Қавла , таъолӣ : « ё أиҳои аллазӣнаи омнўои қувои أнФскму أҳликм норо ( ۶/олтҳрим ) , эй أдбўҳм . »

قوله، تعالی: «یا أیّها الّذینَ آمَنوا قَوا أنْفُسَکُم و أهلیکُم ناراً (۶/التّحریم)، ای أدِّبُوهُم.»

Ва қол алнабӣ , алайҳи ассалом : « ҳасани алأдби ман алأимон . »

و قال النّبی، علیه السّلام: «حسنُ الأدَبِ مِنَ الأیمانِ.»

Ва низ гуфт : « أдбнии рабии Фأҳсни тأдибӣ . »

و نیز گفت: «أَدَّبَنی رَبّی فأحْسَنَ تَأْدیبی.»

Пас бидон ки зинату зеби ҳамаи умӯри динӣу дунёеи мутаъаллиқ ба одоб онаст ва ҳар мақомиро аз мақомоти аснофи халқ адабӣаст ва муттафиқанд кофару мусулмону мулҳиду муваҳҳиду суннӣу мбтдъ бар он ки ҳасани адаби андар муомилот некӯаст ва ҳеҷ расми андари олам бе истеъмоли адаб собит нагардад .

پس بدان که زینت و زیب همه امور دینی و دنیایی متعلق به آداب آن است و هر مقامی را از مقامات اصناف خلق ادبی است و متفق‌اند کافر و مسلمان و ملحد و موحد و سنی و مبتدع بر آن که حسن ادب اندر معاملات نیکوست و هیچ رسم اندر عالم بی استعمال ادب ثابت نگردد.

Ва одоби андари мардумии ҳифз мурувватасту андари дайни ҳифзи суннату андари муҳаббати ҳифзи ҳурмат ва ин ҳар се бо як дигар пайвастааст ; аз он чаҳ ҳар киро мурувват набошад мтобът суннат набошад ва ҳар киро ҳифз суннат набошад риоят ҳурмат набошад .

و آداب اندر مردمی حفظ مروت است و اندر دین حفظ سنت و اندر محبت حفظ حرمت و این هر سه با یک‌دیگر پیوسته است؛ از آن‌چه هر که را مروت نباشد متابعت سنت نباشد و هر که را حفظ سنت نباشد رعایت حرمت نباشد.

Ва ҳифзи адаби андари мъомлт аз таъзими матлӯб ҳосил ояд андари дил ,у таъзими ҳақу шъоири вай аз тақво буд ва ҳар ки ба бе ҳурматии таъзими шавоҳиди ҳақ ба зери пои оради вайро андари тариқати мутасаввифаи ҳеҷ насибӣ набошад ва ба ҳеҷ ҳоли скру ғалабаи мари толибро аз ҳифзи одоб манъ накунад ; аз он чаҳ адаби мари эшонро одат буду одати қарини табиат буду суқӯти табоиъ аз ҳайвони андари ҳеҷ ҳол то ҳаёт бар ҷойаст , маҳол бошад . Пас то шахси эшон бар ҷойаст дар кули аҳволи одоби мтобът бар эшон ҷорӣаст гоҳ ба такаллуфу гоҳ бетакаллуф . Чун ҳоли эшон сҳўсҳў бошад эшон ба такаллуфи ҳифз одоб мекунанд ва чун ҳоли эшон скр буд , ҳақи таъолии адаб бар эшон нигоҳ медорад ва ба ҳеҷ сифати тораки алодб вале набошад ; « лأн алмўдаҳ ъанд алодоби вҳсни алодоби сафаи алأҳбоб . »у ҳаркиро ҳақи таъолӣ кароматӣ диҳад далели он буд ки ҳукми одоби дайнро бар вай нигоҳ медорад . Ба хилофи гуруҳе аз млоҳдаҳи лънҳми аллоҳ ки гӯйанд : « чун бандаи андари муҳаббат мағлуб шавад ҳукми мтобъти азуӣ соқит шавад . » ва ин ба ҷои дигар мубин биорам , ани шоءи аллоҳ .

