Машав мағрури малику ганҷу динор

مشو مغرور ملک و گنج و دینار

Ки дунё ёд дорад чун ту бисёр

که دنیا یاد دارد چون تو بسیار

Худоро зон параст аз ҷони пари нур

خدا را زان پَرست از جانِ پُر نور

Ки истеҳқоқ дорад вази тамаъи давр

که استحقاق دارد وز طمع دور

Ба ҳар кории худоро ёд май дор

به هر کاری خدا را یاد می‌دار

Худоро то тӯй аз ёд магузор

خدا را تا توی از یاد مگذار

Ба коригар мадади хоҳии азуи хоҳ

به کاری گر مدد خواهی ازو خواه

Ки ба зин дар наёбӣ ҳеҷ дар гоҳ

که به زین در نیابی هیچ در‌گاه

Агар аз хеши хушнӯдии ту эй дӯст

اگر از خویش خشنودی تو ای دوست

Яқин май дон ки он хушнӯдӣ ӯст

یقین می‌دان که آن خشنودیِ اوست

Ба тоъат хуй кун вази маъсияти давр

به طاعت خوی کن وز معصیت دور

Ки надиҳади тоъатат бо маъсияти нур

که ندهد طاعتت با معصیت نور

зи бас тундӣ машав баси зуд дар хашм

ز بس‌تُندی مشو بس زود در خشم

Ки нораии ҳеҷ касро низ дар чашм

که ناری هیچ کس را نیز در چشم

Макун аз кӣна ӣ каси синаи пурсӯз

مکن از کینه‌ی کس سینه پرسوز

Ки худ дар сӯхтани Монии шабу рӯз

که خود در سوختن مانی شب و روز

Ҳарисиро макун бар хештани чир

حریصی را مکن بر خویشتن چیر

Ки ҷони пок ту гардад зи тани сайр

که جان پاک تو گردد ز تن سیر

Дурӯғ ва каж магӯ аз ҳеҷ роҳӣ

دروغ و کژ مگو از هیچ راهی

Ки набӯд зини бтар ҳаргизи гуноҳӣ

که نبود زین بتر هرگز گناهی

Ҳасадгар бар ниҳодат чир гардад

حسد گر بر نهادت چیر گردد

Дилат аз зиндагонӣ сайр гардад

دلت از زندگانی سیر گردد

Чу кориро бихоҳӣ кард ноком

چو کاری را بخواهی کرد ناکام

Бибин то бар чаҳ сон дорад саранҷом

ببین تا بر چه سان دارد سرانجام

з бе сабрии дилатгар сахт хаста аст

ز بی‌صبری دلت گر سخت خسته‌ست

Сабурӣ кун магар дар вақт баста аст

صبوری کن مگر در وقت بسته‌ست

Агар хоҳӣ ки як ҳамдам гузинӣ

اگر خواهی که یک همدم گزینی

Хирадмандӣ гузин то ғам набинӣ

خردمندی گزین تا غم نبینی

Ба сад ноаҳл дар шӯ дар замона

به صد نااهل در شو در زمانه

Ки то аҳлӣ биёбӣ дар миёна

که تا اهلی بیابی در میانه

Касеро имтиҳони нокардаи сад бор

کسی را امتحان ناکرده صد بار

Магардонаш бар худ соҳиби асрор

مگردانش برِ خود صاحب‌اسرار

Магардон ҳеҷ аҳмақро гиромӣ

مگردان هیچ احمق را گرامی

Ки аҳмақ дар ғалат уфтад зи хомӣ

که احمق در غلط افتد ز خامی

Магӯ ҳаргиз ба пеши аблаҳони роз

مگو هرگز به پیش ابلهان راز

Мадаи ҳаргизи ҷавоби аҳмақони боз

مده هرگز جواب احمقان باز

Макун касро зи ому рӯстои чир

مکن کس را ز عام و روستا چیر

Ки халқиро ба зулм аз ҷон кунад сайр

که خلقی را به ظلم از جان کند سیر

Ба санг ва ҳонг бош ва ҳеҷ мштоб

به سنگ و هنگ باش و هیچ مشتاب

Басар май дар мдў монанди симоб

بسر می در مدو مانند سیماب

Ба меъёри хирадгар сахтаи гардӣ

به معیار خرد گر سخته گردی

