Маликоу подшоҳо , оташҳои ҳирси моро ба оби раҳмат хеш бинишон . Ҷони муштоқонро шароб ваҳдат бичашон . Змирдли моро ба анвори маърифату асрори ваҳдат , мунаввару равшани дор . Домҳои умеди моро ки дар саҳрои съти раҳмати ту бозгшодаҳем ба мурғони саодат ва шикорҳои каромати мушаррафу макрами гардон , оҳи саҳаргоҳи сӯхтагони роҳро ба самъи қабулу ъотФт истимоъ кун . Дӯди дил бедилонро ки аз сӯзи фироқи он маҷмаъи арвоҳ , ҳар дами он дӯди бртобхонаҳи фалак барме ояд ба атри висоли муаттари гардон . Қолу қили моро ва гуфту шунӯди моро ки чун посбонон бар боми салтанати ишқ , насиби мудом бахшиш фармо . Қоли моро хулосаи ҳол « иўФиҳми аҷўрҳми бғирҳсоб » чӯбак мезананд аз иҷрои гардон . Ҳоли моро аз шарафоти қоли даргузарони моро аз дшмнкомӣ ҳар ду ҷаҳони нигоҳи дор . Ончӣ душманон мехоҳанд бар мо , аз мо даври дор . Ончӣ дӯстон мехоҳанд ва гумон мебаранд , моро олӣтару беҳтар аз он гардон . эй хазонаи лутфи ту бепоён вае дарёӣ бо паҳноӣ бо карами ту бекарон . Ибтидои тзкир ба хабарӣ кунем аз ахёри Мустафавии слии аллоҳи алайҳу силами он бшири нзир ва он нзир беназир , Сайиди алмрслини чароғи осмону замин , лақади ҷоءи фии асҳи алонбоءи ани аФсҳи алонбёءи алайҳи афзали алслўот ва аълоҳоу касод умматӣ ъанд фасоди умматӣ , алои ман тамассук бснтӣ ъанд фасоди умматии фалаи аҷрмоӣаҳ » : акмали алтҳёту асноҳои анаи қоли сидқи алифи шаҳид » сидқи расӯли аллоҳ .

ملکا و پادشاها، آتش‌های حرص ما را به آب رحمت خویش بنشان. جان مشتاقان را شراب وحدت بچشان. ضمیر دل ما را به انوار معرفت و اسرار وحدت، منور و روشن دار. دام‌های امید ما را که در صحرای سعت رحمت تو بازگشاده‌ایم به مرغان سعادت و شکارهای کرامت مشرفّ و مکرمّ گردان، آه سحرگاه سوختگانِ راه را به سمع قبول و عاطفت استماع کن. دود دل بی‌دلان را که از سوز فراق آن مجمعِ ارواح، هر دم آن دود بر تابخانهٔ فلک بر‌می‌آید به عطر وصال معطر گردان. قال و قیل ما را و گفت و شنود ما را که چون پاسبانان بر بام سلطنت عشق، نصیبِ مدام بخشش فرما. قال ما را خلاصهٔ حال « یوفیهم اجورهم بغیرحساب » چوبک می‌زنند از اجرای گردان. حال ما را از شرفات قال درگذران ما را از دشمن‌کامی هر دو جهان نگاه دار. آنچه دشمنان می‌خواهند بر ما، از ما دور دار. آنچه دوستان می‌خواهند و گمان می‌برند، ما را عالی‌تر و بهتر از آن گردان. ای خزانهٔ لطف تو بی‌پایان و ای دریای با پهنای با کرم تو بی‌کران‌. ابتدای تذکیر به خبری کنیم از اخبار مصطفوی صلی الله علیه و سلم آن بشیر نذیر و آن نذیر بی‌نظیر، سید‌المرسلین چراغ آسمان و زمین، لقد جاء فی اصح الانباء عن افصح الانبیاء علیه افضل الصلوات و اعلاها و کساد امّتی عند فساد امّتی، الا من تمسکّ بسنتّی عند فساد امّتی فله اجرمائة » : اکمل التحیات و اسناها انهّ قال صدق اﻟﻒ شهید» صدق رسول اللهّ.

Расӯли кунин , пешвои сиқлин , хоси алхос « лъмрк » , мушаррафи ташриф « лўлок » , фасеҳ « анои аФсҳи алъараби волъҷм » , пешвоӣ « одам ва ман дунаи таҳти лўоӣии явми алқимаҳу лоФхри алФқри фахрӣ » чунин мефармоед ки : касоди уммати ман ба ҳангоми фасоди уммат ман бошад . Яъне ҳеҷ набӣӣ нест баъд аз ман ки уммат ӯ тафзил ёбанд бар уммати ман , чунонкии уммати ман тафзил ёфт бар уммати исоу Мӯсо ва ҳеҷ динӣ нест ки дайни маро мансӯх кунад ва косад кунад , чунонкии дайни ман , дайнҳои мо тақаддумро мансӯх кард .

رسول کونین، پیشوای ثقلین، خاص الخاص « لعمرک »، مشرف تشریف « لولاک» ، فصیح « انا افصح العرب والعجم »، پیشوای «آدم و من دونه تحت لوائی یوم القیمه و لافخر الفقر فخری» چنین می‌فرماید که: کساد امت من به هنگام فساد امت من باشد. یعنی هیچ نبی‌یی نیست بعد از من که امت او تفضیل یابند بر امت من، چنانکه امت من تفضیل یافت بر امت عیسی و موسی و هیچ دینی نیست که دین مرا منسوخ کند و کاسد کند، چنانکه دین من، دین‌های ما‌تقدم را منسوخ کرد.

Гуфтанд : ё расӯли аллоҳи уммати ту ба чаҳ косад шаванд ?

گفتند: یا رسول الله امت تو به چه کاسد شوند؟

Фармуд ки чун уммати ман фасод оғоз кунанд , ин шарафӣ ки ёфтаанд ва ин халъати атласи тақво ки пӯшидаанд ки дркўнин тобонаст ки : « влбоси алтқўии злки хайр » чун дӯд маъсият барояд он халъати атласи осмониро ва он ташрифи дебои зебои Маҳмадиро мутағаййир гирданд ва дӯд олуд кунад ва косад шавад .

فرمود که چون امت من فساد آغاز کنند، این شرفی که یافته‌اند و این خلعت اطلس تقوی که پوشیده‌اند که در کونین تابان است که :« ولباس التقوی ذلک خیر»چون دود معصیت برآید‌، آن خلعت اطلس آسمانی را و آن تشریف دیبای زیبای محمدی را متغیر گرداند و دود‌آلود کند و کاسد شود.

Гуфтанд : ё расӯли аллоҳ ! чун чунин дӯд олуд ва косад шавад ва аз дӯди маъсият беқимат ва қадар гардад , муштарӣ « ани аллоҳи уштурии ман алмؤмнини анФсҳм » харидорӣ накунаду колаи аъмоли косад шуда эшонро нахираду баҳои « лиўФиҳми аҷўрҳм » надиҳад , бебарг ва косад бимонанд фарёд кунанд . Шеър :

گفتند: یا رسول اللهّ! چون چنین دود آلود و کاسد شود و از دود معصیت بی‌قیمت و قدر گردد، مشتری «ان اللّه اشتری من المؤمنین انفسهم» خریداری نکند و کالهٔ اعمال کاسد شدهٔ ایشان را نخرد و بهایٍ «لیوفیهم اجورهم» ندهد، بی‌برگ و کاسد بمانند فریاد کنند. شعر:

Дар тамӯзи он ихки ниҳода ба пеши каси харидори не ва ӯ дарвеш

در تموز آن یخک نهاده به پیش      کس خریدار نی و او درویش

Яхи гудозон шудаи зи гармӣу мард бо дили дарднок ва бо дами сард

یخ گدازان شده ز گرمی و مَرد      با دل دردناک و با دم سرد

Ин ҳаме гуфт ва ашк меборид ки басӣ мон намонад ва кас нахарид »

این همی‌گفت و اشک می‌بارید      که بسی مان نماند و کس نخرید»

Гуфтанд : чун ин яхи вуҷӯди мо косад шавад ва аз тоби офтоби маъсият гудохтан гирад чораи мо яхи фурӯашон чаҳ бошад , то матоъи мо қимат гираду кӣсаҳои умеди мо пар шавад ? ҷавоб фармуд ки : « аломни тамассук бснтӣ ъанд фасоди умматӣ » фармуд :

گفتند: چون این یخ وجود ما کاسد شود و از تاب آفتاب معصیت گداختن گیرد چارهٔ ما یخ‌فروشان چه باشد؟ تا متاع ما قیمت گیرد و کیسه‌های امید ما پر شود؟ جواب فرمود که:« الامن تمسک بسنتی عند فساد امتی» فرمود:

« ҳаркас ки ба кори хеш саргашта шавад он ба бошад ки бар сар ришта шавад »

«هرکس که به کار خویش سرگشته شود      آن بهٔ باشد که بر سر رشته شود»

Суннати ман инаст ки чун дӯстони ман роҳ ғалат кунанду пой дар хорстон маъсият ниҳанд , асари захм хор биёбанд бстизҳм дар он хорзори ндўоннд ки : « аллҷоҷ шавам » .

سنت من این است که چون دوستان من راه غلط کنند و پای در خارستان معصیت نهند، اثر زخم خار بیابند بستیزهم در آن خارزار ندوانند که:« اللجاج شوم».

« дарҳои гулистони зи паии ту кушодаем дар хорзор чанд рӯй эй бараҳнаи по ? »

«درهای گلستان ز پی تو گشاده‌ایم      در خارزار چند روی‌؟ ای برهنه‌پا‌»

« ҳарки дар корҳо ситеза кунад даври ҳафт Асияаш реза кунад »

«هرکه در کارها ستیزه کند‌، دور هفت آسیاش ریزه کند»

Чун захми хори диданд , бидонанд ки роҳ ғалат карданд ва дар хорзори афтоданди пеш ва пас бингаранд ъломоти роҳи бибинанд ки ман дар ин роҳ бефарёд бенишон , аломатҳо ва нишонҳо дар ҳаво кардаам ва дар ин биёбони чӯбҳо фурӯ бардаам ва сангҳо дарҳами ниҳода то мусофирони он нишонҳоро биҷӯянд ва дар ин биёбон саргашта нашаванду асари қадами ман ки номаш суннатаст дар роҳи биҷӯянди чунонкии асари қадами шикорро талабанд сайёдон дар барф ва дар пай сайд дуанд , ҳамчинонкӣ дар барфи залолату ғўоити асари қадамҳои ҳидояту ниҳояту бдоити марои биҷӯянд ва бикӯбанд ки чун бар қадам ман ронанду Аннан аз хорстони маъсияти бгрдоннд то дар гулистон қабул уфтанд ва бо шоҳидону шаҳидон ки муоширон ъушрат абаданду подшоҳони мамлакати сармад , ҳам Аннан ва ҳамнишин ва ҳам ҷоми ваҳм ҳариф гирданд ки : « аўлӣки маъаи аллазӣнаи анъми аллоҳи алайҳими ман алнабӣину алсдиқину алшҳдоءу алсолҳин » чаҳ ҷой инаст балки тафзил ёбанд бар фозилони шуҳадо ки : « фалаи аҷрмоӣаҳи алифи шаҳид » .

