Бидон ки андари ҳамаи авқоту аҳвол , ботФоқи ҷумлаи машойихи ин тариқати авлиёи мтобъон пайғамбаронанду Мусаддиқони даъвати эшон . Ва анбиё фозил таранд аз авлиё ; аз он чаҳ ниҳояти вилояти бдоити набувват буду ҷумлаи анбиё вале бошанд аммо аз авлиё касе набӣ набошаду анбиё мутамаккинонанд андари нафии сифоти башарияту авлиё ориятанд ,у андари он чаҳ ин гуруҳро ҳоласт он гуруҳро мақомаст ва он чаҳ ин гуруҳро мақомаст он гуруҳро ҳиҷобаст . Ва ҳеҷ кас аз уламои аҳли суннату муҳаққиқони ин тариқати андари ин хилоф накунанд ба ҷузи гуруҳе аз ҳшўён ки муҷассамаи аҳл хуросонанду мутакаллим ба каломи мутаноқизи андари усӯли тавҳид ки асли ин тариқатро нашносанд вхўд роўлӣ хонанд ва бадараст валеанд аммо вале шайтон ва эшон гӯйанд : « авлиёи фозилтар аз анбиёанд . » ва ин залолати мари эшонро кифоят буд ки ҷоҳилиро фозилтар аз Муҳамади Мустафои слии аллоҳи алайҳ ва силам ниҳанду гуруҳеи дигар аз мушаббаҳаи таваллои бад-ӣн тариқат кунанду ҳулӯлу нузули ҳақ ба маънии интиқол раво доранд лънҳми аллоҳ ва ба ҷавози тҷзит бар зоти борӣ таъолӣ бигӯянд ва он андари он ду мазҳаби мазмум ки ваъда карда ам биорам андари ин китоб ба тамомӣ , ани шоءи аллоҳи таъолӣ .

بدان که اندر همه اوقات و احوال، باتفاق جملهٔ مشایخ این طریقت اولیا متابعان پیغمبران‌اند و مصدقان دعوت ایشان. و انبیا فاضل‌ترند از اولیا؛ از آن‌چه نهایت ولایت بدایت نبوت بود و جملهٔ انبیا ولی باشند اما از اولیا کسی نبی نباشد و انبیا متمکنان‌اند اندر نفی صفات بشریت و اولیا عاریت‌اند، و اندر آن‌چه این گروه را حال است آن گروه را مقام است و آن‌چه این گروه را مقام است آن گروه را حجاب است. و هیچ کس از علمای اهل سنت و محققان این طریقت اندر این خلاف نکنند به‌جز گروهی از حشویان که مجسمهٔ اهل خراسان‌اند و متکلم به کلام متناقض اندر اصول توحید که اصل این طریقت را نشناسند وخود راولی خوانند و بدرست ولی‌اند اما ولی شیطان و ایشان گویند: «اولیا فاضلتر از انبیااند.» و این ضلالت مر ایشان را کفایت بود که جاهلی را فاضل‌تر از محمد مصطفی صلی اللّه علیه و سلم نهند و گروهی دیگر از مشبهه تولا بدین طریقت کنند و حلول و نزول حق به معنی انتقال روا دارند لعنهم اللّه و به جواز تجزیت بر ذات باری تعالی بگویند و آن اندر آن دو مذهب مذموم که وعده کرده‌‌ام بیارم اندر این کتاب به‌تمامی، ان شاء اللّه تعالی.

Ва дар ҷумлаи ин ду гуруҳ ки муддаӣ ба исломанд мувофиқанд андари нафии тахсӣси анбиё ва ҳар ки мари нафии тахсӣси анбиёро эътиқод кунад кофар шавад . Пас анбиёи салавоти аллоҳи алайҳими аҷмъини доъён ва аъиммаанду авлиёи мтобъони эшон ба эҳсон , ва маҳол бошад ки мأмўм аз эмоми фозилтар буд .

و در جمله این دو گروه که مدعی به اسلام‌اند موافق‌اند اندر نفی تخصیص انبیا و هر که مر نفی تخصیص انبیا را اعتقاد کند کافر شود. پس انبیا صلوات اللّه علیهم اجمعین داعیان و ائمه‌اند و اولیا متابعان ایشان به احسان، و محال باشد که مأموم از امام فاضل‌تر بود.

