Чун шунид он мурғи кони тӯтӣ чаҳ кард

چون شنید آن مرغ کان طوطی چه کرد

Пас билразед , аўФтоду гашти сард

پس بلرزید، اوفتاد و گشت سرد

Хоҷа чун дидаш фитода ҳамчунин

خواجه چون دیدش فتاده همچنین

Бар ҷаҳид ва зад калларо бар замин

بر جهید و زد کله را بر زمین

Чун бад-ӣни рангу бад-ӣн ҳолаш бидид

چون بدین رنگ و بدین حالش بدید

Хоҷа бар ҷусту гиребонро дарид

خواجه بر جست و گریبان را درید

Гуфт эй тӯтии хуби хуши ҳнин

گفت ای طوطیِ خوبِ خوش‌حنین

Ин чаҳ будат ? ин чаро гаштии чунин ?

این چه بودت‌؟ این چرا گشتی چنین‌؟

эй дариғо мурғи хуши овози ман

ای دریغا مرغ خوش‌آواز من

эй дариғо ҳамдаму ҳамрози ман

ای دریغا همدم و همراز من

эй дариғо мурғи хуши алҳони ман

ای دریغا مرغ خوش‌الحان من

Роҳи рӯҳу равзау райҳони ман

راح‌ِ روح و روضه و ریحان من

Гар сулаймонро чунин мурғии бадӣ

گر سلیمان را چنین مرغی بدی

Кӣ худ ӯ машғӯли он мурғон шудӣ ?

کی خود او مشغول آن مرغان شدی‌؟

эй дариғо мурғ ки арзон ёфтам

ای دریغا مرغ که‌ارزان یافتم

Зуд рӯй аз рӯй ӯ бар тофтам

زود روی از روی او بر تافتم

эй забони ту баси зӣоне бар варӣ

ای زبان تو بس زیانی مر مرا

Чун тӯй гуё , чаҳ гӯям ман туро ?

چون تویی گویا‌، چه گویم من تو را‌؟

эй забони ҳам оташ ва ҳам хирманӣ

ای زبان هم آتش و هم خرمنی

Чанд ин оташи дарин хирмани занӣ

چند این آتش درین خرمن زنی

Дар ниҳони ҷон аз ту афғон ме кунад

در نهان جان از تو افغان می‌کند

Гарчи ҳар чаҳ гӯйяш он ме кунад

گرچه هر چه گوییش آن می‌کند

эй забони ҳам ганҷ бе поёни тӯй

ای زبان هم گنج بی‌پایان توی

эй забони ҳам ранҷ бе дармони тӯй

ای زبان هم رنج بی‌درمان توی

Ҳам сафиру худъаи мурғони тӯй

هم صفیر و خدعهٔ مرغان توی

Ҳам аниси ваҳшати ҳиҷрони тӯй

هم انیس وحشت هجران توی

Чанд амонам май диҳӣ эй беамон ?

چند امانم می‌دهی ای بی امان‌؟

эй ту зиҳ карда ба кини ман камон

ای تو زه کرده به کین من کمان

Нак бпронидаҳ эй мурғи маро

نک بپرانیده‌ای مرغ مرا

Дар чарогоҳи ситам кам кун чаро

در چراگاه ستم کم کن چرا

ё ҷавоб ман бигӯ , ё дод даҳ

یا جواب من بگو‌، یا داد ده

ё марои зи асбоби шодии ёди даҳ

یا مرا ز اسباب شادی یاد ده

эй дариғо нури зулмати сӯзи ман

ای دریغا نور ظلمت‌سوز من

эй дариғо субҳи рӯзи афрӯзи ман

ای دریغا صبح روز افروز من

эй дариғо мурғи хуши парвози ман

ای دریغا مرغ خوش‌پرواز من

з интиҳо парида то оғози ман

ز انتها پریده تا آغاز من

Ошиқ ранҷаст нодон то абад

عاشق رنج است نادان تا ابد

Хези ло ақсм бихон то фии кабид

خیز لا اقسم بخوان تا فی کبد

Аз кабид фориғ бидам бо рӯй ту

از کبد فارغ بدم با روی تو

Вази збд софӣ бидам дар ҷӯии ту

وز زَبَد صافی بدم در جوی تو

Ин дариғоҳо хаёл дидан аст

این دریغاها خیال دیدن است

Вази вуҷӯди нақди худ ббридн аст

وز وجود نقد خود ببریدن است

Ғайрати ҳақ буд ва бо ҳақ чора нест

غیرت حق بود و با حق چاره نیست

Кӯи дилӣ каз ишқи ҳақи сад пора нест ?

