Чун муҳимтарин чизҳо бдонстӣ ки мурӣдро ҳақи суҳбат буд , ломҳолаҳи риояти суҳбат фариза бошад ; аз он чаҳ танҳо бӯдани мурӣдро ҳалокат буд ; лқўлаҳ , алайҳи ассалом : « алшитони маъаи алвоҳад . Дев бо он кас буд ки танҳо буд » ;у қавла , таъолӣ : « мо икўн ман наҷӯй сулсаи алои ҳўи робиъаам ( ۷/олмҷодлаҳ ) , набошад аз шумо се каси ало ки чаҳоруми эшон худованд таъолӣ бошад . » пас ҳеҷ офати мурӣдро чун танҳо бӯдан нест .

چون مهم‌ترین چیزها بدانستی که مرید را حق صحبت بود، لامحاله رعایت صحبت فریضه باشد؛ از آن‌چه تنها بودن مرید را هلاکت بود؛ لقوله، علیه السّلام: «الشَّیْطانُ مَعَ الواحِدِ. دیو با آن کس بود که تنها بود»؛ و قوله، تعالی: «ما یکونُ مِنْ نَجْوی ثَلثَةٍ الّا هُوَ رابعُهم (۷/المجادله)، نباشد از شما سه کس الا که چهارم ایشان خداوند تعالی باشد.» پس هیچ آفت مرید را چون تنها بودن نیست.

Ва андар ҳикоёт ёфтам ки мурӣдиро аз он ҷунайди разии анҳу сӯрат нест ки : « ман ба дарҷати камоли расидам ва танҳо бӯдани маро аз суҳбати беҳтар . » ба гӯшае андар шуду сар аз суҳбати ҷамоати дркшид . Чун шаб андар омадӣ уштурии бёўрдндӣу вайро гуфтандӣ ки : « туро ба биҳишт май бояд шудан . » вай бар он нишастӣ ва мерафтӣ то ҷойгоҳӣ падед омад хурраму гуруҳеи хуби сӯрату таомҳои хушу обҳои равон то саҳаргоҳи вайро он ҷои бдоштндӣ . Онгоҳ ба хоб андар шудӣ , чун бедор шудӣ худро бар дар савмиъа худ дидӣ то ръўнти одамияти андари вай таъбия кард внхўти ҷавонии андари дили ваии таъсири худ зоҳир кард . Забон даъвӣ бикшод ва мегуфт : « маро чунин мебошад . » то хабар ба ҷунайди бурданд вай бархест ва ба дар савмиъа вай омад . Вайро ёфт зҳўии андари сари афкандау такаббурии фурӯи гстридаҳ . Ҳол аз вай бипурсед . Ваии ҷумла бо ҷунайд бигуфт . Ҷунайди разии аллоҳ анҳу гуфт : « чун имшаб бидон ҷой барисӣ , се бор бигӯӣ : лоҳўли влоқўаҳи алои биллоҳи алълии алъзим . » чун шаб андар омад вайро май бурданду вай бар ҷунайд ба дил инкор мекард . Чун замонии баромади мари таҷрибаро се бори калима « лоҳўл » бигуфт он ҷумлаи бхрўшиднд ва бирафтанд . Вай ёфт худро андари миёни мзблаҳ Эй нишастау лухтии устихонҳои мурдори баргарди ваии ниҳода . Бар ?хитои худ воқиф шуду таъаллуқ ба тавба кард ва ба суҳбати пайваст .

