Нависандаро боядӣ чори чиз

نویسنده را بایدی چار چیز

Дилу дасту афкору виҷдони тамиз

دل و دست و افکار و وجدان تمیز

Вагар инки нопок шуд ин чаҳор

وگر اینکه ناپاک شد این چهار

зи нопокии соҳибаши шаки мадор

ز ناپاکی صاحبش شک مدار

Чаҳ хуш гуфт саъдии худои сухан

چه خوش گفت سعدی خدای سخن

Ба таҳриф он гуфта бишинав зи ман

به تحریف آن گفته بشنو ز من

Фитад теғ агар дасти зангии маст

فتد تیغ اگر دست زنگیِ مست

Аз он ба қалам дар кафи худпараст

از آن بِهْ قلم در کفِ خودپرست

Қалам чун гирифтӣ дурӯе макун

قلم چون گرفتی دورویی مکن

Ғарази варзӣу кӣна ҷӯӣ макун

غرض‌ورزی و کینه‌جویی مکن

Ба кафи хок , чашм футувват мапош

به کف خاک، چشم فتوت مپاش

Гирифтӣ қалам бемурувват мабош

گرفتی قلم بی‌مروت مباش

Сухан бешуморасту матлаби ҳазор

سخن بی‌شمار است و مطلب هزار

Магӯ ҳарф бе мағзи ноустувор

مگو حرف بی‌مغز نااستوار

Раҳи ростӣ ва дурустӣ гузин

ره راستی و درستی گزین

Ҷуз аз ростӣу дурустии мубин

جز از راستی و درستی مبین

Қалами гир ва ҳамчун қалам рост бош

قلم گیر و همچون قلم راست باش

На ҳар чаши хаёли каҷати хост , бош

نه هر چش خیال کجت خواست، باش

Каҷигар , зи шамшер ҷӯӣ баҷост

کجی گر، ز شمشیر جویی بجاست

Қалами рост бояд , чу каҷ шуд хатост

قلم راست باید، چو کج شد خطاست

Қалам каз паии заҳмат мардум аст

قلم کز پی زحمت مردم است

Қалам нест неши дам каждум аст

قلم نیست نیش دم کژدم است

Машав хори роҳи хаёл касе

مشو خار راه خیال کسی

Ки андешаи зи андеша бояд басӣ

که اندیشه ز اندیشه باید بسی

Рухи зишт чун хбс тинат мапуаш

رخ زشت چون خبث طینت مپوش

Ба гумномӣу боз гӯшӣ макуш

به گمنامی و باز گوشی مکوش

зи номи ту эй нанги боди ҳомӣат

ز نام تو ای ننگ باد حامیت

Чаҳ дидам ки байнами зи гумномят

چه دیدم که بینم ز گمنامیت

Мақолаи нависӣу басти мақол

مقاله‌نویسی و بسط مقال

Чаҳ лозим ба зери чпиаҳи ъқол

چه لازم به زیر چپیه عقال

?герати нангу расвоӣ ва ор нест

گرت ننگ و رسوایی و عار نیست

Ба гумном бӯданат исрор чист ?