کو دلی کز عشق حق صد‌پاره نیست‌؟

Ғайрат он бошад ки ӯ ғайри ҳамаи сет

غیرت آن باشد که او غیر همه‌ست

Онкии афзӯн аз баёну дмдмаҳи сет

آنکه افزون از بیان و دمدمه‌ست

эй дариғо ашки ман дарёи бадӣ

ای دریغا اشک من دریا بدی

То нисори дилбари зебои бадӣ

تا نثار دلبر زیبا بدی

Тӯтии ман мурғи зирксори ман

طوطی من مرغ زیرکسار من

Тарҷумони фикрату асрори ман

ترجمان فکرت و اسرار من

Ҳарчӣ рӯзӣ дод ва нодод оядам

هرچه روزی داد و ناداد آیدم

ӯ з аввал гуфта то ёд оядам

او ز اول گفته تا یاد آیدم

Тӯтӣии коиди зи ваҳии овоз ӯ

طوطیی کآید ز وحی آواز او

Пеш аз оғози вуҷӯд , оғоз ӯ

پیش از آغاز‌ِ وجود‌، آغاز او

Андаруни тести он тӯтии ниҳон

اندرون تست آن طوطی نهان

Акс ӯро дидаи ту бар ин ва он

عکس او را دیده تو بر این و آن

Май баради шодии ?утро , ту шоди азу

می‌بَرد شادیت را‌، تو شاد ازو

Май пазирии зулмро чун дод азу

می‌پذیری ظلم را چون داد ازو

эй ки ҷонро баҳри тан май сӯхтӣ

ای که جان را بهر تن می‌سوختی

Сӯхтии ҷонро ва тан афрӯхтӣ

سوختی جان را و تن افروختی

Сӯхтами ман , сӯхта хоҳад касе

سوختم من‌، سوخته خواهد کسی

То зи ман оташ занад андари хасӣ

تا ز من آتش زند اندر خسی

Сӯхта чун қобили оташ буд

سوخته چون قابل آتش بود

Сӯхтаи бустон ки оташи каш буд

سوخته بستان که آتش‌کش بود

эй дариғо эй дариғо эй дареғ

ای دریغا ای دریغا ای دریغ

Кончнони моҳӣ ниҳон шуд зери меғ

کانچنان ماهی نهان شد زیر میغ

Чун занами дами котши дил тез шуд

چون زنم دم کآتش دل تیز شد

Шери ҳиҷри ошуфтау хӯн рез шуд

شیر هجر آشفته و خون‌ریز شد

Онкӣ ӯ ҳушёр худ тундасту маст

آنکه او هشیارْ خود تندست و مست

Чун буд ? чун ӯ қадаҳ гирад ба даст

چون بوَد‌‌؟ چون او قدح گیرد به دست

Шери мастӣ каз сифати берун буд

شیر‌مستی کز صفت بیرون بوَد

Аз басити марғзори афзӯн буд

از بسیط مرغزار افزون بود

Қофияи андешаму дилдори ман

قافیه اندیشم و دلدار من

Гуядам мандяши ҷузи дидори ман

گویدم مندیش جز دیدار من

Хуш нишин эй қофияи андеши ман

خوش نشین ای قافیه‌اندیش من

Қофияи давлати тӯй дар пеши ман

قافیهٔ دولت تویی در پیش من

Ҳарф чаҳ буд то ту андешӣ аз он ?

