Қавла , алайҳи ассалом : « алсхии қариби ман аллоҳ , қариби ман алҷнаҳ , баъӣди ман алнор . Ва албхили баъӣди ман аллоҳ , баъӣди ман алҷнаҳ , қариби ман алнор . »

قوله، علیه السّلام: «السّخیُّ قریبٌ مِنَ اللّه، قریبٌ مِنَ الجنّة، بعیدٌ من النّار. و البخیلُ بعیدٌ مِنَ اللّهِ، بعیدٌ من الجنّة، قریبٌ من النّار.»

Ва ба наздики уламои ҷӯаду сахо ҳар ду ба як маънӣ бошанд андари сифоти халқ , аммо мари ҳақи таъолиро ҷавод хонанд ва сахӣ нахонанд мари адами тавқифро ; ки ваии худро бад-ӣни ном нахондааст . Ва аз расӯли слии аллоҳи алайҳу силами хабарӣ низ наёмадааст ва ба иҷмоъи аҳли суннат раво нест ки касе мари худованди таъолиро номӣ наад бар муқтазои ақлу луғат то китоб ва суннат бидон нотиқ набошад ; чунон ки худованди таъолӣ оламаст ба иҷмоъи уммати варои олам тавон хонд аммо оқил ва фақиҳ нишоед хонд . Пас чун ин ҳар се ба як маънӣ буд номи олимии варо итлоқ карданд мари сиҳҳати тавқифро ва аз ин ду ном эҳтироз карданд мари адами тавқифро . Ҳамчунон номи ҷаводи вайро итлоқ карданд мари сиҳҳати тавқифро ва аз сахӣ эҳтироз карданд мари адами тавқифро .

و به نزدیک علما جود و سخا هر دو به یک معنی باشند اندر صفات خلق، اما مر حق تعالی را جواد خوانند و سخی نخوانند مر عدم توقیف را؛ که وی خود را بدین نام نخوانده است. و از رسول صلی اللّه علیه و سلم خبری نیز نیامده است و به اجماع اهل سنت روا نیست که کسی مر خداوند تعالی را نامی نهد بر مقتضای عقل و لغت تا کتاب و سنت بدان ناطق نباشد؛ چنان‌که خداوند تعالی عالم است به اجماع امت ورا عالم توان خواند اما عاقل و فقیه نشاید خواند. پس چون این هر سه به یک معنی بود نام عالمی ورا اطلاق کردند مر صحت توقیف را و از این دو نام احتراز کردند مر عدم توقیف را. همچنان نام جواد وی را اطلاق کردند مر صحت توقیف را و از سخی احتراز کردند مر عدم توقیف را.

Ва мардумон фарқӣ кардаанд миёни ҷӯаду сахо ва гуфтаанд : сахии он буд ки андари ҷӯад тамиз кунад ва он мавсули ғаразӣ ва сабабӣ бошад , ва ин мақоми ибтидо буд аз ҷӯад ;у ҷаводи он ки тамиз накунаду кирдораш беғараз буду феълаш бесабаб ва ин ҳоли ду пайғамбар буд , салавоти аллоҳи ъалиҳумо : яке халилу дигари ҳабиб .

و مردمان فرقی کرده‌اند میان جود و سخا و گفته‌اند: سخی آن بود که اندر جود تمیز کند و آن موصول غرضی و سببی باشد، و این مقام ابتدا بود از جود؛ و جواد آن که تمیز نکند و کردارش بی غرض بود و فعلش بی سبب و این حال دو پیغمبر بود، صلوات اللّه علیهما: یکی خلیل و دیگر حبیب.