به گمنام بودنت اصرار چیست؟

Дро аз пас пардаи иститор

درآ از پسِ پردهٔ استتار

На мардии ту ҳам ? сар ба мардӣ барор

نه مردی تو هم؟ سر به مردی برآر

Занонро ҳам аз парда нак Ром буд

زنان را هم از پرده نک رم بود

Чаҳ мардӣ буд каз занӣ кам буд

چه مردی بود کز زنی کم بود

Ба рӯбандау печа ва рӯй зишт

به روبنده و پیچه و روی زشت

Набояд ба дилхоҳ чизе навишт

نباید به دلخواه چیزی نوشت

Агар буд виҷдон набояд забун

اگر بود وجدان نباید زبون

Ба печиш дар чодари қиргўн

به پیچش در چادر قیرگون

Ба хуии ту музмин шуд ин нохушӣ

به خوی تو مزمن شد این ناخوشی

Ки як умр кӯшӣ ба виҷдони кашӣ

که یک عمر کوشی به وجدان کشی

Чаро орияти ҷомаи ?ут дар бар аст

چرا عاریت جامه‌ات در بر است

Хар ар ҷли зи атласи бипушад хар аст

خر ار جل ز اطلس بپوشد خر است

зи тағйири ранг ва ба табдили ном

ز تغییر رنگ و به تبدیل نام

Туро мешиносам ман эй бдлҷом

تو را می‌شناسم من ای بدلجام

Туро боб ҳирсаст ва моам ту оз

تو را باب حرص است و مام تو آز

Ту зояндаи озӣ эй ҳуққаи боз

تو زایندهٔ آزی ای حقه‌باز

Мазан бар расидаи думали нештар

مزن بر رسیده دمل نیشتر

Мдри пардаи хеши зини бештар

مدر پردهٔ خویش زین بیشتر

Ту на аҳли размӣ ва на аҳли базм

تو نه اهل رزمی و نه اهل بزم

Ту дуздӣу ғоратгари насру назм

تو دزدی و غارتگر نثر و نظم

Мукаррар ба гӯши ман ин достон

مکرر به گوش من این داستان

Фурӯи рафта аз гуфта расатон

فرو رفته از گفتهٔ راستان

Шунидам чу тӯмори умр « баҳор »

شنیدم چو طومار عمر «بهار»

