Бидон ки намоз ибодатӣаст ки аз ибтидо то интиҳо , мурӣдон , роҳи ҳақи андар он ёбанду мақомоташони андари он кашф гардад ; чунон ки тавбаи мурӣдонро ба ҷои таҳорат буду таъаллуқ ба перӣ ба ҷои исобати қиблау қиём ба муҷоҳидати нафас ба ҷои қиёму зикри давом ба ҷои қироату тавозуъ ба ҷои рукӯъу муъаррифаи алнФс ба ҷои суҷуду мақоми инс ба ҷои ташаҳҳуду тФриди азднёу берун омадан аз банди мақомот ба ҷои салом . Ва аз он буд ки чун расӯли слии аллоҳи алайҳ аз кули мшорб мунқатиъ шудӣ андари маҳали камоли ҳайрат , толиби шавқии гаштӣу таъаллуқ машрабӣ кардӣ , гуфтӣ : « أрҳно ё балоли болслўаҳ . ё балоли моро ба намозу бонги намози хуррами гардон . »

بدان که نماز عبادتی است که از ابتدا تا انتها، مریدان، راه حق اندر آن یابند و مقاماتشان اندر آن کشف گردد؛ چنان‌که توبه مریدان را به جای طهارت بود و تعلق به پیری به جای اصابت قبله و قیام به مجاهدتِ نفس به جای قیام و ذکر دوام به جای قرائت و تواضع به جای رکوع و معرفة النفس به جای سجود و مقام انس به جای تشهد و تفرید ازدنیا و بیرون آمدن از بند مقامات به جای سلام. و از آن بود که چون رسول صلّی اللّه علیه از کل مشارب منقطع شدی اندر محل کمال حیرت، طالب شوقی گشتی و تعلق مشربی کردی، گفتی: «أرِحْنا یا بِلالُ بالصَّلوةِ. یا بلال ما را به نماز و بانگ نماز خرم گردان.»

Ва машойихро разии аллоҳи анҳуам андари ин суханаст ва ҳар якеро дрҷтӣ . Гуруҳе гӯйанд ки : « намози олат ҳузураст . » ва гуруҳе гӯйанд : « олати ғайбат . » гуруҳе ки ғоиб буданд , андари намоз ҳозир шуданду гуруҳе ки ҳозир буданд , андари намоз ғоиб шуданд ; чунон ки андари он ҷаҳони андари маҳали руят , гуруҳоне ки худовандро бибинанд ғоиб бошанд ҳозир шаванду гуруҳоне ки ҳозир бошанд ғоиб шаванд .

و مشایخ را رضی اللّه عنهم اندر این سخن است و هر یکی را درجتی. گروهی گویند که: «نماز آلت حضور است.» و گروهی گویند: «آلت غیبت.» گروهی که غایب بودند، اندر نماز حاضر شدند و گروهی که حاضر بودند، اندر نماز غایب شدند؛ چنان‌که اندر آن جهان اندر محل رؤیت، گروهانی که خداوند را ببینند غایب باشند حاضر شوند و گروهانی که حاضر باشند غایب شوند.

Ва ман ки алии бен Усмон алҷлобӣам , мегӯям ки : намоз амраст на олати ҳузур ва на олати ғайбат ; аз он чаҳ амри ҳеҷ чизро олат нагардад ; ки иллати ҳузури айни ҳузур буду иллати ғайбати айни ғайбату амри худованди таъолиро ба ҳеҷ сабаб таъаллуқ нест ; ки агар намози иллату олати ҳузур будӣ боистӣ то ғоибро ҳозир кардӣ ва агар иллату олати ғайбат будӣ ғоиб ба тарки он ҳозир шудӣ ва чун ғоибу ҳозирро ба тарки он узр нест он худ андари нафаси худ султонӣаст , андари ғайбат ва ҳузур набастааст .

و من که علی بن عثمان الجلابی‌ام، می‌گویم که: نماز امر است نه آلت حضور و نه آلت غیبت؛ از آن‌چه امر هیچ چیز را آلت نگردد؛ که علت حضور عین حضور بود و علت غیبت عین غیبت و امر خداوند تعالی را به هیچ سبب تعلق نیست؛ که اگر نماز علت و آلت حضور بودی بایستی تا غایب را حاضر کردی و اگر علت و آلت غیبت بودی غایب به ترک آن حاضر شدی و چون غایب و حاضر را به ترک آن عذر نیست آن خود اندر نفس خود سلطانی است، اندر غیبت و حضور نبسته است.

