Пас сулаймон дид андари гӯша Эй

پس سلیمان دید اندر گوشه‌ای

Нўгёҳии рустаи ҳам чун хӯша Эй

نوگیاهی رسته هم‌چون خوشه‌ای

Дид баси нодири гиёҳии сабз ва тар

دید بس نادر گیاهی سبز و تر

Май рабӯди он сабзяши нур аз басар

می‌ربود آن سبزیش نور از بصر

Пас саломаш кард дар ҳоли он ҳашиш

پس سلامش کرد در حال آن حشیش

ӯ ҷавобаш гуфту бушковат аз хушяш

او جوابش گفت و بشکفت از خوشیش

Гуфт науммат чист баргӯ бе даҳон

گفت نامت چیست برگو بی‌دهان

Гуфт хрўбст эй шоҳи ҷаҳон

گفت خروب است ای شاه جهان

Гуфт андари ту чаҳ хосият буд

گفت اندر تو چه خاصیت بوَد‌؟

Гуфт ман рустами макон вайрон шавад

گفت من رستم مکان ویران شود

Ман ки хрўбми хароби манзилам

من که خروبم خراب منزلم

Ҳодми бунёди ин обу гулам

هادم بنیاد این آب و گلم

Пас сулаймони он замон донист зуд

پس سلیمان آن زمان دانست زود

Ки аҷал омад сафар хоҳад намӯд

که اجل آمد سفر خواهد نمود

Гуфт то ман ҳастам ин масҷиди яқин

گفت تا من هستم این مسجد یقین

Дар халал ноед зи офоти замин

در خلل ناید ز آفات زمین

То ки ман бошам вуҷӯди ман буд

تا که من باشم وجود من بود

Мсҷдоқсии мхлхл кӣ шавад

مسجداقصی مخلخل کی شود

Пас ки ҳдми масҷиди мо бе гумон

پس که هدم مسجد ما بی‌گمان

Набӯд алои баъди марг мо бидон

نبود الا بعد مرگ ما بدان

Масҷидаст он дил ки ҷисмаши соҷдст

مسجدست آن دل که جسمش ساجدست

Ёри бади хрўб ҳар ҷо масҷидаст

یار بد خروب هر جا مسجدست

Ёри бад чун раст дар ту меҳр ӯ

یار بد چون رست در تو مهر او

Ҳин азу бигурез ва кам кун гуфт вгў

هین ازو بگریز و کم کن گفت وگو

Бркн аз бехаш кигар сар бар занад

برکن از بیخش که گر سر بر زند

Мари туроу масҷидатро бар кунад

مر ترا و مسجدت را بر کند

Ъошқои хрўб ту омад кажӣ

عاشقا خروب تو آمد کژی

Ҳам чу Тифлони сӯии каж чун май ғжӣ

هم‌چو طفلان سوی کژ چون می‌غژی

Хеши муҷрими дону муҷрим гӯ матарс

خویش مجرم دان و مجرم گو مترس

То ндздд аз ту он устоди дарс

تا ندزدد از تو آن استاد درس

Чун бигӯе ҷоҳилами таълими даҳ

چون بگویی جاهلم تعلیم ده

Ин чунин инсоф аз номӯс ба

این چنین انصاف از ناموس به

Аз падар омӯз эй равшани ҷабин

از پدر آموز ای روشن‌جبین

Рбно гуфту злмнои пеши азин

ربنا گفت و ظلمنا پیش ازین

На баҳона кард ва на тазвири сохт

نه بهانه کرد و نه تزویر ساخت

На ливои макру ҳиялат бар фарохат

نه لوای مکر و حیلت بر فراخت

Бози он Иблиси баҳс оғоз кард

باز آن ابلیس بحث آغاز کرد

Ки бидам ман сурх рӯ кардем зард

که بدم من سرخ رو کردیم زرد

Ранги ранги тести саббоғами тӯй

رنگ رنگ تست صباغم توی

Асли ҷурму офату доғами тӯй

اصل جرم و آفت و داغم توی

Ҳин бихон раби бмои ағўитнӣ

هین بخوان رب بما اغویتنی

То нагардӣ ҷабрӣу каж кам танӣ