و حفظ ادب اندر معاملت از تعظیم مطلوب حاصل آید اندر دل، و تعظیم حق و شعایر وی از تقوی بود و هر که به بی حرمتی تعظیمِ شواهدِ حق به زیر پای آرد وی را اندر طریقت متصوّفه هیچ نصیبی نباشد و به هیچ حال سُکْر و غلبه مر طالب را از حفظ آداب منع نکند؛ از آن‌چه ادب مر ایشان را عادت بود و عادت قرین طبیعت بود و سقوط طبایع از حیوان اندر هیچ حال تا حیات بر جای است، محال باشد. پس تا شخص ایشان بر جای است در کل احوال آداب متابعت بر ایشان جاری است گاه به تکلف و گاه بی تکلف. چون حال ایشان صَحْوصَحْو باشد ایشان به تکلف حفظ آداب می‌کنند و چون حال ایشان سُکْر بود، حق تعالی ادب بر ایشان نگاه می‌دارد و به هیچ صفت تارک الادب ولی نباشد؛ «لأنَّ المَودَّةَ عندَ الآدابِ وحُسْنُ الآدابِ صِفَةُ الأحبابِ.» و هرکه را حق تعالی کرامتی دهد دلیل آن بود که حکم آداب دین را بر وی نگاه می‌دارد. به خلاف گروهی از ملاحده لعنهم اللّه که گویند: «چون بنده اندر محبت مغلوب شود حکم متابعت ازوی ساقط شود.» و این به جای دیگر مبین بیارم، ان شاء اللّه.

Аммо одоб бар се қисматаст : яке андари тавҳид бо ҳақи ъзу ҷл ва он чунон буд ки андари халаъу малаъ , худро аз беҳурматӣ нигоҳ дорад дар халаъи мъомлт чунон кунад ки андари мушоҳида мулӯк кунанд .

اما آداب بر سه قسمت است: یکی اندر توحید با حق عزّ و جلّ و آن چنان بود که اندر خلأ و ملأ، خود را از بی حرمتی نگاه دارد در خلأ معاملت چنان کند که اندر مشاهدهٔ ملوک کنند.

Ва андари ахбор сҳоҳаст ки рӯзии пайғамбари слии аллоҳи алайҳу силами гирд пой нишаста буд . Ҷабраил омад ва гуфт : « ё Муҳамад , إҷлси ҷаласаи алъбид . Бандае , чун бандагон нишин андари ҳазрати худованд , таъолӣ . »

و اندر اخبار صحاح است که روزی پیغمبر صلّی اللّه علیه و سلّم گرد پای نشسته بود. جبرئیل آمد و گفت: «یا محمّدُ، إجْلسْ جِلْسَةَ العبید. بنده‌ای، چون بندگان نشین اندر حضرت خداوند، تعالی.»

Ва гӯйанд ҳориси муҳосибии чиҳил соли рӯзу шаби пушт ба девор боз наниҳоду ҷуз ба ду зону нанишаст . Аз вай пурседанд ки : « худро ранҷа чаро май дорӣ ? » гуфт : « шарм дорам ки андари мшоҳдти ҳақи ҷузи банда вор биншинам . »

و گویند حارث محاسبی چهل سال روز و شب پشت به دیوار باز ننهاد و جز به دو زانو ننشست. از وی پرسیدند که: «خود را رنجه چرا می‌داری؟» گفت: «شرم دارم که اندر مشاهدت حق جز بنده وار بنشینم.»

Ва ман ки алии бен Усмон алҷлобӣам разии аллоҳи анҳу мардӣ дидам андари ниҳояти диёри хуросон ба дияӣ ки онро каманд мехонанду маърӯф буд он марди вайро адиби камандии хондандӣ . Фазлӣ тамом дошт . Ин марди бист сол бар пои устода буд ; ҷуз ба ташаҳҳуди намози нншстӣ . Аз ваии иллати он бпрсиднд . Гуфт : « маро ҳануз дарҷат он нест ки андари мушоҳида ҳақ биншинам . »

و من که علی بن عثمان الجلابی‌‌ام رضی اللّه عنه مردی دیدم اندر نهایت دیار خراسان به دیهی که آن را کُمَند می‌خوانند و معروف بود آن مرد وی را ادیب کُمَنْدی خواندندی. فضلی تمام داشت. این مرد بیست سال بر پای استاده بود؛ جز به تشهّدِ نماز ننشستی. از وی علت آن بپرسیدند. گفت: «مرا هنوز درجت آن نیست که اندر مشاهدهٔ حق بنشینم.»

