Бидон ки таваккул бар чаҳор навъаст :
بدان که توکل بر چهار نوع است:
Яке дар нафас ки хайри худ дар суҳбат ӯ донад , ва ин тўклҷоҳлонаст .
یکی در نفس که خیر خود در صحبت او داند، و این توکلجاهلان است.
Дувум таваккулӣаст брмол ки наҷоти ҷону сабаби ҳаёти худ аз вай донад , ва ин таваккул оқилонаст .
دوم توکلی است برمال که نجات جان و سبب حیات خود از وی داند، و این توکل عاقلان است.
Сеюм таваккулӣаст бар халқ , ва ин таваккул мхзўлонаст .
سوم توکلی است بر خلق، و این توکل مخذولان است.
Ва чаҳорум таваккулӣаст брҳқ‑ҷли ҷлолҳ‑каҳи бидонад ки ризқу аҷалу саодату шақоват дар таҳти қудрат ӯаст . Ҳар киро бардошти мақбули гашт ва ҳар киро бгзошти мардӯди гашт . Ин таваккули аҳл имонаст .
و چهارم توکلی است برحق‑جل جلاله‑که بداند که رزق و اجل و سعادت و شقاوت در تحت قدرت او است. هر که را برداشت مقبول گشت و هر که را بگذاشت مردود گشت. این توکل اهل ایمان است.
Ва дар аҳли тасаввуфи ин навъи таваккул мавҷӯд бошад . Дар ҳеҷ чиз дил набанданд . Аз ҳама мунқатиъ шаванд ва ба ҳақи таъолӣ муттасил гирданд . Лоҷарами ҳақи таъолӣ дар ҳамаи аҳволи ёр эшон бошад ки « ва ман итўкли кули алии аллоҳи Фҳўи ҳасбаи ани аллоҳи болиғи амра » . Брмнтўкл кунед агар имону яқин дуруст доред , «у алии аллоҳи Фтўи клўои ани кантами муъминин » .
و در اهل تصوف این نوع توکل موجود باشد. در هیچ چیز دل نبندند. از همه منقطع شوند و به حق تعالی متصل گردند. لاجرم حق تعالی در همهٔ احوال یار ایشان باشد که «و من یتوکل کل علی اللّه فهو حسبه ان اللّه بالغ امره». برمنتوکل کنید اگر ایمان و یقین درست دارید، «و علی اللّه فتو کلوا ان کنتم مؤمنین».
Саҳли бен ъбдоллҳ‑рҳмаҳи аллоҳ ълиҳ‑гФтаҳаст аломати таваккул онаст ки савол накунад ва рӯй нохуш надорад .
سهل بن عبداللّه‑رحمة اللّه علیه‑گفته است علامت توکل آن است که سؤال نکند و روی ناخوش ندارد.
Боизид‑қдси аллоҳи рӯҳаи алъзиз‑ро аз тўклпрсиднд . Рӯй бо мусаллам дайламӣ кард гуфт дар таваккул чаҳ гўӣӣ ? гуфт онкӣ дар саҳро танҳо Бамоне ва аз чапу рости ту сбоъ бигиранд , чунонкӣ ба ҳеҷ ваҷҳ рӯй гурехтан бинмоанд . Дармиёни ин ҳамаи эътирозӣ дар сар ту наҷунбад . Боизид‑қдси аллоҳ рўҳҳ‑оин бишунид гуфт наздикаст ба таваккул . Аммо агар аҳли биҳиштро бинӣ дар неъмати нозон ,у аҳли дўзхрои бинӣ дар оташи гудозон , ва дар андаруни ту тамизӣ падед ояд аз зумраи мутаваккилон берун омадӣ .
بایزید‑قدس اللّه روحه العزیز‑را از توکلپرسیدند. روی با مسلم دیلمی کرد گفت در توکل چه گوئی؟ گفت آنکه در صحرا تنها بمانی و از چپ و راست تو سباع بگیرند، چنانکه به هیچ وجه روی گریختن بنماند. درمیان این همه اعتراضی در سر تو نجنبد.بایزید‑قدس اللّه روحه‑این بشنید گفت نزدیک است به توکل. اما اگر اهل بهشت را بینی در نعمت نازان، و اهل دوزخرا بینی در آتش گدازان، و در اندرون تو تمیزی پدید آید از زمرهٔ متوکلان بیرون آمدی.
Абунасри сроҷгўиди шарти таваккул онаст кҳбўтроб нхшбигФтаҳаст ки худро дар дарёии убудийяти аФгнӣу дил бо худои бастаи дорӣ ва бо кифояти оромгирӣ . Агар диҳад шукрӣ кунӣ ва агар боз гирад сабр кунӣ .
ابونصر سراجگوید شرط توکل آن است کهبوتراب نخشبیگفته است که خود را در دریای عبودیت افگنی و دل با خدا بسته داری و با کفایت آرام گیری. اگر دهد شکری کنی و اگر باز گیرد صبر کنی.