Пас намози аҳли муҷоҳидату аҳли истиқомат бештар кунанд ва фармойанд ; чунон ки машойихи мари мурӣдонро дар шбонрўзии чаҳорсад ракаати намози Фрмоиндмри одати танро бар ибодат ;у мустақӣмон низ намоз бисёр кунанд , мари шукри қабулро ди рҳзрти монданди ин ҷои арбоби аҳвол ва эшон бар ду гӯна бошанд : гуруҳеи онон ки намозҳошони андари камоли машраб ба ҷои мақоми ҷамъ буд , бидон муҷтамаъ шаванду гуруҳеи онон ки намозҳошони андари инқитоъи машраб ба ҷои мақоми тафриқа буд , бидон мФтрқ шаванд . Пас онон ки андари намоз муҷтамаъ бошанд , рӯзу шаби андар намоз бошанду онон ки мФтрқ бошанд ба ҷузи фароизу сунани зёдтӣ камтар кунанд .

پس نماز اهل مجاهدت و اهل استقامت بیشتر کنند و فرمایند؛ چنان‌که مشایخ مر مریدان را در شبانروزی چهارصد رکعت نماز فرمایندمر عادت تن را بر عبادت؛ و مستقیمان نیز نماز بسیار کنند، مر شکر قبول را د رحضرت ماندند این‌جا ارباب احوال و ایشان بر دو گونه باشند: گروهی آنان که نمازهاشان اندر کمال مشرب به جای مقام جمع بود، بدان مجتمع شوند و گروهی آنان که نمازهاشان اندر انقطاع مشرب به جای مقام تفرقه بود، بدان مفترق شوند. پس آنان که اندر نماز مجتمع باشند، روز و شب اندر نماز باشند و آنان که مفترق باشند به‌جز فرایض و سنن زیادتی کمتر کنند.

Ва расӯли алайҳ ассалом гуфт : « ҷаълати қурраи Айнии фии алслўаҳ . »

و رسول علیه السّلام گفت: «جُعِلَتْ قُرَّةُ عَیْنی فی الصَّلوةِ.»

Равшанои чашми ман андар нмознҳодаҳанд ; яъне ҳамаи роҳати ман андар намозаст ; аз он чаҳ машраби аҳли истиқомати андари намоз буд ва он чунон буд ки чун расӯлро слии аллоҳи алайҳу силам ба миъроҷи бурданд ва ба маҳали қурби расониданд , нафасаш аз кун гусаста шуд . Бидон дараҷа расед ки дилаш буд . Нафас ба дараҷа дил раседу дил ба дараҷаи ҷон ,у ҷон ба маҳали сару сари аздрҷоти фонии гашт ва аз мақомот маҳв шуд ва аз нишонеҳо бенишон монаду андари мшоҳдт аз мшоҳдт ғоиб шуд ва аз мғоибаҳи бармеад . Шурби инсонӣ муталошӣ шуд . Модат нафсонӣ бсухт . Қӯт табиӣ нест гашт . Шавоҳиди раббонии андари вилояти худ . Аз худ ба худ намонад , маънӣ ба маънӣ расед ,у андари кашфи лами изл маҳв шуд бе ихтиёри худ тшўқӣ ихтиёр кард , гуфт : « борхдоё , маро бидон сарои бало боз мабару андари банди табъу ҳўии мФкн . » фармон омад ки : « ҳукми мо чунинаст ки бозгардӣ ба дунёи мари иқомати шаръро , то туро ин ҷои он чаҳ бидодаем он ҷои ҳам бидиҳем . » чун ба дунё боз омад , ҳаргоҳ ки дилаши муштоқи он мақоми мълоу мъолии гаштӣ , гуфтӣ : « أрҳно ё балол , болслўаҳ . » пас ҳар намозии вайро миъроҷӣ будӣу қрбтӣ . Халқи варои андар намоз дидӣ , ҷони ваии андари намоз будӣу дилаши андари ниёзу сараши андари парвозу нафасаши андари гудоз ; то қурраи айни вай намоз шудӣ , таниши андари малик будӣ , ҷони андари малакӯт . Таниши инсӣ буду ҷонаши андари маҳали инс .

