Аммо чун дар дҳўри тўолу мурӯри айёми лутфи мизоҷ зиёдат шуду навбат бФрҷаҳ расед ки миёни аносиру афлок буд инсон дар вуҷӯд омад .

اما چون در دهور طِوال و مرور ایّام لطف مزاج زیادت شد و نوبت بفرجه‌ای رسید که میان عناصر و افلاک بود، انسان در وجود آمد.

Ҳарчӣ дар олами ҷамоду наботу ҳайвон буд бо хештан овараду қабули маъқӯлот бар он зиёдат карду бъқл бар ҳамаи ҳайвонот подшоҳ шуду ҷумларо дар таҳти тасарруф худ оварад аз олами ҷамоди ҷавоҳиру зару сими зинат хеш кард ва аз оҳан ва рӯйу мису сурбу арзиз ӯонеу авомили хеши сохт ва аз олами наботи хӯрданӣу пӯшиданӣ ва густурданӣ сохт ва аз олами ҳайвони мураккаб ва ҳмол кард ва аз ҳарасаи олами доруҳо баргузед ва худро бидон муъолиҷат кард .

هرچه در عالم جماد و نبات و حیوان بود با خویشتن آورد و قبول معقولات بر آن زیادت کرد و بعقل بر همه حیوانات پادشاه شد و جمله را در تحت تصرّف خود آورد از عالم جماد جواهر و زر و سیم زینت خویش کرد و از آهن و روی و مس و سرب و ارزیز اوانی و عوامل خویش ساخت و از عالم نبات خوردنی و پوشیدنی و گستردنی ساخت و از عالم حیوان مَرکَب و حمّال کرد و از هرسه عالم داروها برگزید و خود را بدان معالجت کرد.

Ин ҳамаи тафаввуқи ӯро бача расед ? бдонкаҳи маъқӯлотро бишнохту бтўсти маъқӯлоти худоиро бишнохту худоиро бачаи шинохт ? бдонкаҳи худро бишнохт :

این همه تفوّق او را به‌چه رسید؟ بدانکه معقولات را بشناخت و بتوسّط معقولات خدای را بشناخت و خدای را به‌چه شناخت؟ بدانکه خود را بشناخت:

Ман урф нафса Фқди урфи раба

من عَرَفَ نَفسَهُ فَقَد عَرَفَ رَبَّهُ

Пас ин олами баса қисм омад :

پس این عالم به سه قِسم آمد:

Як қисм онаст ки наздикаст бъолми ҳайвон чун биёбонёну кӯҳён ки худ ҳиммати эшон беш аз он нарасад ки тадбир маош кунанд бҷзби манфиати вдФъи музират .

یک قسم آن است که نزدیک است به عالم حیوان چون بیابانیان و کوهیان که خود همّت ایشان بیش از آن نرسد که تدبیر معاش کنند به جذب منفعت و دفع مَضَرَّت.

Бози як қисми аҳли билод вмдоӣнанд ки эшонро тамаддуну таъовуну истинботи ҳарфу сноъот буду улӯми эшон мқсўр буд бар низоми ин ширкатӣ ки ҳаст миёни эшон то анвоъ боқӣ монад .

باز یک قسم اهل بلاد و مدائن اند که ایشان را تمدّن و تعاون و استنباط حِرَف و صِناعات بود و علوم ایشان مقصور بود بر نظام این شرکتی که هست میان ایشان تا انواع باقی ماند.

Бози як қисм онанд ки азин ҳама фароғатӣ доранд Лайлоу нҳорои сароу ҷҳорои кори эшон он бошад ки мо кием ва аз чаҳ дар вуҷӯд омадаему падеди оранда мо кист яъне ки аз ҳқоӣқи ашёъ баҳс кунанд ва дар омадани хеши таъаммул ва аз рафтани тафаккур ки чигуна омадему куҷои хоҳем рафтан .

باز یک قسم آنند که ازین همه فراغتی دارند لیلاً و نهاراً سِرّاً و جهاراً کار ایشان آن باشد که ما که ایم و از چه در وجود آمده ایم و پدید آرندهٔ ما کیست یعنی که از حقائق اشیاء بحث کنند و در آمدن خویش تأمل و از رفتن تفکر که چگونه آمدیم و کجا خواهیم رفتن.

Ва бози ин қисми ду навъанд :

و باز این قسم دو نوع اند:

Яке навъ онанд ки боситоду тлқФу такаллуфу хондан ва нбштн бикуна ин мأмўл расанд ва ин навъро ҳукамо хонанд .

