Бидон أсъдки аллоҳ ки сабаби ҳусӯли илми ҳавос хумсаст : яке самъ , дуюми басар , сими завқ , чаҳоруми шам , панҷуми ламсу худованди табораку таъолии мари дилро ин панҷ дар бёФридаҳаст ва ҳар ҷинси илмро ба яке аз ин бози баста ; чун самъро илм ба асвоту ахбор ,у басарро илм ба алвону аҷносу мари завқро илм ба ҳлўи мар ,у шамро илм ба натану роиҳау ламсро илм ба хушунату лин ва аз ин панҷ ҳавоси чаҳорро самъи гардонидау чашмро бсрўи комро завқу биниро шаму ламсро андари ҳамаи андом маҷол додааст ; аз он чаҳ ҷуз чашм набинаду ҷуз гӯш нашунӯду ҷузи бинии набавӣаду ҷузи коми мазаи наёбад аммо тан ба бсоўши андоми нарм аз дурушту гарм аз сард , боз донад .

بدان أسْعَدَکَ اللّه که سبب حصول علم حواس خمس است: یکی سمع، دویم بصر، سیم ذوق، چهارم شم، پنجم لمس و خداوند تبارک و تعالی مر دل را این پنج در بیافریده است و هر جنس علم را به یکی از این باز بسته؛ چون سمع را علم به اصوات و اخبار، و بصر را علم به الوان و اجناس و مر ذوق را علم به حُلْو مُرّ، و شمّ را علم به نَتْن و رایحه و لمس را علم به خشونت و لین و از این پنج حواس چهار را سمع گردانیده و چشم را بصرو کام را ذوق و بینی را شم و لمس را اندر همه اندام مجال داده است؛ از آن‌چه جز چشم نبیند و جز گوش نشنود و جز بینی نبوید و جز کام مزه نیابد اما تن به بساوش اندام نرم از درشت و گرم از سرد، باز داند.

Ва аз рӯй ҷавоз ҷоиз бошадӣ ки ин ҳар як андари ҳамаи аъзо шойиъ бошадӣ ; чунон ки ламс ва ба наздики мӯътазила раво набошад ки ҳар яке зоҷри маҳаллии махсӯс буд вботласт қавли эшон ба ҳосаҳи ламс ; ки онро маҳаллӣ махсӯс нест ва чун яке бад-ӣни сифати раво буд дигаронро ҳам раво буд .

و از روی جواز جایز باشدی که این هر یک اندر همه اعضا شایع باشدی؛ چنان‌که لمس و به نزدیک معتزله روا نباشد که هر یکی زاجر محلی مخصوص بود وباطل است قول ایشان به حاسّهٔ لمس؛ که آن را محلی مخصوص نیست و چون یکی بدین صفت روا بود دیگران را هم روا بود.

Ва муроди ин ҷои ҷуз инаст аммо аз ин миқдор чора надидам мари таҳқиқи баёни маъниро .

و مراد این‌جا جز این است اما از این مقدار چاره ندیدم مر تحقیق بیان معنی را.

Пас аз ин чаҳор ҳавос ки зикри эшон гузашт , бе панҷуми он ки самъаст яке бибинад викии ббўид ва яке бичишад ва яке бисоўд ва раво бошад ки андар дидан ин олами бадеъу бўиидни чизҳои хуш ва чашедани неъматҳои некӯу бсўдни чизҳои нарми мари ақлро далел гардад ба маърифат ва ба худовандаши роҳи намояд ; аз он ки бидонад ки : олам муҳаддисаст ки маҳал тағайюраст ва он чаҳ аз ҳодис холӣ набошад муҳаддис буд ва инро офаридагорӣаст на азҷнси он ки мкўнасту офаридагор ӯ мкўн ва он муҷассамасту офаридагор ӯ муҷассаму офаридагораш қадимаст ва он муҳаддису офаридагораши номутаноҳӣ ва он мутаноҳӣ ва қодираст ба ҳамаи чизҳо ва бар ҳамаи корҳо ва оламаст ба ҳамаи маълӯмоту тасарруфаши андари малик ҷоизаст он чаҳ хоҳад тавонад аз фиристодани расӯлон бо бурҳонҳои содиқ . Аммо ин ҷумла бар вай воҷиб набошад то вуҷуби маърифат ба самъи маълум худ нигараданд ва он чаҳ мӯҷиб самъаст ва аз инаст ки аҳли суннат фазл ниҳанд самъро бар басари андари дори таклиф .