Чу нили хоми ҳолеи пухтаи гардӣ

چو نیل خام حالی پخته گردی

Марез аз пушти худ ин оби пора

مریز از پشت خود این آب‌پاره

Ки дар пушт ту гардад пушт вора

که در پشت تو گردد پشت‌واره

Ба ҳар корӣ ки андари шаҳвати ое

به هر کاری که اندر شهوت آیی

Чу хеширо диҳӣ аз худ ҷудоӣ

چو خویشی را دهی از خود جدایی

ЗФонро хуй кам даҳ бар сухани ту

زفان را خوی کم ده بر سخن تو

зи сӣ дониш дар сӣ банд кун ту

ز سی دانش در سی بند کن تو

Нахуст андеша кун онгаҳ сухани гӯ

نخست اندیشه کن آنگه سخن گو

Басӣ пурсидан ва гуфтан макун ху

بسی پرسیدن و گفتن مکن خو

Сухани хуши гӯии чандоне ки гӯйӣ

سخن خوش گوی چندانی که گویی

Ки хуши гӯйии сети асл ҳар никуӣ

که خوش گویی‌ست اصل هر نکویی

магӯӣ аз ҳеҷ навъе пеши зани роз

مگوی از هیچ نوعی پیشِ زن راز

Ки зан розат бигӯед ҷумлаи сари боз

که زن رازت بگوید جمله سر‌باز

Бад-ӣни фарзандро дили дори зинда

بدین فرزند را دل دار زنده

Ки он нақшӣ буд дар санг карда

که آن نقشی بود در سنگ کنده

Писарро аз қарини бади нигаҳи дор

پسر را از قرینِ بد نگه‌دار

Ки мардум аз қарин гардад гунаҳи кор

که مردم از قرین گردد گنه‌کار

Гиромии дори перони куҳан ро

گرامی دار پیرانِ کهن را

Ки дар перии бадонеи ин сухан ро

که در پیری بدانی این سخن را

Сухан кам гӯй чун гӯйии нкўгўӣ

سخن کم گوی چون گویی نکوگوی

На неку бад чунонк ояд фурӯи гӯй

نه نیک و بد چنانک آید فرو گوی

Суханҳои бузургони ёд май гир

سخن‌های بزرگان یاد می‌گیر

з ҳар як нуктаи сад устод май гир

ز هر یک نکته صد استاد می‌گیر

Касе ков дар ҳунари бардаи сети ранҷӣ

کسی کاو در هنر بُرده‌ست رنجی

Бихари як нукта ӣ онкас ба ганҷӣ

بخر یک نکته‌ی آنکس به گنجی

Касеро каз ту иззат ёфт як бор

کسی را کز تو عزت یافت یک بار

Ба нодонӣ макун хораши фалаки вор

به نادانی مکن خوارش فلک‌وار

Касе бо ту сухан гуяд брондиш

کسی با تو سخن گوید براندیش

Магӯ кинро шнўдстм аз ин пеш

مگو کاین را شنودستم از این پیش

Касеро козмўдӣ чанд ва чунаш

کسی را کازمودی چند و چونش

Макун зинҳори дигари озмӯнаш

مکن زنهار دیگر آزمونش

Макун бдгўиро наздики худ ром

مکن بدگوی را نزدیک خود رام

Ки бад гуяд турои ҳам дар саранҷом

که بد گوید ترا هم در سرانجام

Мабодат ҳеҷ бо нодони сару кор

مبادت هیچ با نادان سر و کار

Ки то зу нордти ҷон костани бор

که تا زو ناردت جان کاستن بار

Касе кови кор бад гуяд ки чун кун

کسی کاو کار بد گوید که چون کن

Мадаи бозаш , зи пеши худ бурун кун

مده بازش، ز پیش خود برون کن

Сухани чинро мадаи наздики худ ҷой

سخن‌چین را مده نزدیک خود جای

Ки ҳар рӯзат бигардонад ба сад рой

که هر روزت بگرداند به صد رای

Ҳамеи айб касе кон нопадидаст

همی عیب کسی کان ناپدیدست

Ки ҳақ донад ки чунаш офаридаст

که حق داند که چونش آفریدست

