Ҳақиқати илму дониши илм дайн аст
حقیقت علم و دانش علم دین است
Бидон ту илми мо ҳақ алиқин аст
بدان تو علم ما حقالیقین است
Ба зоҳири илми дайн бояд шунидан
به ظاهر علم دین باید شنیدن
Маъонӣ бояд аз он роҳ дидан
معانی باید از آن راه دیدن
Чу донеи илми ботини роҳи ёбӣ
چو دانی علم باطن راه یابی
Ба ҳар чизеи дили огоҳи ёбӣ
به هر چیزی دل آگاه یابی
зи илми зоҳирии ранҷури гардӣ
ز علم ظاهری رنجور گردی
зи илми ботинии Мансури гардӣ
ز علم باطنی منصور گردی
зи илми зоҳирии гардии парешон
ز علم ظاهری گردی پریشان
зи илми ботинии ёбии ту имон
ز علم باطنی یابی تو ایمان
зи илми зоҳирии ҷуз қол набӯд
ز علم ظاهری جز قال نبود
зи илми ботинии ҷуз ҳол набӯд
ز علم باطنی جز حال نبود
Ба сӯии илми қуръони роҳ май ҷӯ
به سوی علم قرآن راه میجو
зи маънояши дили огоҳ май ҷӯ
ز معنایش دل آگاه میجو
зи қуръони аҳли зоҳирро буд пӯст
ز قرآن اهل ظاهر را بود پوست
Ту аз қуръон талаб кун мағз эй дӯст
تو از قرآن طلبکن مغز ای دوست
намедонанд ҳақиқати маънии он
نمیدانند حقیقت معنی آن
Ту маънӣ май талаб аз илми қуръон
تو معنی میطلب از علم قرآن
Ҳақиқати маърифати дони илми ҳақ ро
حقیقت معرفت دان علم حق را
Бихон дар назд донои ин сабақ ро
بخوان در نزد دانا این سبق را
зи доноён талаб кун илми динӣ
ز دانایان طلبکن علم دینی
зи доноёни ҳамаи мақсӯди бинӣ
ز دانایان همه مقصود بینی
Замину осмону ҷумлаи ашёъ
زمین و آسمان و جمله اشیاء
Чу хашхошӣ буд дар пеши доно
چو خشخاشی بود در پیش دانا
Аз ин хашхош эй нодони ту чанде
از این خشخاش ای نادان تو چندی
Сазадгар бар сиблати худ бихандӣ
سزد گر بر سبیل خود بخندی
Ту худро эй бародар нест май дон
تو خود را ای برادر نیست میدان
Ки ҳастиро нзибди ҳеҷ раҳмон
که هستی را نزیبد هیچ رحمان
Ба ҳастӣ алӣ гар ҳаст бошӣ
بههستی علی گر هست باشی
зи ҷоми ваҳдати ҳақ маст бошӣ
ز جام وحدت حق مست باشی
Чу гаштии орифи ҳақи илми доне
چو گشتی عارف حق علم دانی
Пас онгаҳ ин маъонӣ хуш бихонӣ
پس آنگه این معانی خوش بخوانی
Ту худрогар шиносии илм дайн аст
تو خود را گر شناسی علم دین است
Ҳақиқати илмро маънӣ ҳамин аст
حقیقت علم را معنی همین است
Агар сад қарн дар олами шитобӣ
اگر صد قرن در عالم شتابی
Ба худ рое ту илм дайн наёбӣ
به خودرایی تو علم دین نیابی
Туро раҳбар ба илми дайни расонад
تورا رهبر به علم دین رساند
зи пастии ?ут ба алӣин расонад
ز پستیات به علیین رساند
Ба сӯии илми маънии раҳи намояд
بهسوی علم معنی ره نماید
зи илми маърифати огаҳи намояд
ز علم معرفت آگه نماید
Ба ҷавҳар зот гуфтам ин маъонӣ
به جوهر ذات گفتم این معانی
Ту май бояд ки ин маънии бадоне
تو میباید که این معنی بدانی
Сухан бошад миёни орифон дар
سخن باشد میان عارفان دُر
Вале хар муҳра бошад дар ҷаҳони пар
ولی خر مهره باشد در جهان پر
Суханро мъниш донад схндон
سخن را معنیش داند سخندان
Чу хрмҳраҳ буд дар пеши нодон
چو خرمهره بود در پیش نادان
зи Ямани ҳиммати мардони доно
ز یُمن همّت مردان دانا
зи файзи хизмати перони бино
ز فیض خدمت پیران بینا
Ман аз нури худои огоҳи гаштам
من از نور خدا آگاه گشتم
Чу хоки поки боби аллоҳи гаштам