یکی نوع آنند که به استاد و تلقّف و تکلّف و خواندن و نبشتن به کُنه این مأمول رسند و این نوع را حُکَما خوانند.

Ва боз навъе онанд ки беустоду нбштни бмнтҳои ин фикрат барисанд ва ин навъро анбиё хонанд .

و باز نوعی آنند که بی‌استاد و نبشتن به منتهای این فکرت برسند و این نوع را انبیا خوانند.

Ва хосияти набии се чизаст :

و خاصیّت نبی سه چیز است:

Яке онкӣ улӯм донад но омӯхтау дувуми онкӣ аз дайу фардо хабар диҳад на аз тариқи мисоли вқёс ва сеюм онкии нафас ӯро чандон қӯт буд ки аз ҳар ҷисм ки хоҳад сӯрати бабраду сӯрати дигари орад .

یکی آنکه علوم داند ناآموخته و دوم آنکه از دی و فردا خبر دهد نه از طریق مثال و قیاس و سوم آنکه نفس او را چندان قوّت بود که از هر جسم که خواهد صورت ببرد و صورت دیگر آرد.

Ин натавонади алои онкӣ ӯро бо олами малоикаи мушобеҳатӣ буд . Пас дар олами инсони ҳеҷ вароӣ ӯ набӯду фармон ӯ бмсолҳи олами нофиз буд ки ҳар чаҳ эшон доранд ӯ дорад ва зёдтӣ дорад ки эшон надоранд яъне пайвастани бъолми малоика ва он зёдтиро бмҷмл набувват хонанду бтФсили чунонкӣ шарҳ кардем ва то ин инсони зинда буд масолеҳи ду олами бомати ҳамеи намояди бФрмони бории ъзи исма

این نتواند الّا آنکه او را با عالم ملائکه مشابهتی بود. پس در عالم انسان هیچ ورای او نبود و فرمان او به مصالح عالم نافذ بود که هر چه ایشان دارند او دارد و زیادتی دارد که ایشان ندارند یعنی پیوستن به عالمِ ملائکه و آن زیادتی را به‌مُجمَل نبوّت خوانند و به‌تفصیل چنانکه شرح کردیم و تا این انسان زنده بود مصالح دو عالم به امّت همی‌نماید بفرمان باری عزّ اسمه

Ва бавоситаи малоика ва чун бонҳлоли табиат рӯй бидон олами орад аз ашороти бории ъзосмаҳ ва аз ибороти хеши дастурии бигузоради қоими мақоми хеш [у виро ] ноӣбӣ бояд ҳар оина то шаръу суннат ӯ бар пой дорад ва ин кас бояд ки афзали он ҷамъу акмали он вақт буд то ин шариъатро эҳё кунад ва ин суннатро имзои намояду ӯро эмом хонд .

و به واسطهٔ ملائکه و چون به انحلال طبیعت روی بدان عالم آرد از اشارات باری عزّ اسمه و از عبارات خویش دستوری بگذارد قائم مقام خویش [و ویرا] نائبی باید هر آینه تا شرع و سنت او بر پای دارد و این کس باید که افضل آن جمع و اکمل آن وقت بود تا این شریعت را احیا کند و این سنّت را امضا نماید و او را امام خوانند.

Ва ин эмоми боФоқи машриқу мағрибу шимолу ҷануб натавонад расед то асари ҳифз ӯ бқосӣ ва доне расаду амр ва наҳй ӯ бъоқлу ҷоҳили лобуди ӯро ноӣбон бойанд ки ботроФи олами ин навбат ҳаме доранд ва аз эшон ҳар якеро ин қӯт набошад ки ин ҷумлаи бънФ тақрир кунад .

و این امام به آفاق مشرق و مغرب و شمال و جنوب نتواند رسید تا اثر حفظ او به قاصی و دانی رسد و امر و نهی او به عاقل و جاهل، لابد او را نائبان بایند که به اطراف عالم این نوبت همی دارند و از ایشان هر یکی را این قوّت نباشد که این جمله به عُنف تقریر کند.

Лобуди соӣсӣ бояду қоҳирӣ лозим ояд он соӣсу қоҳирро малик хонанд аънии подшоҳ

لابد سائسی باید و قاهرى لازم آید، آن سائس و قاهر را ملک خوانند اعنی پادشاه و این نیابت را پادشاهی.

