Шунидаам ки шаҳӣ бо вазир худ мегуфт

شنیده ام که شهی با وزیر خود میگفت

Ки илму фазли калиди хазона ҳунар аст

که علم و فضل کلید خزانه هنر است

Дарахти талхи зи пайванди тарбият дар боғ

درخت تلخ ز پیوند تربیت در باغ

Ба миваи шаккарини ҷовдона борвар аст

به میوه شکرین جاودانه بارور است

Вазир гуфт сиришти сутӯда бояд аз анк

وزیر گفت سرشت ستوده باید از انک

Ба кӯр додани ойӣнаи ҷаҳд бесамар аст

به کور دادن آیینه جهد بی ثمر است

Мусалламаст ки ҳеҷ Авестонаёрад сохт

مسلم است که هیچ اوستا نیارد ساخت

Барандаи ҷавҳарӣ аз оҳанӣ ки бдгҳр аст

برنده جوهری از آهنی که بدگهر است

Чу ин шунид малик дар хафо ба ҳоҷиб гуфт

چو این شنید ملک در خفا به حاجب گفت

Марои бадасти ту кории шигарф дар назар аст

مرا بدست تو کاری شگرف در نظر است

Паии тадоруки ин кори гурбае бояд

پی تدارک این کار گربه ای باید

Ки баста бар қадами ҳиммати ту номвар аст

که بسته بر قدم همت تو نامور است

Бирафт ҳоҷату фии алФўри гурба Эй оварад

برفت حاجت و فی الفور گربه ای آورد

Ки ҳар ки дидаш гуфтӣ на гурба , шер нар аст

که هر که دیدش گفتی نه گربه، شیر نر است

Малик ба коркунон гуфт каш биомузанд

ملک به کارکنان گفت کش بیاموزند

Саноеъӣ ки ниҳон дар табоиъ башар аст

صنایعی که نهان در طبایع بشر است

Ба як ду ҳафта чунон шуд ки ҳозирон гуфтанд

به یک دو هفته چنان شد که حاضران گفتند

Яке зи одамиён дар либос ҷонвар аст

یکی ز آدمیان در لباس جانور است

Сипас бхўости шҳншаҳи вазирро ва бигуфт

سپس بخواست شهنشه وزیر را و بگفت

Бибин ба ҷонварӣ каз башар баландтар аст

ببین به جانوری کز بشر بلندتر است

Бибин ба гурба ки дар пеши тахти ман барпоӣ

ببین به گربه که در پیش تخت من برپای

Ситодаи шамъ ба каф аз ғуруб то саҳар аст

ستاده شمع به کف از غروب تا سحر است

Раҳо намӯда Аннани табиат аз таълим

رها نموده عنان طبیعت از تعلیم

Гусастаи банди шабоҳати зи модар ва падар аст

گسسته بند شباهت ز مادر و پدر است

Вазир гуфт калом шаҳаст шоҳи калом

وزیر گفت کلام شه است شاه کلام

Дили мулӯк ба фармони ҳӣ додгар аст

دل ملوک به فرمان حی دادگر است

Вале ба тарбияти гурба ғарра натавон буд

ولی به تربیت گربه غره نتوان بود

Ки чун сиришти мусоид на , тарбият ҳадар аст

که چون سرشت مساعد نه، تربیت هدر است

Сиришти талх чу дорад дарахт агар обаш

سرشت تلخ چو دارد درخت اگر آبش

зи ҷӯии хулди диҳии тираи рангу талх бар аст

ز جوی خلد دهی تیره رنگ و تلخ بر است

Малик ба посух вай гуфт тарҳи маъқӯлот

ملک به پاسخ وی گفت طرح معقولات

Қабеҳи дон чу мухолиф ба ҳис ва бо назар аст

قبیح دان چو مخالف به حس و با نظر است

Далели ақл агар бар ҳаво кунад парвоз

دلیل عقل اگر بر هوا کند پرواز

Чу шуд мухолифи ҳису назари шикаста пар аст

چو شد مخالف حس و نظر شکسته پر است

Бибин ба гурбау суҳбати буна ки инкорат

ببین به گربه و صحبت بنه که انکارت

Дар ин қазия чу инкори зўء дар қамар аст

در این قضیه چو انکار ضوء در قمر است

Дар ин миёнаи зи сӯрохи хонаи мӯшии ҷуст

در این میانه ز سوراخ خانه موشی جست

Ки гурбаи мӯш чу бинад зи ҳуш бехабар аст

که گربه موش چو بیند ز هوش بی‌خبر است

Фиканд гурбаи зи кафи шамъро ва дар паии мӯш

فکند گربه ز کف شمع را و در پی موش