چون زخم خار دیدند، بدانند که راه غلط کردند و در خارزار افتادند پیش و پس بنگرند علامات راه ببینند که من در این راه بی‌فریاد بی‌نشان، علامت‌ها و نشان‌ها در هوا کرده‌ام و در این بیابان چوب‌ها فرو برده‌ام و سنگ‌ها درهم نهاده تا مسافران‌، آن نشان‌ها را بجویند و در این بیابان سرگشته نشوند و اثر قدم من که نامش سنّت است در راه بجویند چنانکه اثر قدم شکار را طلبند صیادان در برف و در پی صید دوند، همچنانکه در برف ضلالت و غوایت اثر قدم‌های هدایت و نهایت و بدایت مرا بجویند و بکوبند که چون بر قدم من رانند و عنان از خارستان معصیت بگردانند تا در گلستان قبول افتند و با شاهدان و شهیدان که معاشران عشرت ابدند و پادشاهان مملکت سرمد، هم‌عنان و هم‌نشین و هم‌جام و هم‌حریف گردند که:« اولئک مع الذین انعم الله علیهم من النبیّین و الصدیقین و الشهداء و الصالحین» چه جای این است بلکه تفضیل یابند بر فاضلان شهدا که:« فله اجرمائة اﻟﻒ شهید».

ё расӯли аллоҳ ! чаро тафзил ёбанд ? чу эшон омиланд ва инҳо омилу тарозуии адл овехтааст . Кадоми тарозуии адл ? ! тарозуӣ «у ани лӣси ллонсони алои мосъӣ » тарозуӣ « анмои аҷрки алии қдртъбку нсбк » тарозуӣ « Фомои ман сиқлати мавозина » .

یا رسول الله! چرا تفضیل یابند؟ چو ایشان عاملند و اینها عامل و ترازوی عدل آویخته است. کدام ترازوی عدل؟! ترازوی «و ان لیس للانسان الاّ ماسعی» ترازوی «انما اجرک علی قدرتعبک و نصبک» ترازوی «فاما من ثقلت موازینه».

Ту ки зрҳои ақли дории музди муздуронро ба кор май дорӣ ки фалони муздур дар боғи даҳ рўзбил заду фалони муздури панҷ рӯзу фалони як рӯз ва ҳар якеро бар қадари кори худ аҷрат май диҳӣ ва ғалат намекунӣ олам « ании аълами молотълмўн » . Доноӣ « ва мо иъзби ани рбки ман мисқоли зарраи фии аларзу лофии алсмоء » он донои худовандӣ ки мӯри сиёҳро брснг сиёҳ бидон пои борӣк , дар шаби торик , меуфтад ва май хезад ва меравад он бинои мутлақи таъолӣ ва тақаддус мебинадаш ки он мӯр , дар он шаби диҷўр дар рафтор , тез ё оҳиста меравад ё миёнаи сӯй хона меравад ё сӯй дона меравад . Пас он донои худованд , андозаи ранҷу кӯшиши бандагони хешу адади ашки чашми осӣони пурҳасрату оҳ , въдди қатраҳои хӯни ҷигари хӯни чикони орифони боргоҳу адади анфоси поси мсбҳони тасбеҳи саҳаргоҳу адади иқдоми боқдоми соликони моликони мамлакати муҷоҳида ки рӯзу шаб ба боргоҳу пешгоҳ « мақъади сидқ » рақсон ва тарона гӯйонанд , шеър :

تو که ذره‌ای عقل داری‌، مزد مزدوران را به کار می‌داری که فلان مزدور در باغ دَه روز بیل زد و فلان مزدور پنج روز و فلان، یک روز و هر یکی را بر قدر کار خود اجرت می‌دهی و غلط نمی‌کنی عالم «انی اعلم مالاتعلمون». دانای «و ما یعزب عن ربک من مثقال ذرة فی الارض و لافی السماء» آن دانا خداوندی که مور سیاه را بر سنگ سیاه‌، بدان پای باریک، در شب تاریک، می‌افتد و می‌خیزد و می‌رود آن بینای مطلق تعالی و تقدس می‌بیندش که آن مور، در آن شب دیجور‌، در رفتار تیز یا آهسته می‌رود یا میانه؛ سوی خانه می‌رود یا سوی دانه می رود. پس آن دانا خداوند، اندازهٔ رنج و کوشش بندگان خویش و عدد اشک چشم عاصیان پرحسرت و آه‌، و عدد قطره‌های خون‌ِ جگر‌ِ خون‌چکان‌ِ عارفان بارگاه و عدد انفاس پاس مسبحان تسبیح سحرگاه و عدد اقدام باقدام سالکان مالکان مملکت مجاهده که روز و شب به بارگاه و پیشگاه «مقعد صدق»رقصان و ترانه‌گویانند، شعر:

« мо шаби равон ки дар шаби хилват сафар кунем дар тоҷи хусравон ба ҳақорат назар кунем »

«ما شب‌روان که در شب خلوت سفر کنیم      در تاج خسروان به حقارت نظر کنیم»

Май раванди бҷон на савор ва на пиёда , бедилу дилдода , бемураккабу зўодаҳ , бар қадами таваккул , бар молики ҷузву кул , пас он донои худованд , шумори ҷони нисори тамоми айёр , он бандагонро дар нусхаи илми қадими худ , як ба як , зарра ба зарра , мӯӣ ба мӯӣ , нашимурда бошад ва нанавишта бошад ? ! ки : « ва накутуб мо қдмўоу осорҳм » ва чун шимурда бошад ва навишта бошад қадамҳо вдмҳоу ндмҳои аввалёну охирёнро , пас он одили худовандӣ ки захми тири адлаш бар омоҷи исобат , мӯиро ду ним кунад , чун раво бошад аз адли чунин одилӣ аз инсофи чунин мунсифӣ ки ин як омилро сад дҳдў садҳазор диҳад вони омилро ки ӯ ҳамин кор карда бошад , яке диҳад ! ё расӯли аллоҳ ! эй мушкили гушои аҳли осмони взмин , эй « раҳмаи ллъолмин » , мушкили моро ҳал фармо ки мушкили гушои мушкилоти аҳли осмону замини имрӯзи туе . Шеър :

می‌روند به‌جان نه سوار و نه پیاده، بی‌دل و دلداده، بی‌مرکب و زواده‌، بر قدم توکّل، بر مالک جزو و کل، پس آن دانا خداوند، شمارِ جان‌نثار تمام‌عیار، آن بندگان را در نسخهٔ علم قدیم خود، یک به یک، ذره به ذره، موی به موی، نشمرده باشد و ننوشته باشد؟! که:« و نکتب ما قدموا و آثارهم»و چون شمرده باشد و نوشته باشد قدم‌ها و دم‌ها و ندم‌های اولیان و آخریان را، پس آن عادل خداوندی که زخم تیر عدلش بر آماج اصابت، موی را دو‌نیم کند، چون روا باشد از عدلِ چنین عادلی از انصاف چنین منصفی که این یک عامل را صد دهد و صدهزار دهد و آن عامل را که او همین کار کرده باشد، یکی دهد!؟ یا رسول‌الله! ای مشکل‌گشای اهل آسمان و زمین‌، ای «رحمةً للعالمین»‌، مشکل ما را حل فرما که مشکل‌گشای مشکلات اهل آسمان و زمین امروز تویی. شعر:

« агар марди ҳақиқатро дар ин олами ншонстии ҳамаи рамзи илоҳиро зи хотири трҷмонстӣ

«اگر مرد حقیقت را در این عالم نشانستی      همه رمز الهی را ز خاطر ترجمانستی

Вагар мурғони саҳроро бидон олами раҳе будӣ зи пари вабол ҳар мурғии ҳамаи мушкили ъёнстӣ

وگر مرغان صحرا را بدان عالم رهی بودی      ز پر و بال هر مرغی همه مشکل عیانستی

Мусаллам нест ҳар касро ки дар бозор ишқ ояд вагарнаи зер ҳар сангии ҳазорон корўонстӣ »

مسلم نیست هر کس را که در بازار عشق آید      وگرنه زیر هر سنگی هزاران کاروان‌ستی»

Расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу силами он тарҷумони боргоҳи қадам , он аФсҳи арабу аҷами он маъдани илму карам , он шаҳаншоҳ бетаблу илм , Сайиди коинот , султони мавҷӯдот , ҷавоб фармуд ки :

رسول الله صلی الله علیه و سلم آن ترجمان بارگاه قدم، آن افصح عرب و عجم آن معدن علم و کرم، آن شهنشاه بی‌طبل و علَم، سید کائنات، سلطان موجودات، جواب فرمود که:

эй ёрони содиқ вае саҳоба мувофиқ бидонед ки агар сайл бо қӯт аз кӯҳсор , ғалати ғалатони ошиқи вор ба дарё боз равад , ва ба дарёи пайвандад , бо чандини дасту по ки обҳо даст ва пой якдигаранд , ва мураккаб якдигаранд , ба қӯти ҳамдигари кӯҳу биёбонро бибаранд ва Ҷайҳунҳо ва ба дарё ки асл эшонаст , пайванданд ва ҳар қатрае наъра мезанад ки : « арҷъии илои рбки розӣа » ин чаҳ аҷаб бошад ? аҷиби саъбу душвору ғариб он бошад ки қатра танҳо монда дар миёни кӯҳсорӣ ё дар даҳони ғорӣ ё дар биёбон безинҳорӣ аз орзӯии дарё ки маъдани он қатрааст , он қатра бедасту по танҳо монда бепоу поафзор , бедасту дастафзор , аз шавқи дарё , бор бе мадади сайлу ёр , ғалатон шаваду биёбонро май барад ба қадами шавқи сӯй дарё медуанд бар мураккаби завқ . эй қатраи бечора , хоки хасми ту , боди хасми ту , тоби офтоби хасми ту , мақсадат ки дарёст сахт давраст , эй қатра бедасту по , дар миёни чандини аъдо , ҷониби дарё чун хоҳӣ рафтан ? қатра ба забон ҳол мегуяд ки : дар ҷони ман ки қатра Эйаму заъифам , шавқӣаст аз таъсири анояти дарёӣ бепоён ки : « вҳмлҳои алонсони анаи кони злўмои ҷҳўло » андарин биёбон ки сайл ҳо меларзанд аз бим фурӯмондан , ки : « анои ързнои аломонаҳи алии алсмўоту аларзу алҷболи Фобини ани иҳмлнҳоу ашФқни минҳо » аз ҳайбати хатари биёбон бе зинҳори муҷоҳида осмон билразед ва битарсед ва кӯҳҳо фарёд кард ки рбнои мо ин амонат барнатобем замин гуфт : ман хоки он рҳрўонм , аммо тоқат он надорад ҷонами ҷони одамӣ ки қатра Эйаст , миён ба хизмат барбаст ки :