Сӯй ҳар каси чунон гардони назар ро

سوی هر کس چنان گردان نظر را

Ки беҳтари бинӣ аз худ ҳар бтар ро

که بهتر بینی از خود هر بتر را

Гумон бад мабар бар каси накӯ бар

گمان بد مبر بر کس نکو بر

Ҳалимӣ кун зи камтари каси фурӯ бар

حلیمی کن ز کمتر کس فرو بر

Ба рағбат бар ҳамаи кас меҳрбон бош

به رغبت بر همه‌کس مهربان باش

Ҳамаи касро чу хуршед ҷаҳон бош

همه‌کس را چو خورشید جهان باش

Агар хоҳӣ ки гардад каъбаи обод

اگر خواهی که گردد کعبه آباد

Дили аҳли дилӣ аз хеш кун шод

دل اهلِ دلی از خویش کن شاد

Назар аз рӯй номаҳрами нигаҳи дор

نظر از روی نامحرم نگه‌دار

Машав аз як назар дар зери сад бор

مشو از یک نظر در زیر صد بار

Макун ғайбати мадаи беҳудаи дашном

مکن غیبت مده بیهوده دشنام

Ки дар ҳасрати фурӯи Монии саранҷом

که در حسرت فرو‌مانی سرانجام

Ба таййибат кардан ар шамъӣ фурӯзӣ

به طیبت کردن ار شمعی فروزی

Аз он таййибат чу шамъии ҳам ту сӯзӣ

از آن طیبت چو شمعی هم تو سوزی

Мада бар боди умрро ройгонӣ

مده بر باد عمر را رایگانی

Ки кас нашнохт қадари зиндагонӣ

که کس نشناخت قدر زندگانی

Ба посухи зердастонро накӯи дор

به پاسخ زیردستان را نکو دار

Магари бпснддти марди накукор

مگر بپسنددت مرد نکوکار

Маяфкан дар сухани касро ба хорӣ

میفکن در سخن کس را به خواری

Худ афкан бошгар устоди корӣ

خود‌افکن باش گر استاد کاری

Ба чашми хиради мангар сӯии каси ҳам

به چشم خُرد منگر سوی کس هم

Ки чун товус май бояд магаси ҳам

که چون طاووس می‌باید مگس هم

Магӯ беҳудаи касро носазовор

مگو بیهوده کس را ناسزاوار

Ба ҳарза ҳам маранҷон ҳам маёзор

به هرزه هم مرنجان هم میازار

Агар пеш ту ояд аҳмақии боз

اگر پیش تو آید احمقی باز

Такаббур кун ба пеши аҳмақи оғоз

تکبر کن به پیش احمق آغاز

Вагар пеш ту ояд марди яздон

وگر پیش تو آید مرد یزدان

Фурӯтан бош худро хоки гардон

فروتن باش خود را خاک گردان

Агар гирд касе бисёр гардӣ

اگر گرد کسی بسیار گردی

Агарчӣ баси азизии хори гардӣ

اگرچه بس عزیزی خوار گردی

Агар бисёр касро сари диҳии боз

اگر بسیار کس را سر دهی باز

зи дардисари фаровон сар наҳй боз

ز دردسر فراوان سر نهی باز

Ба перон кун тақарруб то туоне

به پیران کن تقرب تا توانی

Ки эшонанд огоҳ аз ҷавонӣ

که ایشانند آگاه از جوانی

Ба даравишони расон аз моли баҳрӣ

به درویشان رسان از مال بهری

Ки то Малта нагардад мору заҳрӣ

که تا مالت نگردد مار و زهری

Тавонгар чун ?бирт ояд ба хизмат

توانگر چون برت آید به خدمت

Мадор ӯро барои сими ҳурмат

مدار او را برای سیم حرمت

Вар ояд пеши ту дарвеши хаста

ور آید پیش تو درویش خسته

Бипурсаш то нагардад дили шикаста

بپُرسش تا نگردد دل‌شکسته

Касе кӯ бар ту ҳақ дорад ба обӣ

کسی کو بر تو حق دارد به آبی

Фаромӯшаш макун дар ҳеҷ бобӣ

فراموشش مکن در هیچ بابی

Мҷўӣ аз айб бар мӯрии фузӯнӣ