Ва дар ҷумла бидон ки агар аҳволу анфоси рӯзгори ҷумлаи авлиёи андари ҷанби як қадами сидқи набӣ сӯрат кунӣ он ҷумла муталошӣ шавад ; аз он чаҳ ин гуруҳ металабанд ва май раванд ва он гуруҳ расидаанд ва ёфта ва ба фармони даъвати бози омадау қавмиро мебаранд .

و در جمله بدان که اگر احوال و انفاس روزگار جملهٔ اولیا اندر جنب یک قدم صدق نبی صورت کنی آن جمله متلاشی شود؛ از آن‌چه این گروه می‌طلبند و می‌روند و آن گروه رسیده‌اند و یافته و به فرمان دعوت باز آمده و قومی را می‌برند.

Ва агар касе гуяд аз ин млоҳдаҳи мазкӯри лънҳми аллоҳ ки : андари одати чунин рафтааст ки : « чун расӯл ба касе ояд аз мулкӣ , бояд то ин мабъуси илайҳи фозилтар аз вай бошад ; чунон ки пайғамбарон аз Ҷабраил фозил таранд . » ин сӯрати мари эшонро хатост .

و اگر کسی گوید از این ملاحدهٔ مذکور لعنهم اللّه که: اندر عادت چنین رفته است که: «چون رسول به کسی آید از مَلِکی، باید تا این مبعوثٌ الیه فاضل تر از وی باشد؛ چنان‌که پیغمبران از جبرئیل فاضل‌ترند.» این صورت مر ایشان را خطاست.

Гӯйем : агар мулкӣ расӯлӣ фиристад ба як кас бояд то мурсали илайҳи фозил тар бошад ; чунон ки Ҷабраилро ба русул фиристод ва эшон ҳар яке аз ваии фозил тар буданд аммо чун расӯл ба ҷамоатӣ бошаду қавмӣ , ломҳолаҳи расӯли фозилтар аз он гуруҳ бошад ; чунон ки пайғамбарони алайҳими ассалом азамаму андари ин ҳеҷ оқилро шабаҳат науфтаду ашкол дар хотир наёяд .

گوییم: اگر ملکی رسولی فرستد به یک کس باید تا مُرسَلٌ الیه فاضل‌تر باشد؛ چنان‌که جبرئیل را به رسل فرستاد و ایشان هر یکی از وی فاضل‌تر بودند اما چون رسول به جماعتی باشد و قومی، لامحاله رسول فاضلتر از آن گروه باشد؛ چنان‌که پیغمبران علیهم السّلام از امم و اندر این هیچ عاقل را شبهت نیفتد و اشکال در خاطر نیاید.

Пас як нафаси анбиёи фозилтар аз ҳамаи рӯзгори авлиё ; аз он чаҳ чун авлиё ба ниҳоят расанд аз мшоҳдт хабар диҳанд ва аз ҳиҷоби башарият халос ёбанд ҳарчанд айн башар бошанд ;у бози расӯлро аввали қадами андар мшоҳдт бошад . Чун бдоити ин , ниҳояти вай буд , инро бо он қиёс натавон кард . Набинӣ ки ҳамаи толибони ҳақ аз авлиё муттафиқанд ки мақоми ҷамъ аз тФориқи камоли вилоят буд ?у сӯрати ин чунон буд ки банда ба дрҷтӣ расад аз ғалабаи дӯстӣ ки ақлашони андари назари феъл мағлуб гардад ва ба шавқи фоили кули оламро ҳама он донанд ва он бенанд ; чунон ки Абӯали рӯдборӣ гуфт , раҳмаи аллоҳи алайҳ : « луи золати ънои руятаи моъбдноаҳ . » агар дидорўӣ аз мо зоил шавад исми убудийят аз мо соқит гардад ; ки мо шурби ибодати ҷуз аз дидор вай наёбем .

