Молихулё иллатӣаст ки атиббо дар муъолиҷат ӯ фурӯ монанди . Агар чаҳ амрози сўдоўии ҳама музминаст лекини молихулё хосиятӣ дорад ба дайри зоӣл шудан ,у Абулҳасани бен яҳёи андари китоби муъолиҷати Буқротӣ ки андари тиби каси чунон китобӣ накардааст бар шимурд аз аъиммау ҳукамоу фузалоу фалосифа ки чанд аз эшон бидон иллат маълул гаштаанд .

مالیخولیا علتی است که اطبا در معالجت او فرو مانند. اگر چه امراض سوداوی همه مزمن است لیکن مالیخولیا خاصیتی دارد به دیر زائل شدن، و ابوالحسن بن یحیی اندر کتاب معالجت بقراطی که اندر طب کس چنان کتابی نکرده است بر شمرد از ائمه و حکما و فضلا و فلاسفه که چند از ایشان بدان علت معلول گشته‌اند.

Аммо ҳикоят кард марои устоди ман ашшайхи аломоми Абуҷаъфари бен Муҳамади абии саъди алмърўФ ба срх ( ? ) аз ашшайхи аломоми Муҳамади бен Ақили алқзўинӣ аз амири фахри аддавлаи боколиҷори албўиӣ ки якеро аз аъзаҳи оли буйаи молихулё падед омад ва ӯро дар ин иллати чунон сӯрати баст ки ӯ говӣ шудааст . Ҳамаи рӯзи бонг ҳаме кард ва ин ва онро ҳаме гуфт ки :

اما حکایت کرد مرا استاد من الشیخ الامام ابوجعفر بن محمد ابی سعد المعروف به صرخ (؟) از الشیخ الامام محمد بن عقیل القزوینی از امیر فخر الدوله باکالیجار البویی که یکی را از اعزهٔ آل بویه مالیخولیا پدید آمد و او را در این علت چنان صورت بست که او گاوی شده است. همه روز بانگ همی‌کرد و این و آن را همی‌گفت که:

« маро бикашед ки аз гӯшти ман Ҳариса некӯ ояд ! »

«مرا بکشید که از گوشت من هریسهٔ نیکو آید!»

То кор ба дараҷа Эй бикашед ки низ ҳеҷ нахурд ва рӯзҳо бар омад ва наҳор кард ,у атиббо дар муъолиҷат ӯ оҷиз омаданд .

تا کار به درجه‌ای بکشید که نیز هیچ نخورد و روزها بر آمد و نهار کرد، و اطبا در معالجت او عاجز آمدند.

Ва хоҷаи Абӯалии андари ин ҳолати вазир буду шоҳаншоҳи ълоءи аддавлаи Муҳамади бен дшмнзёр бар вай иқболӣ дошту ҷумлаи малик дар даст ӯ ниҳода буд ва куллӣ шуғл ба раъйу тадбир ӯ боз гузошта ва алҳақ баъди Искандар ки арстотолиси вазир ӯ буд ҳеҷ подшоҳ чун Абӯали вазир надошта буд .

و خواجه ابوعلى اندر این حالت وزیر بود و شاهنشاه علاء الدوله محمد بن دشمنزیار بر وی اقبالی داشت و جملهٔ ملک در دست او نهاده بود و کلی شغل به رأی و تدبیر او باز گذاشته و الحق بعد اسکندر که ارسطاطالیس وزیر او بود هیچ پادشاه چون ابوعلى وزیر نداشته بود.

Ва дар ин ҳол ки хоҷаи абӯи алии вазир буд ҳар рӯзи пеш аз субҳдам бархестӣ ва аз китоби шифои ду коғаз тасниф кардӣ , чун субҳи содиқи бдмидии шогирдонро бор додӣ чун киёи раиси баҳманёру абӯи Мансури бен зилаҳу абди алвоҳади Ҷузҷонӣу сулаймони димишқӣ ва ман ки боколиҷорм то ба вақти асфори сабақҳо бхўондимӣ ва дар пай ӯ намоз кардемӣ ва то беруни омадамонеи ҳазор савор аз машоҳӣру маорифу арбоби ҳавоиҷу асҳоби ъроӣз бар дар сарой ӯ гирди омада будӣ ва хоҷа барнишастӣ ва он ҷамоат дар хизмат ӯ брФтндӣ .

و در این حال که خواجه ابو على وزیر بود هر روز پیش از صبحدم برخاستی و از کتاب شفا دو کاغذ تصنیف کردی، چون صبح صادق بدمیدی شاگردان را بار دادی چون کیا رئیس بهمنیار و ابو منصور بن زیلة و عبد الواحد جوزجانی و سلیمان دمشقی و من که باکالیجارم تا به وقت اسفار سبقها بخواندیمی و در پی او نماز کردیمی و تا بیرون آمدمانی هزار سوار از مشاهیر و معارف و ارباب حوائج و اصحاب عرائض بر در سرای او گرد آمده بودی و خواجه برنشستی و آن جماعت در خدمت او برفتندی.

Чун ба девон раседӣ савори ду ҳазор шуда будӣ , пас ба девон то намоз пешин бимонадӣ ва чун бозгаштӣ ба хон омадӣ , ҷамоатӣ бо ӯ нони бхўрдндӣ , пас ба қилўлаҳ машғӯл шудӣ ва чун бархестӣ намози бкрдӣу пеш шоҳаншоҳ шудӣ ва то намози дигари пеш ӯ мФоўзаҳу муҳовира будӣ миёни эшон дар муҳимоти малик , ду тан буданд ки ҳаргиз солисӣ набӯдӣ .

