Бидон ки ба иттифоқи аҳли суннату ҷамоату ҷумҳӯри машойихи тариқати рҳмҳоллаҳи алайҳими аҷмъини анбиёу онон ки маҳфӯзонанд аз авлиё , аз Фристгон фозил таранд ба хилофи мӯътазила ки эшон малоикаро афзал анбиё гӯйанд ва гӯйанд : « эшон ба ртбт рафеъ таранд ва ба хилқати латифтару мари ҳақро таъолӣу тақаддуси мутӣътар бояд ки фозил тар бошанд . »

بدان که به اتفاق اهل سنت و جماعت و جمهور مشایخ طریقت رحمةاللّه علیهم اجمعین انبیا و آنان که محفوظان‌اند از اولیا، از فریستگان فاضل‌ترند به خلاف معتزله که ایشان ملائکه را افضل انبیا گویند و گویند: «ایشان به رتبت رفیع‌ترند و به خلقت لطیف‌تر و مر حق را تعالی و تقدس مطیع تر باید که فاضل تر باشند.»

Гӯйем : ҳақиқат , хилоф сӯрат шумост ; ки тани мутӣъу ртбти рафеъу хилқати латифи мари фазли ҳақро ҷли ҷалола иллат набошад . Фазли онро бошад ки ҳақи таъолӣ ниҳода бошад ва ин ҷумла ки мегӯйанд мари Иблисро буд аммо ба иттифоқи малъун ва мхзўласт . Пас фазли мари онро буд ки худованди таъолӣу тақаддуси вайро фазл наад ва аз халқ баргузинаду далел бар фазли анбиё онаст ки худованди таъолии малоикаро ба саҷда кардан одам фармуд ва ин заруратаст ки ҳоли масҷиди ?лаи олитар аз ҳоли соҷд буд .

گوییم: حقیقت، خلافِ صورت شماست؛که تن مطیع و رتبت رفیع و خلقت لطیف مر فضل حق را جلّ جلالُه علت نباشد. فضل آن را باشد که حق تعالی نهاده باشد و این جمله که می‌گویند مر ابلیس را بود اما به اتفاق ملعون و مخذول است. پس فضل مر آن را بود که خداوند تعالی و تقدس وی را فضل نهد و از خلق برگزیند و دلیل بر فضل انبیا آن است که خداوند تعالی ملائکه را به سجده کردن آدم فرمود و این ضرورت است که حال مسجدٌ له عالی تر از حال ساجد بود.

Ва агар гӯйанд : хонаи каъба сангӣасту ҷамодӣу муъмини азуии фозилтар ва онро саҷда мекунад ; раво буд ки малоика низ аз одами фозил тар бӯда бошанд ва ӯро саҷда карданд .

و اگر گویند: خانهٔ کعبه سنگی است و جمادی و مؤمن ازوی فاضل‌تر و آن را سجده می‌کند؛ روا بود که ملائکه نیز از آدم فاضل‌تر بوده باشند و او را سجده کردند.

Гӯйем : ҳеҷ кас нагӯяд муъмини хонаро ё миҳроби ёдиўориро саҷда мекунад ало ҳамагон гӯйанд худованди хонаро саҷда мекунад ва ҳама гӯйанд ки малоикаи одамро саҷда карданд бар мувофиқати каломи худованд ; ки чун зикри саҷда малоика кард гуфт , қавла , таъолӣ : « асҷдўои лодм ( ۳۴/олбқраҳ ) . Мо фармудем мари малоикароу гуфтем то одамро саҷда кунанд . » ва чун муъминонро амр кард гуфт : «у асҷдўои воъбдўои рбкм ( ۷۷/олҳҷ ) . Худовандро саҷда кунеду бандагии вайро миён андар бандед . » пас хона на чун одам бошад ; ки мусофир чун хоҳад ки бар пушти сутури худовандро пурситад агар рӯй ба хона набошад маъзӯр буд . Ва мғмии алайҳ агар далоили қибла андар биёбоне гум кунад рӯй ба ҳар сӯ ки оради фармон гзордаҳ бошаду малоикаро андари саҷдаи одами ҳеҷ узрӣ набӯд ; он яке аз худ узрии ниҳоди малъуни абади гашт ва хоксор шуд ин адилла возеҳаст онро ки басират будаш .