تا نگردی جبری و کژ کم تنی

Бар дарахти ҷабр то кӣ бар ҷҳӣ

بر درخت جبر تا کی بر جهی

Ихтиёри хешро як сӯ наҳй

اختیار خویش را یک‌سو نهی

Ҳам чу он Иблису зрёт ӯ

هم‌چو آن ابلیس و ذریات او

Бо худо дар ҷанг ва андар гуфту гӯ

با خدا در جنگ و اندر گفت و گو

Чун буд икроҳ бо чандон хушӣ

چون بود اکراه با چندان خوشی

Ки ту дар исёни ҳамеи домани кашӣ

که تو در عصیان همی دامن کشی

Он чунон хуш кас равад дар мкрҳӣ

آن‌چنان خوش کس رود در مکرهی

Каси чунон рақсони дӯд дар гуми раҳе

کس چنان رقصان دود در گم‌رهی

Бист мурда ҷанг мекардӣ дар он

بیست مرده جنگ می‌کردی در آن

Кат ҳаме доданд панди он дигарон

کت همی‌دادند پند آن دیگران

Ки савоб инаст ва роҳ инасту бас

که صواب اینست و راه اینست و بس

Кӣ занад таънаи марои ҷузи ҳеҷ кас

کی زند طعنه مرا جز هیچ‌کس

Кӣ чунин гуяд касе кӯ макр ҳаст

کی چنین گوید کسی کو مکر هست

Чун чунин ҷангад касе кӯ бе раҳаст

چون چنین جنگد کسی کو بی‌رهست

Ҳар чаҳ нафаст хости дории ихтиёр

هر چه نفست خواست داری اختیار

Ҳар чаҳ ақлати хости ореи изтирор

هر چه عقلت خواست آری اضطرار

Донад ӯ кӯи неки бахт ва муҳаррамаст

داند او کو نیک‌بخت و محرمست

Зиракии зи Иблису ишқ аз одамаст

زیرکی ز ابلیس و عشق از آدمست

Зиракӣ сбоҳӣ омад дар баҳор

زیرکی سباحی آمد در بحار

Кам раҳад ғарқаст ӯ поёни кор

کم رهد غرقست او پایان کار

Ҳилли сбоҳтро раҳо кун кибру кин

هل سباحت را رها کن کبر و کین

Нест Ҷайҳун нест ҷӯ дарёст ин

نیست جیحون نیست جو دریاست این

Вонгҳони дарёии жарф бе паноҳ

وانگهان دریای ژرف بی‌پناه

Дар рибоед ҳафт дарёро чу коҳ

در رباید هفت دریا را چو کاه

Ишқ чун киштӣ буд баҳри хавос

عشق چون کشتی بود بهر خواص

Кам буд офат буд ағлаби халос

کم بود آفت بود اغلب خلاص

Зиракӣ бифурӯшу ҳайронии бихар

زیرکی بفروش و حیرانی بخر

Зиракӣ заннасту ҳайронии назар

زیرکی ظنست و حیرانی نظر

Ақл қурбон кун ба пеши Мустафо

عقل قربان کن به پیش مصطفی

Ҳасбии аллоҳи гӯ ки аллоҳам кафӣ

حسبی الله گو که الله‌ام کفی

Ҳам чу канъони сари зи киштии вои макаш

هم‌چو کنعان سر ز کشتی وا مکش

Ки ғурураш дод нафаси зиракаш

که غرورش داد نفس زیرکش

Ки броим бар сари кӯҳи машйад

که برآیم بر سر کوه مشید

Миннати Нӯҳам чаро бояд кашид

منت نوحم چرا باید کشید

Чун Ромӣ аз миннаташ бар ҷони мо

چون رمی از منتش بر جان ما

Чунк шукр ва миннаташ гуяд худо

چونک شکر و منتش گوید خدا

Ту чаҳ доне эй ғрораҳи пари ҳасад

تو چه دانی ای غرارهٔ پر حسد

Миннат ӯро худо ҳам ме кашад

منت او را خدا هم می‌کشد

Кошкӣ ӯ ошнои номўхтӣ

کاشکی او آشنا ناموختی

То тамаъ дар Нӯҳ ва киштӣ дӯхтӣ

تا طمع در نوح و کشتی دوختی

Кош чун Тифл аз ҳияли ҷоҳили бадӣ

کاش چون طفل از حیل جاهل بدی