مجوی از عیب بر موری فزونی

Ки дар қудрати ту чун мӯрии забунӣ

که در قدرت تو چون موری زبونی

Накӯ байн бошгар ақлат биҷой аст

نکو‌بین باش گر عقلت بجای است

Кигар беайб май ҷӯӣ худоӣ аст

که گر بی‌عیب می‌جویی خدای است

Макун дар ҳеҷ кории носипосӣ

مکن در هیچ کاری ناسپاسی

Ризои даҳ дар қазогар ҳақи шиносӣ

رضا ده در قضا گر حق‌شناسی

Агар қабзят бошад ногаҳонӣ

اگر قبضیت باشد ناگهانی

Ба гӯристони шӯ ва бгарӣ замонӣ

به گورستان شو و بگری زمانی

Маханд ва то туе андӯҳгин бош

مخند و تا تویی اندوهگین باش

Ба кунҷӣ дар шӯ ва танҳо нишин бош

به کنجی در شو و تنها‌نشین باش

Чу хоҳӣ каз балои ёбии раҳоӣ

چو خواهی کز بلا یابی رهایی

Асиронро зи зиндони даҳ ҷудоӣ

اسیران را ز زندان ده جدایی

Замонӣ дар сиёсат кун таваққуф

زمانی در سیاست کن توقف

Ки то аз пас наМонӣ дар таъассуф

که تا از پس نمانی در تأسف

Мчх бо ҳеҷ кас дар гуфт бисёр

مچخ با هیچ کس در گفت بسیار

Ки набӯд сари сегӣ кардани басии кор

که نبود سر سگی کردن بسی کار

Макун густохи кӯдакро бар хеш

مکن گستاخ کودک را برِ خویش

Ки дар гул карда бошӣ гавҳари хеш

که در گِل کرده باشی گوهرِ خویش

Макун дар вақти посухи пеши дастӣ

مکن در وقت پاسخ پیش‌دستی

Ки шартаст он ки як соъати босетӣ

که شرط است آن که یک ساعت باستی

Саховат кун ки ҳар каси кови сахӣ буд

سخاوت کن که هر کس کاو سخی بود

Раво набӯд ки гӯям дӯзахӣ буд

روا نبود که گویم دوزخی بود

Дилат хурсанд кун то ҷон напӯсад

دلت خرسند کن تا جان نپوسد

Ки хурсандӣаст ганҷӣ кон напӯсад

که خرسندی‌است گنجی کان نپوسد

Магӯ аз хеш бисёре ба покӣ

مگو از خویش بسیاری به پاکی

Бидон худро ки муштии обу хокӣ

بدان خود را که مشتی آب و خاکی

Макун зи андеша ӣ беҳудаи дили риш

مکن ز اندیشه‌ی بیهوده دل ریش

Ки худ андешаи дорӣ аз адад беш

که خود اندیشه داری از عدد بیش

Махӯр ҳасрати зи ғамҳои куҳани бор

مخور حسرت ز غم‌های کهن بار

Ки набӯд ин суханҳоро бену бор

که نبوَد این سخن‌ها را بن و بار

Чу исо бош хандону шукуфта

چو عیسی باش خندان و شکفته

Ки хар бошад турш рӯйу гирифта

که خر باشد ترش‌روی و گرفته

Ба хӯбӣ ва ба зиштӣ то туоне

به خوبی و به زشتی تا توانی

Мадаи иқрор бар кас то ндонӣ

مده اقرار بر کس تا ندانی

Агар дили зиндае дар парда ӣ роз

اگر دل‌زنده‌ای در پرده‌ی راز

зи мурдаи ҷуз ба некуӣ магӯ боз

ز مرده جز به نیکویی مگو باز

Сухангар маст гуяд чун нагу гуфт

سخن گر مست گوید‌، چون نکو گفت

Ба ҷон бипазир ва он мангар ки ӯ гуфт

به جان بپذیر و آن منگر که او گفت

Агар хасмӣ шавад бар ту бидонадяш

اگر خصمی شود بر تو بداندیش

Ба некуии зФон бандаш кун аз хеш

به نیکویی زفان‌بندش کن از خویش

Мадони зинҳори хасми хирадро хор

مدان زنهار خصم خُرد را خوار

Ки шаҳрии шуълае сӯзад ба як бор