ای یاران صادق و ای صحابهٔ موافق بدانید که اگر سیل با قوّت از کوهسار، غلط‌غلطان عاشق‌وار به دریا باز رود، و به دریا پیوندد، با چندین دست و پا که آب‌ها دست و پای یکدیگرند، و مرکب یکدیگرند، به قوّت همدیگر کوه و بیابان را ببُرند و جیحون‌ها و به دریا که اصل ایشان است، پیوندند و هر قطره‌ای نعره می‌زند که:« ارجعی الی ربک راضیه» این چه عجب باشد؟ عجیب صعب و دشوار و غریب آن باشد که قطرهٔ تنها مانده در میان کوهساری یا در دهان غاری یا در بیابان بی‌زنهاری از آرزوی دریا که معدن آن قطره است، آن قطرهٔ بی‌دست و پا تنها مانده بی‌پا و پا‌افزار، بی‌دست و دست‌افزار، از شوق دریا، بار بی مدد سیل و یار‌، غلطان شود و بیابان را می‌بُرَد به قدم شوق سوی دریا می‌دواند بر مرکب ذوق. ای قطرهٔ بیچاره، خاک خصم تو، باد خصم تو، تاب آفتابْ خصم تو، مقصدت که دریاست سخت دورست، ای قطرهٔ بی‌دست و پا، در میان چندین اعدا، جانب دریا چون خواهی رفتن؟ قطره به زبان حال می‌گوید که: در جان من که قطره‌ای‌ام و ضعیفم، شوقی است از تأثیر عنایت دریای بی‌پایان که:« وحملها الانسان انه کان ظلوما جهولاً» اندرین بیابان که سیل‌ها می‌لرزند از بیم فروماندن، که:« انا عرضنا الامانة علی السموات و الارض و الجبال فابین ان یحملنها و اشفقن منها» از هیبت خطر بیابان بی‌زنهار مجاهده آسمان بلرزید و بترسید و کوه‌ها فریاد کرد که ربنا ما این امانت برنتابیم زمین گفت: من خاک آن رهروانم، اما طاقت آن ندارد جانم‌، جان آدمی که قطره‌ای است، میان به خدمت بربست که :

« ту марои дили даҳу далерии байни рӯбаҳ хеш хону ширии байн »

«تو مرا دل ده و دلیری بین      رُوبَهِ خویش خوان و شیری بین»

Заъифам , наҳифам , бечораам , аммо чун осори аноят « крмно банӣ одам » ба гӯш ҷонам расед , на заъифам , на наҳифам на бечораам , чорагар ҷаҳонам .

ضعیفم، نحیفم، بیچاره‌ام، اما چون آثار عنایت «کرمّنا بنی آدم»به گوش جانم رسید، نه ضعیفم، نه نحیفم نه بیچاره‌ام، چاره‌گر جهانم.

« чун зи тири ту пар кунам таркиши камари кӯҳи қофи гираму каш »

«چون ز تیر تو پر کنم ترکش      کمر کوه قاف گیرم و کش»

То назарам ба худаст ва ба қӯти худ , заъифам , нотавонам , аз ҳамаи заъифони заъифтар , бечораам аз ҳамаи бечорагони бечораи терм , аммо чун назарамро гардонидӣ то ба худ нанигарам ба анояту лутф ту нагарм ки : « вуҷӯҳи иўмӣзи нозраҳи илои рбҳонозраҳ » чаро заъиф бошам , чаро бечора бошам , чаро чора гар набошам , чаро одамӣ бошам , чаро он дамӣ набошам ?

تا نظرم به خود است و به قوّت خود، ضعیفم، ناتوانم، از همهٔ ضعیفان ضعیف‌تر، بیچاره‌ام از همهٔ بیچارگان بیچاره‌ترم، اما چون نظرم را گردانیدی تا به خود ننگرم به عنایت و لطف تو نگرم که:« وجوه یومئذ ناضرة الی ربهاناظرة» چرا ضعیف باشم، چرا بیچاره باشم، چرا چاره گر نباشم، چرا آدمی باشم، چرا آن دمی نباشم؟

« чўомдрўӣ ма рӯем ки бошам ман ки ман бошам ? ки ман худон замон ҳастам ки ман бехештан бошам

«چو آمد روی مه‌رویم‌، که باشم من‌ که من باشم؟     که من خود آن‌زمان هستم‌، که من بی‌خویشتن باشم

Марогар моя эй бинӣ , бидон кони моя ӯ бошад биравгар соя эй бинӣ , бидон кони соя ман бошам

مرا گر مایه‌ای بینی، بدان‌، کان مایه او باشد      بر او گر سایه‌ای بینی، بدان کان سایه من باشم

Чўоўбомн сухан гуяд чу Юсуфи вақт ло бошад чўмн бооўсхн гӯям чўмўсии вақт лн бошам

چو او با من سخن گوید‌، چو یوسف وقت لا باشد       چو من با او سخن گویم چو موسی وقت لن باشم

Сухани пайдо ва пинҳонаст ӯ он дӯсттар дорад ки аўбомн сухан гуяд ман онҷочўн сухан бошам »

سخن پیدا و پنهان است‌، او آن دوست‌تر دارد      که او با من سخن گوید من آنجا چون سخن باشم»

Бозомадем ба маънии ҳадиси Мустафавӣу таҳқиқу баёни всру мағзи ҷони он , хунак ӯро ки мағзӣ дорад ва ҷонӣ дорад , он мағз бояд то мағзро дарёбаду ҷонӣ бояд ки аз ҷон лиззатӣ гирад эй ҷони азизи ман ! эй толиби ман ! чндонкаҳи ту дртлб аз як пӯсти берун май оеи арӯси маънӣ аз як пӯст берун меояд ва чун ту аз дувуми пӯсти берун май ое ӯ аз дувуми пӯст берун меояд , мегуяд ки :

باز‌آمدیم به معنی حدیث مصطفوی و تحقیق و بیان و سرّ و مغز جان آن، خنک او را که مغزی دارد و جانی دارد، آن مغز باید تا مغز را دریابد و جانی باید که از جان لذتی گیرد ای جان عزیز من! ای طالب من! چندان‌که تو در طلب از یک پوست بیرون می‌آیی عروس معنی از یک پوست بیرون می‌آید و چون تو از دوم پوست بیرون می‌آیی او از دوم پوست بیرون می‌آید، می‌گوید که:

« агар ягонаи шӯй бо ту дил ягона кунам зи меҳри халқу ҳавои касон карона кунам »

«اگر یگانه شوی با تو دل یگانه کنم      ز مهر خلق و هوای کسان کرانه کنم»

Чун ту боз ба ҳукми ҳўӣу шаҳват дар пӯст андар мерӯй , ӯ низ дар ҳиҷоб меравад , мегӯйӣ : арӯси маънӣ , эй матлӯби олам ! эй сӯрати ғайбӣ , эй камол беайбӣ ! ҷамол намӯдӣ боз чаро дар ҳиҷоб рафтӣ ? ӯ ҷавоб мегуяд : зеро ки ту дар ҳиҷоби ҳўӣ ва шаҳват рафтӣ .

چون تو باز به حکم هوی و شهوت در پوست اندر می‌روی، او نیز در حجاب می‌رود، می‌گویی: عروس معنی، ای مطلوب عالم! ای صورت غیبی، ای کمال بی‌عیبی! جمال نمودی باز چرا در حجاب رفتی؟ او جواب می‌گوید: زیرا که تو در حجاب هوی و شهوت رفتی.

« дилдори чунон мушавваш омад ки мапурс ҳиҷронаши чунон пар оташ омад ки мапурс

«دلدار چنان مشوش آمد که مپرس      هجرانش چنان پر آتش آمد که مپرس

Гуфтам ки : макун . Гуфт : макун то накунам зини як суханами чунон хуш омад ки мапурс

گفتم که: مکن. گفت: مکن تا نکنم زین      یک سخنم چنان خوش آمد که مپرس

Рӯзии сулаймони слўоаҳи аллоҳи алайҳ бар тахт « всхрнои ?лаи алриҳ » нишаста буд . Мурғон дар ҳавои пар дар пуроварда буданд ва қубба карда то офтоб бар сулаймон нтобад . Ҳам тахти парони ҳам қубба бар ҳавои парон « ғдўҳои шаҳру рўоҳҳои шаҳр » ногоҳ андешае ки лоиқи шукри он неъмат набӯд , дар хотир сулаймон бигузашт . Дар ҳоли тоҷ бар сараши кажи гашт . Ҳарчанд ки рост мекард боз каж мешуд . Гуфт : эй тоҷи рости шӯ . Тоҷ ба сухан омад , гуфт : эй сулаймон ! ту рости шӯ . Сулаймон дар ҳол дрсҷўд афтод ки : « рбнои злмно » дар ҳоли тоҷи каж шуда беонкӣ ӯ рост кунад , бар сари рости истоди сулаймон ба имтиҳони тоҷро каж мекард рост мешуд . Азизи ман ! тоҷи ту , завқ туасту ваҷд ва гармӣ туаст . Чун завқ аз ту рафт , афсурда шудӣ тоҷи ту каж шуд .

روزی سلیمان صلواة الله علیه بر تخت «وسخرّنا له الریح»نشسته بود. مرغان در هوا پر در پر آورده‌بودند و قبّه کرده تا آفتاب بر سلیمان نتابد. هم تخت پرّان‌، هم قبّه بر هوا پران «غدوِّها شهرٌ و رواحها شهر» ناگاه اندیشه‌ای که لایق شکر آن نعمت نبود، در خاطر سلیمان بگذشت. در حال‌، تاج بر سرش کژ گشت. هرچند که راست می‌کرد باز کژ می‌شد. گفت: ای تاج راست شو. تاج به سخن آمد، گفت: ای سلیمان! تو راست شو. سلیمان در حال در سجود افتاد که:« ربنّا ظلمنا» در حال‌، تاج کژ شده بی‌آنکه او راست کند، بر سر‌، راست‌ایستاد؛ سلیمان به امتحان تاج را کژ می‌کرد راست می‌شد. عزیز من! تاج تو، ذوق توست و وجد و گرمی توست. چون ذوق از تو رفت، افسرده شدی تاج تو کژ شد.