چو خاک پاک باب الله گشتم
Набошад орифу маърӯфи ҷузи вай
نباشد عارف و معروف جز وی
Зиҳии давлат агар барадӣ ба ӯ пай
زهی دولت اگر بردی به او پی
Чу донистӣ ба маънии Муртазо ро
چو دانستی به معنی مرتضی را
Шудӣ орифи раҳу расми ҳдо ро
شدی عارف ره و رسم هدا را
Крои қудрат ба илми Муртазои ҳам
کرا قدرت به علم مرتضی هم
Ки гуяд сари луи кашфи алғтои ҳам
که گوید سر لو کشف الغطا هم
Крои қудрат ки гуяд ҳақ бидидам
کرا قدرت که گوید حق بدیدم
Ба маънӣ дар раҳи ваҳдати расидам
بهمعنی در ره وحدت رسیدم
Ба ғайри мазҳари ҳақи шоҳи мардон
به غیر مظهر حق شاه مردان
Ки ӯ бошад хдохўону хдодон
که او باشد خداخوان و خدادان
Худоро ҳам худованди ҳақиқат
خدا را هم خداوند حقیقت
Буруни сети ин ба маънӣ аз шариъат
برونست این بهمعنی از شریعت
Бигуфто Мустафои қавлами шариъат
بگفتا مصطفی قولم شریعت
Буд феъли шумо амри тариқат
بود فعل شما امر طریقت
Ҳақиқати баҳри файзи Муртазои дон
حقیقت بحر فیض مرتضی دان
Алии ман ман алии дон эй мусулмон
علی من من علی دان ای مسلمان
Алии ҷони ман ва ман ҷон ӯем
علی جان من و من جان اویم
Алӣ зон ман ва ман зон ӯем
علی زان من و من زان اویم
Надонад ҷузи алии илми ладуннӣ
نداند جز علی علم لدنی
Ки ӯ бартар буд аз ҳарчӣ бинӣ
که او برتر بود از هرچه بینی
Гуҳии пинҳон буд гуҳи ошкоро
گهی پنهان بود گه آشکارا
Ба дасташ мум гашта санги хоро
بهدستش موم گشته سنگ خارا
Тариқи илм ӯ моро рафиқ аст
طریق علم او ما را رفیق است
Дарин раҳи лутф ӯ моро шафиқ аст
درین ره لطف او ما را شفیق است
Саросари ин кутуби асрор шоҳ аст
سراسر این کتب اسرار شاه است
Ба маънӣ ҳар ду оламро паноҳ аст
بهمعنی هر دو عالم را پناه است
Макун дар назд ҷоҳили ошкоро
مکن در نزد جاهل آشکارا
Вале пинҳон макун дар назд доно
ولی پنهان مکن در نزد دانا
зи дасти ҷонишинони паямбар
ز دست جانشینان پیمبر
Басии озори диданди оли ҳайдар
بسی آزار دیدند آل حیدر
Марои аббосиён бисёр хонданд
مرا عباسیان بسیار خواندند
Ки то асрори дайн ман бидонанд
که تا اسرار دین من بدانند
Намудем дайни худ пинҳон чу анқо
نمودم دین خود پنهان چو عنقا
Намудем ҳамчуи ҷоблқоу блсо
نمودم همچو جابلقا و بلسا
Агар асрори дайнро боз гӯям
اگر اسرار دین را باز گویم
Ба назд орифони ин роз гӯям
بهنزد عارفان این راز گویم
Тариқи дайни ҳақи пинҳони накӯтар
طریق دینِ حق پنهان نکوتر
Миёни ошиқони ирфони накӯтар
میان عاشقان عرفان نکوتر
Ту ин асрор чун хуоне ндонӣ
تو این اسرار چون خوانی ندانی
Тариқи дайн яздоне ндонӣ
طریق دین یزدانی ندانی
Миндози ин кутуб дар назд нодон
مینداز این کتب در نزد نادان
Надонад марди нодони амри яздон
نداند مرد نادان امر یزدان
Агар ту ин кутуб аз даст додӣ
اگر تو این کتب از دست دادی
Ба таъни ҷоҳилон андар фитодӣ
به طعن جاهلان اندر فتادی
Аз ин ҷавҳари бадонеи рамзи асрор
از این جوهر بدانی رمز اسرار
Бибинӣ дар ҳақиқат рӯй дилдор
ببینی در حقیقت روی دلدار
Чу дидӣ сар ӯ хомӯш ме бош
چو دیدی سرّ او خاموش میباش
зи сар то пои саросар гӯш ме бош
ز سر تا پا سراسر گوش میباش
зи баъди ин кутуби мазҳари талаби дор
ز بعد این کتب مظهر طلب دار
Азу пайдо шавад асрори он ёр