که شهری شعله‌ای سوزد به یک بار

зи баҳри халқи некуӣ раҳо кун

ز بهر خلق نیکویی رها کن

Никуии хос аз баҳр худо кун

نکویی خاص از بهر خدا کن

Бтрк ҳарч гуфтӣ то туоне

بترک هرچ گفتی تا توانی

Дигар мандяш аз онгар кордонӣ

دگر مندیش از آن گر کاردانی

Чу дар раҳ май рӯй сари пеш май дор

چو در ره می‌روی سر پیش می‌دار

Мубин дар халқу дил бо хеш май дор

مبین در خلق و دل با خویش می‌دار

Таом афзӯн махӯр ногоҳу носоз

طعام افزون مخور ناگاه و ناساز

Ки он афзӯни туро бешак хӯрд боз

که آن افزون ترا بی‌شک خورد باز

Чу шаб дар хоб хоҳӣ шуд ба одат

چو شب در خواب خواهی شد به عادت

Бигӯ аз сидқи дили қавли шаҳодат

بگو از صدق دل قول شهادت

Ба вақти субҳи сар аз хоб бурдор

به وقت صبح سر از خواب بردار

Ки он дам беҳтараст аз хуфтаи мурдор

که آن دم بهترست از خفته مردار

Чу ҳангом намоз ояд фарозат

چو هنگام نماز آید فرازت

Макун зндишаҳҳо ботили намозат

مکن زندیشه‌ها باطل نمازت

зи кори оқибати андеши пайваст

ز کار عاقبت اندیش پیوست

Ки ҳар кови оқибат андеш шуд раст

که هر کاو عاقبت‌اندیش شد رست

Ҳамеша ҳофизи авқот худ бош

همیشه حافظ اوقات خود باش

Ба фикрат дар ҳузури зот худ бош

به فکرت در حضور ذات خود باش

Бурунро пок май дор аз шариъат

برون را پاک می‌دار از شریعت

Бипарҳез аз палидии табиат

بپرهیز از پلیدی طبیعت

Дарунро низ дар маънии чунон дор

درون را نیز در معنی چنان دار

Ки хиҷлати нордт гар шуд падедор

که خجلت ناردت گر شد پدیدار

Чунон вақте бадасти оради замона

چنان وقتی بدست آرد زمانه

Ки гар гӯйанд рӯ , гардии равона

که گر گویند رو، گردی روانه

Агар зари дорӣ вагар подшоҳӣ

اگر زر داری و گر پادشاهی

Бикун чизе ки боз он кард хоҳӣ

بکن چیزی که باز آن کرد خواهی

ЗФонт чун шавад дар назъи хомӯш

زفانت چون شود در نزع خاموش

Ҳамаи андешаҳоро кун фаромӯш

همه اندیشه‌ها را کن فراموش

Матарс он соъату умед май дор

مترس آن ساعت و امید می‌دار

Чароғиро фарои хуршед май дор

چراغی را فرا خورشید می‌دار

Ки ҳар ков ҷон диҳад бар шодмонӣ

که هر کاو جان دهد بر شادمانی

Басӣ лаззот ёбад ҷовдонӣ

بسی لذات یابد جاودانی

Ба кораст ин мисли ӣнҷо ки гӯйӣ

به کارست این مثل اینجا که گویی

Ба ҷон кандан бибояд тозаи рӯе

به جان کندن بباید تازه‌رویی

Мадор аз ғофилии панди марои хор

مدار از غافلی پند مرا خوار

Якояки кори банд ва баҳра бурдор

یکایک کار بند و بهره بردار

Турогар дар раҳ асрор кораст

ترا گر در ره اسرارِ کارست

Мадони касро ки ба зин ёдгораст

مدان کس را که به زین یادگارست

Бидон ин ҷумла ва хомӯш биншин

بدان این جمله و خاموش بنشین

ЗФон дар коми каши ваз ҷӯш биншин

زفان در کام کش وز جوش بنشین

Сабурӣ пеша кун инак тариқат

صبوری پیشه کن اینک طریقت

Хамӯшӣ пешаи гир инак ҳақиқат

خموشی پیشه گیر اینک حقیقت