و اندر حکایات یافتم که مریدی را از آنِ جنید رُضِی عنه صورت نیست که: «من به درجت کمال رسیدم و تنها بودن مرا از صحبت بهتر.» به گوشه‌ای اندر شد و سر از صحبت جماعت درکشید. چون شب اندر آمدی اشتری بیاوردندی و وی را گفتندی که: «تو را به بهشت می‌باید شدن.» وی بر آن نشستی و می‌رفتی تا جایگاهی پدید آمد خرم و گروهی خوب صورت و طعام‌های خوش و آب‌های روان تا سحرگاه وی را آن‌جا بداشتندی. آنگاه به خواب اندر شدی، چون بیدار شدی خود را بر در صومعهٔ خود دیدی تا رعونت آدمیت اندر وی تعبیه کرد ونخوت جوانی اندر دل وی تأثیر خود ظاهر کرد. زبان دعوی بگشاد و می‌گفت: «مرا چنین می‌باشد.» تا خبر به جنید بردند وی برخاست و به در صومعهٔ وی آمد. وی را یافت زَهوی اندر سر افکنده و تکبری فرو گستریده. حال از وی بپرسید. وی جمله با جنید بگفت. جنید رضی اللّه عنه گفت: «چون امشب بدان جای برسی، سه بار بگوی: لاحولَ ولاقوّةَ الّا باللّه العلیّ العظیم.» چون شب اندر آمد وی را می‌بردند و وی بر جنید به دل انکار می‌کرد. چون زمانی برآمد مر تجربه را سه بار کلمهٔ «لاحول» بگفت آن جمله بخروشیدند و برفتند. وی یافت خود را اندر میان مَزْبله‌ای نشسته و لختی استخوان‌های مردار برگرد وی نهاده. بر خطای خود واقف شد و تعلق به توبه کرد و به صحبت پیوست.

Ва мурӣдро ҳеҷ офат чун танҳоӣ набошад . Ва шарти суҳбати эшон онаст ки ҳар касеро андари дарҷат вай бидоранд , чун бо перон ба ҳурмат бӯдан ва бо ҳам ҷинсон ба ъушрати зистан ва бо кӯдакони шафқати брзидн ; чунон ки перонро андари дараҷа падарон донаду ҳамҷинсонро андари дараҷа бародарон донаду кӯдаконро андари маҳали фарзандон ва аз ҳақад тбро кунад ва аз ҳасад бипарҳезад ва аз кӣна эъроз кунаду насиҳат аз ҳеҷ кас дареғ надорад . Ва раво нест андари суҳбат , як дигарро ғайбат кардану хиёнати брзидн ва ба қавлу феъл бо як дигари инкор кардан ; аз он чаҳ чун ибтидои суҳбат аз барои худоӣ буд ъзу ҷл бояд то ба феълӣ ё ба қавлӣ ки аз банда зоҳир шавад онро бурӣда нагардонанд .

و مرید را هیچ آفت چون تنهایی نباشد. و شرط صحبت ایشان آن است که هر کسی را اندر درجت وی بدارند، چون با پیران به حرمت بودن و با هم جنسان به عشرت زیستن و با کودکان شفقت برزیدن؛ چنان‌که پیران را اندر درجهٔ پدران داند و همجنسان را اندر درجهٔ برادران داند و کودکان را اندر محل فرزندان و از حقد تبرا کند و از حسد بپرهیزد و از کینه اعراض کند و نصیحت از هیچ کس دریغ ندارد. و روا نیست اندر صحبت، یک‌دیگر را غیبت کردن و خیانت برزیدن و به قول و فعل با یک‌دیگر انکار کردن؛ از آن‌چه چون ابتدا صحبت از برای خدای بود عزّ و جلّ باید تا به فعلی یا به قولی که از بنده ظاهر شود آن را بریده نگردانند.

Ва ман аз шайхи алмшоихи Абулқосими куркони пурсидами разии аллоҳи анҳу ки : « шарт суҳбат чист ? » гуфт : « он ки ҳазз худ наҷӯӣ андари суҳбат ; ки ҳамаи офоти суҳбат аз онаст ки ҳар касе аз он ҳазз худ талабанду толиби ҳаззро танҳои беҳтар аз суҳбат ва чун ҳаззи худ фурӯ гузораду ҳзўзи соҳиби худро риоят кунад андари суҳбат мсиб бошад . »

و من از شیخ المشایخ ابوالقاسم کُرّکان پرسیدم رضی اللّه عنه که: «شرط صحبت چیست؟» گفت: «آن که حظ خود نجویی اندر صحبت؛ که همه آفات صحبت از آن است که هر کسی از آن حظ خود طلبند و طالب حظ را تنهایی بهتر از صحبت و چون حَظّ خود فرو گذارد و حظوظ صاحب خود را رعایت کند اندر صحبت مُصیب باشد.»