Ва андари ахбор сҳоҳаст ки иброҳӣми халили салавоти аллоҳи алайҳ чизе нахурдӣ то меҳмонӣ наомадӣ . Вақте се рӯз буд то касе наёмада буд . Габрӣ бар дар сарой вай омад вайро гуфт : « ту чаҳ мардӣ ? » гуфто : « габрӣ . » гуфт : « бирав ки меҳмонӣу каромати марои нишое . » то аз ҳақи таъолии бадв итоб омад ки : « касеро ки ман ҳафтод соли бпрўрдми туро кро накунад ки гардае фарои ваии диҳӣ ? »

و اندر اخبار صحاح است که ابراهیم خلیل صلوات اللّه علیه چیزی نخوردی تا مهمانی نیامدی. وقتی سه روز بود تا کسی نیامده بود. گبری بر در سرای وی آمد وی را گفت: «تو چه مردی؟» گفتا: «گبری.» گفت: «برو که مهمانی و کرامت مرا نشایی.» تا از حق تعالی بدو عتاب آمد که: «کسی را که من هفتاد سال بپروردم تو را کرا نکند که گِرده‌ای فرا وی دهی؟»

Ва чун писари ҳотам ба наздики пайғамбари слии аллоҳ алайҳ омад пайғамбари радоӣ худ барграфту андари зери ваии бгстронид , ва гуфт : « азои أтокми Карими қавми Фأкрмўаҳ . »

و چون پسر حاتم به نزدیک پیغمبر صلی اللّه علیه آمد پیغمبر ردای خود برگرفت و اندر زیر وی بگسترانید، و گفت: «اذا أتاکُم کریمُ قومٍ فأکْرِمُوه.»

Он ки тмииз кард ду гарда дареғ дошт ва он ки тмииз накард тилсони набуввати бисот кофарӣ гардонид ; аз он чаҳ мақоми иброҳӣми саховат буд ва аз он пайғамбари ҷӯад , ъалиҳумо ассалом . Ва некӯтарин мазҳаби андари ин онаст ки гуфтаанд ки : « ҷӯади мтобъти хотири аввал буд ва агар хотири сонии мари аввалро ғалаба кунад аломат бухл бошад . »у аҳли таҳсили мари онро бузург доштаанд ; ки ломҳолаҳи хотири аввал аз ҳақ бошад .

آن که تمییز کرد دو گرده دریغ داشت و آن که تمییز نکرد طیلسان نبوت بساط کافری گردانید؛ از آن‌چه مقام ابراهیم سخاوت بود و از آنِ پیغمبر جود، علیهما السّلام. و نیکوترین مذهب اندر این آن است که گفته‌اند که: «جود متابعت خاطر اول بود و اگر خاطر ثانی مر اول را غلبه کند علامت بخل باشد.» و اهل تحصیل مر آن را بزرگ داشته‌اند؛ که لامحاله خاطر اول از حق باشد.

Ва ёфтам ки андари ншобўри мардии бозаргон буд ки пайваста ба маҷлиси шайхи бўсъид будӣ . Рӯзии шайх аз баҳри дарвешии чизеи хост . Ин мард гуфт : ман динории доштаму қурозае . Аввали хотир маро гуфт : динор бидиҳ . Ва хотир дигар гуфт : қуроза бидиҳ . Ман қуроза бидодам . Чун шайхи Фроср сухан шуд , аз ваии бпрсидм ки : « раво бошад ки касе ҳақро мнозът кунад ? » гуфт : « ту мнозът кардӣ , ки вай гуфт : динор бидиҳ , ту қуроза бидодӣ . »

و یافتم که اندر نشابور مردی بازرگان بود که پیوسته به مجلس شیخ بوسعید بودی. روزی شیخ از بهر درویشی چیزی خواست. این مرد گفت: من دیناری داشتم و قراضه‌ای. اول خاطر مرا گفت: دینار بده. و خاطر دیگر گفت: قراضه بده. من قراضه بدادم. چون شیخ فراسر سخن شد، از وی بپرسیدم که: «روا باشد که کسی حق را منازعت کند؟» گفت: «تو منازعت کردی، که وی گفت: دینار بده، تو قراضه بدادی.»