Давид ҳар сӯ чунон ки хуй ҷонвар аст

دوید هر سو چونان‌که خوی جانور است

Фитод шуълаи оташи зи шамъ дар айвон

فتاد شعله آتش ز شمع در ایوان

Чунонкӣ гуфтӣ айвони танури пар шарар аст

چنانکه گفتی ایوان تنور پر شرر است

Бараҳна пой шуд андари гурезу хосонаш

برهنه پای شد اندر گریز و خاصانش

Яке фитодаи зи айвони яке давони з дар аст

یکی فتاده ز ایوان یکی دوان ز در است

Вазири доманаш андар гирифт ва гуфт шҳо

وزیر دامنش اندر گرفت و گفت شها

Бибин ки тарбияти бдсршт беасар аст

ببین که تربیت بدسرشت بی اثر است

Ба тарбият нашавад гурбаи одамӣ зеро

به تربیت نشود گربه آدمی زیرا

Сиришти гурба дигар табъи одамӣ дигар аст

سرشت گربه دگر طبع آدمی دگر است

На зари тавон барад аз санги воҳну пӯлод

نه زر توان برد از سنگ وآهن و پولاد

На оҳан ояд аз онсри замин ки кон зар аст

نه آهن آید از آنسر زمین که کان زر است

Касе шукри зании бӯрё тамаъ накунад

کسی شکر زنی بوریا طمع نکند

Басӯрат арча неи бӯрё чу нешикар аст

بصورت ارچه نی بوریا چو نیشکر است

Ҳикояти писари пораи дуз дар сафи рӯм

حکایت پسر پاره دوز در صف روم

Тарози сафҳаи таъриху дафтар сайр аст

طراز صفحه تاریخ و دفتر سیر است

Дар ин қазия ба бўзрҷмҳр , анўшрўон

در این قضیه به بوزرجمهر، انوشروان

Бахшами рондаи ҳадисӣ ки дар ҷаҳон смр аст

بخشم رانده حدیثی که در جهان سمر است

Чаҳ гуфт ? гуфт ба нои поки зода такя макун

چه گفت؟ گفت به‌نا پاک زاده تکیه مکن

Ки асли фитнау бехи фасоду кон шар аст

که اصل فتنه و بیخ فساد و کان شر است

Нъўзболлаҳ агар сифлае ба ҷоҳ расед

نعوذبالله اگر سفله ای به جاه رسید

Адуии шаҳрӣу деҳқон , балои хушк ва тар аст

عدوی شهری و دهقان، بلای خشک و تر است

Чу бе василаи фикрати зимом бахт гирифт

چو بی وسیله فکرت زمام بخت گرفت

Паии ҳалоки бузургони қавми раҳ сипар аст

پی هلاک بزرگان قوم ره‌سپر است

Босли тира буд тарбият чу нақш бар об

باصل تیره بود تربیت چو نقش بر آب

Вале ба лавҳи мусаффо чу нақш бар ҳаҷар аст

ولی به‌لوح مصفا چو نقش بر حجر است

Бароаи Марв , чаҳ хуш гуфт корвони солор

براه مروْ، چه خوش گفت کاروان سالار

Ки астар арча чу асби сет аз натоҷ хар аст

که استر ارچه چو اسب‌ست از نتاج خر است

Агар чу гови харонро ду шохи тези бадӣ

اگر چو گاو خران را دو شاخ تیز بدی

Сарин ҳечкас аз захми нобакор , нараст

سرین هیچکس از زخم نابکار، نرست

Ту эй ба чоҳи табиати фитодаи Юсуфи вор

تو ای به چاه طبیعت فتاده یوسف وار

Биё ки тоҷи мулӯкат дар интизор сар аст

بیا که تاج ملوکت در انتظار سر است

Брои зи чоҳи табиат ки бо чунин молик

برآ ز چاه طبیعت که با چنین مالک

Ба Мисри олами фавқи алтбиътт сафар аст

به مصرِ عالمِ فوق الطبیعتت سفر است

Даруни маҳди табиати ғунудае шабу рӯз

درون مهد طبیعت غنوده ای شب و روز

Длоӣлти ҳама завқасту самъ ё басар аст

دلائلت همه ذوق است و سمع یا بصر است

Табиати ин дару пайкар ба ҳам чунон пайваст

طبیعت این در و پیکر به‌هم چنان پیوست

Ки худ ту гўӣии устод ҳар дурудгар аст

که خود تو گوئی استاد هر درودگر است

зи моўроءи табиати хабари надории ҳеҷ

ز ماوراء طبیعت خبر نداری هیچ

Даруни хона чаҳ донад касе ки пушт дар аст

درون خانه چه داند کسی که پشت در است