Зар эксир офтобасту сими эксири моҳ ,у нахусти кас ки зару сим аз кон берун оварад ҷамшед буд . Ва чун зару сим аз кон берун оварад фармуд то зарро чун қурсаи офтоб гирд карданд , ва бар ҳар ду рӯй сӯрати офтоб меҳр ниҳоданд , ва гуфтанд ин подшоҳ мардумонаст андарин замин чунонк офтоби андари осмон ,у симро чун қурса моҳ карданд , ва бар ҳар ду рӯй сӯрати моҳ меҳр ниҳоданд , ва гуфтанд ин кадхудоӣ мардумонаст андари замин чунонк моҳи андари осмон . Ва мари зарро ки худованд кимиёст шамс наҳор алҷд хондаанд яъне офтоби рӯзи бахту мари симро қамари лайли алҷд яъне моҳу шаб ,у марворидро кавкаби смоءи алғнӣ яъне ситораи осмони тавонгарӣ ,у гуруҳеи зиракони мари зарро норштоءи алФқр хондаанд яъне оташи зимистони дарвешӣ ,у гуруҳеи ҳи ҳ ? қулӯби алаҷала яъне хрмиҳоءи дили бузургон , гуруҳеи нарҷиси равзаи алмалик яъне наргиси бӯстони шоҳӣ ,у гуруҳеи қурраи айни аддӣн яъне равшанои чашми дайн . Ва шарафи зар бар гўҳрҳоءи гдозндаҳи чунон ниҳодаанд ки шарафи одамӣ бар дигари ҳайвонот . Ва аз хоситҳоءи зар яке онаст ки дидори ваии чашмро равшан кунад ,у дилро шодмон гирданд ,у дигари онки мардро диловар кунад ,у донишро қӯт диҳад ,у сдигри онки некуии сӯрат афзӯн кунад ,у ҷавонӣ тоза дорад , ва ба перии дайри расонад ,у чаҳоруми айшро биафзояд , ва ба чашми мардум азиз бошад . Ва аз бузургӣ ( эй ) ки зарро доштаанд мулӯки аҷами ду чизи заррин касеро ндодндии яке ҷому дигари рикоб . Ва дар хавос чунон овардаанд ки кӯдаки хирадро чун ба дорўдон зараш ширдаанд ороста сухан ояд , ва бар дили мардум ширин ояд , ва ба тани мардона ,у эмин буд аз бемории саръ , ва дар хоб натарсад , ва чун ба майли заррини чашм серума кунанд аз шаби кӯрӣу об давидани чашми эмин буд , ва дар қӯти басар зиёдат кунаду хлохли заррин чун бар пои бозбнднд бар шикори далертар ва хуррамтар равад . Ва ҳар ҷароҳатӣ ки ба зар уфтад зуд ба шавад валикини сар баҳам наёрад ва аз баҳри ин занони бузургони духтарону писарони хешро гӯш ба сӯзани заррин сӯрох кунанд то он сӯрохи ҳаргизи сар баҳам наёрад . Ва ба кӯзаи заррини об хӯрдан аз истисқои эмин буду дилро шодмона дорад , ва азин сабаби атиббо ба муфарраҳи андари зару симу марвориди аФгннду авду машку абрешим , ба ҳукми онк ҳар заъфӣ ки дилро уфтад аз ғам ё андешаи онро ба гавҳари зару сими тавон барад ,у онч аз ҷиҳат инқибоз уфтад ба машку авду абрешим ба салоҳ тавон оварад ,у ончӣ аз ғалаба хӯн уфтад ба каҳрабои ванд ? ? ,у ончӣ аз стбрӣ хӯн уфтад ба марвориду абрешим .

زر اکسیر آفتابست و سیم اکسیر ماه، و نخست کس که زر و سیم از کان بیرون آورد جمشید بود. و چون زر و سیم از کان بیرون آورد فرمود تا زر را چون قرصه آفتاب گرد کردند، و بر هر دو روی صورت آفتاب مُهر نهادند، و گفتند این پادشاه مردمانست اندرین زمین چنانک آفتاب اندر آسمان، و سیم را چون قرصه ماه کردند، و بر هر دو روی صورت ماه مُهر نهادند، و گفتند این کدخدای مردمانست اندر زمین چنانک ماه اندر آسمان. و مر زر را که خداوند کیمیاست شمس نهار الجد خوانده‌اند یعنی آفتاب روز بخت و مر سیم را قمر لیل الجد یعنی ماه و شب، و مروارید را کوکب سماء الغنی یعنی ستاره آسمان توانگری، و گروهی زیرکان مر زر را نارشتاء الفقر خوانده‌اند یعنی آتش زمستان درویشی، و گروهی ح ح؟ قلوب الاجله یعنی خرمیهاء دل بزرگان، گروهی نرجس روضه الملک یعنی نرگس بوستان شاهی، و گروهی قره عین الدین یعنی روشنایی چشم دین. و شرف زر بر گوهرهاء گدازنده چنان نهاده‌اند که شرف آدمی بر دیگر حیوانات. و از خاصیتهاء زر یکی آنست که دیدار وی چشم را روشن کند، و دل را شادمان گرداند، و دیگر آنک مرد را دلاور کند، و دانش را قوت دهد، و سدیگر آنک نیکویی صورت افزون کند، و جوانی تازه دارد، و به پیری دیر رساند، و چهارم عیش را بیفزاید، و به چشم مردم عزیز باشد. و از بزرگی (ای) که زر را داشته‌اند ملوک عجم دو چیز زرین کسی را ندادندی یکی جام و دیگر رکاب. و در خواص چنان آورده‌اند که کودک خرد را چون به دارودان زرش شیردهند آراسته‌سخن آید، و بر دل مردم شیرین آید، و به تن مردانه، و ایمن بود از بیماری صرع، و در خواب نترسد، و چون به میل زرین چشم سرمه کنند از شب کوری و آب دویدن چشم ایمن بود، و در قوت بصر زیادت کند و خلاخل زرین چون بر پای بازبندند بر شکار دلیرتر و خرمتر رود. و هر جراحتی که به زر افتد زود به شود ولیکن سر بهم نیارد و از بهر این زنان بزرگان دختران و پسران خویش را گوش به سوزن زرین سوراخ کنند تا آن سوراخ هرگز سر بهم نیارد. و به کوزه زرین آب خوردن از استسقا ایمن بود و دل را شادمانه دارد، و ازین سبب اطبا به مفرح اندر زر و سیم و مروارید افگنند و عود و مشک و ابریشم، به حکم آنک هر ضعفی که دل را افتد از غم یا اندیشه آن را به گوهر زر و سیم توان برد، و آنچ از جهت انقباض افتد به مشک و عود و ابریشم به صلاح توان آورد، و آنچه از غلبه خون افتد به کهربا وند؟؟، و آنچه از سطبری خون افتد به مروارید و ابریشم.