Бипечед аҷал зад хазонаш ба бор

بپیچید اجل زد خزانش به بار

зи ширвони сӯй Тӯс омад фурӯд

ز شروان سوی طوس آمد فرود

Ба хони ту меҳмон каш омад фурӯд

به خان تو مهمان‌کش آمد فرود

Шудӣ мизбони сияҳи коса аш

شدی میزبان سیه‌کاسه‌اش

Ббрдӣ ба тороҷи сармоя аш

ببردی به تاراج سرمایه‌اش

Чу аз тан бурун шуд равони ҷон ӯ

چو از تن برون شد روان جان او

Ба даст ту афтод девон ӯ

به دست تو افتاد دیوان او

Ба умрии бадаш ҳарчӣ андӯхта

به عمری بدش هرچه اندوخته

Ту андӯхтяш эй падари сӯхта

تو اندوختیش ای پدر سوخته

Агар зинда аз марг ӯ ном туаст

اگر زنده از مرگ او نام توست

Ҳақиқат намемерад эй нодуруст

حقیقت نمی‌میرد ای نادرست

Ман ин роз бнҳФтаҳ будам магар

من این راز بنهفته بودم مگر

Ки худ фош гардад ба даст дигар

که خود فاش گردد به دست دگر

Чаҳ созами ту ноҷинс нагузоштӣ

چه سازم تو ناجنس نگذاشتی

Миёни ман ва худ раҳи оштӣ

میان من و خود رهِ آشتی

Ту онӣу ҷузи ин наме шоядат

تو آنی و جز این نمی‌شایدت

Вазин пас тахаллус « хазон » боядат

وزین پس تخلص «خزان» بایدت

Фурӯмоя бо мояи дигарон

فرومایه با مایهٔ دیگران

Ба сармояи дорон чаҳ эй саргарон

به سرمایه‌داران چه‌ای سرگران

Ту худ доне эй шоири мустатоб

تو خود دانی ای شاعر مستطاب

Ки дар зиндагонии надории китоб

که در زندگانی نداری کتاب

Чу дузд китобаст унвони ту

چو دزد کتاب است عنوان تو

Ба мотҳт табъаст девони ту

به ماتحت طبع است دیوان تو

зи мотҳти табъ ончӣ ояд бурун

ز ماتحت طبع آنچه آید برون

з афкор туаст эй хароби андарун

ز افکار توست ای خراب‌اندرون

Фузунаст пеши ман асрори ту

فزون است پیش من اسرار تو

зи кирдори нопоку пиндори ту

ز کردار ناپاک و پندار تو

Дар ин боб бинивисам ар як китоб

در این باب بنویسم ار یک کتاب

Нигарадам ба бобӣ аз он комёб

نگردم به بابی از آن کامیاب

Табиат наёрад ба сад қарну насл

طبیعت نیارد به صد قرن و نسل

Баҳорӣ ки ҳар он шавад чори фасл

بهاری که هر آن شود چار فصل

Ба найранги бозии ту олии ҷаноб

به نیرنگ‌بازی تو عالی‌جناب

Намонад онкӣ рангӣ нарезӣ ба об

نماند آنکه رنگی نریزی به آب

Ман эй чоплуси одами бози гӯш

من ای چاپلوس آدم باز گوش

Ним чун ту ҳаргизи ақидаи фуруш

نیم چون تو هرگز عقیده‌فروش

Ба аҳди қавом ва ба даври вусуқ

به عهد قوام و به دور وثوق

зи расвои ?ут хаста шуд кӯсу буқ

ز رسوایی‌ات خسته شد کوس و بوق

Ту асбоби қатли ҳусайни ллаҳ

تو اسباب قتل حسین لله

Шудӣ эй демократи пасти дила

شدی ای دمکرات پست دله

зи ишқи гул рӯй пӯли қаҷар

ز عشق گل روی پول قجر

Ба дасти ту ишқӣ шуд умраш ба сар

به دست تو عشقی شد عمرش به سر

Кунун май нависӣ ки шуд интиҳор

کنون می‌نویسی که شد انتحار

Дар Эрони зи гуфтори ман пойдор

در ایران ز گفتار من پایدار

Агар ҳаст дар гуфт ман ин асар

اگر هست در گفتِ من این اثر

Ту дигар чаҳ май гӯйӣ эй бе ҳунар

تو دیگر چه می‌گویی ای بی‌هنر

зи ашъори озодии ман тамом

ز اشعار آزادی من تمام

Гирифтед сармашқи худ ҳаркадом

گرفتید سرمشق خود هرکدام

Чаҳ шуд инак аз шоирони ватан

چه شد اینک از شاعران وطن