پس یک نَفَس انبیا فاضل‌تر از همه روزگار اولیا؛ از آن‌چه چون اولیا به نهایت رسند از مشاهدت خبر دهند و از حجاب بشریت خلاص یابند هرچند عین بشر باشند؛ و باز رسول را اول قدم اندر مشاهدت باشد. چون بدایت این، نهایتِ وی بود، این را با آن قیاس نتوان کرد. نبینی که همه طالبان حق از اولیا متفق‌اند که مقام جمع از تفاریق کمال ولایت بود؟ و صورت این چنان بود که بنده به درجتی رسد از غلبهٔ دوستی که عقلشان اندر نظر فعل مغلوب گردد و به شوق فاعل کل عالم را همه آن دانند و آن بینند؛ چنان‌که ابوعلی رودباری گفت، رحمة اللّه علیه: «لو زالتْ عَنّا رُؤْیَتُه ماعَبَدْناهُ.» اگر دیداروی از ما زایل شود اسم عبودیت از ما ساقط گردد؛ که ما شرب عبادت جز از دیدار وی نیابیم.

Ва ин маъонии мари анбиёро бдоит ҳол бошад ; ки андари рӯзгори эшон тафриқа сӯрат нагирад . Нафйу исботу маслаку мақтау иқболу эърозу бдоиту ниҳояти эшон андари айн ҷамъ бошад ; чунон ки андари бдоити ҳол , иброҳӣми салавоти аллоҳи алайҳи ситорау моҳро дид гуфт : « ҳозои рабӣ ( 76 , ۷۷/и алонъом ) » , боз ки офтоб дид гуфт : « ҳозои рабӣ ( ۷۸/олонъом ) . » аз ғалабаи ҳақ бар дилашу иҷтимои ваии андари айни ҷамъ ғайр менадид ва агар бидид ҳам ба дида ҷамъ бидид дар айни дидор аз дидори худ тбро кард ва гуфт : « лои أҳби алоФлин ( ۷۶/олонъом ) » , ибтидо ба ҷамъу интиҳо ба ҷамъ . Лоҷарами вилоятро бдоит ва ниҳоятасту набувватро нест то буданд набӣ буданд ва то бошанд набӣ бошанду пеш аз он ки мавҷӯд набӯдаанд андари маълуму муроди ҳақ ҳамон бӯдаанд .

و این معانی مر انبیا را بدایت حال باشد؛ که اندر روزگار ایشان تفرقه صورت نگیرد. نفی و اثبات و مسلک و مقطع و اقبال و اعراض و بدایت و نهایت ایشان اندر عین جمع باشد؛ چنان‌که اندر بدایت حال، ابراهیم صلوات اللّه علیه ستاره و ماه را دید گفت: «هذا رَبّی (۷۶، ۷۷/ الانعام)»، باز که آفتاب دید گفت: «هذا رَبّی (۷۸/الانعام).» از غلبهٔ حق بر دلش و اجتماع وی اندر عین جمع غیر می‌ندید و اگر بدید هم به دیدهٔ جمع بدید در عین دیدار از دیدار خود تبرا کرد و گفت: «لا أُحِبُّ الافِلینَ (۷۶/الانعام)»، ابتدا به جمع و انتها به جمع. لاجرم ولایت را بدایت و نهایت است و نبوت را نیست تا بودند نبی بودند و تا باشند نبی باشند و پیش از آن که موجود نبوده‌اند اندر معلوم و مراد حق همان بوده‌اند.

Ва аз бўизиди разии аллоҳ анҳу пурседанд ки : « чаҳ гӯйии андари ҳоли анбиё ? » гуфт : « ҳайҳот ! моро андари эшон ҳеҷ тасарруф нест . Ҳарчӣ андари эшон сӯрат кунем он ҳама мо бошем ,у ҳақи таъолии исботу нафии эшон андари дрҷтӣ ниҳодааст ки дида халқ бидон нарасад . » пас ҳамчунон ки мартабати авлиё аз идроки халқ ниҳонаст , мартабати анбиё аз тасарруфи авлиё ниҳонаст .