Завқӣ ки з халқ ояд зўҳстӣ тан зояд завқӣ ки зҳқ ояд зояд дилу ҷон эй ҷон

ذوقی که ز خلق آید زوهستی تن زاید       ذوقی که ز حق آید زاید دل و جان ای جان

эй сулаймони вақт ! ки парии рӯйони ақлонӣу рӯҳонӣ ба фармон тавонад , деви рӯйони нафсонӣу шайтонии пеши тахти вуҷӯд ту дуанд :

ای سلیمان وقت! که پری‌رویان عقلانی و روحانی به فرمان تواند، دیو‌رویان نفسانی و شیطانی پیش تخت وجود تو دَوَند:

« гирди рахт саф зада лашкари деву парии малики сулаймони ту рост гум макун ангуштарӣ

«گرد رُخت صف‌زده لشکر دیو و پری      مُلکِ سلیمان تو‌راست‌، گم مکن انگشتری

Сулҳ ҷудо кун зи ҷанг , зонка на некӯ буд коргаҳи шишагар , дстгаҳи гозрӣ »

صلح جدا کن ز جنگ، زانکه نه نیکو بود       کارگه شیشه‌گر، دست‌گه گازری»

Дар дукони вуҷӯди ту то шишагар тоъату шавқ ва завқ тавонад бо гозри ҳўӣу шаҳавот ҳарчӣ даҳ рӯзи шишагар дар ин дукон , шишаҳои тоъат созад , гозр кӯбҳои бузанд дукон дар ларзад , ҳамаи шишаҳо дар ҳам шаканд : « ани тҳбти аъмолкму антми лои тшърўн » акнӯн эй сулаймони вақти хеш , чун тоҷи завқу нури ихлос бар фарқи сари ҷон худ набинӣ , худро афсурдаи бинӣу торику маҳбӯси савдоҳо бинӣ , бонги барорӣ ки эй завқи куҷое ? вае шавқ дар чаҳ ҳиҷобӣ ? ҳар чанд мекӯшӣ то он завқ рафта бозояд , наёяд , ва он тоҷи ихлосро ҳар чанд бар сари худ рост мекунӣ , каж мешавад Нидо мекунад ки ту рости шӯ то ман рост шавам . « бони аллоҳи лами як мғиро наамма анъмҳои алии қавм ҳатто иғирўомобонФсҳм » . Чунин мефармоед сонеъи зулҷалол , мътӣ бе малоли қадими пеш аз пеши бахшоянда беш аз беш ҷли ҷалола ки ман ки худоем , бахшандааму бахшоянда ва бахшандау бахшояндаи офаринам , чун ба бандагони неъматии даҳум , ҳргзонро дигргўн накунам то эшон муомилау зиндагонии худ дигргўн накунанд .

در دکان وجود تو تا شیشه‌گر طاعت و شوق و ذوق تواند با گازر هوی و شهوات هرچه ده روز شیشه‌گر در این دکان، شیشه‌های طاعت سازد، گازر کوبه‌ای بزند دکان در لرزد، همهٔ شیشه‌ها در هم شکند :« ان تحبط اعمالکم و انتم لا تشعرون» اکنون ای سلیمان وقت خویش، چون تاج ذوق و نور اخلاص بر فرق سر جان خود نبینی، خود را افسرده بینی و تاریک و محبوس سوداها بینی، بانگ برآری که ای ذوق کجایی؟ و ای شوق در چه حجابی؟هر‌چند می‌کوشی تا آن ذوق رفته بازآید، نیاید، و آن تاج اخلاص را هر چند بر سر خود راست می‌کنی، کژ می‌شود ندا می‌کند که تو راست شو تا من راست شوم.« بان الله لم یک مغیراً نعمة انعمها علی قوم حتی یغیروامابانفسهم».چنین می‌فرماید صانع ذوالجلال، معطی بی‌ملال قدیم پیش از پیش بخشایندهٔ بیش از بیش جل جلاله که من که خدایم، بخشنده‌ام و بخشاینده و بخشنده و بخشاینده‌آفرینم، چون به بندگان نعمتی دهم، هرگز آن را دیگرگون نکنم تا ایشان معامله و زندگانی خود دیگرگون نکنند.

Омадем ба тамомати он ҳадиси аввал ки ин ҳадиси моро поён ва ниҳоят нест ки : « қул луи кони албҳри мдодои лклмоти рабии лнФди албҳр қабл ани тнФди калимоти рабӣу луи ҷӣнои бмслаҳи мддо » « волъоқли икФиаҳи алошораҳ » мефармоед ки : « аломни тамассуки бснтии ъндФсоди умматӣ » яъне он қатраи ҷони поки муштоқ аз дарёии ҷонони даври монда , маҳҷӯб гашта дар олами обу гул аз шавқи ҷону дил , чун моҳӣ бар хушкӣ май тпду қатраҳои дигар бо ӯ ёр намешаванд ки : « алисломи бдأи ғрибоу сиъўди ғрибо » баъзе қатраҳо бо хок даромехтанд , баъзе қатраҳо бар баргҳо дроўихтнди баъзе қатраҳо ба васвасаи зулмоти худро чормих карданд , баъзе қатраҳо ба доягии дарахтони қасд бех карданд ҳар қатраи ҷонӣ ба чизе машғӯл шуд : яке ба хайётӣ , яке ба кафшгарӣ ва яке ба савдои ахиӣ , яке ба самоъи чангӣ ва яке ба бӯу рангӣ , аздрёш фаромӯш шуд .

آمدیم به تمامت آن حدیث اول که این حدیث ما را پایان و نهایت نیست که:« قل لو کان البحر مداداً لکلمات ربی لنفد البحر قبل ان تنفد کلمات ربی و لو جئنا بمثله مدداً»«والعاقل یکفیه الاشاره»می فرماید که:« الامن تمسک بسنتی عندفساد امتی» یعنی آن قطرهٔ جان پاکِ مشتاقِ از دریای جانان دور مانده، محجوب گشته در عالم آب و گل از شوق جان و دل، چون ماهی بر خشکی می‌طپد و قطره‌های دیگر با او یار نمی‌شوند که: «الاسلام بدأ غریباً و سیعود غریباً» بعضی قطره‌ها با خاک درآمیختند، بعضی قطره‌ها بر برگ‌ها درآویختند بعضی قطره‌ها به وسوسهٔ ظلمات خود را چارمیخ کردند، بعضی قطره‌ها به دایگی درختان قصد بیخ کردند هر قطرهٔ جانی به چیزی مشغول شد: یکی به خیاطی، یکی به کفش‌گری و یکی به سودای اخیی، یکی به سماع چنگی و یکی به بو و رنگی، از دریاش فراموش شد.

Акнӯн ҳамон кор ки он сайлҳо ки садҳазор қатра буданд , ҷамъ шуданд , роҳ карданду роҳи рафтанд ба қӯти ҳамдигар ки : « алсобқўни алсобқўн » ин як қатра аз ёрони монда , ҳамон роҳу биёбон бо паҳно танҳо пеш гирифт беёрӯ бепешкор ва бе пушти дор , таваккул карда бар ҷаббори парвардгор . Даштҳо ва водӣҳо ки он сайлҳои бо садҳазор қатра буриданд , аўтнҳо май барад ки : « воҳиди колأлФи ани амри анӣ » « қалили азои ъдўои касӣри азои шдўо » пас чу он қатра , кори сад ҳзорқтраҳ кард ки « алои ман тамассуки бснтӣ » , ин қатра набошад , сайл бошад дар сӯрати қатра ки « ани иброҳӣми кони ИМА » пурседанд пайғомбарро аз ҳоли уммати иброҳӣми алайҳи ассалом ҷавоб омад ки : чаҳ май пурсӣ аз уммати иброҳӣм ки ба худии худуммат буду фарқ , ҳам подшоҳ буд ва ҳам ба худ лашкар буд ҳам қатра буд ҳам ба худ сайл буд . Уммат ҳазор бошад всдҳзор бошад « ани иброҳӣми кони ИМА » иброҳӣм , ҳазор буд балки садҳазор буд , адад бешумор буд :

اکنون همان کار که آن سیل‌ها که صدهزار قطره بودند، جمع شدند، راه کردند و راه رفتند به قوّت همدیگر که: «السابقون السابقون» این یک قطرهٔ از یاران مانده، همان راه و بیابان با پهنا تنها پیش گرفت بی‌یار و بی‌پیشکار و بی‌پشت‌دار، توکل کرده بر جبار پروردگار. دشت‌ها و وادی‌ها که آن سیل‌های با صدهزار قطره بریدند، او تنها می‌برد که:« واحدٌ کالألف ان امرٌ عَنی»«قلیلٌ اذا عدّوا کثیرٌ اذا شدوّا»پس چو آن قطره، کار صد هزار قطره کرد که «الا من تمسک بسنتی»،این قطره نباشد، سیل باشد در صورت قطره که «ان ابراهیم کان امّة» پرسیدند پیغامبر را از حال امت ابراهیم علیه‌السلام جواب آمد که: چه می‌پرسی از امت ابراهیم که به خودی خود امت بود و فِرَق، هم پادشاه بود و هم به خود لشکر بود‌، هم قطره بود هم به خود سیل بود. امت هزار باشد و صدهزار باشد«ان ابراهیم کان امة» ابراهیم، هزار بود بلکه صدهزار بود، عدد بی‌شمار بود:

« киштии вуҷӯди марди доно аҷабаст афтода ба чоҳ , марди бино аҷаб аст

«کشتی وجود مرد دانا عجب است     افتاده به چاه، مرد بینا عجب است

Киштӣ ки ба дарё буд он нест аҷаб дар як киштӣ , ҳазор дарё аҷабаст »

کشتی که به دریا بود آن نیست عجب      در یک کشتی، هزار دریا عجب است»

*

*

«гар насими Юсуфам пайдо шавад ҳаркии нобӣно буд , бино шавад

«گر نسیم یوسفم پیدا شود      هرکه نابینا بود، بینا شود

эй дил аз дарё чаро танҳо шудӣ аз чунон дарё касе танҳо шавад ?

ای دل از دریا چرا تنها شدی‌؟      از چنان دریا کسی تنها شود؟

Моҳӣӣ каз баҳр дар хушкӣ фитод май тпд то зӯдтар онҷо шавад

ماهی‌یی کز بحر در خشکی فتاد       می‌تپد تا زودتر آنجا شود

Гар касе гуяд ки баҳри ишқи баҳри дил чаро шӯрида ва шайдо шавад ?

گر کسی گوید که بهر عشق        بحر دل چرا شوریده و شیدا شود؟

Ту ҷавобаши даҳ ки : андари шавқи баҳри қатра беором ва нопарво шавад

تو جوابش ده که: اندر شوق بحر       قطره بی‌آرام و ناپروا شود

Ҳам ҷавобаши даҳ ки пеши офтоби зарраи саргардон ва нопидо шавад »

هم جوابش ده که پیش آفتاب       ذره سرگردان و ناپیدا شود»

Азизи ман ! он қатраи ҷонӣ ки дар фироқи дарёи қарор гирифта бошаду ёд дарё намекунад , гоҳе дар баррагӣ май овезад , гоҳе дрхок майомезад , магар беадабӣ кардааст , ки ӯро банд бар пой ниҳодаанд банди заррин , банди симин , банди мҷўҳр . Аўъошқи он банд шудааст , чунонкӣ аз ишқи симу зар , он бандро банд намебинад ӯро панди мада ки банд ӯ аз он схттрост , ки панд роҳ ёбад .

عزیز من! آن قطرهٔ جانی که در فراق دریا قرار گرفته باشد و یاد دریا نمی‌کند، گاهی در برگی می‌آویزد، گاهی در خاک می‌آمیزد، مگر بی‌ادبی کرده است، که او را بند بر پای نهاده‌اند بند زرین، بند سیمین، بند مُجوهر. او عاشق آن بند شده است، چنانکه از عشق سیم و زر، آن بند را بند نمی‌بیند؛ او را پند مده که بند او از آن سخت‌تر است، که پند راه‌یابد.