Ҳамаи айби ҷӯянди зи ашъори ман

همه عیب جویند ز اشعار من

Ба олами аёни гашти пастии ту

به عالم عیان گشت پستیِ تو

Дурустии ман , нодурустии ту

درستیِ من، نادرستیِ تو

Марои модар пок зойед пок

مرا مادر پاک زایید پاک

Яқини дон ба покии рӯми сӯии хок

یقین دان به پاکی روم سوی خاک

Ба умр ар чаҳ як рӯз носуда ам

به عمر ار چه یک روز ناسوده‌ام

Вале чун ту доман нёлўдаҳ ам

ولی چون تو دامن نیالوده‌ام

Ман аз дӯстонгар ҷудо монда ам

من از دوستان گر جدا مانده‌ام

Ба як ранги собит ба ҷо монда ам

به یک رنگ ثابت به جا مانده‌ام

Ту онӣ ва ман ин зи наздику давр

تو آنی و من این ز نزدیک و دور

Гувоҳанд як миллатии масту кӯр

گواهند یک ملتی مست و کور

Дигар андарин мамлакат кас намонад

دگر اندرین مملکت کس نماند

Ки бояд қалами пушт то гӯр ронад

که باید قلم پشت تا گور راند

Касеро ки дар шарқ ва ғарбаст ном

کسی را که در شرق و غرب است نام

Сар ҳар забонӣ ба эъзози том

سر هر زبانی به اعزاز تام

Чаҳ андеша аз чун ту бе обрӯ

چه اندیشه از چون تو بی‌آبرو

Пришидаҳи фикру парокандаи гӯ

پریشیده‌فکر و پراکنده‌گو

Даҳони пок бояд қалами пок тар

دهان پاک باید قلم پاک‌تر

Каз ӯ ном то гӯр ояд ба дар

کز او نام تا گور آید به در

Вуҷӯдӣ ки нобӯди бад чун сароб

وجودی که نابود بُد چون سراب

Чаҳ гуяд ба дарёии пурилтиҳоб

چه گوید به دریای پرالتهاب

Ту чун мӯши кӯрӣ ва то гӯри нур

تو چون موش کوری و تا گور نور

Сазадгар гурезади зи хури мӯши кӯр

سزد گر گریزد ز خور موش کور

Чаҳ хуршед тобанда шуд нўрпош

چه خورشید تابنده شد نورپاش

Чу хафоаш агар оҷизӣ кӯр бош

چو خفّاش اگر عاجزی کور باش

Дигар кӯркӯронаи ин раҳ мапуӣ

دگر کورکورانه این ره مپوی

зи тогўр ҳиндӯстонӣ магӯӣ

ز تاگور هندوستانی مگوی

Аз ин роҳи дигар барои ту пӯл

از این راه دیگر برای تو پول

Маҳоласт як ғоз гардад вусӯл

محال است یک غاز گردد وصول

Ба Ҳиндӯстони пӯл ҳар қадар буд

به هندوستان پول هر قدر بود

Рабуданди пеш аз ту онро ринуад

ربودند پیش از تو آن را رُنود

Чунинаст ҳарфат ки тогўр кист

چنین است حرفت که تاگور کیست

Вагар ҳар ки бошад ҳамон аҷнабӣ аст

وگر هر که باشد همان اجنبی است

Шигифтаст аз чун туе ин сухан

شگفت است از چون تویی این سخن

Ва ё ғайр аз ин рафта дар зеҳни ман

و یا غیر از این رفته در ذهن من

Ту каз аҷнабии бори баста Эй

تو کز اجنبی بار بسته‌ای

Чаҳ шуд инак аз аҷнабии хаста Эй

چه شد اینک از اجنبی خسته‌ای

Ту бо хеш аз аҷнабии бадтарӣ

تو با خویش از اجنبی بدتری

Чаҳ май гӯйӣ аз аҷнабии парварӣ

چه می‌گویی از اجنبی‌پروری

Парастиш агар зи аҷнабии ин буд

پرستش اگر ز اجنبی این بود

Марои ин прстшгаҳи ойин буд

مرا این پرستشگه آیین بود

Ба тогўр аз ҷону дил банда ам

به تاگور از جان و دل بنده‌ام

Ман амсол ӯро ситоянда ам

من امثال او را ستاینده‌ام

Гар аз ҷинси инсон аз ин сон набӯд

گر از جنس انسان از این سان نبود

Ҳам аз асл эй кош инсон набӯд

هم از اصل ای کاش انسان نبود

Ба чашми хирадманд пӯшида нест

به چشم خردمند پوشیده نیست

Ки фикр касе чун ту пусида нест