ازو پیدا شود اسرار آن یار
Азу маълум гардад илми пинҳон
ازو معلوم گردد علم پنهان
Азу пайдо шавад асрори ҷонон
ازو پیدا شود اسرار جانان
Азуи гардии муаллим дар маъонӣ
ازو گردی معلم در معانی
Тариқи илми яздонеи бадоне
طریق علم یزدانی بدانی
Азуи мақбули хосу оми гардӣ
ازو مقبول خاص و عام گردی
Азуи пухтаи шӯйгар хоми гардӣ
ازو پخته شوی گر خام گردی
Азуи бинии мақоми қурби ҳайдар
ازو بینی مقام قرب حیدر
Азуи нӯшии шароби ҳавзи кавсар
ازو نوشی شراب حوض کوثر
Азуи ёбии ту ҳам имон ва ҳам дайн
ازو یابی تو هم ایمان و هم دین
Ба ком ту шавад ҳам он ва ҳам ин
به کام تو شود هم آن و هم این
Марои мазҳар буд чашми кутуб ҳо
مرا مظهر بود چشم کتبها
Азу зоҳир шавад пинҳону пайдо
ازو ظاهر شود پنهان و پیدا
Аз одам то ба ин дами сари ваҳдат
از آدم تا بهاین دم سرّ وحدت
Дарави бинии зи роҳи илму ҳикмат
درو بینی ز راه علم و حکمت
Азуи мақсӯд ҳар ду куни ҳосил
ازو مقصود هر دو کون حاصل
Азуи гардӣ ба роҳи шоҳи мқбл
ازو گردی بهراه شاه مقبل
Дарави маънии ҷаъфар шоҳ бошад
درو معنی جعفر شاه باشد
Дарави маънӣ алоллаҳ бошад
درو معنی الالله باشد
Туро дар дайни Аҳмад муқтадо ӯст
تو را در دین احمد مقتدا اوست
Туро раҳбар ба сӯй мртзо ӯст
تو را رهبر بهسوی مرتضا اوست
Туро ӯ дар мақоми ҳақи расонад
ترا او در مقام حق رساند
Ба сӯии ваҳдати мутлақи расонад
بهسوی وحدت مطلق رساند
Туро огоҳ гирданд зи асрор
ترا آگاه گرداند ز اسرار
Вале аз ҷоҳилон ӯро нигаҳи дор
ولی از جاهلان او را نگه دار
Туро эмин кунад аз хайр ва аз шар
ترا ایمن کند از خیر و از شر
Рисии андари мақоми қурби ҳайдар
رسی اندر مقام قرب حیدر
зи дайни хеш бар хурдор бошӣ
ز دین خویش بر خوردار باشی
Ба маънии воқиф асрор бошӣ
بهمعنی واقف اسرار باشی
Турои ёрӣ ба аз ҷавҳар набошад
ترا یاری به از جوهر نباشد
Ки дар ҳар кон бидон гавҳар набошад
که در هر کان بدان گوهر نباشد
Чу мазҳар ёфтӣ дар вай назар кун
چو مظهر یافتی در وی نظر کن
Муҳибони алиро зон хабар кун
محبان علی را زان خبر کن
Дар ӯ бинии ту ҷавҳарҳои бисёр
در او بینی تو جوهرهای بسیار
Буд ҳар байт ӯ лؤлؤии шҳўор
بود هر بیت او لؤلؤی شهوار
Вале аз ҷавҳари дунё ҳазар кун
ولی از جوهر دنیا حذر کن
Ба ҷавҳари хонаи дарё сафар кун
به جوهر خانهٔ دریا سفر کن
Ки то бинӣ ки ғаввосон каёнанд
که تا بینی که غواصان کیانند
Миёни дида бино аёнанд
میان دیدهٔ بینا عیانند
Дар он баҳранд ғаввосони талабкор
در آن بحرند غواصان طلبکار
Казин дарё бароранд дар шҳўор
کزین دریا برآرند درّ شهوار
Агар ғаввос набӯд дар ки орад ?
اگر غواص نبود دُر که آرد؟
Ҳамон борони раҳмат бар ки борад ?
همان باران رحمت بر که بارد؟
Длилоннди ғаввосони ин баҳр
دلیلانند غواصان این بحر
Ки дарме оваранд аз баҳри як сар
که درمیآورند از بحر یک سر
Муҳамад буд ғаввоси шариъат
محمد بود غواص شریعت
Алии ғаввоси дарёии ҳақиқат
علی غواص دریای حقیقت
Баровард ҳайдар аз дарёи басӣ дар
برآورد حیدر از دریا بسی در
Ки шуд домони аҳли аллоҳи азуи пар
که شد دامان اهل الله ازو پر
Миёни орифони ишқ дар кор
میان عارفان عشق در کار
Зиҳии савдои рӯҳи афзои аттор
زهی سودای روح افزای عطار