« малику молу атласи ин марҳала ҳаст бар ҷони сбкрўи силсила

«ملک و مال و اطلس این مرحله      هست بر جان‌ِ سبک‌رو سلسله

Силсила заррин бидиду ғарра гашт монад дар сӯрохи чоҳии ҷони зи дашт

سلسلهٔ زرّین بدید و غرّه گشت        ماند در سوراخ چاهی جان ز دشت

Сӯраташи ҷинат ба маънии дӯзахии аФъӣии пари заҳру нақшаши глрхӣ

صورتش جنّت‌، به معنی دوزخی       افعی‌یی پر زهر و نقشش گلرخی

Алҳзр эй ноқисони зини глрхии кӯбаи гоҳ суҳбат омад дӯзахӣ »

الحذر ای ناقصان زین گلرخی      کوبه گاه صحبت آمد دوزخی»

Чунонкии манофизи идрокоту фаҳм ӯро ишқи он рангу бӯ ва гуфту гӯ гирифтааст ки сари сӯзанӣ аз панди роҳи наёбад , балки панддиҳандаро душман гирад , зеро зангӣ ҳамеша душмани ойӣна буд . Носеҳону воъизон оинаанд ё оина доранд . Ошиқони нафасу толибони дунё зишт рӯйонанд , зангӣ чеҳра гонанд ки : « вотбънои ҳам фии ҳзаҳи алднёи лаънау явми алқимаҳи ҳам ман алмқбўҳин » аммо дар вилояти Зангбор , зиштии зангӣ кӣ намояд ? ! ки онҷои марду зан ҳама зангӣанд ва ҷинс ҳамдигаранд , бош то аз ин вилояташ бар мураккаби аҷал берун баранд бар хуби чеҳрагони тарку рӯм ки Фариштагон нӯронӣанд « кироми брраҳ » ки маскани эшон ҳафт осмонаст , онгаҳ расвои хеши миёни рӯмёни рӯҳонӣони бибинанд , ҳасрат хуранд ва ҳеҷ суд надорад . Лоҷарам аз ин сабаби душман оинаанд ва ойӣна доранд .

چنانکه منافذ ادراکات و فهم او را عشق آن رنگ و بو و گفت و گو گرفته است که سر سوزنی از پند راه‌نیابد، بلکه پند‌دهنده را دشمن گیرد، زیرا زنگی همیشه دشمن آیینه بوَد. ناصحان و واعظان آینه‌اند یا آینه‌دار‌ند. عاشقان نفس و طالبان دنیا زشت‌رویانند، زنگی‌چهر‌گانند که:« واتبعنا هم فی هذه الدنیا لعنه و یوم القیمه هم من المقبوحین» اما در ولایت زنگبار، زشتی‌ِ زنگی کی نماید؟! که آنجا مرد و زن همه زنگی‌اند و جنس همدیگرند، باش تا از این ولایتش بر مرکب اجل بیرون برند بر خوب‌چهرگان ترک و روم که فرشتگان نورانی‌اند «کِرامٌ بَرَرَه»که مسکن ایشان هفت آسمان است، آن‌گه رسوایی خویش میان رومیان‌ِ روحانیان ببینند، حسرت خورند و هیچ سود ندارد. لاجرم از این سبب دشمن‌ِ آینه‌اند و آیینه‌دارند.

« знгӣӣ ёфт оина дар роҳи андар ӯ рӯй хеш кард нигоҳ

«زنگی‌یی یافت آینه در راه اندر او روی خویش کرد نگاه

Байне пахш диду рӯеи зишти чашм чун оташу рух аз ангушт

بینی‌یی پخش دید و رویی زشت        چشم چون آتش و رخ از انگِشت

Чун бар ӯ айбаш оина нанаҳуфт бар заминаш зад он замон ва бигуфт :

چون بر او عیبش آینه ننهفت    بر زمینش زد آن زمان و بگفت:

Конкаҳи ин зиштро худовандаст баҳри нангаш ба роҳи бФкндст

کانکه این زشت را خداوند است       بهر ننگش به راه بفکنده‌ست

Гар чу ман худ ба корӣ будӣ ин кӣ дар ин роҳи хор будӣ ин ? »

گر چو من خود به کاری بودی این       کی در این راه‌، خوار بودی این؟»

Аммо он сиёҳӣ ки ранг зангӣ дорад , ва зангӣ нест , аз вилоят таркаст ва аз вилоят рӯмаст , ба тифлӣ ба Зангбораш ба асирӣ бардаанд . Душманӣ , сёҳӣӣ дар рӯй ӯ молидаааст . Чун оинаро бинад , ҳолеи холи сиёҳ дар рӯй сипед бибинад , гӯйанд : аҷабо ! чаҳ молидааанд дар рӯем , ҳама рӯй чаро чунин сипед нест ? пас сипедӣ бо сиёҳӣ дар ҷанг ояд ки « лооқсми биўми алқимаҳу лооқсми болнФси аллўомаҳ » ё худ чун ӯ миён зангён афтод эшон бо ӯ бегона мебуданд аз рӯй онкии ту сипедӣ ва мо сиёҳ , аз мо нестӣ . ӯ танҳо ва бикс мемонад аз зарурат то бо эшон бошад ва ӯро бегона надоранд , сиёҳӣ дар рӯй худ мемолида то духтарони зангён аз ваии нарманд ки : « ани ман азўоҷкму аўлодкми ъдўои лакам » . Ин духтарчагони зангӣ , шоҳидону хубон ва лиззатҳоу шарбатҳои ин олам фонӣаст ки адуии чеҳра чун моҳи шмоинд ки аз баҳри эшон сиёҳӣ дар рӯ мемолида . Ҳону ҳон ба худ ойед ва ин сиёҳӣ аз рӯ бизадойед мабодо ки чун бисёр бимонад ин сиёҳӣ бар рӯй шумо ранги аслиро бихӯрад ва ҳамранг кунад ва он фари сипедӣу сурхии рӯятон , дар зери он сиёҳӣ ба рӯзгори бпўсди ранги сиёҳи ориятӣ , ранг аслӣ шавад . Зӯдтар ҷудоӣ биҷавӣед ва рӯй худро аз нанги ранги сиёҳи табоҳ эшон бишуед ки :

اما آن سیاهی که رنگ زنگی دارد، و زنگی نیست، از ولایت ترک است و از ولایت روم است، به‌طفلی به زنگبارش به اسیری برده‌اند. دشمنی، سیاهی‌یی در روی او مالیده است. چون آینه را بیند، حالی خال سیاه در روی سپید ببیند، گویند: عجبا! چه مالیده‌اند در رویم‌؟ همهٔ روی چرا چنین سپید نیست؟ پس سپیدی با سیاهی در جنگ آید که « لااقسم بیوم القیمه و لااقسم بالنفس اللوامه» یا خود چون او میان زنگیان افتاد ایشان با او بیگانه می‌بودند از روی آنکه تو سپیدی و ما سیاه، از ما نیستی. او تنها و بی‌کس می‌ماند از ضرورت تا با ایشان باشد و او را بیگانه ندارند، سیاهی در روی خود می‌مالید تا دختران زنگیان از وی نرمند که:« ان من ازواجکم و اولادکم عدواً لکم». این دخترچگان زنگی، شاهدان و خوبان و لذتها و شربت‌های این عالم فانی است که عدوی چهرهٔ چون ماه شمایند که از بهر ایشان سیاهی در رو می‌مالید. هان و هان به خود آیید و این سیاهی از رو بزدایید مبادا که چون بسیار بماند این سیاهی بر روی شما رنگ اصلی را بخورد و همرنگ کند و آن فر سپیدی و سرخی رویتان، در زیر آن سیاهی به روزگار بپوسد رنگ سیاه عاریتی، رنگ اصلی شود. زودتر جدایی بجویید و روی خود را از ننگ رنگ سیاه تباه ایشان بشویید که:

« одат чу куҳан шавад табиат гардад . »

« عادت چو کهن شود‌، طبیعت گردد.»

Ва онгоҳ ки он холи сипед ки бар рӯй шумо ёдгор сипедӣаст , намонад , сиёҳӣ муҳӣт шавад бар рӯй ҷони шумо ки : « воҳотт ба хтиӣтаҳи Фоўлӣки асҳоби алнори ҳам фӣҳо холдўн » баъд аз он ҳаргиз аз сияҳи рӯе берун наёяд ки : « явми тбизи вуҷӯҳу тсўди вуҷӯҳ . » чун қавмии сиёҳӣ бар рӯу сёҳкорӣ дар дил ориятӣаст ва баъзеро аслӣаст , фардо чун ба ҷӯии оби таҳури қиёмат , сар бар кунанд ва аз хоби марг , хоб олуд бархезанд , ҳама рӯйҳо бишӯйанд чунонкии одат буд ки чун хуфта аз ҷома хоб бархезад , рӯй бишӯяд . « Фоғслўои вҷўҳкм » чун рўҳоФрў шӯйанд , онҳо ки тарк ва рӯмӣанд , он оби муборак , сиёҳиро аз рӯй эшон бабрад ва онҳо ки зангӣ аслӣанд , чндонкаҳ бишӯйанд сиёҳтар шаванд чун сар аз ҷӯй бароранд аёни бибинанди ҳол ҳар ду қавмро ки : « явми тбизи вуҷӯҳу тсўди вуҷӯҳ » .

و آنگاه که آن خال سپید که بر روی شما یادگار سپیدی است، نماند، سیاهی محیط شود بر روی جان شما که: « واحاطت به خطیئته فاولئک اصحاب النار هم فیها خالدون» بعد از آن هرگز از سیه‌رویی بیرون نیاید که:« یوم تبیض وجوه و تسود وجوه.» چون قومی سیاهی بر رو و سیاه‌کاری در دل عاریتی است و بعضی را اصلی است، فردا چون به جوی آب طهور قیامت، سر بر کنند و از خواب مرگ، خواب‌آلود برخیزند، همه رویها بشویند چنانکه عادت بود که چون خفته از جامهٔ خواب برخیزد، روی بشوید.« فاغسلوا وجوهکم» چون روها فرو شویند، آنها که ترک و رومی اند، آن آب مبارک، سیاهی را از روی ایشان ببرد و آنها که زنگی اصلی‌اند، چندانکه بشویند سیاه‌تر شوند؛ چون سر از جوی برآرند عیان ببینند حال هر دو قوم را که:  « یوم تبیض وجوه و تسود وجوه».

Азизи ман ! мабодо ки турои ин сиёҳӣу сёҳкории ишқи дунёии фонӣу макори ғаддор гандум намой ҷўФрўш , сиёҳаи сипедаи бркрдаҳи ъаҷузаи худро ҷавони сохта , ранги зишт ӯ бар ту табиат шавад , душмани оинаи илоҳии шӯии сифати хФошӣу офтоби душманӣ дар ту мутамаккин шавад , душмани офтоби шӯй .

عزیز من! مبادا که ترا این سیاهی و سیاهکاری عشقِ دنیای فانی و مکارِ غدارِ گندم‌نمای جو‌فروش، سیاههٔ سپیده برکرده عجوزهٔ خود را جوان ساخته، رنگ زشت او بر تو طبیعت شود، دشمن آینهٔ الهی شوی صفت خفّاشی و آفتاب‌دشمنی در تو متمکّن شود، دشمن آفتاب شوی.