Ва низ ёфтам ки шайхи Абуабдуллои рӯдбории раҳмаи аллоҳ ба хонаи мурӣдӣ андар омад вай ҳозир набӯд . Бифармуд то матоъи хонаи вайро ба бозори бурданд . Чун мард андар омад бидон хуррам шуд ба ҳукми инбисоти шайх ; аммо чизе нагуфт ва чун зан андар омад он бидид андар хона шуду ҷомаи худ ҷудо карду андари андохт ва гуфт : « ин ҳам аз ҷумлаи матоъ хонааст ва ҳамон ҳукм дорад . » марди бонг бар вай зад ки : « ин такаллуф кардӣу ихтиёр . » зан гуфт : « эй мард , он чаҳ шайх кард ҳақ кард . Бояд ки мо такаллуф кунем то ҷӯади мо низ падедор ояд . » мард гуфт : « балӣ , валикин чун мо шайхро мусаллам кардем он аз мо айни ҷӯад буд . »

و نیز یافتم که شیخ ابوعبداللّه رودباری رحمه اللّه به خانهٔ مریدی اندر آمد وی حاضر نبود. بفرمود تا متاع خانهٔ وی را به بازار بردند. چون مرد اندر آمد بدان خرم شد به حکم انبساط شیخ؛ اما چیزی نگفت و چون زن اندر آمد آن بدید اندر خانه شد و جامهٔ خود جدا کرد و اندر انداخت و گفت: «این هم از جملهٔ متاع خانه است و همان حکم دارد.» مرد بانگ بر وی زد که: «این تکلف کردی و اختیار.» زن گفت: «ای مرد، آن‌چه شیخ کرد حق کرد. باید که ما تکلف کنیم تا جود ما نیز پدیدار آید.» مرد گفت: «بلی،ولیکن چون ما شیخ را مسلم کردیم آن از ما عین جود بود.»

Ва ҷӯади андари сифати адабии такаллуф буду муҷозу пайвастаи мурӣд бояд ки малику нафаси худро мабзул дорад андари мувофиқати амри худованд ва аз он буд ки саҳли бен Абдуллоҳи разии аллоҳ анҳу гуфтӣ : « алсўФии дамаи ҳадару малакаи мубоҳ . »

و جود اندر صفت ادبی تکلف بود و مجاز و پیوسته مرید باید که مِلک و نفس خود را مبذول دارد اندر موافقت امر خداوند و از آن بود که سهل بن عبداللّه رضی اللّه عنه گفتی: «الصّوفیُّ دمُهُ هَدَرٌ و مِلکُهُ مُباحٌ.»

Ва аз шайхи бўмслми форсии раҳма аллоҳ шунидам ки гуфт : вақте ман бо ҷамоатии қасд ҳиҷоз кардаму андари навоҳӣ ҳлўон кардон роҳ мо бигирифтанду хирқаҳоӣ ки доштем аз мо ҷудо карданд . Мо низ бо эшон наёвихтему фироқи дил эшон ҷустем яке буд андари миёни мо изтироб кард . Кардӣ шамшер бикашеду қасди куштан ӯ кард . Мо ҷумлаи мар он кардро шафоат кардем . Гуфт : « раво набошад ки ин каззобро бигзорем ломҳолаҳ ӯро бихоҳйми куштан . » мо иллати куштан аз ваии бпрсидим . Гуфт : « аз он чаҳ вай сӯфӣ несту андари суҳбати авлиё мехиёнат кунад ин чунин кас нобӯда ба . » гуфтем : « аз барои чаро ? » гуфт : « аз он чаҳ камтарини дараҷаи тасаввуф ҷӯадаст ваовро андари ин хирқаи пораи чандин бандаст ӯ чигуна сӯфӣ бошаду чандини хусумат бо ёрон худ мекунад ? мо чандин соласт то кор шумо мекунему роҳ шумо мерӯему алойиқ аз шумо меқатъ кунем . »