Ва аз бўизид пурседанд , раҳмаи аллоҳ : « Бами ваҷдати моўҷдт ? » қол : « бҳсни алсҳбаҳи маъаи аллоҳ , ъзу ҷл . »

و از بویزید پرسیدند، رحمه اللّه: «بِمَ وَجَدْتَ ماوَجَدْتَ؟» قال: «بِحُسْنِ الصّحبةِ مَعَ اللّه، عزّ و جلّ.»

Гуфтандаш : « ба чаҳ ёфтӣ он чаҳ ёфтӣ ? » гуфт : « бдонкаҳ бо ҳақи таъолии суҳбат некӯ кардам ва бо адаб будаму андари халаъ ҳамчунон будам ки андари малаъ . »

گفتندش: «به چه یافتی آن‌چه یافتی؟» گفت: «بدانکه با حق تعالی صحبت نیکو کردم و با ادب بودم و اندر خلأ همچنان بودم که اندر ملأ.»

Ва оламёнро бояд ки ҳифзи одоби андари мшоҳдти маъбуди худ аз Зулайхо омӯзанд ки чун бо Юсуф хилват кард ва аз Юсуфи ҳоҷати худро иҷобати хост , нахуст рӯй бути худ ба чизе бапушед . Юсуфи алайҳ ассалом гуфт : « аз чаҳ мекунӣ ? » гуфт : « рӯй маъбуди бпўшидм то ваии марои брбӣ ҳурматӣ набинад ; ки он шарт адаб набошад . » ва чун Юсуф ба ёқӯб раседу худованди таъолии вайро висоли вай каромат кард Зулайхоро ҷавон гардонид ва ба ислом роҳ намӯд ва ба занӣ ба Юсуф дод . Юсуфи қасд вай кард Зулайхо аз вай бигурехт . Гуфт : « эй Зулайхои ман он дилрабои туам аз ман чаро ҳамеи гурезӣ ? магари дӯстии ман аз дилати пок шудааст ? » гуфт : « ло , валлоҳ ; ки дӯстӣ зиёдатаст аммо ман пайвастаи одоби ҳазрати маъбуди худ нигоҳ доштаам он рӯз ки бо ту хилват кардам маъбуди ман бутӣ буду вай ҳаргиз надидӣ , Фомо ба ҳукми он ки варои ду чашм бебасар буд , чизе бар он пӯшедам то тӯҳмат беадабӣ аз ман бархезад . Кунун ман маъбудӣ дорам ки биност бемқлту олат ва ба ҳар сифат ки бошам маро мебинад ман нахоҳам ки торак алодб бошам . »

و عالمیان را باید که حفظ آداب اندر مشاهدت معبود خود از زلیخا آموزند که چون با یوسف خلوت کرد و از یوسف حاجت خود را اجابت خواست، نخست روی بت خود به چیزی بپوشید. یوسف علیه السّلام گفت: «از چه می‌کنی؟» گفت: «روی معبود بپوشیدم تا وی مرا بربی حرمتی نبیند؛ که آن شرط ادب نباشد.» و چون یوسف به یعقوب رسید و خداوند تعالی وی را وصال وی کرامت کرد زلیخا را جوان گردانید و به اسلام راه نمود و به زنی به یوسف داد. یوسف قصد وی کرد زلیخا از وی بگریخت. گفت: «ای زلیخا من آن دلربای توام از من چرا همی‌گریزی؟ مگر دوستی من از دلت پاک شده است؟» گفت: «لا، واللّه؛ که دوستی زیادت است اما من پیوسته آداب حضرت معبود خود نگاه داشته‌‌ام آن روز که با تو خلوت کردم معبود من بتی بود و وی هرگز ندیدی، فاما به حکم آن که ورا دو چشم بی بصر بود، چیزی بر آن پوشیدم تا تهمت بی ادبی از من برخیزد. کنون من معبودی دارم که بیناست بی مُقلت و آلت و به هر صفت که باشم مرا می‌بیند من نخواهم که تارک الادب باشم.»