پس از این چهار حواس که ذکر ایشان گذشت، بی پنجم آن که سمع است یکی ببیند ویکی ببوید و یکی بچشد و یکی بیساود و روا باشد که اندر دیدن این عالم بدیع و بوییدن چیزهای خوش و چشیدن نعمت‌های نیکو و بسودن چیزهای نرم مر عقل را دلیل گردد به معرفت و به خداوندش راه نماید؛ از آن که بداند که: عالم محدث است که محل تغیر است و آن‌چه از حادث خالی نباشد محدَث بود و این را آفریدگاری است نه ازجنس آن که مکوَّن است و آفریدگار او مکون و آن مجسَّم است و آفریدگار او مجسِّم و آفریدگارش قدیم است و آن محدَث و آفریدگارش نامتناهی و آن متناهی و قادر است به همه چیزها و بر همه کارها و عالم است به همه معلومات و تصرفش اندر ملک جایز است آن‌چه خواهد تواند از فرستادن رسولان با برهان‌های صادق. اما این جمله بر وی واجب نباشد تا وجوب معرفت به سمع معلوم خود نگرداند و آن‌چه موجَب سمع است و از این است که اهل سنت فضل نهند سمع را بر بصر اندر دار تکلیف.

Ва агар мхтиӣ гуяд : « самъи маҳал хабарасту басари мавзеи назару дидори худованди ҷли ҷалолаи фозилтар аз шунидани калом вай бошад , бояд то басари фозилтар аз самъ бошад . »

و اگر مخطیی گوید: «سمع محل خبر است و بصر موضع نظر و دیدار خداوند جل جلاله فاضل‌تر از شنیدن کلام وی باشد، باید تا بصر فاضل‌تر از سمع باشد.»

Гӯйем : мо ба самъ медонем ки руят хоҳад буд андари биҳишт ки андари ҷавози руят ба ақли ҳиҷоб аз кашфи аввалӣ тар набошад . Ба хабар донистем ки муъминонро мкошФ гирданду ҳиҷоби асрор эшон баргирад то худоиро ъзу ҷли бибинанди пас самъи фозил тар омад аз басар . Ва низ ҷумлаи аҳкоми шариъат бар самъ мабнӣаст ; чаҳ агар самъ набӯдӣ саботи он маҳол будӣ . Ва низ анбиёи салавоти аллоҳи алайҳим ки омаданд нахуст бигуфтанд , то он ки мустамеъ буданд пас бгрўиднд . Онгоҳ муъҷиза бинмуданд ва андар дид муъҷизаи таъкиди он ҳам бар самъ буду бад-ӣни далоил ҳар ки самоъро инкор кунад куллӣ шариъатро инкор карда бошаду ҳукми он бар худ бпўшидаҳ .

گوییم: ما به سمع می‌دانیم که رؤیت خواهد بود اندر بهشت که اندر جواز رؤیت به عقل حجاب از کشف اولی‌تر نباشد. به خبر دانستیم که مؤمنان را مکاشف گرداند و حجاب اسرار ایشان برگیرد تا خدای را عزّ و جلّ ببینند پس سمع فاضل‌تر آمد از بصر. و نیز جملهٔ احکام شریعت بر سمع مبنی است؛ چه اگر سمع نبودی ثبات آن محال بودی. و نیز انبیا صلوات اللّه علیهم که آمدند نخست بگفتند، تا آن که مستمع بودند پس بگرویدند. آنگاه معجزه بنمودند و اندر دید معجزه تاکید آن هم بر سمع بود و بدین دلایل هر که سماع را انکار کند کلی شریعت را انکار کرده باشد و حکم آن بر خود بپوشیده.

Ва акнӯн ман аҳкоми он мстўФозоҳр кунам , ани шоءи аллоҳи вҳдаҳу сидқи аллоҳи ваъда .

و اکنون من احکام آن مستوفاظاهر کنم، ان شاء اللّه وَحْدَه و صدق اللّه وَعْدَه.