که فکر کسی چون تو پوسیده نیست

Набуданд аз ин мардум ар дар башар

نبودند از این مردم ار در بشر

Чаҳ чизе аз одами бадии ғайри шар

چه چیزی از آدم بُدی غیر شر

Дигар аз чаҳ огоҳии ?ут эй ҳаким

دگر از چه آگاهی‌ات ای حکیم

Набӯдааст аз Эрону ҳинди қадим

نبوده است از ایران و هند قدیم

Аз ин пас ба трдстӣ аз ин ва он

از این پس به تردستی از این و آن

Чу таърихи дздидии онро бихон

چو تاریخ دزدیدی آن را بخوان

Ва ё онкӣ аз ҳазрати Касравӣ

و یا آنکه از حضرت کسروی

Бидон сон ки каши рафтагар каш рӯй

بدان سان که کش رفته گر کش روی

Тавон огаҳии ёбӣ аз аҳди ҷам

توان آگهی یابی از عهد جم

Чаҳ бади ҳоли Ҳиндӯстону аҷам

چه بد حال هندوستان و عجم

Вази он аҳд то даври сосониён

وز آن عهد تا دور ساسانیان

Нбдшон ба ҷузи дӯстӣ дар миён

نَبُدْشان به جز دوستی در میان

Аз он рӯз то рӯзгори араб

از آن روز تا روزگار عرب

Ки шуд бар аҷами рӯз чун тираи шаб

که شد بر عجم روز چون تیره‌شب

Ҳамаи хонадонҳои волотбор

همه خاندان‌های والاتبار

Аз Эрони сӯии ҳинди бастанди бор

از ایران سوی هند بستند بار

Аз ин хонаи берун ба хорӣ шуданд

از این خانه بیرون به خواری شدند

Фирорӣ ба сад сӯгворӣ шуданд

فراری به صد سوگواری شدند

Надоданд тан дар раҳи бандагӣ

ندادند تن در رهِ بندگی

Кашиданд сар аз сарафкандагӣ

کشیدند سر از سرافکندگی

Гурезони зи нанг асорат шуданд

گریزان ز ننگ اسارت شدند

Фирории зи қайд ҳақорат шуданд

فراری ز قید حقارت شدند

Брстнд аз ин хоки хоини параст

برَستند از این خاکِ خائن‌پرست

Бибастанд рахт ва бишустанд даст

ببستند رخت و بشُستند دست

Сӯии хок Ҳиндӯстон тохтанд

سوی خاک هندوستان تاختند

Дар он хокдон хонимон сохтанд

در آن خاکدان خانمان ساختند

Шудӣ хоки зархези Ҳиндӯстон

شدی خاک زرخیز هندوستان

зи ҷони зрхриди ватани дӯстон

ز جان زرخرید وطن‌دوستان

Ҳазор ва се сад сол дар он диёр

هزار و سه صد سال در آن دیار

Ббўднд бо иззату ифтихор

ببودند با عزت و افتخار

Маро нест шаккӣ дар ин эътиқод

مرا نیست شکی در این اعتقاد

Яқинан ҳар Эронии покзод

یقینا هر ایرانی پاکزاد

Худ ин тухми умеди корд ба дил

خود این تخم امید کارد به دل

Ки Ҳиндӯстон кӣ шавад мустақил

که هندوستان کی شود مستقل

Тугар бачаи бози гӯш ар карӣ

تو گر بچه باز گوش ار کری

Хуши ин панд дар гӯш дил биспурӣ

خوش این پند در گوش دل بسپری

Ниҳолӣ ки ҷуз ранҷишаш нест бор

نهالی که جز رنجشش نیست بار

Аз ин беш байни ду миллати макор

از این بیش بین دو ملت مکار

Агар сар бипечӣ ту эй бозгуаш

اگر سر بپیچی تو ای بازگوش

зи пандами пас ин панди саъдии нюаш

ز پندم پس این پند سعدی نیوش

Ки аз кӯдакӣ дорам ин гуфта ёд

که از کودکی دارم این گفته یاد

Чаҳ хуш гуфт , эй рӯҳи гӯяндаи шод

چه خوش گفت، ای روح گوینده شاد

« мазан бетаъаммул ба гуфтори дам

«مزن بی‌تأمل به گفتار دم

Накӯи гӯй агар дайри гӯйӣ чаҳ ғам »

نکو گوی اگر دیر گویی چه غم»

Навиштӣ як аз иллати иштиҳор

نوشتی یک از علت اشتهار

Буд марг дар сафҳаи рӯзгор

بود مرگ در صفحه روزگار

Аз ин рӯ намемерад ориф чаро ?

