Пеш аз ин дар миёни мулӯки асру ҷбобраҳи рӯзгори пеш чун пешдодёну каёну акосраҳу хлФоء расмӣ бӯдааст ки мафохирату муборизат ба адл ва фазл кардандӣ ва ҳар расӯлӣ ки Фрстодндӣ аз ҳукму румузу лғзи масоил бо ӯ ҳамроҳ кардандӣ ва дар ин ҳолати подшоҳ муҳтоҷ шудӣ ба арбоби ақлу тамизу асҳоби ройу тадбир , ва чанд маҷлис дар он нишастандӣу бархестандӣ то онгоҳ ки он ҷавобҳо бар як ваҷҳ қарор гирифтӣ ва он лғзу румузи зоҳир ва ҳувайдо шудӣ онгоҳи расӯлро гусел кардандӣ .
پیش از این در میان ملوک عصر و جبابرهٔ روزگار پیش چون پیشدادیان و کیان و اکاسره و خلفاء رسمی بوده است که مفاخرت و مبارزت به عدل و فضل کردندی و هر رسولی که فرستادندی از حکم و رموز و لغز مسائل با او همراه کردندی و در این حالت پادشاه محتاج شدی به ارباب عقل و تمیز و اصحاب رای و تدبیر، و چند مجلس در آن نشستندی و برخاستندی تا آنگاه که آن جوابها بر یک وجه قرار گرفتی و آن لغز و رموز ظاهر و هویدا شدی آنگاه رسول را گسیل کردندی.
Ва ин тартиб бар ҷой бӯдааст то ба рӯзгори султони одили ямини аддавлау аддӣни Маҳмӯди бен сабуктакини раҳмаи аллоҳ .
و این ترتیب بر جای بوده است تا به روزگار سلطان عادل یمین الدولة و الدین محمود بن سبکتکین رحمه الله.
Ва баъд аз ӯ чун салҷӯқиён омаданд ва эшон мардумон биёбон нишин буданд ва аз маҷории аҳволу мъолии осори мулӯк бе хабари бештар аз русуми подшоҳӣ ба рӯзгори эшон мундарис шуду басӣ аз заруриёти малики мнтмси гашти яке аз он девон буридаст боқӣ бар ин қиёси тавон кардан .
و بعد از او چون سلجوقیان آمدند و ایشان مردمان بیابان نشین بودند و از مجاری احوال و معالی آثار ملوک بیخبر بیشتر از رسوم پادشاهی به روزگار ایشان مندرس شد و بسی از ضروریات ملک منطمس گشت یکی از آن دیوان برید است باقی بر این قیاس توان کردن.
Овардаанд ки султони ямини аддавлаи Маҳмӯди раҳмаи аллоҳи рӯзӣ расӯлӣ фиристод ба мовароуннаҳр ба наздики бғрохон ва дар номае ки таҳрири афтода буд тақрир карда ин фасл ки қоли аллоҳи таъолии ан акрмкм ъанд аллоҳи атқикму арбоби ҳқоӣқу асҳоби дқоӣқ бар он қарор додаанд ки ин тақия аз ҷаҳл мефармоед ки ҳеҷ нақсонеи арвоҳи инсонро аз нақси ҷаҳл бтар нест ва аз нақси нодонии бози пастар нау каломи ноофарӣдаи гувоҳӣ ҳаме диҳад бар сиҳҳати ин қзиту дурустии ин хабари волзини аўтўои алълми дараҷот . Пас ҳамеи хоҳем ки аъиммаи мовароуннаҳру уламои замини машриқу аФозли ҳазрати хоқон аз заруриёти ин қадар хабар диҳанд ки набувват чист ? вилоят чист ? дайн чист ? ислом чист ? имон чист ? эҳсон чист ? тақво чист ? амр маърӯф чист ? наҳй мункир чист ? сирот чист ? мизон чист ? раҳм чист ? шафқат чист ? адл чист ? фазл чист ?