و از بویزید رضی اللّه عنه پرسیدند که: «چه گویی اندر حال انبیا؟» گفت: «هیهات! ما را اندر ایشان هیچ تصرف نیست. هرچه اندر ایشان صورت کنیم آن همه ما باشیم، و حق تعالی اثبات و نفی ایشان اندر درجتی نهاده است که دیدهٔ خلق بدان نرسد.» پس همچنان که مرتبت اولیا از ادراک خلق نهان است، مرتبت انبیا از تصرف اولیا نهان است.

Ва Абуязиди разии аллоҳи анҳу аҷаби рӯзгор мардӣ бӯдааст . Вай гуяд : сари моро ба осмонҳо бурданд ба ҳеҷ чиз нигоҳ накарду биҳишту дӯзахи вайро бинмуданд ба ҳеҷ чиз илтифот накард ва аз макнуноту ҳуҷби бргзоштнд , Фсрти тиро , мурғии гаштаму андари ҳавоӣ ҳувият мепаридам то ба майдони азалят мушарраф шудам вдрхти аҳадяти андар он бидидам . Чун нигоҳ кардам он ҳама ман будам гуфтам : « бори худоё , бо манӣ ман маро ба ту роҳ нест ва аз худии худ маро гузар нест . Маро чаҳ бояд кард ? » фармон омад ки : « ё боязид , халоси ту аз туе ту дар мтобъти дӯсти мо бастааст , дидаро ба хоки қадами вай актҳол кун ва бар мтобъти вай мудовимат кун . »

و ابویزید رضی اللّه عنه عجب روزگار مردی بوده است. وی گوید: سرّ ما را به آسمان‌ها بردند به هیچ چیز نگاه نکرد و بهشت و دوزخ وی را بنمودند به هیچ چیز التفات نکرد و از مکنونات و حجب برگذاشتند، فصرتُ طیراً، مرغی گشتم و اندر هوای هویت می‌پریدم تا به میدان ازلیت مشرف شدم ودرخت احدیت اندر آن بدیدم. چون نگاه کردم آن همه من بودم گفتم: «بار خدایا، با منی من مرا به تو راه نیست و از خودیِ خود مرا گذر نیست. مرا چه باید کرد؟» فرمان آمد که: «یا بایزید، خلاص تو از توییِ تو در متابعت دوست ما بسته است، دیده را به خاک قدم وی اکتحال کن و بر متابعت وی مداومت کن.»

Ва ин ҳикоятӣ дарозаст ва инро аҳли тариқат « миъроҷи боязид » гӯйанд ;у миъроҷи иборат буд аз қурб . Пас миъроҷи анбиё аз рӯй изҳор буд ба шахсу ҷасад ва аз он авлиё аз рӯй ҳиммату асрору тани пайғамбарон ба сафови покизагӣу қурбати чўндл авлиё бошаду сари эшон ва ин фазлӣ зоҳираст ва он чунон буд ки валеро андари ҳоли худ мағлуб гардонанд то маст гардад , онгоҳ ба дараҷоти сари вайро аз вай ғоиб мегардонанд ва ба қурб ҳақ меоройанд ва чун ба ҳол сҳў бозояд он ҷумлаи бароҳин дар дилаш сӯрат гашта буду илми он мар ӯро ҳосили омада . Пас фарқ бисёр буд миён касе ки шахси вайро он ҷо баранд ки фикрати дайгариро . Ва биллоҳи алъўни волтўФиқ .

و این حکایتی دراز است و این را اهل طریقت «معراج بایزید» گویند؛ و معراج عبارت بود از قرب. پس معراج انبیا از روی اَظهار بود به شخص و جسد و از آنِ اولیا از روی همت و اَسرار و تن پیغمبران به صفاو پاکیزگی و قربت چوندل اولیا باشد و سرّ ایشان و این فضلی ظاهر است و آن چنان بُوَد که ولی را اندر حال خود مغلوب گردانند تا مست گردد، آنگاه به درجات سر وی را از وی غایب می‌گردانند و به قرب حق می‌آرایند و چون به حال صَحْو بازآید آن جمله براهین در دلش صورت گشته بود و علم آن مر او را حاصل آمده. پس فرق بسیار بود میان کسی که شخص وی را آن‌جا برند که فکرت دیگری را. و باللّه العون والتّوفیق.