گوییم: هیچ کس نگوید مؤمن خانه را یا محراب یادیواری را سجده می‌کند الا همگان گویند خداوندِ خانه را سجده می‌کند و همه گویند که ملائکه آدم را سجده کردند بر موافقت کلام خداوند؛ که چون ذکر سجدهٔ ملائکه کرد گفت، قوله، تعالی: «اُسجُدُوا لِادَمَ (۳۴/البقره). ما فرمودیم مر ملائکه را و گفتیم تا آدم را سجده کنند.» و چون مؤمنان را امر کرد گفت: «و اسجُدُوا واعبُدوا رَبَّکمْ (۷۷/الحجّ). خداوند را سجده کنید و بندگی وی را میان اندر بندید.» پس خانه نه چون آدم باشد؛ که مسافر چون خواهد که بر پشت ستور خداوند را پرستد اگر روی به خانه نباشد معذور بود. و مُغْمی علیه اگر دلایل قبله اندر بیابانی گم کند روی به هر سو که آرد فرمان گزارده باشد و ملائکه را اندر سجدهٔ آدم هیچ عذری نبود؛ آن یکی از خود عذری نهاد ملعون ابد گشت و خاکسار شد این ادله واضح است آن را که بصیرت بودش.

Ва низ бидон ки малоика чун музтарӣанд андари ҳақи маърифат ; ки мари эшонро андари хилқат шаҳват нест вондри дили ҳирсу офати неу андари табъи зарқу ҳиялати не . Ғизоашон тоъатасту машраб бар фармон иқоматаст ; бози андари тинати одамии шаҳват мураккабасту иртикоби маосӣ аз ваии муҳтамилу зинати дунёи андари дилаши муассиру ҳирсу ҳиялати андари табъаши мунташир . Шайтонро дар шахсаши чандон салтанат ки андари урӯқ бо хӯн ҳаме гардад андари маҷории ону нафасии бади фармои бадви мақрун ки доъии ҳамаи шарҳо онаст . Пас касе ки ин ҷумлаи васфи вуҷӯд ӯ бошад : бо имкони шаҳват аз фисқу фуҷур парҳез кунад ва бо айни ҳирс аз дунёи эърози намояд ва бо бақои васвоси шайтони андари дил аз маосӣ руҷӯъ кунад ва аз офати нафсонӣ рӯй бигардонад ва ба иқомат бар ибодату мудовимат бар тоъат ва ба муҷоҳидат бо нафасу мҷодлт бо шайтон машғӯл гардад ба ҳақиқати ин аз он фозилтар буд ; зеро ки андари сифаташони маъракаи гоҳ шаҳват набошаду андари табъашони иродати ғизоу лиззат на , андӯҳи зану фарзанд на машғӯлии хешу пайванд на , муҳтоҷи сабабу олат на мустағриқи амлу офат на .

و نیز بدان که ملائکه چون مضطری‌اند اندر حق معرفت؛ که مر ایشان را اندر خلقت شهوت نیست واندر دل حرص و آفت نی و اندر طبع زرق و حیلت نی. غذاشان طاعت است و مشرب بر فرمان اقامت است؛ باز اندر طینت آدمی شهوت مرکب است و ارتکاب معاصی از وی محتمل و زینت دنیا اندر دلش مؤثر و حرص و حیلت اندر طبعش منتشر. شیطان را در شخصش چندان سلطنت که اندر عروق با خون همی‌گردد اندر مجاری آن و نَفْسی بد فرمای بدو مقرون که داعی همه شرها آن است. پس کسی که این جمله وصف وجود او باشد: با امکان شهوت از فسق و فجور پرهیز کند و با عین حرص از دنیا اعراض نماید و با بقای وسواسِ شیطان اندر دل از معاصی رجوع کند و از آفت نفسانی روی بگرداند و به اقامت بر عبادت و مداومت بر طاعت و به مجاهدت با نفس و مجادلت با شیطان مشغول گردد به‌حقیقت این از آن فاضل‌تر بود؛ زیرا که اندر صفتشان معرکه گاه شهوت نباشد و اندر طبعشان ارادت غذا و لذت نه، اندوه زن و فرزند نه مشغولی خویش و پیوند نه، محتاج سبب و آلت نه مستغرق اَمل و آفت نه.