« бас равшанаст рўзўлик аз шуъоъи рӯз бе равзананд аз онкии ҳама баста равзананд

«بس روشن است روز ولیک از شعاع روز        بی‌روزنند از آنکه همه بسته روزنند

Аз хуии зишт , душмани он хуй ва хотиранд вази дарди чашм , душман хуршед равшананд »

از خوی زشت، دشمن آن خوی و خاطرند       وز درد چشم، دشمن خورشید روشنند»

*

*

« он карҳои ба модар худ гуфт : чунки мо обӣ ҳаме хӯрем , сафирӣ ҳаме зананд

«آن کُره‌ای به مادر خود گفت: چونکه ما       آبی همی‌خوریم، صفیری همی‌زنند

Модрчаҳ гуфт ? гуфт : бирав биҳдаҳ магӯӣ ту кор хеш кун ки ҳама риш мекунанд »

مادر چه گفت؟ گفت: برو بیهده مگوی        تو کار خویش کن که همه ریش می‌کنند»

Он тарк бача мегуяд падарро ки : маро оҷиз кардӣ ки : рӯ башу , рӯ башу аз сиёҳӣ , агар сиёҳи рӯе бадаст он зангён чаро шодӣ мекунанд ва мо чун доруҳо бар рӯй худ мемолем , чаро бар мо май хнднд ва тсхр мекунанд ва таъна мезананд ?

آن تُرکْ‌بچه می‌گوید پدر را که: مرا عاجز کردی که: رو بشو، رو بشو از سیاهی، اگر سیاه‌رویی بد است آن زنگیان چرا شادی می‌کنند و ما چون داروها بر روی خود می‌مالیم، چرا بر ما می‌خندند و تسخر می‌کنند و طعنه می‌زنند؟

Падар мегуяд : ту кор хеш куну чеҳра чу моҳ аз баҳри шоҳи абаду азали бёроӣ ки : « ани аллоҳи ҷамили иҳби алҷмол » ки эшон бар рӯй зишти худ май хнднд ки : « ани аллазӣнаи аҷрмўои конўои ман аллазӣнаи омнўои изҳкўн » . Ҳама бар мувофиқати афзали алқроءи фалони аддӣн аз миёни ҷони ном « арраҳмон » бигӯем ки : бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳим .

پدر می‌گوید: تو کار خویش کن و چهرهٔ چو ماه از بهر شاه ابد و ازل بیارای که:« ان الله جمیل یحب الجمال» که ایشان بر روی زشت خود می‌خندند که:« ان الذین اجرموا کانوا من الذین آمنوا یضحکون». همه بر موافقت افضل القراء فلان الدین از میان جان نام « الرحمن» بگوییم که: بسم الله الرحمن الرحیم.

« то дили зи камоли ту нишон ёфт ҷони ишқи ту дар миён ҷон ёфт

«تا دل ز کمال تو نشان یافت       جان عشق تو در میان جان یافت

Ҷони боргаҳи туро талаб кард дар мағзи ҷаҳон ломакон ёфт

جان بارگه ترا طلب کرد       در مغز جهان لامکان یافت

Ҳарҷон ки ба кӯии ту фурӯ шуд аз буии ту ҷон ҷовдон ёфт

هر جان که به کوی تو فرو شد       از بوی تو جان جاودان یافت

Фарёду хурӯши ошиқонат дар куну макон нмитўон ёфт

فریاد و خروش عاشقانت       در کون و مکان نمی‌توان یافت

Аз дарди ту ҷон мо бинолед дармони зи ту дард бекарон ёфт

از درد تو جان ما بنالید       درمان ز تو درد بیکران یافت

Чун дард ту ёфт , зер ҳар дарди дармони ҳамаи ҷаҳон ниҳон ёфт

چون درد تو یافت، زیر هر درد        درمان همه جهان نهان یافت

Ҳарчиз ки ҷони мо ҳамеи ҷуст чун дар ту нигоҳ кард он ёфт »

هر چیز که جان ما همی‌جست       چون در تو نگاه کرد آن یافت»

Ҳаркии ҳаловати ин ном ёфт аз зрўаҳи арш то пушти фарш , пеши ҳиммат ӯ пари пашша Эй насинҷиду ҳаркиро ба ҷамоли ин ном сайд карданд , ҳеҷ савти васияту рангу бӯ ӯро натавонади сайд кардан ва ҳар кулбае ки офтоби саодати ин ном биравӣ тофт , шарафоту конгресси қасри мулӯки оламро хизмати он кулба ӯ фиристанд , то ӯро парастанд . Ҳаркии ҳалқаи бандагии ин ном дар гӯш кард , дунёу уқборо фаромӯш кард . Ҳар ки аз машраби ъзби ин ном сероб шуд , умроноти олам дар басару басират ӯ хароб шуд . Рӯзӣ ки офтоби саодат аз бурҷ иқбол барояду дӯсти дерина аз ақсои сина ногоҳ бдроид ки : « аФмни шарҳи аллоҳи садраи ллослом » яъне он муъминиро ки гузидаам аз хок ва бхридаҳам ӯро аз дасти ҷаҳлу худпарастӣ ва писандидааму авсофи писандида бахшидаам ва ӯро лоиқи хизмату дақоиқи писандидаи одоби тоъот гардонидаам , аҷтбо ва астФо кардааму дил ӯро бо вафоу сафо бсрштаҳам ва ба шарҳ , нарм гардонидаам ки шарҳу вусъу зину нур аз як қабиланд дар маънӣ « аФмни шарҳи аллоҳ ? » ин шарҳ ки кард ? ман кардаам ки аллоҳам , бахуд кардаам ба Ҷабраил боз нагузоштам . Ба Микоил ҳавола накардам . Садраи садр дар миён танаст . Садр , сина буд ки ҳарами каъба диласт чунонкии он ҳарам дар миён заминаст , ин ҳарами сина бекӣна дар миён танаст ки « хайри аломўри аўстҳо » беҳтарини ҷавоҳир дар миёни қаллода буд то агар ба канорҳо офатӣ расад , ончӣ хулосааст , дар миён саломат бимонад . Эшон гирд ӯ ҳамчун посбонон бошанду сина дар миён ҳамчун хазинае . Дигар чаҳ мефармоед ? « ллأслом » баъзе муфассирон

هرکه حلاوت این نام یافت از ذروهٔ عرش تا پشت فرش، پیش همّت او پر پشه‌ای نسنجد و هرکه را به جمال این نام صید کردند، هیچ صوت وصیت و رنگ و بو او را نتواند صید کردن و هر کلبه‌ای که آفتاب سعادت این نام بر وی تافت، شرفات و کنگرهٔ قصر ملوک عالم را خدمت آن کلبهٔ او فرستند، تا او را پرستند. هرکه حلقهٔ بندگی این نام در گوش کرد، دنیا و عقبی را فراموش کرد. هر که از مشرب عذب این نام سیراب شد، عُمراناتِ عالم در بصر و بصیرت او خراب شد. روزی که آفتاب سعادت از برج اقبال برآید و دوست دیرینه از اقصای سینه ناگاه به‌درآید که:« افمن شرح الله صدره للاسلام» یعنی آن مؤمنی را که گزیده‌ام از خاک و بخریده‌ام او را از دست جهل و خودپرستی‌؛ و پسندیده‌ام و اوصاف پسندیده بخشیده‌ام و او را لایق خدمت و دقایق پسندیدهٔ آداب طاعات گردانیده‌ام، اجتبا و اصطفا کرده‌ام و دل او را با وفا و صفا بسرشته‌ام و به شرح، نرم گردانیده‌ام که شَرَحَ و وَسَّعَ و زَیَّنَ و نَوَّرَ از یک قبیله‌اند در معنی« افمن شرح الله؟» این شرح که کرد؟ من کرده‌ام که اللهّ ام، به‌خود کرده‌ام به جبرئیل باز نگذاشتم. به میکائیل حواله نکردم. صدرهٔ صدر در میان تن است. صدر، سینه بود که حرم کعبهٔ دل است چنانکه آن حرم در میان زمین است، این حرم سینهٔ بی‌کینه در میان تن است که « خیر الامور اوسطها» بهترین جواهر در میان قلاده بود تا اگر به کنارها آفتی رسد، آنچه خلاصه است، در میان سلامت بماند. ایشان گرد او همچون پاسبانان باشند و سینه در میان همچون خزینه‌ای. دگر چه می‌فرماید؟« للأسلام» بعضی مفسران

Гӯйанд : ин лоам тамлӣкаст , яъне ҳарчӣ берун исломаст аз ҳунарҳоу донишҳо дар дил ориятасту исломи дрдл ҳақиқатаст ва мақсӯд ӯст . Чунонкӣ дар хонаи мақсӯди арӯс буд на канизакон ва на гандаи перони ҳоҷибау ояндау раванда .

گویند: این لام تملیک است، یعنی هرچه بیرون اسلام است از هنرها و دانش‌ها در دل‌ِ عاریت است و اسلام در دل‌ِ حقیقت است و مقصود اوست. چنانکه در خانه مقصود عروس بوَد‌، نه کنیزکان و نه گنده‌پیران حاجبه و آینده و رونده.

« бисмии аллоҳ » он номӣаст ки Мӯсои бен умрони алайҳи салавоти арраҳмони сад ҳазор шамшеру шамшерзану найзау найзаи боз , лашкари оҳани хои оташи пои фиръавнро ба Асое ба қӯти ин номи зер ва зибр кард . « бисмии аллоҳ » он номӣаст ки Мӯсои бен умрон , дувоздаҳ шоҳроҳи хушк аз баҳри гузаштан банӣ Исроил пайдо кард дар дарёу гирд аз дарё баровард . « бисмии аллоҳ » он номӣаст ки исои бен Марям бар мурда хонд , зинда шуд . Сар аз гӯр баровард мӯӣ сипед гашта аз ҳайбати ин ном . эй мункири суоли гӯр аз мункиру накир ! магари қиссаи исоро мункирӣ ки ба овози исо , мурдаи сар аз гӯри бркрд ? чаро ба овози мункиру накир , сар аз кафан берун накунад ва ҷавоб нагӯяд ? « бисмии аллоҳ » он номӣаст ки ҳар рӯзи чандини лангу мубталоу ранҷуру нобӣно , бар дар савмиъаи исои алайҳи ассалом ҷамъ шудандӣ ҳар бомдодӣ , чун ӯ аз аврод фориғ шудӣ , берун омадӣ , ин номи муборак бар эшон хондӣ , ҳама беиллат , бо тамоми сиҳҳату қӯт ба манзилҳои худ равон шудандӣ , « бисмии аллоҳ » , он номӣаст ки Мустафои салавоти аллоҳи алайҳи шаби маҳтоби маи чаҳордаҳ , гирди каъба тавоф мекард ва дар Макка аз ғояти гармои ағлаби халқ ба шаб гирданд Абуҷаҳл ӯро дид , хашм кард ва ҳасадаш Биҷӯшед . Аз ҷӯш каф кард ва гуфт :

« بسم الله» آن نامی است که موسی بن عمران علیه صلوات الرحمن صد هزار شمشیر و شمشیرزن و نیزه و نیزه‌باز، لشکر آهن‌خای آتش‌پایِ فرعون را به عصایی به قوّت این نام زیر و زبر کرد. « بسم الله» آن نامی است که موسی بن عمران، دوازده شاهراه خشک از بهر گذشتن بنی‌اسرائیل پیدا کرد در دریا و گرد از دریا برآورد .«بسم الله» آن نامی است که عیسی بن مریم بر مرده خواند، زنده شد. سر از گور برآورد موی سپید‌گشته از هیبت این نام. ای منکر سؤال گور از منکر و نکیر! مگر قصهٔ عیسی را منکری که به آواز عیسی، مرده سر از گور برکرد؟ چرا به آواز منکر و نکیر، سر از کفن بیرون نکند و جواب نگوید؟ «بسم الله» آن نامی است که هر روز چندین لنگ و مبتلا و رنجور و نابینا، بر در صومعهٔ عیسی علیه‌السلام جمع شدندی هر بامدادی، چون او از اوراد فارغ شدی، بیرون آمدی، این نام مبارک بر ایشان خواندی، همه بی‌علت، با تمام صحّت و قوّت به منزل‌های خود روان شدندی، « بسم الله» ، آن نامی است که مصطفی صلوات‌الله‌علیه شب مهتاب مه چهارده، گرد کعبه طواف می‌کرد و در مکه از غایت گرما اغلب خلق به شب گردند ابوجهل او را دید، خشم کرد و حسدش بجوشید. از جوش کف کرد و گفت:

Худо донад ки ин соҳир , боз дар чаҳ макраст !