از این رو نمی‌میرد عارف چرا؟

Ки миллат ба қабраши сурӯди варо

که ملت به قبرش سرود ورا

Бихонанд , аз ӯ қадрдонӣ кунанд

بخوانند، از او قدردانی کنند

Чу ман баҳр ӯ реза хуоне кунанд

چو من بهر او ریزه‌خوانی کنند

Аз ин лутфи махсӯс шарманда ам

از این لطف مخصوص شرمنده‌ام

Вази ин меҳр то зиндаам банда ам

وز این مهر تا زنده‌ام بنده‌ام

Вале нест ӣнқадари ҳам интизор

ولی نیست اینقدر هم انتظار

Аз ин мардумони Фромўшкор

از این مردمان فراموشکار

Марои як саволии сет бе гуфт вгў

مرا یک سؤالی‌ست بی‌گفت‌وگو

Турогар ҷавобӣаст бо ман бигӯ

تو را گر جوابی است با من بگو

Ба ман аз чаҳ рӯй ин ҳама душманед

به من از چه روی این همه دشمنید

Барои чаҳ розӣ ба марг манед

برای چه راضی به مرگ منید

Сазовор беМеҳрӣ аз чистам

سزاوار بی‌مهری از چیستم

Ман Эронӣам аҷнабӣ нестам

من ایرانی‌ام اجنبی نیستم

Ба ман аз чаҳед ин ҳамаи саргарон

به من از چه‌اید این همه سرگران

Чаҳ гуедам эй бе пдрмодрон

چه گوییدم ای بی‌پدرمادران

Гар инаст асбоб беМеҳрӣ ам

گر این است اسباب بی‌مهری‌ام

Ки гуфтанд ман шоир миллӣ ам

که گفتند من شاعر ملی‌ام

Ғалат кард ҳаркас ки ин ҳарф гуфт

غلط کرد هرکس که این حرف گفت

Магар ҳар ки гуфт ҳарчӣ бояд шнФт

مگر هر که گفت هرچه باید شنفت

На миллат маро донад аз хештан

نه ملت مرا داند از خویشتن

На бар ман ватан гуяд авлоди ман

نه بر من وطن گوید اولاد من

Касе беватантар зи ман дар ҷаҳон

کسی بی‌وطن‌تر ز من در جهان

Ба ҳар ҷой ҷӯяд нагирад нишон

به هر جای جوید نگیرد نشان

Ҳамаи меҳри ин модари пери гӣҷ

همه مهر این مادر پیر گیج

Буд сарф дар роҳи авлоди биҷ

بُوَد صرف در راه اولادِ بیج

Ватан ончунон дод подоши ман

وطن آنچنان داد پاداش من

Ки лаб сӯз шуд косаи оши ман

که لب‌سوز شد کاسهٔ آش من

Шудам душман ҳар ки баҳри ватан

شدم دشمن هر که بهر وطن

Шуд охири ватани душмани ҷони ман

شد آخر وطن دشمن جان من

Ватани устихони маро об кард

وطن استخوان مرا آب کرد

Ба ҳар рӯзи як сӯй партоб кард

به هر روز یک سوی پرتاب کرد

Марои хастау хор ва ранҷур кард

مرا خسته و خوار و رنجور کرد

Ҳамин бас киам зинда дар гӯр кард

همین بس که‌ام زنده در گور کرد

Бадии ончӣ дар ҳақ ман кард хост

بدی آنچه در حق من کرد خواست

зи ишқи ватани чизе аз ман накост

ز عشق وطن چیزی از من نکاست

Ватани ҳосили умри ман бод дод

وطن حاصل عمر من باد داد

Ватани ёдам « Эй дод ва бедод дод »

وطن یادم «ای داد و بیداد داد»