Абўолъбоси Фрғонигўидоброҳими хўосдри таваккули ягона буду борӣк фаро гирифтӣ . Лекини сӯзану ресмону ркўаҳу нохуни пиро аз вай холӣ набӯдӣу ғоиб , гуфтанд ё асҳқ на он ҳамаи чизҳо манъ мекунӣ , ин чаро дорӣ ? гуфт ин чизҳо таваккулро ба зиён наёварду худоиро бар мо фаризаҳосту дарвеши як ҷома дорад ва чун бадаради сӯзан ва ришта надорад вайро ба намоз муттаҳам медорад .
ابوالعباس فرغانیگویدابراهیم خواصدر توکل یگانه بود و باریک فرا گرفتی.لیکن سوزن و ریسمان و رکوه و ناخن پیرا از وی خالی نبودی و غایب، گفتند یا اسحق نه آن همه چیزها منع میکنی، این چرا داری؟ گفت این چیزها توکل را به زیان نیاورد و خدای را بر ما فریضههاست و درویش یک جامه دارد و چون بدرد سوزن و رشته ندارد وی را به نماز متهم میدارد.
Чунин гуфтааст аввали қадам дар таваккул онаст ки бандаи худро дар пеши қудрати ҳқ‑сбҳонаҳ ва тъоли‑чнон дорад ки мурда дар пеши ғассол ки вайро ҳеҷ тадбир ва ҳаракатӣ набошад , ки агар ҳаракатӣ кунад дар талаби ризқи худ аз ҳад таваккул биафтад . Азонкаҳи ҳаракат дар талаби насиби худ ҷузи шак дар тақдир набошад .
چنین گفته است اول قدم در توکل آن است که بنده خود را در پیش قدرت حق‑سبحانه و تعالی‑چنان دارد که مرده در پیش غسال که وی را هیچ تدبیر و حرکتی نباشد، که اگر حرکتی کند در طلب رزق خود از حد توکل بیفتد. ازآنکه حرکت در طلب نصیب خود جز شک در تقدیر نباشد.
Рўим‑рҳмаҳи аллоҳи ълиҳ‑ро аз таваккул пурседанд , гуфт эътимод кардан бар ваъдае ки ҳақ таъолӣ кардааст .
رویم‑رحمة اللّه علیه‑را از توکل پرسیدند، گفت اعتماد کردن بر وعدهای که حق تعالی کرده است.
Ва низ бояд ки мард дар таваккул чунон бошад ки вайро ҳимоят гоҳе набошад ва надонад ки мақсади ваии кҷостўи дил дар ҳеҷ махлуқ набандад .
و نیز باید که مرد در توکل چنان باشد که وی را حمایت گاهی نباشد و نداند که مقصد وی کجاستو دل در هیچ مخلوق نبندد.
Чнонкҳоброҳими адҳм‑рҳмаҳи аллоҳ ълиҳ‑ҳкоит кунад ки дар бодия мерафтам бар тариқи таваккул . ҲотФиоўоз дод . Бознгрстм . Гуфт ё иброҳӣм агар таваккул мекунӣ ва май талабии наздики мо мулозим бош то таваккул дуруст гардад . Умеди ту дар он бошад ки ба шаҳри хоҳӣ расӣдан туро бидон дошт ки дар роҳи тариқати таваккули сипарӣ . Тамаъ аз ҳамаи шаҳрҳо бурӣдаи гардон ва дарин бодияи мутаваккили шӯ . Гӯри бркну нафаси худро дарав дафн куну дунёу аҳли ӯро фаромӯш кун ки ҳақиқати таваккули комилтар аз онаст ки ҳаркас бадв расад .
چنانکهابراهیم ادهم‑رحمة اللّه علیه‑حکایت کند که در بادیه میرفتم بر طریق توکل. هاتفیآواز داد. بازنگرستم. گفت یا ابراهیم اگر توکل میکنی و میطلبی نزدیک ما ملازم باش تا توکل درست گردد. امید تو در آن باشد که به شهر خواهی رسیدن ترا بدان داشت که در راه طریقت توکل سپری. طمع از همهٔ شهرها بریده گردان و درین بادیه متوکل شو. گور برکن و نفس خود را درو دفن کن و دنیا و اهل اورا فراموش کن که حقیقت توکل کاملتر از آن است که هرکس بدو رسد.
Ва ин миқдор ки гуфтем аз асрори таваккул дар аҳли тасаввуф мавҷӯд бошад , воишон дод таваккул тавонанд додан ки ҳақи таъолии эшонро мадад диҳаду роҳи таваккули ҷуз ба мадади эзадӣ қатъ натавон кард .
و این مقدار که گفتیم از اسرار توکل در اهل تصوف موجود باشد، وایشان داد توکل توانند دادن که حق تعالی ایشان را مدد دهد و راه توکل جز به مدد ایزدی قطع نتوان کرد.
