайҳу силам . Май гувоҳии даҳум ки ту писари пайғамбарӣ ва ман ин ҷо ба тҷрбти ҳалами ту омадам . »

و مراد من از این نامه بیش از این کلمه نبود، اما جمله بیاوردم؛ که سخت فصیح و نیکو بود و این جمله بدان آوردم که وی رضی اللّه عنه اندر علم حقایق و اصول به درجتی بوده است که اشارت حسن بصری، با مبالغتش اندر علم، بدو بوده است. و اندر حکایات یافتم که اعرابیی از بادیه درآمد و او بر در سرای خود نشسته بود اندر کوفه. اعرابی وی را دشنام داد و مادر و پدرش را. وی برخاست و گفت: «یا اعرابی، اگر گرسنه‌ای تا نانت آرند و یا تشنه‌ای تا آبت آرند، یا تو را چه رسیده است؟» و وی می‌گفت: «تو چنین، و مادر و پدرت چنین و چنین.» حسن رضی اللّه عنه فرمود غلام را تا یک بدره دینار بیرون آورد و بدو داد و گفت: «یا اعرابی، معذور دار که اندر خانهٔ ما بیش از این نمانده است والا از تو دریغ نداریمی.» چون اعرابی این سخن بشنید، گفت: «اشهدُ اَنّک ابنُ رسولِ اللّه، صلّی اللّه علیه و سلّم. می گواهی دهم که تو پسر پیغمبری و من این‌جا به تجربت حلم تو آمدم.»

Ва ин сифати муҳаққиқон машойих бошад ризвони аллоҳи алайҳим ки мадҳу зми хилоиқ ба наздики эшон яксон шуда бошад ва ба ҷафои гуфтан мутағаййир нашаванду аллоҳи аълам .

و این صفت محققان مشایخ باشد رضوان اللّه علیهم که مدح و ذم خلایق به نزدیک ایشان یکسان شده باشد و به جفا گفتن متغیر نشوند و اللّه اعلم.