Лъмрӣ аҷаб дорам аз он ки фазли андар афъол бинад бо ъзи андари ҷамол ё бузургии андари ҷазби манол ! зуди он неъмату бузургӣ завол бинад чаро на фазл аз молик алоъён бинаду ъз аз ризои субҳону бузургӣ аз маърифат ва имон бинад ? то ин неъмат бар худ ҷовдон бинаду андари ду ҷаҳони дили худ бадв шодмон бинад .

لَعَمْری عجب دارم از آن که فضل اندر افعال بیند با عزّ اندر جمال یا بزرگی اندر جذب منال! زود آن نعمت و بزرگی زوال بیند چرا نه فضل از مالک الاعیان بیند و عزّ از رضای سبحان و بزرگی از معرفت و ایمان بیند؟ تا این نعمت بر خود جاودان بیند و اندر دو جهان دل خود بدو شادمان بیند.

Ҷабраил ки чандини ҳазор сол ба интизори хлътӣ ибодат кард хлътши ғошияи дории Муҳамад буд слии аллоҳи ъалиҳумо то шаби миъроҷи сутури вайро хизмат кард , чигуна фозилтар буд аз он ки дар дунёи нафасро риёзат кунад рӯзу шаб муҷоҳидат кунад ҳақ бо вай аноят кунад дидори худаш каромат кунад , аз ҷумлаи хатароташ бо саломат кунад ?

جبرئیل که چندین هزار سال به انتظار خلعتی عبادت کرد خلعتش غاشیه داری محمد بود صلی اللّه علیهما تا شب معراج ستور وی را خدمت کرد، چگونه فاضل تر بود از آن که در دنیا نفس را ریاضت کند روز و شب مجاهدت کند حق با وی عنایت کند دیدار خودش کرامت کند، از جملهٔ خطراتش با سلامت کند؟

Чун нихвати малоика аз ҳад даргузашт ва ҳар як сафои мъомлтшро ҳуҷҷат гардониданду забони маломати андари одамиён дароз карданд , ҳақи ҷли ҷалолаи хўосттои ҳоли эшон бадишони бози намояд ва бидонанд ки покии эшон маҳзи исмату лутфи аноят ҳақаст ҷли ҷалола . Гуфт : « се кас аз миёни шумо ки бзргтрнд ихтиёр кунед бар эшон эътимод доред то ба замин шаванду хулафоӣ замин бошанду хилоиқро ба салоҳи оранду миён одамиён дод ва адл кунанд . » се Фриштаҳро ихтиёр карданд , яке аз эшон пеш аз он ки ба замин омадӣ офат он бидид . Аз худои таъолии андари хост то бозгардад . Ду ба замин омаданду пеш аз он ки ба замин омадандӣ , худованди таъолии хилқати эшон мубаддил гардониду орзӯманди таом ва шаробашон гардонид ва ба шаҳваташон мубтало кард ; то бадишони мари эшонро уқубат карду тафзили одамиёнро бар малоикаи бъён мушоҳида карданд .

چون نخوت ملائکه از حد درگذشت و هر یک صفای معاملتش را حجت گردانیدند و زبان ملامت اندر آدمیان دراز کردند، حق جلّ جلالُه خواستتا حال ایشان بدیشان باز نماید و بدانند که پاکی ایشان محض عصمت و لطف عنایت حق است جلّ جلالُه. گفت: «سه کس از میان شما که بزرگترند اختیار کنید بر ایشان اعتماد دارید تا به زمین شوند و خلفای زمین باشند و خلایق را به صلاح آرند و میان آدمیان داد و عدل کنند.» سه فریشته را اختیار کردند، یکی از ایشان پیش از آن که به زمین آمدی آفت آن بدید. از خدای تعالی اندر خواست تا بازگردد. دو به زمین آمدند و پیش از آن که به زمین آمدندی، خداوند تعالی خلقت ایشان مبدل گردانید و آرزومند طعام و شرابشان گردانید و به شهوتشان مبتلا کرد؛ تا بدیشان مر ایشان را عقوبت کرد و تفضیل آدمیان را بر ملائکه بعیان مشاهده کردند.