Аслтўкли кор ба ҳақ супурданаст . Нӯшндагони арбоби таҳқиқу пўшндгони халъати тавфиқ дар маънии таваккул дар баён суфтаанд , гуфтаанд :
اصلتوکل کار به حق سپردن است. نوشندگان ارباب تحقیق و پوشندگان خلعت توفیق در معنی توکل در بیان سفتهاند، گفتهاند:
« алтўкли халъи алорбобу қатъи алосбоб » . Яъне арбоб дунё бигзору назар ба асбоб фонӣ магузор .
«التوکل خلع الارباب و قطع الاسباب». یعنی ارباب دنیا بگذار و نظر به اسباب فانی مگذار.
Шблӣ гуфт : « алтўкли нисёни мо сӯии аллоҳ » , таваккул онаст ки рақами нисён бар саҳифа ҳар ду олами кашӣу дунёу уқбо фаромӯш кунӣ , ва аз ҳар чаҳ дун ӯст фориғи шӯй ,у дил бар даргоҳи ҳазрати илоҳи дорӣ .
شبلی گفت: «التوکل نسیان ما سوی اللّه»، توکل آنست که رقم نسیان بر صحیفهٔ هر دو عالم کشی و دنیا و عقبی فراموش کنی، و از هر چه دون اوست فارغ شوی، و دل بر درگاه حضرت اله داری.
«у қил : актФоءи алъбди алзлили бораби алҷлили коктФоءи Алхалӣли боҷалил , ҳатто лами инзри илои ъноиаҳи ҷбрил . »
«و قیل: اکتفاء العبد الذلیل بارب الجلیل کاکتفاء الخلیل باجلیل، حتی لم ینظر الی عنایة جبریل.»
Ва қил : нафии алшкўки волтФўизи илои малики алмулук .
و قیل: نفی الشکوک والتفویض الی ملک الملوک.
Ва гуфтаанд таваккули эътимод карданаст бар қазоу тамассук ба фазли худоӣ .
و گفتهاند توکل اعتماد کردن است بر قضا و تمسک به فضل خدای.
Пас маълум шуд ки дар бӯстони имони ҳеҷ гул аз гули таваккули хуши буи тар нест . Ҷаҳд кун то дар ту гули таваккул ба машоми ҷони худ расонӣ то аз Фўоиҳу фазойилу фавойиди он маҳрӯм нагардӣ .
پس معلوم شد که در بوستان ایمان هیچ گل از گل توکل خوشبویتر نیست. جهد کن تا در تو گِل توکل به مشام جان خود رسانی تا از فوایح و فضایل و فواید آن محروم نگردی.
Аз фазойили таваккули яке инқиёди амр ҳақаст ки дар чанд оят ба таваккул фармуд :
از فضایل توکل یکی انقیاد امر حق است که در چند آیت به توکل فرمود:
« таваккули алӣ « аллоҳ »у таваккули алии алъзиз » .
«توکل علی «اللّه» و توکل علی العزیز».
Мтобът анбиёст ки ҳама мутаваккил бӯдаанд . « қоли Нӯҳ : феълии аллоҳи таваккулат . Ва қоли ҳуд : ании таваккулати алии аллоҳ . Ва қолат алрасул : ва мо лно ан натаваккул . »
متابعت انبیاست که همه متوکل بودهاند. «قال نوح: فعلی اللّه توکلت. و قال هود: انی توکلت علی اللّه. و قالت الرسول: و ما لنا ان نتوکل.»
Онкӣ ҳар ки таваккул кунад дар ҳарими муҳаббати ҳақ дар меояд ки беҳтарин атоҳоаст : « ани аллоҳи иҳби алмтўклин » .
آنکه هر که توکل کند در حریم محبت حق در میآید که بهترین عطاها است: «ان اللّه یحب المتوکلین».
Онкӣ ҳар ки таваккул кунад ҳақи таъолии кор ӯ бисозад . ӯ мутаваккилонро дастгирасту басанда « ва ман итўкл » .
آنکه هر که توکل کند حق تعالی کار او بسازد. او متوکلان را دستگیر است و بسنده «و من یتوکل».
Ва ҳарки таваккул бирав кунад бе заҳмати рӯзӣ ӯ ба суҳӯлат бирасонад . Чунонкии ҳазрат Мустафо фармуд : « луи тўклтми алии аллоҳи ҳақи таваккулаи лрзқкми колтири тғзи хсомо ва нарӯҳ бто « но » » , яъне рӯзӣ ёбед чунонкии мурғон дар ҳавоу вуҳуш дар саҳрои бомдоди кнндшкмҳои тиҳӣ ва шабонгоҳ кунанд шикамҳо пару сайр .
و هرکه توکل برو کند بیزحمت روزی او به سهولت برساند. چنانکه حضرت مصطفی فرمود: «لو توکلتم علی اللّه حق توکله لرزقکم کالطیر تغذ خصاما و نروح بطا«نا»»، یعنی روزی یابید چنانکه مرغان در هوا و وحوش در صحرا بامداد کنندشکمها تهی و شبانگاه کنند شکمها پر و سیر.