Шумо дигар эй зодагони ватан

شما دیگر ای زادگان وطن

Чаҳ хоҳед аз қолаби хушки ман

چه خواهید از قالب خشک من

Марои нанг аз шеър ва аз шоирӣ аст

مرا ننگ از شعر و از شاعری است

Худ ин кори пастии з савдогарӣ аст

خود این کار پستی ز سوداگری است

Ваҳиди хари охунди ганди гадо

وحید خر آخوند گند گدا

Аҷаби онкӣ шоир надонад маро

عجب آنکه شاعر نداند مرا

Чунон буғз дар дил буд аз маниш

چنان بغض در دل بُوَد از منش

Ту гуфтӣ ки …и ман занаш

تو گفتی که … من زنش

Агар табъи шоир чу табъаш гадост

اگر طبع شاعر چو طبعش گداست

На ман шоирами шеър ҳақ шумост

نه من شاعرم شعر حق شماست

Набудам ҳамаи умри мавқеи шинос

نبودم همه عمر موقع‌شناس

Хуш омад нагуфтам худоро сипос

خوش آمد نگفتم خدا را سپاس

Аз ин роҳи чизеи ниндўхтм

از این راه چیزی نیندوختم

Чу дигари касони шеъри нФрўхтм

چو دیگر کسان شعر نفروختم

Ба нудрат агар шеър ман гуфта ам

به ندرت اگر شعر من گفته‌ام

Барои дил хештан гуфта ам

برای دل خویشتن گفته‌ام

Аз ин кори ҷузи заҳмату дардисар

از این کار جز زحمت و دردسر

Нашуд ҳосилами ҳеҷ чиз дигар

نشد حاصلم هیچ چیز دگر

Ба Эраҷ чаҳ хуш гуфт доктори ҳасан

به ایرج چه خوش گفت دکتر حسن

Ки аҳсан бар он фикри бикри ҳасан

که احسن بر آن فکر بکر حسن

Буд гуфтани шеъри худ ҳарфи муфт

بُوَد گفتنِ شعر خود حرفِ مفت

Набояд пас аз ҳади бурун муфт гуфт

نباید پس از حد برون مفت گفت

Ту аз муфти орифи ҳамеи сӯхтӣ

تو از مفت عارف همی‌سوختی

Ҳам аз пӯсташ пӯстин дӯхтӣ

هم از پوستش پوستین دوختی

Балии касби шӯҳрати зи ман гар набӯд

بلی کسب شهرت ز من گر نبود

Ба гумномӣ аз ин ҷаҳони рафта буд

به گمنامی از این جهان رفته بود

Ба марги ман ар чашматон бар дар аст

به مرگ من ار چشمتان بر در است

Шутури пӯсташи пӯстин хар аст

شتر پوستش پوستین خر است

Балии марг ҳақасту ҳақи пойдор

بلی مرگ حق است و حق پایدار

Пас аз марг ҳақ мешавад ошкор

پس از مرگ حق می‌شود آشکار

Ба вақти ҳисоби сифеду сиёҳ

به وقت حساب سفید و سیاه

Расад марг бе як қалами иштибоҳ

رسد مرگ بی‌یک قلم اشتباه

Дар охир чу боист азин даргузашт

در آخر چو بایست ازین درگذشت

Кунун низ бояд азин даргузашт

کنون نیز باید ازین درگذشت

Маро токунӯн худнамое набӯд

مرا تاکنون خودنمایی نبود

Ҳақиқати шинави худситое чаҳ суд

حقیقت شنو خودستایی چه سود

Табиат ҳунар дод бар ман чаҳор

طبیعت هنر داد بر من چهار

Ки он чор дар сафҳаи рӯзгор

که آن چار در صفحه روزگار

Надодаасту надиҳади азин пас дигар

نداده است و نَدْهَد ازین پس دگر

Ба танҳои он чор бар як нафар

به تنهایی آن چار بر یک نفر

Буд қарнҳо моам Эрони ақим

بود قرن‌ها مام ایران عقیم

з парвардан чун манӣ эй надим

ز پروردنِ چون منی ای ندیم

Валикини з ҳар кӯраи даҳ даҳ нафар

ولیکن ز هر کوره ده ده نفر

Гдотбъи шоири даройад ба дар

گداطبع شاعر درآید به در

Ки ҳар як ваҳид сухан парваранд

که هر یک وحید سخن‌پرورند

Баҳори адабро гули сдпрнд

بهار ادب را گل صدپرند

Мубини коинчнини сурбаи зери пурм

مبین کاینچنین سربه‌زیر پرم

Дар ин саҳнаи ман яккаи бозигарам

در این صحنه من یکّه بازیگرم

Ба мусиқӣам аввалин Авестоад

به موسیقی‌ام اولین اوستاد

Нишоед ки мункир шуд ин аз ъинод

نشاید که منکر شد این از عناد

Маро дид агар фориёбӣ ба хоб

مرا دید اگر فاریابی به خواب

Буруни номад аз қарияи фориёб

برون نامد از قریهٔ فاریاب

Дар овозаи беруни з андоза ам

در آوازه بیرون ز اندازه‌ام

Бипечед дар чарх овоза ам

بپیچید در چرخ آوازه‌ام

Шудӣ зиндаи саъдии худои сухан

شدی زنده سعدی خدای سخن

Агар шеър худ мешунидӣ зи ман

اگر شعر خود می‌شنیدی ز من

Агар буд Довӯд , савташ , гиреҳ

اگر بود داوود، صوتش، گره

Ба ҳалқаш задӣ ҳамчуи ҳалқаи зира

به حلقش زدی همچو حلقه زره

Сипари пешам аз аҷзи андохтӣ

سپر پیشم از عجز انداختی

зи раҳи бозгаштии зираи сохтӣ

ز ره بازگشتی زره ساختی

Ба наздики ман буд чун кӯдакӣ

به نزدیک من بود چون کودکی

Агар буд дар даври ман рӯдакӣ