Ва дар ҷумлаи хавоси муъминон аз хавоси малоика фозил таранду авоми муъминон аз авоми малоика фозил таранд пас он чаҳ маҳфӯз ва маъсӯманд аз одамиёни афзали Ҷабраил ва Микоиланд ъалиҳумо ассалом . Ва он чаҳ маъсӯм неанд афзал ҳифзаанд ; яъне кироми алкотбини валлоҳи аълам .

و در جمله خواص مؤمنان از خواص ملائکه فاضل‌ترند و عوام مؤمنان از عوام ملائکه فاضل‌ترند پس آن‌چه محفوظ و معصوم‌اند از آدمیان افضل جبرئیل و میکائیل‌اند علیهما السّلام. و آن‌چه معصوم نی‌اند افضل حَفَظه‌اند؛ یعنی کرام الکاتبین واللّه اعلم.

Ва андари ин маънии сухан бисёр гуфтаанд ва ҳар як аз машойих чизе гуфтаанд худованди таъолии фазл наад онро ки хоҳад бар он ки хоҳад валлоҳи таъолии аъламу алтФ .

و اندر این معنی سخن بسیار گفته‌اند و هر یک از مشایخ چیزی گفته‌اند خداوند تعالی فضل نهد آن را که خواهد بر آن که خواهد واللّه تعالی اعلم و الطف.

Инаст мутаъаллиқоти мазҳаби ҳакимёни андари тасаввуфу ихтилофи мутасаввифа бо як дигар ки ёд кардам бар сиблати ихтисор .

این است متعلقات مذهب حکیمیان اندر تصوّف و اختلاف متصوفه با یک‌دیگر که یاد کردم بر سبیل اختصار.

Ва ба ҳақиқати вилоят сиррӣаст аз асрори ҳақу ҷуз ба равиш ҳувайдо нагардад , ва валеро ҷуз вале нашносад . Ва агар изҳори ин ҳадис бар ҷумлаи уқалои ҷоиз будӣ худ дӯст аз душман падедор наомадӣу восил аз ғофил мумайиз набӯдӣ . Пас худованди таъолии чунон хост то ҷавҳари дӯстиро андари садаф хор дошт халқ наад ва ба дарёии бало андар андозад , то толибон ба ҳукми азизии он ҷон фидо кунанд ва бар он дарёии ҷони шикори ҷон нисор кунанд ва ба қаъри он дарё фурӯ шаванд то муродашон барояд ваё ба куллӣ дар сар он шаванд .

و به‌حقیقت ولایت سری است از اسرار حق و جز به روش هویدا نگردد، و ولی را جز ولی نشناسد. و اگر اظهار این حدیث بر جملهٔ عقلا جایز بودی خود دوست از دشمن پدیدار نیامدی و واصل از غافل ممیز نبودی. پس خداوند تعالی چنان خواست تا جوهر دوستی را اندر صدف خوار داشت خلق نهد و به دریای بلا اندر اندازد، تا طالبان به حکم عزیزی آن جان فدا کنند و بر آن دریای جان شکار جان نثار کنند و به قعر آن دریا فرو شوند تا مرادشان برآید ویا به کلی در سر آن شوند.

Ва ман хостам то асли ин суханро мтўли гардонам ; аммо хавфи малолати туу нафрати табъи монеъи ман гашт то Аннан бар сўб ақтсор тобедаму мари мадхалиро бад-ӣни тариқати ин миқдори басанда буд . Валлоҳи аълами болсўоб .

و من خواستم تا اصل این سخن را مطول گردانم؛ اما خوف ملالت تو و نفرت طبع مانع من گشت تا عنان بر صوب اقتصار تابیدم و مر مدخلی را بدین طریقت این مقدار بسنده بود. واللّه اعلم بالصواب.