خدا داند که این ساحر، باز در چه مکر است!

Мустафои салавоти аллоҳи алайҳ ҷавобаш гуфт аз роҳи шафқат ки : макр аз куҷо ва ман аз куҷо ? ман омадаам ки халқро аз макру дом ҳамчун ту гумроҳони бурҳонам . Гуфт : агар соҳири нестӣ , бигӯ ки дар мушт ман чист ? ва ӯ дар мушт , қосид , санги резаҳо баргирифта буд . Ҷабраили амин дар расед ва гуфт : ё Муҳамад ! ҳақ , турои салом май расонад ки : « ассаломи алейк аиҳо алнабӣу раҳмаи аллоҳу баракота » ва мегуяд ки : ҳеҷ миндиш агар турои ном соҳир кунанд , мо турои номҳои некӯ ниҳодаем . Баъзе ба халқон гуфтаем ва баъзеро ки халқон , тоқати фаҳм он надоранд , бо эшон нагуфтаем ки : « кулами анноси алии қадари ъқўлҳм » ӯ ки бошад ки турои ном наад ? хоҷаро расад ки ғуломро ном наад . Ғуломи идборро ки аз дар даройад , кӣ расад ки хоҷароу хоҷаи зодаро ном наад ? номӣ ки ӯ наад , ҳам дар гардан ӯ овезанд ва ба дӯзах фиристанд туро имтиҳон мекунад ки бигӯ дар мушт ман чист ? ҷавобаш бигӯ ки : кадом май хоҳӣ , онкӣ бигӯям ки дар мушт ту чист ё онкии ончӣ дар мушт туаст , бигӯед ки ман кистам ?

مصطفی صلوات الله علیه جوابش گفت از راه شفقت که: مکر از کجا و من از کجا؟ من آمده‌ام که خلق را از مکر و دام همچون تو گمراهان برهانم. گفت: اگر ساحر نیستی، بگو که در مشت من چیست؟ و او در مشت، قاصد، سنگ‌ریزه‌ها برگرفته بود. جبرئیل امین در رسید و گفت: یا محمد! حق، ترا سلام می‌رساند که:« السلام علیک ایها النبی و رحمة الله و برکاته» و می‌گوید که: هیچ میندیش اگر ترا نام ساحر کنند، ما ترا نام‌های نیکو نهاده‌ایم. بعضی به خلقان گفته‌ایم و بعضی را که خلقان، طاقت فهم آن ندارند، با ایشان نگفته‌ایم که:« کلم الناس علی قدر عقولهم» او که باشد که ترا نام نهد؟ خواجه را رسد که غلام را نام نهد. غلام ادبار را که از در درآید، کی رسد که خواجه را و خواجه‌زاده را نام نهد؟ نامی که او نهد، هم در گردن او آویزند و به دوزخ فرستند ترا امتحان می‌کند که بگو در مشت من چیست؟ جوابش بگو که: کدام می‌خواهی، آنکه بگویم که در مشت تو چیست یا آنکه آنچه در مشت توست، بگوید که من کیستم؟

Чун Мустафои алайҳи ассаломи ин номи муборакро бар забон ронад ки : « бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳим » ҷавобаш бигуфт . Абуҷаҳл гуфт : не , ин қавӣтараст ки ончӣ дар мушт манаст , бигӯед ки ту кистӣ . Ба номи поки худо ҳар санги порае ба овоз омад аз миёни дасти Абуҷаҳл ки : « лои илоҳи алооллаҳ , Муҳамади расӯли аллоҳ » . Тайифае имон овараданд . Абуҷаҳл , аз ғояти хашми снгризаҳҳоро бар замин заду сахт пушаймон шуд ба гуфтан ва гуфт : дидӣ ки чаҳ кардам ман ба дасти хеш ? бози хештанро бигирифт ва бстизаҳ гуфт : ки ба лоату ъзӣ ки ин ҳам ҷодӯӣаст .

چون مصطفی علیه السلام این نام مبارک را بر زبان راند که:« بسم الله الرحمن الرحیم» جوابش بگفت. ابوجهل گفت: نی، این قوی‌تر است که آنچه در مشت من است، بگوید که تو کیستی. به نام پاک خدا هر سنگ پاره‌ای به آواز آمد از میان دست ابوجهل که:« لا اله الاالله، محمدٌ رسول الله». طایفه‌ای ایمان آوردند. ابوجهل، از غایت خشم سنگریزه‌ها را بر زمین زد و سخت پشیمان شد به گفتن و گفت: دیدی که چه کردم من به دست خویش؟ باز خویشتن را بگرفت و بستیزه گفت: که به لات و عزی که این هم جادوی است.

Баъзе аз ёрон Абуҷаҳл гуфтандаш ки ҷодӯӣ дар замин равад ва бар осмон асар накунад . Биё то ӯро бад-ӣн имтиҳон кунем . Омаданд ва гуфтанд ки агроин чаҳ мекунӣ , саҳар нест ва ҳақаст ва аз худост , ин моҳи шаби чаҳордаҳро бишкоф ки саҳар дар осмон асар накунад . Дар ҳоли Ҷабраили амин дар расед ва гуфт : миндишу номи мубораки мутаҳҳари муқаддаси қадими лами излу лоязоли моро бхўоон ва бигӯ : « бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳим » ва он ду ангушти муборакатро аз ҳам боз кун то қудрати мо ро

بعضی از یاران ابوجهل گفتندش که جادوی در زمین رود و بر آسمان اثر نکند. بیا تا او را بدین امتحان کنیم؛ آمدند و گفتند که اگر این‌چه می‌کنی، سحر نیست و حق است و از خداست، این ماه شب چهارده را بشکاف که سِحْر در آسمان اثر نکند. در حال جبرئیل امین در رسید و گفت: میندیش و نام مبارک مطهر مقدس قدیم لم یزل و لایزال ما را بخوان و بگو :« بسم الله الرحمن الرحیم » و آن دو انگشت مبارکت را از هم باز کن تا قدرت ما را

Бибинанд . Чунон кард . Дар ҳоли маи ду пора шуд . Нимӣ сӯии ангушти рост пайғомбар мерафт ва нимӣ сӯии ангушт чапаш мерафт ки : « ақтрбти алсоъаҳу аншқи алқмр »у бонг бо ҳайбат меомад ки чандини ҳазор ҳайвон дар шаҳр ва саҳро бамурданду боқии ҳайвонот аз алаф боз истоданд ва меларзиданду чандини халқ ранҷур шуданду қавмиро шикам хӯн шуд . Ҷумла тазаррӯъ карданд ки бидон худоӣ ки ту аз вай май гӯйӣ ки зуди ин моҳро фароҳамовар ва дуруст кун , чунонкӣ буд ва агар неи ҳамин соъати ҳамаи ҷаҳони зер ва зибр шавад . Пайғомбари салавоти аллоҳи алайҳи бози ин номи муборакро аъодт кард ки : « бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳим » ва ду ангуштро баҳам оварад ба фармони худо ва ба баракати ин номи ҷонФзо , ҳар ду нима баҳам омад . Қавмии дигар , бисёр , имон овараданд . Абуҷаҳлро ғусса зиёдат шуд ва аз даст бирафт . Бози бҷлдии худро бигирифт ва гуфт : агар ин рост бошаду чашми бандӣу гӯши бандӣу ҳуш бандӣ набошад , бояд ки шаҳрҳои дигари изоин хабар доранд . Баъд аз он вФдҳо ва корвонҳоу пайкону нома ҳо мерасед аз атрофи олам то ба атрофи олами брдўстон ки ин чаҳ воқеа буд ки моҳ исмон бшикофт ки аз он рӯз ки « фотири алсмўот » ин ду шамъро дар ин гунбад , афрӯхтаасту пардаҳои зулмотро ба тобиши тоби ин ду гавҳар месӯхтааст ки « вҷъли алшмси зиёу алқмри нуро » , ҳаргизи ҷинси ин воқеаи аҷиби ғариби нодир , аз обоу аҷдоди мо ҳеҷ кас ҳикоят накард ва дар ҳеҷ китобии ннўштнд ва аз атрофи шаҳрҳо , нома бар нома мераседу Абуҷаҳлу амсол ӯ ҳар дами сияҳ рӯтар мешуданд ки : « Фомои аллазӣнаи фии қлўбҳми марази Фзодтҳми рҷсои илои рҷсҳм » ва онҳо ки имон оварда буданд ҳар рӯзи қавии дилтару қавии имонтар ки : « лиздодўои аимонои маъаи аимонҳм » .

ببینند. چنان کرد. در حال مه دو‌پاره شد. نیمی سوی انگشت راست پیغامبر می‌رفت و نیمی سوی انگشت چپش می‌رفت که:« اقتربت الساعه و انشق القمر» و بانگ با هیبت می‌آمد که چندین هزار حیوان در شهر و صحرا بمردند و باقی حیوانات از علف باز ایستادند و می‌لرزیدند و چندین خلق رنجور شدند و قومی را شکم خون شد. جمله تضرّع کردند که بدان خدای که تو از وی می‌گویی که زود این ماه را فراهم آور و درست کن، چنانکه بود و اگر نی همین ساعت همه جهان زیر و زبر شود. پیغامبر صلوات الله علیه باز این نام مبارک را اعادت کرد که :« بسم الله الرحمن الرحیم» و دو انگشت را به‌هم آورد به فرمان خدا و به برکت این نام جان‌فزا‌، هر دو نیمه به‌هم آمد. قومی دیگر، بسیار، ایمان آوردند. ابوجهل را غصه زیادت شد و از دست برفت. باز به‌جلدی خود را بگرفت و گفت: اگر این راست باشد و چشم‌بندی و گوش‌بندی و هوش‌بندی نباشد، باید که شهرهای دیگر از این خبر دارند. بعد از آن وَفْدها و کاروان‌ها و پیکان و نامه‌ها می‌رسید از اطراف عالم تا به اطراف عالم بر دوستان که این چه واقعه بود که ماه آسمان بشکافت که از آن روز که « فاطر السموات» این دو شمع را در این گنبد، افروخته است و پرده‌های ظلمات را به تابش تاب این دو گوهر می‌سوخته است که« وجعل الشمس ضیاء و القمر نوراً»، هرگز جنس این واقعهٔ عجیب غریب نادر، از آبا و اجداد ما هیچ کس حکایت نکرد و در هیچ کتابی ننوشتند و از اطراف شهرها، نامه بر نامه می‌رسید و ابوجهل و امثال او هر دم سیه‌روتر می‌شدند که:« فاما الذین فی قلوبهم مرض فزادتهم رجساً الی رجسهم» و آنها که ایمان آورده بودند هر روز قوی‌دل‌تر و قوی‌ایمان‌تر که:« لیزدادوا ایمانا مع ایمانهم».