Яке гуяд аздрўишон ки : вақте аз Кӯфа бирафтам ба қасди Макка , иброҳӣми хавосро ёфтам разии аллоҳи анҳу дар роҳ . Азуии суҳбати хостам . Маро гуфт : « суҳбатро амӣрӣ бояд ё фармонбардорӣ , чаҳ хоҳии амир ту бошӣ ё ман ? » гуфтам : « амир ту бош . » гуфт : « ?ҳулло , ту аз фармони амир берун меЭй . » гуфтам : « раво бошад . » гуфт : чун ба манзил раседем , маро гуфт : « биншин . » чунон кардам . Ваии об аз чоҳ баркашид . Сард буд , ҳизум фароҳам оварад ва оташ барафрӯхт андари зери майлӣ ва ба ҳар кор ки ман қасд кардамӣ гуфтӣ : « шарти фармони нигоҳи дор . » чун шаб андар омад боронии азим андар гирифт . Ваии мураққаъаи худ берун кард ва то бомдод бар сари ман устода буду мураққаъа бар ду дасти афканда ва ман шарманда мебудам ба ҳукми шарт ҳеҷ натавонистам гуфт . Чун бомдод шуд , гуфтам : « аиҳо ашшайх , имрӯзи амир ман бошам . » гуфт : « савобед . » чун ба манзил раседем , ваии ҳамон хизмат бар даст гирифт . Ман гуфтам : « аз фармон берун меЭй . » маро гуфт : « аз фармон касе берун ояд ки амирро хизмат худ фармоед . » то ба Маккаи ҳам бар ин сифат бо ман суҳбат кард ва чун ба Маккаи омадем аз шарм вай бигурехтам то дар мно маро бидид ва гуфт : « эй писар бар ту бодо ки бо даравишони суҳбат чунон кунӣ ки ман бо ту кардам . »

یکی گوید ازدرویشان که: وقتی از کوفه برفتم به قصد مکه، ابراهیم خواص را یافتم رضی اللّه عنه در راه. ازوی صحبت خواستم. مرا گفت: «صحبت را امیری باید یا فرمانبرداری، چه خواهی امیر تو باشی یا من؟» گفتم: «امیر تو باش.» گفت: «هلا، تو از فرمان امیر بیرون میای.» گفتم: «روا باشد.» گفت: چون به منزل رسیدیم، مرا گفت: «بنشین.» چنان کردم. وی آب از چاه برکشید. سرد بود، هیزم فراهم آورد و آتش برافروخت اندر زیر میلی و به هر کار که من قصد کردمی گفتی: «شرط فرمان نگاه دار.» چون شب اندر آمد بارانی عظیم اندر گرفت. وی مرقعهٔ خود بیرون کرد و تا بامداد بر سر من استاده بود و مرقعه بر دو دست افکنده و من شرمنده می‌بودم به حکم شرط هیچ نتوانستم گفت. چون بامداد شد، گفتم: «ایّها الشیخ، امروز امیر من باشم.» گفت: «صواب اید.» چون به منزل رسیدیم، وی همان خدمت بر دست گرفت. من گفتم: «از فرمان بیرون میای.» مرا گفت: «از فرمان کسی بیرون آید که امیر را خدمت خود فرماید.» تا به مکه هم بر این صفت با من صحبت کرد و چون به مکه آمدیم از شرم وی بگریختم تا در منا مرا بدید و گفت: «ای پسر بر تو بادا که با درویشان صحبت چنان کنی که من با تو کردم.»

