Шоирӣ саноатӣаст ки шоир бидон саноати атсоқи муқаддамот мўҳмаҳ кунаду алтӣоми қиёсоти мунтаҷа бар он ваҷҳ ки маънии хирадро бузург гирданду маънии бузургро хираду некӯро дар халъати зишти бози намояду зиштро дар сӯрати некӯ ҷилва кунад ва ба аиҳоам қӯтҳои ғазабонеу шаҳвониро бар ангезад то бидон аиҳоам тбоъро инқибозӣу инбисотӣ буду умӯри изомро дар низоми олам сабаб шавад . Чунон ки овардаанд :

شاعری صناعتی است که شاعر بدان صناعت اتساق مقدمات موهمه کند و التئام قیاسات منتجه بر آن وجه که معنی خرد را بزرگ گرداند و معنی بزرگ را خرد و نیکو را در خلعت زشت باز نماید و زشت را در صورت نیکو جلوه کند و به ایهام قوتهای غضبانی و شهوانی را بر انگیزد تا بدان ایهام طباع را انقباضی و انبساطی بود و امور عظام را در نظام عالم سبب شود. چنان که آورده‌اند:

Ҳикоят : Аҳмади бен Абдуллоҳи алхҷстониро пурседанд ки :

حکایت: احمد بن عبدالله الخجستانی را پرسیدند که:

Ту мардии хари банда будӣ , ба амӣрии хуросон чун афтодӣ ?

تو مردی خر بنده بودی، به امیری خراسان چون افتادی؟

Гуфт :

گفت:

Ба Бодғис дар хҷстони рӯзии девони ҳанзалаи Бодғисӣ ҳаме хондам , бад-ӣни ду байти расидам :

به بادغیس در خجستان روزی دیوان حنظلهٔ بادغیسی همی خواندم، بدین دو بیت رسیدم:

Доъия эй дар ботини ман падед омад ки ба ҳеҷ ваҷҳ дар он ҳолат ки андар будам розӣ натавонистам буд .

داعیه‌ای در باطن من پدید آمد که به هیچ وجه در آن حالت که اندر بودم راضی نتوانستم بود.

Харонро бФрўхтму асби харидам ва аз ватани хеш риҳлат кардам ва ба хизмати алии бен аллис шудам бародари ёқӯби бен аллису Амри бен аллис .

خران را بفروختم و اسب خریدم و از وطن خویش رحلت کردم و به خدمت علی بن اللیث شدم برادر یعقوب بن اللیث و عمرو بن اللیث.

Ва бози давлати саффорён дар зрўаҳи авҷи алӣин парвоз ҳаме кард ,у алии бародари киин буду ёқӯбу Амрро бар ӯ иқболии тамом буд .

و باز دولت صفاریان در ذروهٔ اوج علیین پرواز همی کرد، و علی برادر کهین بود و یعقوب و عمرو را بر او اقبالی تمام بود.

Ва чун ёқӯб аз хуросон ба ғазнӣн шуд аз роҳи ҷиболи алии бен аллиси маро аз работи сангин боз гардонид ва ба хуросон ба шаҳнагӣ иқтоъот фармуд .

و چون یعقوب از خراسان به غزنین شد از راه جبال علی بن اللیث مرا از رباط سنگین باز گردانید و به خراسان به شحنگی اقطاعات فرمود.

Ва ман аз он лашкари савории сад бар роҳ карда будаму савории бист аз худ доштам .

و من از آن لشکر سواری صد بر راه کرده بودم و سواری بیست از خود داشتم.

Ва аз иқтоъоти алии бен аллиси яке крўх ҳарӣ буду дувуми хофи ншобўр .

و از اقطاعات علی بن اللیث یکی کروخ هری بود و دوم خواف نشابور.

Чун ба крўхи расидами фармон арза кардам . Ончӣ ба ман расед тафриқа лашкар кардам ва ба лашкар додам . Савори ман сесад шуд .

چون به کروخ رسیدم فرمان عرضه کردم. آنچه به من رسید تفرقهٔ لشکر کردم و به لشکر دادم. سوار من سیصد شد.

Чун ба хофи расидаму фармон арза кардам хоҷагони хоф тамкин накарданд ва гуфтанд :

چون به خواف رسیدم و فرمان عرضه کردم خواجگان خواف تمکین نکردند و گفتند:

Моро шаҳнае бояд бо даҳ тан .

ما را شحنه‌ای باید با ده تن.

Рои ман бар он ҷумла қарор гирифт ки даст аз тоъати саффорёни боздоштаму хофро ғорат кардам ва ба рӯстои бшт берун шудам ва ба Байҳақ даромадам .

رای من بر آن جمله قرار گرفت که دست از طاعت صفاریان بازداشتم و خواف را غارت کردم و به روستای بشت بیرون شدم و به بیهق درآمدم.

Ду ҳазор савор бар ман ҷамъ шуд биёмадам ва ншобўр бигирифтаму кори ман боло гирифту тараққӣ ҳаме кард то ҷумлаи хуросони хештанро мстхлс гардонидам .

دو هزار سوار بر من جمع شد بیامدم و نشابور بگرفتم و کار من بالا گرفت و ترقی همی کرد تا جملهٔ خراسان خویشتن را مستخلص گردانیدم.

Аслу сабаби ин ду байти шеър буд .

اصل و سبب این دو بیت شعر بود.

Ва саломии андари таърихи хеши ҳамеи орад ки :

و سلامی اندر تاریخ خویش همی آرد که:

Кори Аҳмади бен Абдуллоҳ ба дараҷа Эй расед ки ба ншобўри як шаби сесад ҳазор динор ва панҷсад сари асб ва ҳазор то ҷома бубахшед .

کار احمد بن عبدالله به درجه‌ای رسید که به نشابور یک شب سیصد هزار دینار و پانصد سر اسب و هزار تا جامه ببخشید.

Ва имрӯз дар таърих аз мулӯки Қоҳира яке ӯст . Асли он ду байти шеър буд .

و امروز در تاریخ از ملوک قاهره یکی اوست. اصل آن دو بیت شعر بود.

Ва дар арабу аҷами амсоли ин бисёраст аммо бар ин яке ихтисор кардем .

و در عرب و عجم امثال این بسیار است اما بر این یکی اختصار کردیم.