« ма нур мефишонду саг бонг мекунад маро чаҳ ҷурм ? хосияти саги чунин буд

«مه نور می‌فشاند و سگ بانگ می‌کند؛ مه را چه جرم؟ خاصیت سگ چنین بوَد

Аз моҳ нур гирад арқони осмон худ кист он сегӣ ки бухори замин буд »

از ماه نور گیرد ارکان آسمان‌، خود کیست آن سگی که به‌خار زمین بوَد»

Бихон , малики алқроء ! аз каломи рабии алоълӣ , аз баҳри иршоди соликони ҷодаеро ки : « қул ё ибодии аллазӣнаи асрФўои алии анФсҳми лотқнтўои ман раҳмаи аллоҳ » . Малики ҷалил , воҳби ҷазили дорои ҷаҳон , донои ниҳон , холиқи ҷузву кул , розиқи хору гул , подшоҳи алии алотлоқ , молики алмалики бостҳқоқ , аз баҳри зинда кардани мурдаи дилону тоза кардани пажмурдаи дилон , чунин мефармоед ки : « қул ё ибодӣ » қул : бигӯ эй Муҳамад ки қоли туро ҳалоласт ки қоли ту аз ҳазрат ҷалоласт :

بخوان، ملک القراء! از کلام ربی الاعلی، از بهر ارشاد سالکان جاده‌ای را که:« قل یا عبادی الذین اسرفوا علی انفسهم لاتقنطوا من رحمة الله». ملک جلیل، واهب جزیل دارای جهان، دانای نهان، خالق جزو و کل، رازق خار و گل، پادشاه علی الاطلاق، مالک الملک به‌استحقاق، از بهر زنده کردن مرده‌دلان و تازه کردن پژمرده‌دلان، چنین می‌فرماید که:« قل یا عبادی» قل: بگو ای محمد که قال ترا حلال است که قال تو از حضرت جلال است:

« ҳукаморо буд ба хон ҷалоли луқмау нутқу саҳар ҳар се ҳалол »

« حکما را بود به خوان جلال لقمه و نطق و سحر هر سه حلال»

« қул » . Бигӯ , эй қоли ту беҳтар аз ҳол , эй қоли ту камоли камол . « ё ибодӣ » ё , Нидоӣ баъӣдаст , яъне эй дурафтодагон аз ҷодаи роҳ ба васвасаи деви сиёҳ ки чун корвонӣ дар биёбон ҳайрон шавад , баъзе гӯйанд : роҳ , ин сӯйаст ва баъзе гӯйанд : аз онсӯӣаст . Дев гуяд : вақт худ ёфтам . Баравад аз тарафи давр ки аз роҳи сахт мухолиф бошад , бонг мезанад аҳли корвонро ба овозӣ ки монад ба овози хуишони эшону дӯстону муътамади эшон ба бонги баланду сухани фасеҳи мушфиқона ки : биёеди биёед ки роҳ ӣнҷост . Ҳон ! эй корвони муъминон ! ҳуш ва гӯш доред вғраҳ машавед ки дар он бонги фитнаҳост , корвон дар он ҳайронӣ чун он овози мушфиқона хешона бишинаванд ҳамаи сӯии он дев равон шаванд . Чун бисёр биёянд , гӯйанд ки : онкии моро мехонд , ӣнҷо буд , куҷо рафт ? хоҳанд ки боз гирданд ки ин худ ғӯли биёбон буд . Раҳзани корвон буд . Дев гуяд : ҳайф бошад ки инҳоро бигзорам ки боз гирданд . Бар сари роҳи боз аз давр , аз он сӯии гумроҳӣ ӯро бенанд ки овоз медиҳад ки : биёед , биёед , аз он гармтар ки аввал мегуфт . ӣнҷои баъзе аз аҳли корвон ба гумон уфтанд ки агар ӯ ғмхўори мо буд ва чунон ки менамӯд , чаро наистоду ошноӣии надод ! ба як назар ба сӯии он дев менигаранд ки сӯй ӯ биравем ва ба як назари боз пас менигаранд он сӯй ки омадаанд , бошад ки аз он тараф касе пайдо шавад , баъзе ки аз аноят давранд ҳам дар он биёбони залолату ъиноду фасод дар паии он дев бар ин нсқ ва бар ин шева чандон бираванд ки на қӯт бозгаштан монад ва на имкони муроҷиат . Аз гуруснагӣу тишнагии ҳама дар он биёбон залолат бимиранд , алаф гиреҳгон шаванд . Ва баъзе ки аҳл аноят бошанд дар миёни биёбони залолат , тазаррӯъ оғоз кунанд ки : « рбнои злмно » зулм кардем , аз роҳ , сахти дўроФтодим . Аҷаб бошад агар мо халос ёбем . Ҳақи таъолии фириштаеро бифиристад , балки набӣиро , расӯли маъсӯмро , мстФои Муҷтаборо то аз забони ҳақ Нидо кунанд эшонро аз тарафи ҷодаи роҳи рост ки : « аллазӣнаи асрФўо » эй бандагони ҳақ ки исроф кардед ва аз роҳ , сахт давр рафтед ту мапиндор ки ҳамаи исроф он бошад ки чанд дар май бгзоФ харҷ кунӣ ё чанд харвори гандум беҳисоб харҷ кунӣ ё миросии мол бисёр бгзоФ ба ъушрат харҷ кунӣ . Исрофи бузург анаст ки умри азиз ки як соъатаи умрро ки ба сад ҳазор динор наёбанд ки : « алиўоқити тштрии болмўоқиту алмўоқити лотштрии болиўоқит » яъне чун вақти умр муҳлат диҳад , ё қӯтҳо ва гавҳарҳо тавон бадаст овардан , аммо ба сад ҳазор иўоқиту ҷавҳар , мўоқит умр натавон харидан .

« قل». بگو، ای قال تو بهتر از حال، ای قال تو کمال کمال.« یا عبادی» یا، ندای بعید است، یعنی ای دورافتادگان از جادهٔ راه به وسوسهٔ دیو سیاه که چون کاروانی در بیابان حیران شود، بعضی گویند: راه، این سوی است و بعضی گویند: از آنسوی است. دیو گوید: ‌«وقت خود یافتم.» برود از طرف دور که از راه سخت مخالف باشد، بانگ می‌زند اهل کاروان را به آوازی که مانَد به آواز خویشان ایشان و دوستان و معتمد ایشان به بانگ بلند و سخن فصیح مشفقانه که: بیایید بیایید که راه اینجاست. هان! ای کاروان مؤمنان! هوش و گوش دارید و غره مشوید که در آن بانگ فتنه‌هاست، کاروان در آن حیرانی چون آن آواز مشفقانهٔ خویشانه بشنوند همه سوی آن دیو روان شوند. چون بسیار بیایند، گویند که: آنکه ما را می‌خواند، اینجا بود، کجا رفت؟ خواهند که باز گردند که این خود غول بیابان بود. رهزن کاروان بود. دیو گوید: حیف باشد که اینها را بگذارم که باز گردند. بر سر راه باز از دور، از آن سوی گمراهی او را بینند که آواز می‌دهد که: «بیایید، بیایید» از آن گرم‌تر که اول می‌گفت. اینجا بعضی از اهل کاروان به گمان افتند که اگر او غمخوار ما بود و چنان که می‌نمود، چرا نایستاد و آشنایی نداد! به یک نظر به سوی آن دیو می‌نگرند که سوی او برویم و به یک نظر باز پس می‌نگرند آن سوی که آمده‌اند، باشد که از آن طرف کسی پیدا شود، بعضی که از عنایت دورند هم در آن بیابان ضلالت و عناد و فساد در پی آن دیو بر این نسق و بر این شیوه چندان بروند که نه قوّت بازگشتن ماند و نه امکان مراجعت. از گرسنگی و تشنگی همه در آن بیابان ضلالت بمیرند، علف گرگان شوند. و بعضی که اهل عنایت باشند در میان بیابان ضلالت، تضرع آغاز کنند که:« ربنا ظلمنا» ظلم کردیم، از راه، سخت دور افتادیم. عجب باشد اگر ما خلاص یابیم. حق تعالی فرشته‌ای را بفرستد، بلکه نبی‌یی را، رسول معصوم را، مصطفای مجتبی را تا از زبان حق ندا کنند ایشان را از طرف جادهٔ راه راست که:« الذین اسرفوا» ای بندگان حق که اسراف کردید و از راه، سخت دور رفتید تو مپندار که همه اسراف آن باشد که چند درمی به‌گزاف خرج کنی یا چند خروار گندم بی‌حساب خرج کنی یا میراثی مال بسیار به‌گزاف به عشرت خرج کنی‌؛ اسراف بزرگ آن است که عمر عزیز که یک ساعته عمر را که به صد هزار دینار نیابند که:« الیواقیت تشتری بالمواقیت و المواقیت لاتشتری بالیواقیت» یعنی چون وقت عمر مهلت دهد، یاقوت‌ها و گوهر‌ها توان بدست آوردن، اما به صد هزار یواقیت و جوهر، مواقیت عمر نتوان خریدن.

« ба зари нхридҳои ҷонро азон қадараш намайдонӣ ки ҳиндӯ қадар нашносад матоъи ройгониро »

« به‌زر نخریده‌ای جان را‌، ازآن قدرش نمی‌دانی     که هندو قدر نشناسد متاع رایگانی را»

« алии анФсҳм » ин зулм бар худ кардед ва пиндоштед ки бар дигарон мекунед . Оташ дар дукон худ задяту сармояи худро сӯхтеду шоди мибўдит ки дукони хасмони худро месӯзем . « бад макун ки бдоФтӣ , чаҳ макун ки худ уфтӣ »

« علی انفسهم» این ظلم بر خود کردید و پنداشتید که بر دیگران می‌کنید. آتش در دکان خود زدیت و سرمایهٔ خود را سوختید و شاد میبودیت که دکان خصمان خود را می‌سوزیم. « بد مکن که بد افتی، چَه مکن که خود افتی»

« золим ки кабоб аз дил дарвеш хӯрд чун дрнгрии зи паҳлавӣ хеш хӯрд »

« ظالم که کباب از دل درویش خورَد‌، چون درنگری ز پهلوی خویش خورد»