آوردهاند که سلطان یمین الدوله محمود رحمه الله روزی رسولی فرستاد به ماوراءالنهر به نزدیک بغراخان و در نامهای که تحریر افتاده بود تقریر کرده این فصل که قال الله تعالی ان اکرمکم عند الله اتقیکم و ارباب حقائق و اصحاب دقائق بر آن قرار دادهاند که این تقیه از جهل میفرماید که هیچ نقصانی ارواح انسان را از نقص جهل بتر نیست و از نقص نادانی باز پستر نه و کلام ناآفریده گواهی همیدهد بر صحت این قضیت و درستی این خبر والذین اوتوا العلم درجات. پس همیخواهیم که ائمهٔ ماوراءالنهر و علماء زمین مشرق و افاضل حضرت خاقان از ضروریات این قدر خبر دهند که نبوت چیست؟ ولایت چیست؟ دین چیست؟ اسلام چیست؟ ایمان چیست؟ احسان چیست؟ تقوی چیست؟ امر معروف چیست؟ نهی منکر چیست؟ صراط چیست؟ میزان چیست؟ رحم چیست؟ شفقت چیست؟ عدل چیست؟ فضل چیست؟
Чун ин нома ба ҳазрат бғрохон расед ва бар мазмуну макнун ӯ вуқуф ёфт аъиммаи мовароуннаҳрро аз диёру билод боз хонд ва дар ин маънӣ бо эшон машварат кард ва чанд кас аз кбору изоми аъиммаи мовароуннаҳр қабул карданд ки ҳар як дар ин боб китобӣ кунанд ва дар асноءи сухану матни китоби ҷавоби он калимот дарҷ кунанд ва бар ин чаҳор моҳ замон хостанд ва ин муҳлат ба анвоъи музири ҳаме буд чаҳ аз ҳамаи қавитар ихроҷоти хазина буд дар ихроҷоти расӯлону пайкону таъаҳҳуди аъимма .
چون این نامه به حضرت بغراخان رسید و بر مضمون و مکنون او وقوف یافت ائمهٔ ماوراءالنهر را از دیار و بلاد باز خواند و در این معنی با ایشان مشورت کرد و چند کس از کبار و عظام ائمهٔ ماوراءالنهر قبول کردند که هر یک در این باب کتابی کنند و در اثناء سخن و متن کتاب جواب آن کلمات درج کنند و بر این چهار ماه زمان خواستند و این مهلت به انواع مضر همیبود چه از همه قویتر اخراجات خزینه بود در اخراجات رسولان و پیکان و تعهد ائمه.
То Муҳамади бен абдаи алкотб ки дабири бғрои хон буд ва дар илми тааммуқӣ ва дар фазл тнўқӣ дошт ва дар назму насри табаҳҳурӣ ва аз фузалоу блғоءи исломи яке ӯ буд гуфт :
تا محمد بن عبده الکاتب که دبیر بغرا خان بود و در علم تعمقی و در فضل تنوقی داشت و در نظم و نثر تبحری و از فضلا و بلغاء اسلام یکی او بود گفت:
Ман ин саволотро дар ду калима ҷавоб кунам чунон ки аФозли ислому амосли машриқ чун бибинанд дар маҳали ризоу мақар писанд уфтад .
من این سؤالات را در دو کلمه جواب کنم چنان که افاضل اسلام و اماثل مشرق چون ببینند در محل رضا و مقر پسند افتد.
Пас қалам барграфт ва дар поёни масоил бар тариқ фатво бинвишт ки :
پس قلم برگرفت و در پایان مسائل بر طریق فتوی بنوشت که:
Қоли расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу силами алтъзими ломри аллоҳу алшФқаҳи алии халқи аллоҳ .
قال رسول الله صلی الله علیه و سلم التعظیم لامر الله و الشفقة علی خلق الله.
Ҳамаи аъиммаи моўроءи алнҳри ангушт ба дандон гирифтанд ва шигифтӣҳо намуданд ва гуфтанд : инат ҷавобии комил ва инат лафзии шомил !у хоқон азим барафрӯхт ки ба дабир кифоят шуд ва ба аъимма ҳоҷат науфтод ва чун ба ғазнӣн расед ҳамаи бпсндиднд .
همهٔ ائمهٔ ماوراء النهر انگشت به دندان گرفتند و شگفتیها نمودند و گفتند: اینت جوابی کامل و اینت لفظی شامل! و خاقان عظیم برافروخت که به دبیر کفایت شد و به ائمه حاجت نیفتاد و چون به غزنین رسید همه بپسندیدند.
Пас аз ин муқаддамоти натиҷаи он ҳаме ояд ки дабири оқилу фозили маин ҷамолӣаст аз таҷаммули подшоҳ ва баин рифъатӣаст аз трФъи подшоҳӣ . Пас бад-ӣни ҳикояти ин мақолатро хатм кунему ассалом .
پس از این مقدمات نتیجه آن همیآید که دبیر عاقل و فاضل مهین جمالی است از تجمل پادشاه و بهین رفعتی است از ترفع پادشاهی. پس بدین حکایت این مقالت را ختم کنیم و السلام.