روشنایی چشم من اندر نمازنهاده‌اند؛ یعنی همه راحت من اندر نماز است؛ از آن‌چه مشرب اهل استقامت اندر نماز بود و آن چنان بود که چون رسول را صلی اللّه علیه و سلم به معراج بردند و به محل قرب رسانیدند، نفسش از کون گسسته شد. بدان درجه رسید که دلش بود. نفس به درجهٔ دل رسید و دل به درجهٔ جان، و جان به محل سر و سر ازدرجات فانی گشت و از مقامات محو شد و از نشانی‌ها بی نشان ماند و اندر مشاهدت از مشاهدت غایب شد و از مغایبه برمید. شرب انسانی متلاشی شد. مادت نفسانی بسوخت. قوت طبیعی نیست گشت. شواهد ربانی اندر ولایت خود. از خود به خود نماند، معنی به معنی رسید، و اندر کشف لم یزل محو شد بی اختیار خود تشوقی اختیار کرد، گفت: «بارخدایا، مرا بدان سرای بلا باز مبر و اندر بند طبع و هوی مفکن.» فرمان آمد که: «حکم ما چنین است که بازگردی به دنیا مر اقامت شرع را، تا تو را این‌جا آن‌چه بداده‌ایم آن‌جا هم بدهیم.» چون به دنیا باز آمد، هرگاه که دلش مشتاق آن مقام معلا و معالی گشتی، گفتی: «أرِحْنا یا بِلالُ، بالصَّلوةِ.» پس هر نمازی وی را معراجی بودی و قربتی. خلق ورا اندر نماز دیدی، جان وی اندر نماز بودی و دلش اندر نیاز و سرش اندر پرواز و نفسش اندر گداز؛ تا قرهٔ عین وی نماز شدی، تنش اندر ملک بودی، جان اندر ملکوت. تنش اِنسی بود و جانش اندر محل اُنس.

Ва саҳли бен Абдуллоҳ гуяд , разии аллоҳи анҳу : « алломаи алсодқи أни икўни ?лаи тобеъи ман алҷни إзои дахли вақти алслўаҳи иҳсаҳи алайҳоу инбҳаҳи إни кони ноӣмо . »

و سهل بن عبداللّه گوید، رضی اللّه عنه: «عَلامةُ الصّادِقِ أنْ یَکُونَ له تابعٌ مِنَ الجنِّ إذا دَخَلَ وَقْتُ الصّلوةِ یَحُثُّهُ عَلَیْها و یُنَبِّهُه إنْ کانَ نائماً.»

Содиқи он буд ки худованди ъзу ҷли Фристаҳ эйро бар вай гумошта буд , ки чун вақт намоз ояд бандаро баргузорад нмозҳс кунад ва агар хуфта бошад бедори грдондш ва ин андари саҳли Абдуллоҳи разии аллоҳи анҳу зоҳир буд ; аз он чаҳ аз перӣ змн гашта буд . Чун вақти намоз будӣ тундараст гаштӣ . Чун намози бкрдӣ бар ҷой бимонадӣ .

صادق آن بود که خداوند عزّ و جلّ فریسته‌ای را بر وی گماشته بود، که چون وقت نماز آید بنده را برگزارد نمازحث کند و اگر خفته باشد بیدار گرداندش و این اندر سهل عبداللّه رضی اللّه عنه ظاهر بود؛ از آن‌چه از پیری زَمِن گشته بود. چون وقت نماز بودی تندرست گشتی. چون نماز بکردی بر جای بماندی.

Яке гуяд аз машойих , разии аллоҳи анҳу : « иҳтоҷи алмслии إлии أрбъаҳи أшёء : Фноءи алнФс ,у зҳоби алтбъ ,у сФоءи алсру камоли алмшоҳдаҳ . »

یکی گوید از مشایخ، رضی اللّه عنه: «یَحْتاجُ الْمُصلّی إلی أَرْبَعَةِ أشیاءٍ: فناءِ النَّفْسِ، و ذَهابِ الطَّبْعِ، و صفاءِ السِّرِّ و کمالِ المُشاهَدَةِ.»

Намозкунандаро аз фанои нафас чора нест ва он ҷуз ба ҷамъ ҳиммат набошад чун ҳиммат муҷтамаъ шавад вилоят нафас бирасад ; аз он чаҳ вуҷӯди вай тафриқааст андари таҳти иборат ҷамъ наёяд ,у зҳоби табъи ҷуз ба исбот ҷалол набошад ; ки ҷалоли ҳақи завол ғайр бошаду сафои сари ҷуз ба муҳаббат набошаду камоли мшоҳдти ҷуз ба сафои сар на .

نماز کننده را از فنای نفس چاره نیست و آن جز به جمع همت نباشد چون همت مجتمع شود ولایت نفس برسد؛ از آن‌چه وجود وی تفرقه است اندر تحت عبارت جمع نیاید، و ذهاب طبع جز به اثبات جلال نباشد؛ که جلال حق زوال غیر باشد و صفای سر جز به محبت نباشد و کمال مشاهدت جز به صفای سر نه.