Ва чун расӯлро слии аллоҳи алайҳ ба миъроҷи бурданд аз ҳифзи адаб ба кунин нанагирист ; комаи қоли аллоҳи таъолӣ : « мо зоғи албсру мотғӣ ( ۱۷/олнҷм ) , эй : мо зоғи албсри брؤиаҳи алднёу мотғии брؤиаҳи алъқбӣ . »

و چون رسول را صلّی اللّه علیه به معراج بردند از حفظ ادب به کونین ننگریست؛ کما قال اللّه تعالی: «ما زاغَ الْبَصَرُ و ماطَغی (۱۷/النّجم)، ای: ما زاغَ البصرُ برؤیة الدّنیا و ماطغی برؤیة العقبی.»

Ва дигари қисмат , адаб бо худ андари мъомлт ва он чунон бошад ки андари ҳамаи аҳволи мурувватро муроот кунад бо нафаси худ ; то он чаҳ андари суҳбати халқу ҳақ беадабӣ бошад андари суҳбат бо худ истеъмол накунаду баёни ин он буд ки ҷуз рост нагӯяд ва он чаҳ худ медонад хилофи он бар забон рондан раво надорад ; ки андари он бемурувватӣ бошаду дигари он ки кам хӯрд то ба таҳоратгоҳи камтар бояд шуду сдигри он ки андар чизе нанигарад аз он худ ки ба ҷуз ӯро нишоед нагирист ; ки аз амӣралмуъминӣни алии карами аллоҳ виҷҳа меояд ки : ҳаргизи урати худ надида буд . Аз вай пурседанд , гуфт : « ман шарм дорам аз хештан ки дар чизе нагарм ки назар ба аҷноси он ҳаром буд . »

و دیگر قسمت، ادب با خود اندر معاملت و آن چنان باشد که اندر همه احوال مروت را مراعات کند با نفس خود؛ تا آن‌چه اندر صحبت خلق و حق بی ادبی باشد اندر صحبت با خود استعمال نکند و بیان این آن بود که جز راست نگوید و آن‌چه خود می‌داند خلاف آن بر زبان راندن روا ندارد؛ که اندر آن بی مروتی باشد و دیگر آن که کم خورد تا به طهارتگاه کمتر باید شد و سدیگر آن که اندر چیزی ننگرد از آنِ خود که به‌جز او را نشاید نگریست؛ که از امیرالمؤمنین علی کرّم اللّه وَجْهَهُ می‌آید که: هرگز عورت خود ندیده بود. از وی پرسیدند، گفت: «من شرم دارم از خویشتن که در چیزی نگرم که نظر به اجناس آن حرام بود.»

Ва дигари қисмат , адаб бо халқи андари суҳбат ,у муҳимтарин , адаби суҳбат халқ астанд рсФру ҳзр ба ҳасани мъомлту ҳифзи суннат .

و دیگر قسمت، ادب با خلق اندر صحبت، و مهم‌ترین، ادب صحبت خلق است اند رسفر و حضر به حسن معاملت و حفظ سنت.

Ва ин ҳар се навъро аз одоб аз як дигар ҷудо натавон кард ва акнӯн ман ба миқдори имкони мари инро тартиби даҳум то бар туу хонандагон , тариқи он саҳл тар гардад . Ва биллоҳи алъўну алтўФиқу ҳсбнои аллоҳ .

و این هر سه نوع را از آداب از یک‌دیگر جدا نتوان کرد و اکنون من به مقدار امکان مر این را ترتیب دهم تا بر تو و خوانندگان، طریق آن سهل‌تر گردد. و باللّه العونُ و التّوفیقُ و حسبنا اللّه.