اگر بود در دور من رودکی

Даҳони бастӣу чанги худ сӯхтӣ

دهان بستی و چنگ خود سوختی

Ба назд ман оҳанги омухтӣ

به نزد من آهنگ آموختی

Худованду халлоқ оҳанг кист

خداوند و خلاق آهنگ کیست

Ҷуз аз ман кас ар гуфт ҷуз ширк нест

جز از من کس ار گفت جز شرک نیست

зи шеър ар сухани гӯйии инат ҷавоб

ز شعر ار سخن گویی اینت جواب

Ману гурзу майдони афросйоб

من و گرز و میدان افراسیاب

зи чавгони андешаи гӯии сухан

ز چوگان اندیشه گوی سخن

Ба майдон фикандам , биё ва бизан

به میدان فکندم، بیا و بزن

Ба гуфтор бигузашта ?ути эътибор

به گفتار بگذشته‌ات اعتبار

Набошад биёи тоза дорӣ биор

نباشد بیا تازه داری بیار

Буд равшани афъолу аъмоли ман

بود روشن افعال و اعمال من

Ба чандини ҳунари ин буд ҳоли ман

به چندین هنر این بُوَد حال من

Ту будӣ дар ин муддат ар ҷои ман

تو بودی در این مدت ار جای من

Тамаъ бонг мезад ки эй вои ман

طمع بانگ می‌زد که ای وای من

Вале ман чаҳ дорам ба ин ҳол ? ҳеҷ

ولی من چه دارم به این حال؟ هیچ

Ту бо ҳеҷ ҳамаи чиз дорӣ мапӣч

تو با هیچ همه چیز داری مپیچ

Буд рахтихобами зи ҳоҷии вакил

بُوَد رختخوابم ز حاجی وکیل

Ки хасмаши забуни боду умраши тавил

که خصمش زبون باد و عمرش طویل

Агар паҳни фаршам ба айвон буд

اگر پهن فرشم به ایوان بود

Сипосами зи алтофи кайвон буд

سپاسم ز الطاف کیوان بود

Сияҳ рӯй аз рӯй иқболӣ ам

سیه‌روی از روی اقبالی‌ام

Ки деги вай аз матбах холӣ ам

که دیگ وی از مطبخ خالی‌ام

Пар аз шикваи воруна дар зери тоқ

پر از شِکوهٔ وارونه در زیر طاق

Фитодааст дилтангу қаҳр аз уҷоқ

فتاده است دلتنگ و قهر از اجاق

Вагар миз вагар як ду то сандалӣ аст

وگر میز و گر یک دو تا صندلی است

зи доктор бадеъаст аз банда нест

ز دکتر بدیع است از بنده نیست

Асосияи ориф бе асос

اثاثیهٔ عارفِ بی‌اساس

Се то саги ду дастӣаст куҳнаи либос

سه تا سگ دو دستی است کهنه لباس

Ман ин зиндагонии нопойдор

من این زندگانی ناپایدار

Ба заҳмат аз он кардамӣ ихтиёр

به زحمت از آن کردمی اختیار

Ки аз ҳар бидонадяш бад нашнавам

که از هر بداندیش بد نشنوم

зи бдгўӣу бадхоҳ роҳат шавам

ز بدگوی و بدخواه راحت شوم

Ндонстмии як дил соф нест

ندانستمی یک دل صاف نیست

Дарин мамлакати як ҷӯ инсоф нест

درین مملکت یک جو انصاف نیست

Накардам ман онро ки боист кард

نکردم من آن را که بایست کرد

Нафаҳмида будам чаҳ боист кард

نفهمیده بودم چه بایست کرد

Накардам ба сони ҳамаи дӯстон

نکردم به سان همه دوستان

Ватани зодагону ватани дӯстон

وطن‌زادگان و وطن‌دوستان

Ватанро аз аввал баҳона кунам !

وطن را از اول بهانه کنم!

Фароҳами зару малик ва хона кунам

فراهم زر و ملک و خانه کنم

Мапиндор инро ҳам аз баддилӣ

مپندار این را هم از بددلی

Ки аз баҳри ман як утоқи гулӣ

که از بهر من یک اطاق گلی

Дар ин кишвари паҳни яғмо шуда

در این کشور پهن یغما شده

намешуд ки бошад муҳайё шуда

نمی‌شد که باشد مهیا شده

На , ин нест , ӣнқадари кӯтаҳи назар

نه، این نیست، اینقدر کوته‌نظر

Набудам бисозам ба ин мухтасар

نبودم بسازم به این مختصر

зи бушиҳри вази паҳлавӣ то Арас

ز بوشهر وز پهلوی تا ارس

Вази он сӯй то хонқини ин ҳавас

وز آن سوی تا خانقین این هوس

Ба сар буд , Эрони ҳамаи сурбаи сар

به سر بود، ایران همه سربه‌سر

Буд кишвари ман , чаҳ хоҳам дигар

بُوَد کشور من، چه خواهم دگر

Тану рӯҳу хӯни ман Эронӣ аст

تن و روح و خون من ایرانی است

Худ ин колбудро худ ӯ бонӣ аст

خود این کالبد را خود او بانی است

Агар ҷон ба қурбон номаш кунам

اگر جان به قربان نامش کنم

Тану ҷони ҳам аз ӯ буд ман кӣм

تن و جان هم از او بود من کیم

Манӣ дар миён нест то баҳри тан

منی در میان نیست تا بهر تن

Бигӯед фалони чизи Эрони зи ман

بگوید فلان چیز ایران ز من

Ман ин будам инам , шумо кистед

من این بودم اینم، شما کیستید

Бидонадяшу бадхоҳам аз чистед

بداندیش و بدخواهم از چیستید

Чу бо хеши бадхоҳ ва бегона ед

چو با خویش بدخواه و بیگانه‌اید

Сар хеш гиред девона ед

سر خویش گیرید دیوانه‌اید