Ҳаме ояд ки : ҳусайни бен Мансури андари шбонрўзии чаҳорсад ракаат намоз кардӣ ва бар худ фариза доштӣ . Гуфтанд : « андари ин дараҷа ки туе чандини ранҷ аз баҳр чарост ? » гуфт : « ин ранҷу роҳати андари ҳоли ту нишон кунад вдўстони фонӣ алсФаҳ бошанд , на ранҷи андари эшон нишон кунад на роҳат . Нигар то коҳилиро расидагӣ ном накунӣу ҳирсро талаб на . »

همی آید که: حسین بن منصور اندر شبانروزی چهارصد رکعت نماز کردی و بر خود فریضه داشتی. گفتند: «اندر این درجه که تویی چندین رنج از بهر چراست؟» گفت: «این رنج و راحت اندر حال تو نشان کند ودوستان فانی الصفه باشند، نه رنج اندر ایشان نشان کند نه راحت. نگر تا کاهلی را رسیدگی نام نکنی و حرص را طلب نه.»

Яке гуфт : ман аз пас зўолнўн намоз мекардам чун ибтидоӣ такбир кард ва гуфт : « аллоҳи Акбар » , биҳуши биФтод ; чун ҷасадӣ ки андар ӯ ҳис набошад .

یکی گفت: من از پس ذوالنون نماز می‌کردم چون ابتدای تکبیر کرد و گفت: «اللّهُ اکبر»، بیهوش بیفتاد؛ چون جسدی که اندر او حس نباشد.

Ва ҷунайди разии аллоҳи анҳу чун пер шуд , ҳеҷ вирд аз авроди ҷавонӣ зойеъ накард . Вайро гуфтанд : « аиҳо ашшайх , заъифи гаштии баъзе аз навофил даст бидор . » гуфт : « ин чизҳоеаст ки андари бдоит ҳарчӣ ёфтаам бад-ӣн ёфтаам баъд аз қазои худоӣ , маҳол бошад ки даст аз ин бидорам андари ниҳоят . »

و جنید رضی اللّه عنه چون پیر شد، هیچ ورد از اوراد جوانی ضایع نکرد. وی را گفتند: «ایّها الشّیخ، ضعیف گشتی بعضی از نوافل دست بدار.» گفت: «این چیزهایی است که اندر بدایت هرچه یافته‌‌ام بدین یافته‌‌ام بعد از قضای خدای، محال باشد که دست از این بدارم اندر نهایت.»

Ва маърӯфаст ки малоикаи пайвастаи андар тоъатанду ибодат . Машрабашон аз тоъатасту ғизоашон аз ибодат ; аз он чаҳ рӯҳонӣанд ва нафасашон несту зоҷру монеъи банда аз тоъати худоӣ , нафаси бади фармой буд ҳар чанд ки вай мақҳуртар мешавад тариқи бандагӣ кардани саҳл тар мешавад ва чун нафас фонӣ шавад ғизоу машраб ӯ ибодат гардад ; чунон ки аз он млоикаҳ , агар фанои нафас дуруст ояд .

و معروف است که ملائکه پیوسته اندر طاعت‌اند و عبادت. مشربشان از طاعت است و غذاشان از عبادت؛ از آن‌چه روحانی‌اند و نفسشان نیست و زاجر و مانع بنده از طاعتِ خدای، نفسِ بد فرمای بود هر چند که وی مقهورتر می‌شود طریق بندگی کردن سهل‌تر می‌شود و چون نفس فانی شود غذا و مشرب او عبادت گردد؛ چنان‌که از آنِ ملایکه، اگر فنای نفس درست آید.

Ва Абдуллоҳ муборак гуяд : ман занӣ дидам аз мутааббидот ки андари намоз , каждуми вайро чиҳил бори бузад ва ҳеҷ тағайюри андари вай падедор наомад . Чун аз намоз фориғ шуд , гуфтамаш : « эй модар , чаро он каждум аз худ дафъ накардӣ ? » гуфт : « эй писар , ту кӯдакӣ , чигуна раво бошад ки ман андари миёни кори ҳақ , кор худ кунам ? »

و عبداللّه مبارک گوید: من زنی دیدم از متعبدات که اندر نماز، کژدم وی را چهل بار بزد و هیچ تغیر اندر وی پدیدار نیامد. چون از نماز فارغ شد، گفتمش: «ای مادر، چرا آن کژدم از خود دفع نکردی؟» گفت: «ای پسر، تو کودکی، چگونه روا باشد که من اندر میان کار حق، کار خود کنم؟»

Ва абўолхири ақтъро оклаҳи андари пои афтода буд . Атиббо гуфтанд ки : « ин пойро бибояд бурид . » вай бидон ризои надод . Мурӣдон гуфтанд ки : « андари намози пои вай бибояд бурид , ӯ худ хабар надорад . » чунон карданд . Чун аз намоз фориғ шуд пой бурӣда дид .