حرف چه‌بْوَد تا تو اندیشی از آن‌؟

Ҳарф чаҳ буд ? хори девори рузон

حرف چه‌بْوَد‌؟ خار دیوار رَزان

Ҳарфу савт ва гуфтро бар ҳам занам

حرف و صوت و گفت را بر هم زنم

То ки бе ин ҳар се бо ту дами занам

تا که بی این هر سه با تو دم زنم

Он дамӣ каз одамаш кардам ниҳон

آن دمی کز آدمش کردم نهان

Бо ту гӯям эй ту асрори ҷаҳон

با تو گویم ای تو اسرار جهان

Он дамиро ки нагуфтам бо халил

آن دمی را که نگفتم با خلیل

Ва он ғамиро ки надонад Ҷабраил

و آن غمی را که نداند جبرئیل

Он дамӣ каз ваии масеҳои дам назд

آن دمی کز وی مسیحا دم نزد

Ҳақи зи ғайрат низ бе мо ҳам назд

حق ز غیرت نیز بی ما هم نزد

Мо чаҳ бошад дар луғати исботу нафй

ما چه باشد در لغت اثبات و نفی

Ман на исботами манам безоту нафй

من نه اثباتم‌ منم بی‌ذات و نفی

Ман касе дар нокасе дар ёфтам

من کسی در ناکسی در یافتم

Пас касе дар нокасе дар бофтам

پس کسی در ناکسی در بافتم

Ҷумлаи шоҳони банда банда худанд

جمله شاهان بندهٔ بندهٔ خودند

Ҷумлаи халқони мурда мурда худанд

جمله خلقان مردهٔ مردهٔ خودند

Ҷумлаи шоҳони пасти пасти хеш ро

جمله شاهان پست پست خویش را

Ҷумлаи халқони масти масти хеш ро

جمله خلقان مست مست خویش را

намешавад сайёди мурғонро шикор

می‌شود صیاد مرغان را شکار

То кунад ногоҳ эшонро шикор

تا کند ناگاه ایشان را شکار

Бедилонро дилбарони ҷуста ба ҷон

بی‌دلان را دلبران جسته به‌جان

Ҷумлаи маъшӯқони шикори ошиқон

جمله معشوقان شکار عاشقان

Ҳар ки ошиқ дидиаш маъшӯқи дон

هر که عاشق دیدی‌اش معشوق دان

Ков ба нисбат ҳаст ҳам ин ва ҳам он

کاو به نسبت هست هم این و هم آن

Ташнагонгар оби ҷӯянд аз ҷаҳон

تشنگان گر آب جویند از جهان

Об ҷӯяд ҳам ба олами ташнагон

آب جوید هم به عالم تشنگان

Чунк ошиқ ӯст ту хомӯш бош

چونک عاشق اوست تو خاموش باش

ӯ чу гӯшт мекашад ту гӯш бош

او چو گوشَت می‌کشد تو گوش باش

Банд кун чун сайл сайлоне кунад

بند کن چون سیل سیلانی کند

Вар на расвоӣ ва вайронӣ кунад

ور نه رسوایی و ویرانی کند

Ман чаҳ ғам дорам ки вайронӣ буд ?

من چه غم دارم که ویرانی بوَد‌؟

Зери вайрони ганҷи султонӣ буд

زیر ویران گنج سلطانی بود

Ғарқ ҳақ хоҳад ки бошад ғарқ тар

غرق حق خواهد که باشد غرق‌تر

Ҳамчуи мавҷи баҳри ҷони зеру зибр

همچو موج بحر جان زیر و زبر

Зери дарё хуштар ояд ё зибр

زیر دریا خوشتر آید یا زبر

Тир ӯ дилкаш тар ояд ё сипар

تیر او دلکش‌تر آید یا سپر

Пора карда васваса бошӣ дило

پاره کردهٔ وسوسه باشی دلا

Гар тарабро бози доне аз бало

گر طرب را باز دانی از بلا

Гар муродатро мазоқ шукраст

گر مرادت را مذاق شکرست

БеМуродӣ на мурод дилбараст ?

بی‌مرادی نه مراد دلبرست‌؟

Ҳар ситораи ши хунбҳоии сад ҳилол

هر ستاره‌ش خونبهای صد هلال

Хӯни олами рехтан ӯро ҳалол

خون عالم ریختن او را حلال

Мо баҳоу хўнбҳоро ёфтем

ما بها و خونبها را یافتیم

Ҷониби ҷон бохтан бишитофтем

جانب جان باختن بشتافتیم

эй ҳаёти ошиқон дар мурдагӣ

ای حیات عاشقان در مردگی

Дил наёбӣ ҷуз ки дар дили бардагӣ

دل نیابی جز که در دل‌بردگی

Ман дилаши ҷуста ба сад нозу даллол

من دلش جسته به صد ناز و دلال

ӯ баҳона карда бо ман аз малол

او بهانه کرده با من از ملال

Гуфтам охири ғарқи тести ин ақлу ҷон

گفتم آخر غرق تست این عقل و جان

Гуфт рӯи рӯ бар ман ин афсун махон

گفت رو رو بر من این افسون مخوان

Ман надонам ончи андешӣда Эй

من ندانم آنچ اندیشیده‌ای

эй ду дида , дӯстро чун дидае ?

ای دو دیده‌، دوست را چون دیده‌ای‌؟

эй гарони ҷон ! хори дидстии варо

ای گران‌جان‌! خوار دیدستی ورا

Зонка баси арзони хридстии варо

زانکه بس ارزان خریدستی ورا

Ҳарки ӯ арзони хирад , арзон диҳад

هرکه او ارزان خرد‌، ارزان دهد

Гавҳарии тифлӣ ба қурсӣ нон диҳад

گوهری طفلی به قرصی نان دهد

Ғарқ ишқӣам ки ғарқаст андарин

غرق عشقی‌ام که غرقست اندرین

Ишқҳои аввалин ва охирин

عشق‌های اولین و آخرین

Муҷмалаш гуфтам , накардам зон баён

مجملش گفتم‌، نکردم زان بیان

Варна ҳам аФҳоми сӯзади ҳам забон

ورنه هم افهام سوزد هم زبان

Ман чу лаб гӯям , лаби дарё буд

من چو لب گویم‌، لب‌ِ دریا بود

Ман чу ло гӯям муроди ало буд

من چو لا گویم مراد الّا بود

Ман з ширинӣ нишастам рӯи турш

من ز شیرینی نشستم رو تُرُش

Ман з бисёре гуфторами хамаш

من ز بسیاریِ گفتارم خَمُش

То ки ширинии мо аз ду ҷаҳон

تا که شیرینی ما از دو جهان

Дар ҳиҷоби рӯ турш бошад ниҳон

در حجاب رو ترش باشد نهان

То ки дар ҳар гӯш ноед ин сухан

تا که در هر گوش ناید این سخن

Як ҳаме гӯям зи сад сари лдн

یک همی‌گویم ز صد سرّ لدن