Ва ин ниёбатро подшоҳии пас подшоҳи ноӣб эмомасту эмоми ноӣби пайғомбару пайғомбари ноӣби худои ъзи вҷл ва хуш гуфта дар ин маънии Фирдавсӣ :

پس پادشاه نائبِ امام است و امام نائبِ پیغامبر و پیغامبر نائبِ خدای عزّ و جلّ و خوش گفته در این معنی فردوسی:

Ва худ Сайиди валад одам мефармоед :

و خود سیّد وُلدِ آدم می فرماید:

Аддӣни волмлки туамони дайну малики ду бародари ҳмзоднд ки дар шаклу маънӣ аз якдигари ҳеҷ зиёдат ва нуқсон надоранд .

الدین و الملک توامان دین و ملک دو برادر همزادند که در شکل و معنی از یکدیگر هیچ زیادت و نقصان ندارند.

Пас бҳкми ин қзити баъд аз пайғомбарии ҳеҷ ҳамлии гаронтар аз подшоҳӣ ва ҳеҷ амалии қавитар аз малик нест .

پس بحکم این قضیّت بعد از پیغامبری هیچ حملی گرانتر از پادشاهی و هیچ عملی قوی‌تر از ملک نیست.

Пас наздикон ӯ касоне бойанд ки ҳалу ақди оламу салоҳу фасоди бандагони худои бмшўрту ройу тадбири эшон бози баста буд ва бояд ки ҳар яке аз эшон афзалу акмал вақт бошанд .

پس نزدیکان او کسانی بایند که حلّ و عقد عالم و صلاح و فساد بندگان خدای به مشورت و رای و تدبیر ایشان باز بسته بود و باید که هر یکی از ایشان افضل و اکمل وقت باشند.

Аммо дабиру шоиру мунаҷҷиму табиб аз хавос подшоҳанд ва аз эшон чора нест қавоми малик бдбирасту бқоءи исми ҷовдонии бшоъру низоми умӯри бмнҷму сиҳҳати бадани бтбиб

اما دبیر و شاعر و منجّم و طبیب از خواص پادشاهند و از ایشان چاره‌ای نیست قوام مُلک به دبیر است و بقاء اسم جاودانی به شاعر و نظام امور به منجّم و صحّت بدن به طبیب.

Ва ин чаҳор амали шоқу илми шариф аз фурӯъи илм ҳикматаст дабирӣу шоирӣ аз фурӯъи илм мантиқасту мунаҷҷимӣ аз фурӯъи илми риёзӣу табибӣ аз фурӯъи илми табиӣ .

و این چهار عمل شاق و علم شریف از فروع علم حکمت است دبیری و شاعری از فروع علم منطق است و منجمی از فروع علم ریاضی و طبیبی از فروع علم طبیعی.

Пас ин китоб муштамиласт бар чаҳор мақолат :

پس این کتاب مشتمل است بر چهار مقالت:

Аввал , дар моҳияти илми дабирӣу кайфияти дабири балиғи комил

اول، در ماهیّت علم دبیری و کیفیت دبیر بلیغ کامل

Дувум , дар моҳияти илми шеъру салоҳияти шоир

دوم، در ماهیّت علم شعر و صلاحیت شاعر

Сеюм , дар моҳияти илми нуҷуму ғзорти мунаҷҷим дар он илм

سوم ، در ماهیّت علم نجوم و غزارت منجّم در آن علم

Чаҳорум , дар моҳияти илми тибу ҳидояти табибу кайфият ӯ

چهارم ، در ماهیّت علم طب و هدایت طبیب و کیفیّت او

Пас дар сар ҳар мқолтӣ аз ҳикмати ончии бад-ӣни китоби лоӣқ буд оварда шуду баъд аз он даҳ ҳикояти турфа аз наводири он боб ва аз бдоӣъи он мақолат ки он табақаро афтода бошад оварда омад то подшоҳро равшан шавад ва маълум гардад ки дабирӣ на хирад корӣасту шоирӣ на андаки шуғлӣу нуҷуми илмӣ зарурӣасту тиби санъатии ногузиру подшоҳи хирадмандро чора нест аз ин чаҳор шахси дабиру шоиру мунаҷҷиму табиб .

پس در سر هر مقالتی از حکمت آنچه بدین کتاب لائق بود آورده شد و بعد از آن ده حکایت طُرفه از نوادر آن باب و از بدائع آن مقالت که آن طبقه را افتاده باشد آورده آمد تا پادشاه را روشن شود و معلوم گردد که دبیری نه خرد کاریست و شاعری نه اندک شغلى و نجوم علمی ضروری است و طب صنعتى ناگزیر و پادشاه خردمند را چاره نیست از این چهار شخص دبیر و شاعر و منجم و طبیب.