و ابوالخیر اقطع را آکله اندر پای افتاده بود. اطبا گفتند که: «این پای را بباید برید.» وی بدان رضا نداد. مریدان گفتند که: «اندر نماز پای وی بباید برید، او خود خبر ندارد.» چنان کردند. چون از نماز فارغ شد پای بریده دید.

Ва аз Абубакри садиқи разии аллоҳ анҳу меояд ки : чун намоз шаб кардӣ қироат нарм хондӣу умри разии аллоҳи анҳу баланд хондӣ . Пайғамбари слии аллоҳ алайҳ гуфт : « ё бобикр , чаро май нарми хуоне ? » гуфт : « исмъи ман аноҷӣ . Май шунӯди он ки май хўонмш , агар нарм хонам ё баланд . »у умрро гуфт : « чаро баланди хуоне ? » гуфт : « أўқзи алўснону أтрди алшитон . Бедор кунам хуфтаро ва баронам девро . » расӯли алайҳ ассалом гуфт : « бар ту бод , ё абобкр , ки баландтари хуоне » ,у умрро гуфт : « ту нарм тар хон » ,у мари тарки одатро .

و از ابوبکر صدیق رضی اللّه عنه می‌آید که: چون نماز شب کردی قرائت نرم خواندی و عمر رضی اللّه عنه بلند خواندی. پیغمبر صلی اللّه علیه گفت: «یا بابکر، چرا می‌نرم خوانی؟» گفت: «یَسْمَعُ مَنْ اُناجی. می‌شنود آن که می‌خوانمش، اگر نرم خوانم یا بلند.» و عمر را گفت: «چرا بلند خوانی؟» گفت: «أُوقِظُ الوَسْنانَ و أطرُدُ الشّیطان. بیدار کنم خفته را و برانم دیو را.» رسول علیه السّلام گفت: «بر تو باد، یا ابابکر، که بلندتر خوانی»، و عمر را گفت: «تو نرم تر خوان»، و مر ترک عادت را.

Пас баъзе аз ин тайифаи фароиз ошкоро кунанду навофили андари ниҳон ва бидон он хоҳанд то аз риё руста бошанд ; ки чун касе андари мъомлти риёи барзади халқи бадв мроӣӣ гирданд ва гӯйанд : « агар чаҳ мо мъомлт набинем , халқи бибинанд ва он ҳам риё буд . »у гуруҳеи дигари фароизу навофил ошкоро кунанд , гӯйанд : « риё ботиласту тоъати саҳеҳу ҳақ , маҳол бошад ки аз барои ботилиро ҳақӣ ниҳон кунем . Пас риё аз дили берун бояд карду ибодат ҳарҷо ки хоҳӣ мекард . »

پس بعضی از این طایفه فرایض آشکارا کنند و نوافل اندر نهان و بدان آن خواهند تا از ریا رسته باشند؛ که چون کسی اندر معاملت ریا برزد خلق بدو مُرائی گردند و گویند: «اگر چه ما معاملت نبینیم، خلق ببینند و آن هم ریا بود.» و گروهی دیگر فرایض و نوافل آشکارا کنند، گویند: «ریا باطل است و طاعت صحیح و حق، محال باشد که از برای باطلی را حقی نهان کنیم. پس ریا از دل بیرون باید کرد و عبادت هرجا که خواهی می‌کرد.»

Ва машойихи разии аллоҳи анҳуам ҳақи одоби он нигоҳ доштаанду мурӣдонро бидон фармӯдаанд яке мегуяд аз эшон ки : « чиҳил сол сафар кардам . Ҳеҷ намоз аз ҷамоат холӣ набӯд ва ҳар одина ба қасаба Эй будам . »

و مشایخ رضی اللّه عنهم حق آداب آن نگاه داشته‌اند و مریدان را بدان فرموده‌اند یکی می‌گوید از ایشان که: «چهل سال سفر کردم. هیچ نماز از جماعت خالی نبود و هر آدینه به قصبه‌ای بودم.»

Ва аҳкоми ин беш аз онаст ки ҳаср тавон кард . Он чаҳ ба намози пайвандад аз мақомот , муҳаббат буд . Кунун ман аҳком он биорам , ани шоءи аллоҳ , таъолӣ .

و احکام این بیش از آن است که حصر توان کرد. آن‌چه به نماز پیوندد از مقامات، محبت بود. کنون من احکام آن بیارم، ان شاء اللّه، تعالی.