و از شیخ بومسلم فارسی رحمه اللّه شنیدم که گفت: وقتی من با جماعتی قصد حجاز کردم و اندر نواحی حُلوان کُردان راه ما بگرفتند و خرقه‌هایی که داشتیم از ما جدا کردند. ما نیز با ایشان نیاویختیم و فراغ دل ایشان جستیم یکی بود اندر میان ما اضطراب کرد. کردی شمشیر بکشید و قصد کشتن او کرد. ما جمله مر آن کرد را شفاعت کردیم. گفت: «روا نباشد که این کذّاب را بگذاریم لامحاله او را بخواهیم کشتن.» ما علت کشتن از وی بپرسیدیم. گفت: «از آن‌چه وی صوفی نیست و اندر صحبت اولیا می خیانت کند این چنین کس نابوده به.» گفتیم: «از برای چرا؟» گفت: «از آن‌چه کمترین درجهٔ تصوّف جود است واو را اندر این خرقه پاره چندین بند است او چگونه صوفی باشد و چندین خصومت با یاران خود می‌کند؟ ما چندین سال است تا کار شما می‌کنیم و راه شما می‌رویم و علایق از شما می قطع کنیم.»

Ва гӯйанд : Абдуллоҳи бен ҷаъфар ба мнҳли гуруҳеи бргзшт . Ғуломиро дид ҳабашӣ ки гӯсфандонро риоят мекард ва сегӣ омада буд вондри пеш вай нишаста . Ваии қурсӣ берун карду фаро саг дод вдигрӣу сдигрӣ . Абдуллоҳ пеш рафт ва гуфт : « эй ғулом , қӯти ту ҳар рӯз чандаст ? » гуфт : « инча додам . » гуфт : « пас чаро ҳама ба саг додӣ ? » гуфт : « аз он ки вай аз роҳи давр ба умедӣ омадааст , ва ин ҷой сегон нест . Аз худ напасандам ки ранҷи ваии зойеъи гардонам . » Абдуллоҳро он хуш омад мари он ғуломро бо он гӯсфандон ва он мнҳл бихаред ва озод кард ва гуфт : « ин гӯсфандону ҳоити туро бахшедам . » вай бар вай дуо карду гӯсфандон садақа карду мол сиблат кард вози он ҷо бирафт .

و گویند: عبداللّه بن جعفر به مَنْهل گروهی برگذشت. غلامی را دید حبشی که گوسفندان را رعایت می‌کرد و سگی آمده بود واندر پیش وی نشسته. وی قرصی بیرون کرد و فرا سگ داد ودیگری و سدیگری. عبداللّه پیش رفت و گفت: «ای غلام، قوت تو هر روز چند است؟» گفت: «اینچه دادم.» گفت: «پس چرا همه به سگ دادی؟» گفت: «از آن که وی از راه دور به امیدی آمده است، و این جایِ سگان نیست. از خود نپسندم که رنج وی ضایع گردانم.» عبداللّه را آن خوش آمد مر آن غلام را با آن گوسفندان و آن منهل بخرید و آزاد کرد و گفت: «این گوسفندان و حایط تو را بخشیدم.» وی بر وی دعا کرد و گوسفندان صدقه کرد و مال سبیل کرد واز آن‌جا برفت.

Мардӣ ба дар сарои ҳасани бен алии разии аллоҳ ънҳмо омад ва гуфт : « эй писари пайғомбар , марои чаҳорсад дирам вомаст . » ҳасан фармуд то чаҳорсад динор бадв доданду гирёни андар хона шуд . Гуфтанд : « чаро майгаре , эй фарзанди пайғамбар ? » гуфт : « аз он чаҳ андари тафаҳҳуси ҳоли ин мард тақсир кардам то вайро ба зл савол оварадам . »

مردی به در سرای حسن بن علی رضی اللّه عنهما آمد و گفت: «ای پسر پیغامبر، مرا چهارصد درم وام است.» حسن فرمود تا چهارصد دینار بدو دادند و گریان اندر خانه شد. گفتند: «چرا می‌گریی، ای فرزند پیغمبر؟» گفت: «از آن‌چه اندر تفحص حال این مرد تقصیر کردم تا وی را به ذُلّ سؤال آوردم.»