Рӯй ани инси бен молик , анаи қол : « суҳбати расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу силами ъушри синӣну хизмата , Фўоллаҳи мо қоли лӣ :ов қт , ва мо қоли лшиءи феълат : лами феълати кзо ? влои лшиءи лами أФълаҳи أлои феълати кзо . » гуфт : « даҳ соли расӯлро алайҳи ассалом хизмат кардам ба худоӣ ки ҳаргиз маро нагуфт ки :ов ,у ҳаргизи ҳеҷ кор накардам ки маро бигуфт ки : чаро кардӣ ? ва он чаҳ накардам , ҳаргиз маро нагуфт ки : фалони кор чаро накардӣ ? »

رُوِی عن انس بن مالک، انّه قال: «صَحبتُ رسولَ اللّه صلّی اللّه علیه و سلّم عَشَرَ سنینَ و خَدَمْتُه، فواللّهِ ما قالَ لی: اُفٍّ قَطُّ، و ما قالَ لِشَیءٍ فعلتُ: لِمَ فعلتَ کذا؟ ولا لشیء لم أفعلْه ألّا فَعَلْتَ کذا.» گفت: «ده سال رسول را علیه السّلام خدمت کردم به خدای که هرگز مرا نگفت که: اُفّ، و هرگز هیچ کار نکردم که مرا بگفت که: چرا کردی؟ و آن‌چه نکردم، هرگز مرا نگفت که: فلان کار چرا نکردی؟»

Пас ҷумлаи даравишон бар ду қисматанд : яке муқӣмону дигари як мусофирону машойихро разии анҳуам суннат онаст ки : бояд то мусофирони мари муқӣмонро бар худ фазл ниҳанд ; аз он чаҳ эшон бар насиби худ май раванду муқӣмон ба ҳақ хизмат нишастаанду андари мусофирони аломат талабасту андари муқӣмон аморат ёфт . Пас фазл бошад онро ки ёфт ва фурӯ нишаст ва аз талаб биёсуд бар он кас ки май талабаду муқӣмонро бояд ки мусофиронро бар худ фазл ниҳанд ; аз он чаҳ эшон асҳоб алойиқанду мусофирон аз алойиқ фард гаштаанду онони андар талабанду ӣнони андар вифқатанд . Ва бояд то перони ҷавононро бар худ фазл ниҳанд ; ки эшон андари дунёи қариб алъҳд таранду гуноҳашон камтараст ва бояд то ҷавонони перонро бар худ фазл ниҳанд ки эшон андари ибодат собиқанду андари хизмати мақдам ва чун чунин бошад ҳар ду гуруҳ ба як дигар наҷот ёбанду ало ҳалок гирданд .

پس جملهٔ درویشان بر دو قسمتاند: یکی مقیمان و دیگر یک مسافران و مشایخ را رُضِیَ عنهم سنت آن است که: باید تا مسافران مر مقیمان را بر خود فضل نهند؛ از آن‌چه ایشان بر نصیب خود می‌روند و مقیمان به حق خدمت نشسته‌اند و اندر مسافران علامتِ طلب است و اندر مقیمان امارتِ یافت. پس فضل باشد آن را که یافت و فرو نشست و از طلب بیاسود بر آن کس که می‌طلبد و مقیمان را باید که مسافران را بر خود فضل نهند؛ از آن‌چه ایشان اصحاب علایق‌اند و مسافران از علایق فرد گشته‌اند و آنان اندر طلب‌اند و اینان اندر وَفْقَت‌اند. و باید تا پیران جوانان را بر خود فضل نهند؛ که ایشان اندر دنیا قریب العهد ترند و گناهشان کمتر است و باید تا جوانان پیران را بر خود فضل نهند که ایشان اندر عبادت سابق‌اند و اندر خدمت مقدم و چون چنین باشد هر دو گروه به یک‌دیگر نجات یابند و الّا هلاک گردند.