چون به دیوان رسیدی سوار دو هزار شده بودی، پس به دیوان تا نماز پیشین بماندی و چون بازگشتی به خوان آمدی، جماعتی با او نان بخوردندی، پس به قیلوله مشغول شدی و چون برخاستی نماز بکردی و پیش شاهنشاه شدی و تا نماز دیگر پیش او مفاوضه و محاوره بودی میان ایشان در مهمات ملک، دو تن بودند که هرگز ثالثی نبودی.

Ва мақсӯди азин ҳикоят онаст ки хоҷаро ҳеҷ фароғатӣ набӯдӣ .

و مقصود ازین حکایت آن است که خواجه را هیچ فراغتی نبودی.

Пас чун атиббо аз муъолиҷати он ҷавон оҷиз омаданд пеши шоҳаншоҳи малики муаззами ълоءи аддавлаи он ҳол бигуфтанд ва ӯро шафиъ барангехтанд ки хоҷаро бигӯед то он ҷавонро алоҷ кунад .

پس چون اطبا از معالجت آن جوان عاجز آمدند پیش شاهنشاه ملک معظم علاء الدوله آن حال بگفتند و او را شفیع برانگیختند که خواجه را بگوید تا آن جوان را علاج کند.

Ълоءи аддавла ишорат карду хоҷа қабул кард .

علاء الدوله اشارت کرد و خواجه قبول کرد.

Пас гуфт :

پس گفت:

« он ҷавонро бишорат диҳед ки қассоб ҳаме ояд то турои бикашад ! »

«آن جوان را بشارت دهید که قصاب همی‌آید تا ترا بکشد!»

Ва бо он ҷавон гуфтанд . ӯ шодӣ ҳаме кард . Пас хоҷа бар нишаст ҳамчунон бо кавкаба бар дар сарой бемор омад ва бо тании ду дар рафту кордӣ ба даст гирифта гуфт :

و با آن جوان گفتند. او شادی همی‌کرد. پس خواجه بر نشست همچنان با کوکبه بر در سرای بیمار آمد و با تنی دو در رفت و کاردی به دست گرفته گفت:

« ин гов куҷост то ӯро бикашам ? ! »

«این گاو کجاست تا او را بکشم؟!»

Он ҷавони ҳамчуи гов бонгӣ кард яъне ӣнҷост . Хоҷа гуфт :

آن جوان همچو گاو بانگی کرد یعنی اینجاست. خواجه گفت:

« ба миёни сарои оридшу дасту пой ӯ бабандед ва фурӯ афканед . »

«به میان سرای آریدش و دست و پای او ببندید و فرو افکنید.»

Бемор чун он шунид бадвед ва ба миён сарой омад ва бар паҳлавӣ рост хуфту пой ӯ сахт бибастанд . Пас хоҷаи абӯ алӣ биёмаду корд бар корд молида ва фурӯ нишасту даст бар паҳлавӣ ӯ ниҳоди чунонкии одати қассобон буд , пас гуфт :

بیمار چون آن شنید بدوید و به میان سرای آمد و بر پهلوی راست خفت و پای او سخت ببستند. پس خواجه ابو علی بیامد و کارد بر کارد مالید و فرو نشست و دست بر پهلوی او نهاد چنانکه عادت قصابان بود، پس گفت:

« ваа ! ин чаҳ гов лоғарӣаст инро нишоед куштан алаф диҳедаш то фарбеҳ шавад . »

«وه! این چه گاو لاغری است این را نشاید کشتن علف دهیدش تا فربه شود.»

Ва бархест ва берун омаду мардумро гуфт ки :

و برخاست و بیرون آمد و مردم را گفت که:

« дасту пой ӯ бигушоӣеду хӯрданӣ ончӣ фармоем пеш ӯ бурид ва ӯро гуед бихӯр то зуди фарбеҳи шӯй . »

«دست و پای او بگشایید و خوردنی آنچه فرمایم پیش او برید و او را گویید بخور تا زود فربه شوی.»

Чунон карданд ки хоҷа гуфт . Хӯрдании пеш ӯ бурданд ва ӯ ҳаме хӯрду баъд аз он ҳарчӣ аз ашрабау адвия хоҷа фармудӣ бадв додандӣ ва гуфтанд ки :

چنان کردند که خواجه گفت. خوردنی پیش او بردند و او همی‌خورد و بعد از آن هرچه از اشربه و ادویه خواجه فرمودی بدو دادندی و گفتند که:

« нек бихӯр ки ин говро нек фарбеҳ кунад ! »

«نیک بخور که این گاو را نیک فربه کند!»

ӯ башнавадӣ ва бихӯрадӣ бар он умед ки фарбеҳ шавад то ӯро бикашанд .

او بشنودی و بخوردی بر آن امید که فربه شود تا اورا بکشند.

Пас атиббои даст ба муъолиҷат ӯ бар кушоданд чунон ки хоҷа Абӯали мефармуд . Як моҳро бслоҳ омад ва сиҳҳат ёфту ҳамаи аҳл хирад донанд ки ин чунин муъолиҷат натавон ало ба фазлии комилу илмии тамому ҳадсии рост .

پس اطبا دست به معالجت او بر گشادند چنان که خواجه ابوعلی می‌فرمود. یک ماه را بصلاح آمد و صحت یافت و همه اهل خرد دانند که این چنین معالجت نتوان الا به فضلی کامل و علمی تمام و حدسی راست.