Ва Абусаҳли сълўкии ҳаргизи садақа бар даст дарвеш наниҳодӣу чизе ки ббхшидии ҳаргиз ба дасти каси надодӣ , бар замин биниҳодӣ то бардоштандӣ то аз ваии бпрсиднд . Гуфт : « дунёро он хатар нест ки андари дасти мусулмонӣ бояд дод то яди ман улё бошад ва аз он ваии суфло . »

و ابوسهل صُعلوکی هرگز صدقه بر دست درویش ننهادی و چیزی که ببخشیدی هرگز به دست کس ندادی، بر زمین بنهادی تا برداشتندی تا از وی بپرسیدند. گفت: «دنیا را آن خطر نیست که اندر دست مسلمانی باید داد تا ید من علیا باشد و از آنِ وی سفلی.»

Ва аз пайғамбари алайҳ ассалом меояд ки : ду ман машк ӯро малики ҳабашаи бФрстод . Ваии бикбори андар об кард ва бар худ молида .

و از پیغمبر علیه السّلام می‌آید که: دو من مشک او را مَلِک حبشه بفرستاد. وی بیکبار اندر آب کرد و بر خود مالید.

Ва аз инс меояд ки : мардӣ ба наздики пайғамбари алайҳ ассалом омаду пайғамбари вайро як водии миёни ду кӯҳи пар гӯсфанд бахшед чун вай ба қавми худ бозгашт , гуфт : « ё қўмоаҳ , мусулмон шавед ки Муҳамади атоӣ касе мебахшад ки вай аздрўишӣ натарсад . »

و از اَنَس می‌آید که: مردی به نزدیک پیغمبر علیه السّلام آمد و پیغمبر وی را یک وادی میان دو کوه پر گوسفند بخشید چون وی به قوم خود بازگشت، گفت: «یا قوماه، مسلمان شوید که محمد عطای کسی می‌بخشد که وی ازدرویشی نترسد.»

Ва ҳам инс ривоят кунад ки : пайғамбарро слии аллоҳи алайҳу силами ҳаштод ҳазор дирам биовараданд . Бар гилӣмии рехт то ҳамаи бндод аз ҷои брнхост . Алии разии аллоҳ анҳу гуяд : « ман нигоҳ кардам андари он ҳоли сангӣ бар шиками баста буд аз гуруснагӣ . »

و هم اَنَس روایت کند که: پیغمبر را صلّی اللّه علیه و سلم هشتاد هزار درم بیاوردند. بر گلیمی ریخت تا همه بنداد از جای برنخاست. علی رضی اللّه عنه گوید: «من نگاه کردم اندر آن حال سنگی بر شکم بسته بود از گرسنگی.»

Дарвеширо аз мтأхрони султони шашсад дирами санги зар сов фиристод ки : « ин ба гармоба бидиҳ . » вай ба гармоба шуд . Тамом ба гармоба бон дод .

درویشی را از متأخران سلطان ششصد درم سنگ زر ساو فرستاد که: «این به گرمابه بده.» وی به گرمابه شد. تمام به گرمابه بان داد.

Ва пеш аз ин дар боби эсори андари мазҳаби нурёни андари ин маънӣ калимотӣ гуфтаем бар ин ихтисор кардем . Валлоҳи аълам .

و پیش از این در باب ایثار اندر مذهب نوریان اندر این معنی کلماتی گفته‌ایم بر این اختصار کردیم. واللّه اعلم.