То чу Тифлони чанг дар модар задӣ

تا چو طفلان چنگ در مادر زدی

ё ба илми нақл кам будӣ миллӣ

یا به علم نقل کم بودی ملی

Илми ваҳии дили рабӯдӣ аз вале

علم وحی دل ربودی از ولی

Бо чунин нурӣ чу пеши ореи китоб

با چنین نوری چو پیش آری کتاب

Ҷони ваҳии осои ту оради итоб

جان وحی آسای تو آرد عتاب

Чун таяммум бо вуҷӯди оби дон

چون تیمم با وجود آب دان

Илм нақулӣ бо дами қутби замон

علم نقلی با دم قطب زمان

Хеш аблаҳ кун табаъ май рӯ сипас

خویش ابله کن تبع می‌رو سپس

Рустагии зини аблаҳии ёбӣу бас

رستگی زین ابلهی یابی و بس

Аксари аҳли алҷнаҳи алблаҳ эй писар

اکثر اهل الجنه البله ای پسر

Баҳр ин гуфтаст султони албшр

بهر این گفته‌ست سلطان البشر

Зиракӣ чун кибру боди ангези тест

زیرکی چون کبر و باد انگیز تست

Аблаҳии шӯ то бимонад дили дуруст

ابلهی شو تا بماند دل درست

Аблаҳӣ на кӯ ба масхарагии дўтўст

ابلهی نه کو به مسخرگی دوتوست

Аблаҳии кӯи волау ҳайрони ҳавасат

ابلهی کو واله و حیران هوست

Аблаҳонанд он занони даст бар

ابلهان‌اند آن زنان دست بر

Аз кафи аблаҳи вази рухи Юсуфи назр

از کف ابله وز رخ یوسف نذر

Ақлро қурбон кун андари ишқи дӯст

عقل را قربان کن اندر عشق دوست

Ақлҳо борӣ аз он сӯйаст кӯаст

عقلها باری از آن سویست کوست

Ақлҳо он сӯи фиристодаи уқул

عقلها آن سو فرستاده عقول

Мондаи ин сӯ ки на маъшӯқаст гӯл

مانده این سو که نه معشوقست گول

Зини сар аз ҳайратгар ин ақлат равад

زین سر از حیرت گر این عقلت رود

Ҳар сӯи мӯяти сар ва ақлӣ шавад

هر سو مویت سر و عقلی شود

Нест он сӯи ранҷи фикрат бар димоғ

نیست آن سو رنج فکرت بر دماغ

Ки димоғу ақли раведи дашту боғ

که دماغ و عقل روید دشت و باغ

Сӯии дашт аз дашт нукта бишинавӣ

سوی دشت از دشت نکته بشنوی

Сӯии боғ ое шавад нахлат рӯй

سوی باغ آیی شود نخلت روی

Андарин раҳ тарк кун тоқу трнб

اندرین ره ترک کن طاق و طرنب

То қлоўзт наҷунбад ту мҷнб

تا قلاوزت نجنبد تو مجنب

Ҳар ки ӯ бесар биҷунбад дам буд

هر که او بی سر بجنبد دم بود

Ҷунбишаш чун ҷунбиши кздм буд

جنبشش چون جنبش کزدم بود

Кжрўу шаби кӯру зишту зҳрнок

کژرو و شب کور و زشت و زهرناک

Пеша ӯ хстни аҷсоми пок

پیشهٔ او خستن اجسام پاک

Сар бикӯб онро ки сараши ин буд

سر بکوب آن را که سرش این بود

Халқу хуии мустамараши ин буд

خلق و خوی مستمرش این بود

Худ салоҳ ӯст он сар кӯфтан

خود صلاح اوست آن سر کوفتن

То раҳад ҷони резааш зон шавам тан

تا رهد جان‌ریزه‌اش زان شوم‌تن

Воситон он дасти девонаи силаҳ

واستان آن دست دیوانه سلاح

То зи ту розӣ шавад адлу салоҳ

تا ز تو راضی شود عدل و صلاح

Чун силаҳаш ҳасту ақлаш на бабанд

چون سلاحش هست و عقلش نه ببند

Даст ӯро варна оради сад газанд

دست او را ورنه آرد صد گزند